Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau GODE

Het Ecopark vormt onderdeel van het zoekgebied waarbinnen dezelfde varianten zullen worden De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. onderzocht als in de rest van het zoekgebied. De toekomst van de bestaande windturbines van Eneco staat nog niet vast. Zoals ook opgenomen in de Kadernota heeft Eneco laten weten de bestaande windturbines op termijn te willen vervangen door twee nieuwe modellen.

Pagina 16 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 14.2

14.3

14.4

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Wij volgen dus ook alles wat we kunnen vinden in de media Als gevolg van een uitspraak van de Raad van State van 30 juni 2021 kunnen de Landelijke De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. over nadelen van windmolens op land. Er zijn zoveel nadelen windturbinenormen in het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling niet worden gebruikt voor van windmolens in de buurt van woonhuizen, zoals ook al de beoordeling van windturbineparken tot het moment dat een landelijke milieubeoordeling is genoemd op 18 januari. Geluidsoverlast (met name gemaakt. De procedure voor die beoordeling is in december 2021 gestart. De verwachting is dat laagfrequent geluid, waardoor slapen wordt gehinderd), de eerste resultaten hiervan in het najaar van 2022 bekend zijn. De nieuwe landelijke normen slagschaduw wat nu al hinderlijk is, verstoring van het open zullen in de loop van 2023 in werking treden. Vooruitlopend hierop kan een gemeente zelfstandig uitzicht (naast de genoemde grote gebouwen in het Haven8 milieunormen vaststellen voor windturbines, mits deze goed worden gemotiveerd en toegesneden gebied en de overslaghaven met kranen) en mogelijke zijn op de lokale situatie.

In het MER wordt op de volgende wijze omgegaan met de milieunormen: vermenging van vervuilde lucht vanuit de industriegebieden in (1) Voor geluid worden voor de verschillende alternatieven de geluidscontouren Lden 47, 45 en 40 de Moerdijk en Dordrecht. Dus wij hopen echt dat de dB in beeld gebracht. Dit zijn ook de contouren die onderzocht worden in de landelijke windmolens niet tegenover ons komen te staan en al helemaal milieubeoordeling. (2) Daarbij wordt per geluidscontour het aantal potentieel gehinderde niet zo dichtbij als nu door u wordt genoemd… 750 meter en personen bepaald. (3) Op basis van die uitkomsten wordt beoordeeld welke geluidsnorm te zijner zelfs maar 400 meter in het buitengebied). De norm die o.a. in tijd gehanteerd kan worden voor de windturbines. Voor slagschaduw en externe veiligheid wordt Duitsland wordt gehanteerd is 10 keer de tiphoogte, wat zo’n een vergelijkbare aanpak gevolgd. Met dien verstande dat -in navolging van de landelijke ruime 2 km zou betekenen bij de grotere windmolens. Kortom: milieubeoordeling- maar één contour in beeld wordt gebracht. De gemeente betrekt de aan welke normen worden de nieuwe windmolenparken uitkomsten van de planMER bij de uitkomsten van de landelijke milieubeoordeling (pagina 16 in de getoetst, zowel qua afstand als qua geluid? En hoe wordt dat NRD).

Een afstandsnorm van 10x de tiphoogte maakt geen deel uit van het onderzoek voor de gedaan in de combinatie met de te verwachten hinder van de landelijke milieubeoordeling en evenmin voor de planMER die de gemeente Waalwijk op gaat toekomstige haven? stellen. De gemeente Waalwijk heeft op dit moment daarom geen reden om zo'n afstandsmaat in het onderzoek mee te nemen. Zoals hiervoor is aangegeven, worden de cumulatieve effecten van de nieuwe windturbines en de havenactiviteiten ook in beeld gebracht. Mede op basis van alle uitkomsten van het akoestisch onderzoek zal de gemeenteraad van Waalwijk een besluit nemen over de locaties van de nieuwe windturbines. Wij willen u ook graag wijzen op het grote belang van actie nr 2 In het akoestisch onderzoek wordt ook het aspect 'laagfrequent geluid' betrokken. De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. in het verslag van de informatiebijeenkomst 18 januari waar onderzoek naar “geluid” wordt genoemd. Wij willen daarbij aantekenen dat het vooral gaat over laagfrequent geluid. Wat is eigenlijk de toekomst van de bestaande windmolens van De toekomst van de bestaande windturbines van Eneco staat nog niet vast. Zoals ook opgenomen De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. Eneco.

Wordt dit ook meegenomen in de onderzoeken? En in de Kadernota heeft Eneco laten weten de bestaande windturbines op termijn te willen wordt dat ook tegen de meest recente normen getoetst? vervangen door twee nieuwe modellen. Het Ecopark vormt onderdeel van het zoekgebied waarbinnen dezelfde varianten zullen worden onderzocht als in de rest van het zoekgebied.

15.1

Ik vraag u om ten aanzien van geluid het cumulatieve effect van Voor de containerhaven (Oostelijke insteekhaven) is een nieuw bestemmingsplan vastgesteld. De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. verschillende ontwikkelingen (zoals de in aanbouw zijnde Deze ontwikkeling wordt meegenomen als autonome ontwikkeling in de planMER voor de zon- en haven) in de MER mee te laten wegen. windprojecten. Daarbij worden ook de mogelijke cumulatieve effecten van het industrielawaai rondom de insteekhaven en de nieuwe windturbines in beeld gebracht. De uitkomsten van dit onderzoek vormen mede de basis waarop de gemeenteraad van Waalwijk een besluit zal nemen over de locaties van de nieuwe windturbines.

15.2

Verder vraag ik u om in de MER op te nemen dat niet alleen gekeken wordt naar de decibellen maar zeker ook naar laagfrequent geluid.

In het akoestisch onderzoek wordt ook het aspect 'laagfrequent geluid' betrokken.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

Pagina 17 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 15.3

15.4

15.5

15.6

15.7

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Zoals al vaak wordt gesuggereerd dat de effecten van geluid verschillen van persoon tot persoon. Daarom vraag ik om in de MER rekening te houden met die verschillen en ruim aandacht te besteden aan de effecten van laagfrequent geluid voor mensen met stress.

In het akoestisch onderzoek wordt ook het aspect 'laagfrequent geluid' betrokken. Daarnaast De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. wordt gewerkt met een GES-score (gezondheidseffectscore) waarbij het aantal potentieel gehinderde personen in beeld wordt gebracht. Voor personen met een specifieke gevoeligheid (voor bijvoorbeeld stress) zijn geen wetenschappelijk voldoende onderbouwde onderzoeksprotocollen beschikbaar. De beoordeling in de planMER vindt daarom in eerste instantie plaats op basis van de hiervoor beschreven methode. Verder verzoek ik om in de MER niet alleen de directe effecten Gezondheidseffecten worden onderzocht middels de GES-beoordelingsmethodiek De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD van (alle vormen van) geluid te onderzoeken, maar ook de (gezondheidseffectscore). Hierbij worden de laatste wetenschappelijke inzichten beschouwd en indirecte effecten. Als ten gevolge van (laagfrequent) geluid wordt het aantal potentieel gehinderde in beeld gebracht. stresslevels toenemen, kan dit gevolgen hebben voor bijvoorbeeld het slaapritme. Aangezien ons dorp zich direct bevindt aan de Bergse Maas, wil Dit wordt in de planMER meegewogen. In het akoestisch onderzoek wordt uitgaan van een worst- De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

ik verder in de MER meegenomen hebben welke mogelijke case benadering (het ergste geval), om zo de effecten in de meest ongunstige situatie in beeld te versterkende effecten van geluid te verwachten zijn t.g.v. het brengen en te beoordelen. landschap (Water draagt geluid nu eenmaal meer dan andere oppervlakken) Van de veranderende windstroom ten gevolge van de Vervuilde lucht of geur zijn geen item in de planMER. Windturbines hebben hier geen effect op. De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD. windmolens, specifiek voor het gebied Drongelen en omgeving. Het aspect luchtkwaliteit wordt wel onderzocht inclusief mogelijke effecten van windturbines op Denk aan overlast van vervuilde en/of stinkende lucht die we als de luchtstroming. bewoners van Drongelen nu (meer) kunnen verwachten. Ten aanzien van haalbaarheid denk ik dan bijvoorbeeld aan Het is de gemeente bekend dat momenteel schaarste bestaat in de mogelijkheden om nieuwe De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. zaken als de schaarste in transportcapaciteit van het wind- en zonneprojecten aan te sluiten op het landelijke hoogspanningsnetwerk. Het is de elektriciteitsnet (zie ook de brief van R.A.A. Jetten (minister gemeente echter ook bekend dat momenteel investeringsvoorstellen worden voorbereid om de voor Klimaat en Energie) met kenmerk DGKE/21256849) en de netcapaciteit uit te breiden.

In het kader van de doelstellingen die in de Regionale Energie- en capaciteitskaart van Netbeheer Nederland waarin we kunnen Klimaatstrategie (REKS) zijn afgesproken, heeft netbeheerder Enexis aangegeven dat zij zien dat voor de regio Waalwijk geldt: ‘Structureel congestie, verwachten voor 2030 voldoende capaciteit beschikbaar te hebben. Dat is voor de gemeente nieuwe aanvragen voor transport worden niet gehonoreerd’ Waalwijk de basis om de procedure voor de planMER nu op te starten.

15.8

Ten aanzien van effectiviteit denk ik dan aan eerlijke vergelijking In de planMER worden meerdere alternatieven beschouwd. Hierbij geldt als uitgangspunt dat de tussen verschillende alternatieven (cradle to cradle) in relatie gestelde doelstelling zoals benoemd in de Kadernota die door de gemeenteraad is vastgesteld, tot rendement. Gaan we straks geen appels met peren worden behaald. vergelijken?

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

16.1

Wij hebben zelf twee jaar geleden privé in zonnepanelen Het aspect slagschaduw wordt in de planMER beschouwd. geïnvesteerd en hebben 12 panelen van 300 watt (dus ongeveer 3,5 kw) waarmee wij trachten onze eigen CO2 footprint te verlagen. Wij zouden graag aandacht willen vragen voor de mogelijke invloed van (slag)schaduw van eventueel te bouwen windmolens, met name ten Zuiden van onze eigen panelen, die wellicht een negatieve invloed op de opbrengst van onze panelen zou kunnen hebben.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

Pagina 18 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

16.2

Kijkend naar de kaart van het zoekgebied, lijkt het erop dat wij onder bepaalde omstandigheden significant geluidsoverlast zouden kunnen ervaren van de windmolens. Het is op dit moment niet helemaal duidelijk op welke afstand de windmolens (hetzij ten zuiden dan wel ten noorden van onze woning) zouden komen te staan en wij zouden hierop dan ook tzt overleg en inspraak in willen hebben.

De uitkomsten van het akoestisch onderzoek (en de andere onderzoeken voor de planMER) vormen mede de basis waarop de gemeenteraad van Waalwijk een besluit zal nemen over de locaties van de nieuwe windturbines. Die keuze wordt vervolgens vastgelegd in een beleidsvisie. Te zijner tijd wordt die beleidsvisie voor consultatie gepubliceerd en heeft eenieder de gelegenheid om daarvan kennis te nemen en over de gemaakte keuzes in te spreken.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

17.1

Zorgen omtrent leefbaarheid en gezondheid: De verwachting is Als gevolg van een uitspraak van de Raad van State van 30 juni 2021 kunnen de Landelijke De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. dat er eind 2022 landelijke afstandsnormen gaan komen. Deze windturbinenormen in het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling niet worden gebruikt voor afstandsnormen hebben hoogstwaarschijnlijk grote impact op de beoordeling van windturbineparken tot het moment dat een landelijke milieubeoordeling is de voorgenomen MER, we willen vragen aan de gemeente gemaakt. De procedure voor die beoordeling is in december 2021 gestart. De verwachting is dat Waalwijk om geen overhaaste beslissingen te nemen waar zij de eerste resultaten hiervan in het najaar van 2022 bekend zijn. De mogelijkheid om voor later spijt van gaat krijgen. En wil hen oproepen om in ieder windturbines vaste afstandsnormen te hanteren maakt deel uit van dat onderzoek. De nieuwe geval de resultaten van het onafhankelijke onderzoek dat landelijke normen zullen in de loop van 2023 in werking treden. Vooruitlopend hierop kan een aangevraagd is door Erkens en Leijten/ het RIVM af te wachten. gemeente zelfstandig milieunormen vaststellen voor windturbines, mits deze goed worden gemotiveerd en toegesneden zijn op de lokale situatie.

In het MER wordt op de volgende wijze omgegaan met de milieunormen: (1) Voor geluid worden voor de verschillende alternatieven de geluidscontouren Lden 47, 45 en 40 dB in beeld gebracht. Dit zijn ook de contouren die onderzocht worden in de landelijke milieubeoordeling. (2) Daarbij wordt per geluidscontour het aantal potentieel gehinderde personen bepaald. (3) Op basis van die uitkomsten wordt beoordeeld welke geluidsnorm te zijner tijd gehanteerd kan worden voor de windturbines. Voor slagschaudw en externe veiligheid wordt een vergelijkbare aanpak gevolgd. Met dien verstande dat -in navolging van de landelijke milieubeoordeling- maar één contour in beeld wordt gebracht. De gemeente betrekt de uitkomsten van de planMER bij de uitkomsten van de landelijke milieubeoordeling (pagina 16 in de NRD). Daarbij worden, in navolging van de Kadernota die door de gemeenteraad is vastgesteld, in elk geval vaste afstandsnormen gehanteerd van respectievelijk 400 meter tot woningen in het buitengebied en 750 meter tot de bebouwde kom van kernen). Mede op basis van alle uitkomsten van het akoestisch onderzoek zal de gemeenteraad van Waalwijk een besluit nemen over de locaties van de nieuwe windturbines. Cumulatieve geluidsoverlast: Gezien de huidige Voor de containerhaven (Oostelijke insteekhaven) is een nieuw bestemmingsplan vastgesteld. De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

(geluids)overlast die we reeds ervaren zouden we willen vragen Deze ontwikkeling wordt meegenomen als autonome ontwikkeling in de planMER voor de zon- en het cumulatieve (extra) geluid van deze windmolens, naast de windprojecten. Daarbij worden ook de mogelijke cumulatieve effecten van het industrielawaai effecten van verschillende ontwikkelingen zoals de in aanbouw rondom de insteekhaven en de nieuwe windturbines in beeld gebracht. De uitkomsten van dit zijnde haven in de MER te laten meewegen; onderzoek vormen mede de basis waarop de gemeenteraad van Waalwijk een besluit zal nemen over de locaties van de nieuwe windturbines. Milieugevolgen plaatsen windturbines: Is er in overweging In de planMER worden de milieueffecten bij zowel de bouw als gedurende de bedrijfsvoering en De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. genomen wat er met de bladen van deze windturbines gebeurt bij de sloop van het windproject betrokken. na de levensduur?

17.2

17.3

Pagina 19 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 17.4

17.5

17.6

17.7

18.1

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Kosten vs baten. Bij de financiële doorrekening bij de kosten/ Een financieel haalbaarheidsonderzoek vormt geen onderdeel van de planMER. De keuze die de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. baten van een windturbine wordt veelal van een vast bedrag gemeenteraad van Waalwijk te zijner tijd maakt voor de locaties voor windturbines wordt gedurende de levensduur van de windturbine. Is er in het vastgelegd in een beleidsvisie. Op basis van die beleidsvisie kunnen ontwikkelaars voor zonne- en financiële plaatje rekening gehouden met het feit dat de windenergie een omgevingsvergunning aanvragen voor hun zonne- en windprojecten. De onderhoudskosten van een windturbine aan het einde van de ontwikkelaars bouwen en exploiteren die wind- en zonneparken vervolgens voor eigen rekening levensduur (ca. 20 jaar) meer dan twee keer zo hoog is dan bij en risico. Het is dus aan de ontwikkelaars om een eigen kosten-batenafweging te maken. aanvang. Schaarse capaciteit invoeding elektriciteitsnet: Volgens de Het is de gemeente bekend dat momenteel schaarste bestaat in de mogelijkheden om nieuwe De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. capaciteitskaart van netwerkbeheer Nederlands bevindt het wind- en zonneprojecten aan te sluiten op het landelijke hoogspanningsnetwerk. Het is de gebied van de windturbines in een rode zone.

Dit geeft aan dat gemeente echter ook bekend dat momenteel investeringsvoorstellen worden voorbereid om de hier structureel congestie is en aanvragen voor transport netcapaciteit uit te breiden. In het kader van de doelstellingen die in de Regionale Energie- en (invoeding) niet worden gehonoreerd. Zie ook onderstaande Klimaatstrategie (REKS) zijn afgesproken, heeft netbeheerder Enexis aangegeven dat zij afbeelding. Is hiermee rekening gehouden met de nieuw verwachten voor 2030 voldoende capaciteit beschikbaar te hebben. Dat is voor de gemeente geplande windturbines? Waalwijk de basis om de procedure voor de planMER nu op te starten. Backupsystemen windenergie: Is er bij de plaatsing van de In de Kadernota die door de gemeenteraad is vastgesteld, is gekozen voor de opwek van zonne- en De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. nieuwe windturbines gekeken van welke backup systemen windenergie als bewezen technieken. Dat deze een variabel karakter hebben, is bekend. Dit is gebruik gemaakt gaat worden en is doorgerekend wat de CO2 door de gemeenteraad meegewogen in de keuze die in de Kadernota is gemaakt. Daarom maakt impact hiervan is? een keuze over het wel of niet gebruiken van windenergie verder geen onderdeel van het planMER-proces. Handel in broeikasgassen.

In Europa worden broeikasgassen De gemeente Waalwijk heeft geen invloed op de werking van het Europese ETS-systeem en dit is De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. verhandeld voor het Emission Trading System (ETS). Met het geen onderdeel van het onderzoek voor de planMER. plaatsen van de windturbines komen er daarmee ook emissierechten op de markt voor producenten die niet met groene energie produceren. Wordt er in het besluit rekening gehouden om dit zogenaamde waterbed effect te voorkomen waar deze emissierechten op de markt komen en door welke bedrijven deze worden aangekocht. Een van de voordelen van het wonen op het platteland, in dit Onderzoek naar de effecten van obstakelverlichting is onderdeel van de planMER. geval aan de Waarderweg, is dat we niet veel last hebben van de lichtvervuiling van het industrieterrein aan de overkant. De dijk die tussen ons en Waalwijk ligt is een `natuurlijke` buffer zodat de nachten hier nog donker zijn. Indien er in de toekomst een serie windmolens geplaatst gaat worden, zal ons uitzicht verstoord gaan worden door een serie van rode lichten die verplicht op de top van deze windmolens moeten staan. Deze lichtbakens in de nacht zijn verstorend. Het woongenot van het wonen aan de Waarderweg zal hierdoor in hoge mate negatief beïnvloed worden.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

Pagina 20 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 18.2

18.3

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Op dit moment is er een grote renovatie gaande aan de Een akoestisch onderzoek en een Gezondheidseffectscore (GES) maken deel uit van de planMER. De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. Sluisweg. De werkzaamheden gaan gepaard met een regelmatig duidelijk te horen indringende geluidsoverlast. Omdat we weten dat deze werkzaamheden van tijdelijke aard zijn kunnen we hieroverheen kijken. We hebben desalniettemin grote zorgen over wat de geluidsoverlast, die permanent geplaatste windmolens gaat geven, voor ons welzijn zal gaan betekenen. Behalve het woongenot en de gezondheid van mensen gaat het Wij realiseren ons dat de grootschalige opwek effect kan hebben. Bij gevreesde waardedaling van De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. bij het plaatsen van windmolens ook om economische gevolgen de woning kan een verzoek om tegemoetkoming in planschade (onder de Omgevingswet: die voortvloeien uit milieu-effecten. Wij maken ons zorgen over nadeelcompensatie) worden ingediend. De conclusies uit dit onderzoek zijn niet zodanig dat de de invloed van de aanwezigheid van windmolens op de gemiddelde waardeling op voorhand onevenredig moet worden geacht t.o.v. het algemeen belang waardeontwikkeling van onze woningen. Uit onderzoek van de van de opwek van duurzame energie.

Voor het afwikkelen van eventuele planschade bestaat een Vrije Universiteit Amsterdam in opdracht van het Ministerie van wettelijke procedure. In de nog op te stellen beleidsvisie waarvoor het planMER wordt opgesteld, Economische Zaken en Klimaat in december 2019, blijkt dat er wordt deze procedure beschreven, maar het aspect planschade is geen onderdeel van het sprake is van een achterblijven van de milieuonderzoek bij de planMER. woningwaardeontwikkeling van woningen in gebieden met windmolens. Op welke manier wordt hier aandacht aan geschonken?

19.1

We wonen in de buurt en hopen dat deze molens ver bij ons vandaan blijven. We horen geluiden van maar 400 meter, dit is veel te weinig volgens de regels. Ligt er natuurlijk ook aan hoe hoog ze worden, hoe hoger hoe verder weg van de huizen.

20.1

De invloed op het N2000 gebied Westelijk Langstraat, wat ook Het project Westelijke Langstraat wordt opgenomen als autonome ontwikkeling. In het ecologisch De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD een autonome ontwikkeling is. Hier is ook de GGA (Gebieds onderzoek worden ook de effecten op dit natuurgebied onderzocht. Gerichte Aanpak) van de provincie op van toepassing. Rekening houden met de beperkingen die er zijn in de nabijheid In de planMER wordt rekening gehouden met de beperkingen in verband met de nabijheid van De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. van waterkeringen. waterkeringen. De ecologische verbindingszone wordt genoemd, maar beter is Deze verwijzing wordt overgenomen. De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD. te verwijzen naar het bestuurlijk geaccordeerd Natuurbod Regio Hart van Brabant. De Overdiepse Polder en de uiterwaarden worden in kaart De eventuele belemmeringen die samenhangen met de aanwijzing van de Overdiepse Polder als De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. gebracht als zoekgebied voor grootschalige opwek van overstromingsgebied, worden in de planMER betrokken. windenergie. Deze gebieden zijn aangewezen als waterberging/overstromingsgebieden waar specifieke voorwaarden van toepassing zijn die mogelijk belemmeren dat hier windturbines geplaatst kunnen worden.

20.2 20.3

20.4

De planMER wordt gebaseerd op het zoekgebied zoals dat in de Kadernota, die door de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. gemeenteraad is vastgesteld, is opgenomen. Ook worden in elk geval de vaste afstandsnormen voor windturbines gehanteerd die in de Kadernota zijn vastgelegd. Het betreft respectievelijk 400 meter tot woningen in het buitengebied en 750 meter tot de bebouwde kom van kernen. Mede op basis van alle uitkomsten van het planMER zal de gemeenteraad van Waalwijk een besluit nemen over de uiteindelijke locaties van de nieuwe windturbines.

Pagina 21 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

20.5

De zonne-energie in Haven 8 Oost wil men inzetten op bedrijfsdaken, boven parkeerterrein, op taluds en op restgronden. Op taluds van waterkeringen is het conform ons huidige beleid niet toegestaan om bouwwerken, zoals zonnepanelen, aan te brengen.

Het onderzoek houdt rekening met de genoemde beperking van mogelijke zonne-energie op de taluds.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

21.1

Op bladzijde 13 wordt gesproken over de vervanging van de huidige vier windmolens door twee grote voor 2030. Wanneer wordt hierover besloten en worden de gevolgen voor de omgeving ook meegenomen in de MER studie.

21.2

21.3

21.4

21.5

21.6

De toekomst van de bestaande windturbines van Eneco staat nog niet vast. Zoals ook opgenomen De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. in de Kadernota heeft Eneco laten weten de bestaande windturbines op termijn te willen vervangen door twee nieuwe modellen. Het Ecopark vormt onderdeel van het zoekgebied waarbinnen dezelfde varianten zullen worden onderzocht als in de rest van het zoekgebied. Ook op bladzijde 13 geeft u aan dat vanwege landschappelijk In de Kadernota is opgenomen dat vooraf geen keuze wordt gemaakt voor een opstelling in lijn of De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD. oogpunt de voorkeur is voor clusteropstelling. Kunt u ook clusters van windturbines en beide opstellingsvarianten worden uitgewerkt in de planMER. aangeven hoever deze clusters volgens u uit elkaar zouden Beide opstellingsvarianten (lijn- en clusteropstelling) worden in het planMER onderzocht. Daarbij moeten liggen, hoe groot deze clusters moeten worden en hoe wordt ook gevarieerd in afstanden. groot de gevrijwaarde gebieden dan zijn? (De plaatjes van de bladzijden 19 en 20 geven geen duidelijkheid) Op bladzijde 15 spreekt u van onaanvaardbare en Deze vraag hangt mede samen met de beantwoording van het vorige punt. In de planMER wordt De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

onomkeerbare aantasting van de ruimtelijke kwaliteit namelijk onderzocht welke opstellingsvarianten mogelijk zijn en wat de landschappelijke effecten daarvan de grootschalige openheid van het gebied. Kunt u duidelijk zijn. Hierbij wordt aangesloten op landschappelijke structuren. Daarbij geldt de voorwaarde uit omschrijven wat u daar onder verstaat en hoe dat wordt provinciale regelgeving dat minimaal drie windturbines bij elkaar moeten worden gebouwd in een geborgd? lijn- of clusteropstelling. Ook op bladzijde 15 staat dat binnen de REKS is gekozen voor Aan de REKS ligt mede een landschappelijke analyse ten grondslag op basis waarvan de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. kwaliteit van het landschap als basis voor de grootschalige mogelijkheid van de bouw van nieuwe windturbines binnen het zoekgebied mogelijk is. Dat opwek van duurzame energie. Kunt u ook hier aangeven wat er zoekgebied is door de gemeenteraad van Waalwijk in de Kadernota duidelijk begrensd. Het in de onder wordt verstaan en hoe het wordt geborgd. REKS benoemde coulissenlandschap aan de zuidzijde van de Rijksweg A59 is om die reden buiten het zoekgebied gelaten. De plaatsing van windturbines buiten het zoekgebied maakt vooralsnog geen deel uit van het onderzoek voor de planMER.

Op bladzijde 15 bij punt 3.2.3 over de referentiesituatie wordt De nulmeting is in dit geval de huidige situatie met autonome ontwikkelingen. Dit zijn de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. er steeds gesproken over een referentiesituatie als er geen ontwikkelingen die nog niet hebben plaatsgevonden, maar waarvan bekend is dat deze uitgevoerd grootschalige opwek van duurzame energie plaats zou gaan gaan worden. In de planMER wordt de nieuwe situatie dus altijd vergeleken me de huidige situatie vinden, hier mis ik een duidelijk referentiepunt namelijk een en de effecten van de autonome ontwikkelingen tezamen. nulmeting, omdat alleen dit als basis zal kunnen dienen.

Op bladzijde 17 wordt als autonome ontwikkeling de Grootschalige energieopwek kan samengaan met natuurontwikkeling, maar mag hierop geen natuurontwikkeling in de Capelsche Uiterwaard genoemd. Kunt significant negatief effect hebben. u aangeven hoe u de relatie ziet tussen grootschalige energie opwek en natuurontwikkeling.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

Pagina 22 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 21.7

21.8

21.9

21.10

21.11

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Op bladzijde 24 geeft u aan dat er geen Nederlandse wettelijke Het gevolg van de uitspraak van de Raad van State is dat de Landelijke windturbinenormen in het De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. norm voor specifiek laagfrequent geluid van windturbines is en Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling niet mogen worden gebruikt voor windturbineparken dat gemeentes zelf een passende norm dienen te totdat een landelijke milieubeoordeling is gemaakt. De procedure voor die beoordeling is in onderbouwen. Het lijkt mij daarom beter dat er eerst landelijke december 2021 gestart. De verwachting is dat de eerste resultaten hiervan in het najaar van 2022 normen afgesproken worden en dat niet elke gemeente zelf het bekend zijn. De nieuwe landelijke normen zullen in de loop van 2023 in werking treden. wiel uit gaat vinden. Hierop zou u moeten wachten. De Vooruitlopend hierop kan een gemeente zelfstandig milieunormen vaststellen voor windturbines, gemeente Altena zou immers heel andere normen kunnen mits deze goed worden gemotiveerd en toegesneden zijn op de lokale situatie. In het MER wordt vaststellen, bovendien valt de gemeente Altena onder een op de volgende wijze omgegaan met de milieunormen: (1) Voor geluid worden voor de ander energie verband, namelijk de RES West-Brabant. verschillende alternatieven de geluidscontouren Lden 47, 45 en 40 dB in beeld gebracht.

Dit zijn ook de contouren die onderzocht worden in de landelijke milieubeoordeling. (2) Daarbij wordt per geluidscontour het aantal potentieel gehinderde personen bepaald. (3) Op basis van die uitkomsten wordt beoordeeld welke geluidsnorm te zijner tijd gehanteerd kan worden voor de windturbines. Voor slagschaduw en externe veiligheid wordt een vergelijkbare aanpak gevolgd. Met dien verstande dat -in navolging van de landelijke milieubeoordeling- maar één contour in beeld wordt gebracht. De gemeente Waalwijk betrekt de uitkomsten van de planMER bij de uitkomsten van de landelijke milieubeoordeling (pagina 16 in de NRD). Zoals hiervoor is aangegeven, heeft elke gemeente een zelfstandige bevoegdheid om de normstelling voor windturbines te bepalen. In het kader van het bestuurlijk overleg dat ook in REKS en provinciaal verband wordt gevoerd, zal de gemeente Waalwijk de gehanteerde normstelling en onderbouwing daarvan met de buurtgemeenten delen. Het is echter aan elk gemeentebestuur afzonderlijk op welke wijze zij met die normstelling om willen gaan. Op bladzijde 26 geeft u aan dat in de MER een beschrijving In de planMER worden de huidige situatie en de autonome ontwikkelingen als referentiesituatie De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. komt van de huidige situatie en de autonome ontwikkelingen in beschouwd.

Wij zullen ons maximaal inspannen om de autonome ontwikkelingen, die planologisch het zoekgebied. Hierover twee opmerkingen; niet alleen in het zijn vastgelegd, scherp te krijgen, alvorens wij starten met de onderzoeken. Hierbij richten wij ons zoekgebied maar in het gehele studiegebied, dus ook de niet alleen op het zoekgebied, maar ook op ontwikkelingen buiten het zoekgebied. Het gebieden die buiten het zoekgebied vallen, maar wel de studiegebied is per thema verschillend, omdat de effecten verder kunnen reiken. De vraag of (en gevolgen daarvan zullen ondervinden, dienen te worden zo ja, de wijze waarop) de nulmeting plaats zal vinden komt pas na de keuze van het beschreven. Ook duidelijk aangeven hoever het studiegebied voorkeursalternatief aan de orde. Betrokken partijen kunnen hierbij te zijner tijd hun expertise volgens u reikt. Tevens in plaats van alleen de huidige situatie hierover inbrengen. en autonome ontwikkelingen aangeven, ook een nulmeting uitvoeren, welke als referentie punt gebruikt kan worden. Op bladzijde 28 gaat het over de Green deal grootschalige Het maken van afspraken met betrekking tot communicatie zullen onderdeel zijn van de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. opwek. In deze deal zouden mijns inziens de punten uitwerking van de Green Deal.

Hieronder vallen ook zaken als een klachtenregeling voor de Klachtenregeling en handhaving en Monitoring van beleving en omgeving etc. gezondheid opgenomen dienen te worden, inclusief (nogmaals!) het bepalen van het referentiepunt (0-meting). Kunt u onderzoeken in de MER of er door de schittering van het Dit is geen onderdeel van het onderzoek van de planMER. Dit is immers een natuurlijk verschijnsel De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. water van de Bergsche Maas licht overlast plaats kan gaan dat ook zonder de bouw van wind- of zonneparken op zou treden. vinden, anders dan slagschaduw? Is het mogelijk in de MER een Omgevings Effect Rapportage op Naast het akoestisch onderzoek wordt gewerkt met een GES-score (gezondheidseffectscore) De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. te nemen en een Mens Effect Rapportage? waarbij het aantal potentieel gehinderde personen in beeld wordt gebracht. Hiermee wordt een extra criterium toegevoegd aan de beoordeling ten opzichte van enkel milieuthema's. De opzet van het milieuonderzoek is sowieso breder dan enkel milieuhinder. Daarom kan de planMER ook worden beschouwd als een Omgevingseffect Rapportage zoals door indiener is gevraagd.

Pagina 23 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

21.12

Graag zou ik zien dat er naast het opstellen van de MER een Hier is momenteel niet in voorzien. De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. burger budget beschikbaar komt, zodat burgers ook onderzoek In het Participatie- en Communicatieplan is ruimte opgenomen voor burgers om mee te doen met kunnen laten doen naar de effecten van grootschalige de onderzoeken. duurzame energie opwek.

22.1

Wij willen u dan ook vragen het document aan te passen en op In de Kadernota is opgenomen dat vooraf geen keuze wordt gemaakt voor een opstelling in lijn of De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD. geen enkele locatie in de tekst te spreken van een voorkeur clusters van windturbines en beide opstellingsvarianten worden uitgewerkt in de planMER. voor clusters, en beide mogelijke opstellingen te benoemen Beide opstellingsvarianten (lijn- en clusteropstelling) worden in het planMER onderzocht. danwel beide mogelijkheden compleet niet te noemen. Om transparantie te bieden dient het begrip ‘lokaal eigendom’ Zoals vastgelegd in de Kadernota die door de gemeenteraad is vastgesteld, is het uitgangspunt bij De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. Het gedefinieerd te worden in de NRD. de ontwikkeling dat een aanzienlijk deel van de revenuen terugvloeit naar de lokale samenleving. Participatie- en Communicatieplan wordt als bijlage Dit als voorwaarde dat de sociale cohesie in de samenleving geborgd blijft. In de Kadernota is worden toegevoegd. aangegeven dat tenminste 50% van een initiatief in lokaal eigendom komt. De precieze uitwerking hiervan vindt in een later stadium plaats. Ontwikkelingen waarvan zeer aannemelijk is dat deze Alle autonome ontwikkelingen waarover een definitief besluit is genomen, dan wel waarvoor een De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

gerealiseerd worden, parallel aan het ruimtelijke proces van ontwerp van een besluit is gepubliceerd, worden bij het onderzoek betrokken. windturbines, dienen in acht genomen te worden bij geluidsberekeningen. Het uitvoeren van fysieke metingen dient onzes inziens te In eerste instantie worden de onderzoeken uitgevoerd op basis van wettelijk voorgeschreven De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. worden toegevoegd als voorwaarde in de NRD. en/of wetenschappelijk gevalideerde modelberekeningen. Daar waar fysieke metingen aanvullende informatie kunnen geven op basis waarvan een betere afweging gemaakt kan worden door de gemeenteraad over de locaties waar de zonne- en windprojecten gerealiseerd kunnen worden, worden die te zijner tijd uitgevoerd. Informatie over de plannen van de gemeente Waalwijk om Van plannen van de gemeente Waalwijk is op dit moment geen sprake. Net zoals voor alle De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. twee windturbines in dit gebied te realiseren dient onzes initiatiefnemers geldt zal eerst het planMER proces moeten worden afgerond alvorens initiatieven inziens te worden opgenomen in de NRD aangezien deze kunnen worden beoordeeld in het vervolgproces.

In de NRD wordt benadrukt dat eerst het mogelijk van invloed zijn op de opstellingsvariant, type/hoogte planMER-proces moet zijn afgerond, voordat een keuze gemaakt wordt in welke concrete zon- of turbines, invulling van lokaal eigendom en daardoor mogelijk windprojecten voor een vergunning in aanmerking kunnen komen. een ongelijk speelveld creëren. Om transparantie te bieden dient onzes inziens informatie over Zie de reactie van Defensie (zienswijze 41). De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD. de nieuwe laagvliegroutes te worden opgenomen in de NRD.

22.2

22.3

22.4

22.5

22.6

22.7

Onzes inziens dient een duidelijke omschrijving van het begrip Expert judgement is een wetenschappelijk onderbouwde argumentatie ten aanzien van een ‘Expert Judgement’ te worden opgenomen in de NRD. onderwerp, vraag, of discussie, die is verwoord door een erkend specialist op dat vakgebied. Uitleg van deze term zal in de begrippenlijst worden opgenomen.

De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD

23.1

Ik verzoek u vriendelijk om de bedrijventerreinen van Waalwijk Het vertrekpunt is het zoekgebied zoals dat in de Kadernota is opgenomen die door de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. mee te nemen in het mogelijke zoekgebied. In mijn optiek zijn gemeenteraad is vastgesteld. Hierin zijn de reeds bebouwde delen van de bedrijventerreinen niet dit de beste locaties, waar inwoners van de Gemeente Waalwijk opgenomen, omdat de bestaande bebouwing beperkingen stelt aan de mogelijke komst van het minst last zullen ondervinden van de gewenste windmolens. nieuwe windturbines. De gronden direct grenzend aan de bedrijfsterreinen maken wel deel uit van het zoekgebied.

Pagina 24 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

23.2

Inmiddels is er een uitzondering gemaakt voor Buurtschap Voor Scharlo geldt dat het onderdeel is van het stedelijk gebied en dat hier de afstandsgrens van Labbergat. De minimale afstand van de windmolens tot 750 meter uit de Kadernota op van toepassing is. bebouwing is hier van 400 meter naar 750 meter opgetrokken. Ik verzoek u tevens vriendelijk om ook deze uitzondering te maken voor Buurtschap Scharlo, daar beide buurtschappen gelijk aan elkaar zijn.

24.1

Ik verzoek u vriendelijk om de bedrijventerreinen van Waalwijk Het vertrekpunt is het zoekgebied zoals dat in de Kadernota is opgenomen die door de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. mee te nemen in het mogelijke zoekgebied. In mijn optiek zijn gemeenteraad is vastgesteld. Hierin zijn de reeds bebouwde delen van de bedrijventerreinen niet dit de beste locaties, waar inwoners van de Gemeente Waalwijk opgenomen, omdat de bestaande bebouwing beperkingen stelt aan de mogelijke komst van het minst last zullen ondervinden van de gewenste windmolens. nieuwe windturbines. De gronden direct grenzend aan de bedrijfsterreinen maken wel deel uit van het zoekgebied. Inmiddels is er een uitzondering gemaakt voor Buurtschap Voor Scharlo geldt dat het onderdeel is van het stedelijk gebied en dat hier de afstandsgrens van De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. Labbergat. De minimale afstand van de windmolens tot 750 meter uit de Kadernota op van toepassing is. bebouwing is hier van 400 meter naar 750 meter opgetrokken. Ik verzoek u tevens vriendelijk om ook deze uitzondering te maken voor Buurtschap Scharlo, daar beide buurtschappen gelijk aan elkaar zijn.

24.2

25.1

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

Pag. 8 $1.5 De NRD stelt dat de gemeente de locaties voor zon De gemeenteraad van Waalwijk heeft met het vaststellen van de Kadernota ervoor gekozen om De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD. en wind conform de Wet Ruimtelijke Ordening moet opnemen eerst te onderzoeken waar projecten voor de grootschalige opwekking van duurzame energie kan in een structuurvisie. Wat zijn de gevolgen voor de planning van plaatsvinden binnen de gemeente. Dat onderzoek vindt plaats door middel van de planMER. Op de realisatie van de onderhavige projecten (zie ook laatste basis van de uitkomsten van de planMER kiest de gemeenteraad een voorkeursalternatief. Dat alinea $ 2.2 inz. planning Prov. Omgevingsverordening)? voorkeursalternatief (VKA) bestaat uit een keuze voor de mix van zonne- en windprojecten die tot 2030 bij zullen dragen voor de doelstelling die voor de gemeente Waalwijk in de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) is afgesproken. Ook wordt aangegeven op welke locaties zonne- en windprojecten kunnen worden gerealiseerd. Die keuzes worden vastgelegd in een beleidsvisie. Dat is een structuurvisie op grond van de huidige Wet ruimtelijke ordening, dan wel een Omgevingsvisie op grond van de Omgevingswet (mits die wet tegen die tijd in werking is getreden).

Ontwikkelaars die voldoen aan de voorwaarden uit de beleidsvisie, kunnen na het vaststellen ervan een omgevingsvergunning voor hun concrete project aanvragen bij de gemeente. De vergunning geldt voor een periode van ten hoogste 25 jaar. De provinciale verordening staat deze werkwijze toe. Qua planning ziet het tijdspad globaal als volgt eruit: (eerste kwartaal 2023) keuze VKA door de gemeenteraad; (tweede kwartaal 2023) afronden planMER en vertaling ervan in een ontwerpbeleidsvisie; (2023-2024) besluitvorming over de beleidsvisie.

Pagina 25 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

25.2

Pag. 9 $1.6 In deze paragraaf wordt aangegeven dat de De voorwaarden in de Green Deal zijn voor alle partijen hetzelfde, ook voor de gemeente De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. gemeente ook zelf ‘één of meerdere projecten gaat Waalwijk. Wanneer de gemeente te zijner tijd binnen die voorwaarden zelf een wind- of ontwikkelen’. Hoe kan de gemeente een onafhankelijk oordeel zonneproject wilt realiseren, dan moet het project daaraan voldoen. Hiermee is een gelijk vellen over een voorkeursalternatief (‘VKA’) waarin de speelveld gewaarborgd. gemeente zelf grond bezit en al aangeeft deze zelf te willen Bij de totstandkoming van de beleidsvisie maakt de gemeenteraad bovendien een zelfstandige ontwikkelen (ook omdat de gemeente nu al over alle details van afweging. In die afweging worden alle betrokken belangen, waaronder die van de ontwikkelaars de verschillende ontwikkelaars beschikt). Op welke wijze en het eigen belang van de gemeente, meegewogen. is/wordt geborgd dat de keuze voor het VKA volledig Het grondeigendom van een locatie is daarbij nooit een zelfstandig argument om een locatie al onafhankelijk en non-discriminatoir verloopt ? dan niet aan te wijzen. Bovendien adviseren de onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage over de uitkomsten van de planMER en de vertaling ervan in de beleidsvisie.

Op deze wijze is gewaarborgd dat een oordeel van de keuzes door een onafhankelijke deskundigen deel uitmaakt van de besluitvormingsprocedure. Voor alle duidelijkheid, de gemeente heeft niet de intentie om te gaan concurreren met de andere ontwikkelaars. Zie ook artikel 7.28a Wet milieubeheer over een passende scheiding tussen conflicterende functies bij de ambtelijke voorbereiding van het besluit.

25.3

Pag. 13 $2.4 4e alinea De NRD stelt: ‘Dit wordt opgewekt door Deze situatie wordt te zijner tijd beoordeeld bij de totstandkoming van het voorkeursalternatief. De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. twee nieuwe windturbines (ter vervanging van de bestaande vier windturbines) en circa 4,3 ha zonnevelden’. Volgens het vigerende provinciale beleid moet een windpark uit minstens drie turbines bestaan. Hoe gaat de gemeente/provincie hier mee om? Pag. 15 $3.2.1 4e alinea De NRD stelt: Dit gebied heeft volgens Dit is onderdeel van de belangenafweging die bij de vaststelling van het voorkeursalternatief moet De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. de structuurvisie Waalwijk (2016) de status ‘ontwikkeling worden gemaakt. Hierbij zal het belang van het opwekken van duurzame energie worden afwogen Ecopark’ en ‘ruimtelijke reservering uitbreiding tegen de mogelijke belemmeringen die daarmee samenhangen voor het verder ontwikkelen van bedrijventerrein’ maar wordt in de planMER beschouwd als het bedrijfsterrein. Ook de uitkomsten van de planMER zullen daarbij een rol spelen. onderdeel van het zoekgebied. Hoe wordt geborgd dat de De gemeente streeft bij de ontwikkeling in dit gebied zoveel mogelijk naar meervoudig opwek van duurzame energie kan concurreren met de ruimtegebruik en daarmee een combinatie van duurzame opwek en bedrijvigheid.

economische belangen die ontstaan bij de ontwikkeling van een bedrijventerrein? Pag. 16 $3.2.2 De NRD stelt: “Daarnaast wordt een De vraag of (en zo ja, de wijze waarop) de nulmeting plaats zal vinden komt pas na de keuze van De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. geluidsmeting (0-meting) uitgevoerd voorafgaand aan de het voorkeursalternatief aan de orde. Betrokken ontwikkelaars kunnen hierbij te zijner tijd (net als realisatie van windturbines. Een uitvoeringsplan en andere betrokkenen) hun expertise inbrengen. kostenopgave van de 0-meting wordt tijdig aan de raad ter beoordeling voorgelegd.” Op welke manier worden de betrokken/geselecteerde ontwikkelaars met hun expertise en ervaring in de gelegenheid gesteld worden om hun input op de opzet van nulmetingen te geven?

25.4

25.5

Pagina 26 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 25.6

25.7

25.8

25.9 25.10

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Pag.17 $3.3 De NRD stelt: turbineafmetingen: in de In de planMER brengen we de effecten in beeld van realistische typen turbines. Omdat we een De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. alternatievenontwikkeling wordt gekeken naar de effecten van bandbreedte in beeld brengen kan binnen de bandbreedte een vergunning worden aangevraagd. windturbines in de 4 MW klasse met een as-hoogte van ten Afhankelijk van het uiteindelijk te kiezen type windmolen en bijbehorende fabrikant, kunnen minste 130 m en een tip-hoogte van ten minste 195 m. zaken als masthoogte, rotordiameter en geluidemissie afwijken van hetgeen in voorliggend MER is Daarnaast wordt gekeken naar windturbines in de 5-6 MW beschreven. klasse met een maximale as-hoogte van 170 m en een tiphoogte van maximaal 255 m. Daarmee wordt geanticipeerd op de ontwikkeling van moderne windturbines op land die rond 2025 beschikbaar komen. De drijvende krachten voor turbineleveranciers en ontwikkelaars/exploitanten zijn de kostprijs van de te produceren elektriciteit en de mogelijkheden van de fysieke inpassing. Hoe kan in het finale project(voorstel) van de gestelde afmetingen worden afgeweken? “windturbines 130 m ashoogte, 195 m” Er moet rekening mee In de planMER brengen we de effecten in beeld van realistische typen turbines. Omdat we een De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

worden gehouden dat deze turbinevariant - bij de huidige bandbreedte in beeld brengen kan binnen de bandbreedte een vergunning worden aangevraagd. marktontwikkelingen - na 2025 niet commercieel beschikbaar of Afhankelijk van het uiteindelijk te kiezen type windmolen en bijbehorende fabrikant, kunnen in het onderhavige gebied niet meer rendabel op te exploiteren zaken als masthoogte, rotordiameter en geluidemissie afwijken van hetgeen in voorliggend MER is is. Hoe kan in het finale project(voorstel) van de gestelde beschreven. afmetingen worden afgeweken? Pag. 22 tabel 4.2 Gezondheid: wat is definitie van Voor de definitie van een geluidgevoelig object verwijzen we naar de Wet geluidhinder. Het De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. 'geluidgevoelig object’ en welke geluidscontouren worden hier betreft in ieder geval woningen. Met betrekking tot de geluidscontouren gaat het om de bedoeld? contouren in dB rond de windturbines. In het akoestisch onderzoek worden in elk geval de ligging van de geluidscontouren van 47, 45, 40 dB onderzocht. Pag. 22 tabel 4.2 Dierenwelzijn: van welke veronderstelling Hierbij wordt uitgegaan van de definitie/omschrijving zoals beschreven in de NRD (p. 23 en 24). De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. wordt uitgegaan voor de emissie van z.g. LF geluid? Pag.

24 $4.2.2 1e alinea Er is geen Nederlandse wettelijke norm In de planMER wordt gewerkt met een GES-score (gezondheidseffectscore). Deze wordt bepaald De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD voor specifiek laagfrequent geluid van windturbines, omdat aan de hand van de ligging van de hiervoor genoemde geluidscontouren en wordt gemeten aan de laagfrequent geluid wordt meegewogen in de wettelijke norm hand van het aantal potentieel gehinderde personen. In de term 'potentieel gehinderde personen' van Lden 47 dB. Het RIVM heeft eveneens geconcludeerd dat is een aandeel personen verdisconteerd dat als gevolg van bijvoorbeeld laagfrequent geluid hinder geen aparte beoordeling nodig is boven op de huidige ondervindt van de windturbines. geluidsnorm. De NRD stelt verder: Desondanks wordt in het MER laagfrequent geluid wel beschouwd en wordt de GGD betrokken bij dit thema. Hoe wil men LF-geluid beschouwen gezien het gegeven in voorgaande alinea?

Pagina 27 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 25.11

25.12

25.13

25.14

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Pag. 24 $4.2.2 2e alinea DE NRD stelt: Ook de Lden 40 dB contour wordt in het onderzoek in beeld gebracht, omdat de WHO aangeeft dat vanaf dit geluidsniveau mogelijk sprake kan zijn van geluidhinder. Hoe is dit relevant of mogelijk bij een waarschijnlijk vergelijkbaar of hoger nul/achtergrondniveau?

De noodzaak van het doen van nader onderzoek naar de ligging van meerdere geluidscontouren is De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. het gevolg van de uitspraak van de Raad van State van 30 juni 2021. Hierdoor kunnen de Landelijke windturbinenormen in het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling niet worden gebruikt voor windturbineparken totdat een landelijke milieubeoordeling is gemaakt. De procedure voor die beoordeling is in december 2021 gestart. De verwachting is dat de eerste resultaten hiervan in het najaar van 2022 bekend zijn. De nieuwe landelijke normen zullen in de loop van 2023 in werking treden. Vooruitlopend hierop kan een gemeente zelfstandig milieunormen vaststellen voor windturbines, mits deze goed worden gemotiveerd en toegesneden zijn op de lokale situatie. In het MER wordt op de volgende wijze omgegaan met de milieunormen: (1) Voor geluid worden voor de verschillende alternatieven de geluidscontouren Lden 47, 45 en 40 dB in beeld gebracht. Dit zijn ook de contouren die onderzocht worden in de landelijke milieubeoordeling. (2) Daarbij wordt per geluidscontour het aantal potentieel gehinderde personen bepaald. (3) Op basis van die uitkomsten wordt beoordeeld welke geluidsnorm te zijner tijd gehanteerd kan worden voor de windturbines. Daarbij wordt ook het bestaande geluidsniveau betrokken.

Voor slagschaduw en externe veiligheid wordt een vergelijkbare aanpak gevolgd. Met dien verstande dat -in navolging van de landelijke milieubeoordeling- maar één contour in beeld wordt gebracht. De gemeente Waalwijk betrekt de uitkomsten van de planMER bij de uitkomsten van de landelijke milieubeoordeling (pagina 16 in de NRD). Pag. 27 $5.1.2. Het NRD stelt: Aansluitend op het planMER Het is op voorhand niet uit te sluiten dat het voorkeursalternatief uit de planMER de ruimte biedt De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. wordt door initiatiefnemers een projectMER (of m.e.r.voor een windturbineopstelling waarvoor het in een later stadium blijkt dat opstellen van een MER beoordeling bij een initiatief met een vermogen lager dan 15 op projectniveau noodzakelijk is. Dit kan bijvoorbeeld aan de orde zijn wanneer uit een m.e.r.MW) opgesteld voor concrete wind initiatieven die binnen de beoordeling blijkt dat een projectspecifieke passende beoordeling plaats moet vinden op grond voorkeursgebieden uit het planMER liggen. Is er (ook nog) een van de Wet natuurbescherming. Vandaar deze passage in de NRD. projectmer noodzakelijk (zie c 22.2 besluit mer) ? Pag. 28 5.2.1 De NRD stelt: ‘fin. Participatie…. Daarnaast kan Het is op voorhand niet uit te sluiten dat het voorkeursalternatief uit de planMER de ruimte biedt De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

worden ingezet op mede-eigenaarschap (financieel) en voor een windturbineopstelling waarvoor het in een later stadium blijkt dat opstellen van een MER financiële deelneming door aandelen’. op projectniveau noodzakelijk is. Dit kan bijvoorbeeld aan de orde zijn wanneer uit een m.e.r.Welk mechanisme treedt in werking als het lokale beoordeling blijkt dat een project specifieke passende beoordeling plaats moet vinden op grond absorptievermogen te kort schiet voor 50%? van de Wet natuurbescherming. Vandaar deze passage in de NRD. Hoe is ‘Lokaal’ gedefinieerd? Pag. 16 $3.2.2 De NRD stelt “Op dit moment kunnen de De gemeente Waalwijk neemt kennis van dit standpunt. De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. netbeheerders nog geen garanties geven over tijdige aansluitmogelijkheden”. Wij staan op het standpunt dat het hebben van een netaansluiting geen selectiecriterium kan zijn.

Pagina 28 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 25.15

25.16

25.17

25.18

25.19

25.20

26.1

Antwoord op de reactie

Pag. 20 afb. 3.4 Dit is een slecht voorbeeld. De in tabel 3.1 De afbeeldingen zijn slechts bedoeld ter illustratie. De landschappelijke effecten worden in de aangegeven turbine afmetingen zijn veel slanker en leveren een planMER in beeld gebracht en worden beoordeeld. De uitkomsten van deze beoordeling worden veel opener beeld op dan uit afb. 3.4 geconcludeerd kan vastgelegd in de later op te stellen beleidsvisie. worden. Het maken van visuals toegesneden op concrete opstellingen met de actuele turbine verhoudingen is nodig om de opstelling te kunnen beoordelen.

Aanpassing/aanvulling De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

De NRD stelt: “Deze turbineposities moeten aansluiten bij de (landschappelijk) voorwaarden die de gemeente in de structuurvisie vastlegt.” Deze turbineposities dienen dan wel te passen bij een rendabele veilige, langjarige en efficiënte bedrijfsvoering. Ook landschappelijke voorwaarden moeten worden meegenomen in het MER. Landschap heeft effect op het VKA. Pag. 22 tabel 4.2 Naar onze mening is het aspect “Water” Het aspect 'water' wordt toegevoegd. De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD relevant voor wind en zon in alle 4 de subcategorieën. De tabel dient daarop aangepast te worden. Pag. 22 tabel 4.2 Wij adviseren voor het aspect “beschermde De quickscan richt zich in eerste instantie op het in beeld brengen van de mogelijk aanwezige De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD soorten en habitattypen Natura 2000-gebied” een uitgebreider beschermde dier- en plantensoorten en beschermde gebieden. Dit gebeurt middels een onderzoek dan de aangegeven kwalitatieve QuickScan. bureaustudie. Aan de hand van de uitkomsten van deze bureaustudie wordt bepaald hoe het vervolgonderzoek wordt vormgegeven. Dit wordt verduidelijkt in de NRD. Pag. 22 tabel 4.2 Wij adviseren “Expert judgement” te Het aspect radarhinder wordt enkel beschouwd voor het uiteindelijke voorkeursalternatief (VKA) De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

vervangen door concrete calculaties van Defensie/TNO om dit aan de hand van een globale turbineopstelling op basis van een referentieturbine. Deze aspect correct te kunnen beschouwen. beoordeling heeft tot doel om de uitvoerbaarheid van het VKA als geheel te toetsen. Mochten uit deze toets aandachtspunten naar voren komen, dan dienen de ontwikkelaars daarmee zelf rekening te houden bij de vergunningverlening voor hun concrete windprojecten. Dit omdat de gemeente Waalwijk op voorhand niet kan inschatten (laat staan kan voorschrijven) welke concrete windturbinetypen gebouwd gaan worden. Pag. 22 tabel 4.2 Wij adviseren ook inzake “cumulatie” een Dit wordt toegevoegd en verduidelijkt in de NRD. De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD kwantitatieve analyse uit te voeren. Zie ook “nulmeting” en par. 4.2.2 Slagschaduw: deze wordt doorgaans gemitigeerd met een De basis van de analyse is kwantitatieve input. Dit wordt verduidelijkt. De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD schaduw(stilstands)regeling. Bepalend is in hoeverre de exploitatie door een dergelijke regeling negatief wordt beïnvloed. Wij adviseren hiertoe een kwantitatieve analyse uit te voeren.

Niet alleen de lasten maar dan ook de lusten voor de inwoners Zoals vastgelegd in de Kadernota die door de gemeenteraad is vastgesteld, is het uitgangspunt bij De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. van Altena. de ontwikkeling dat een aanzienlijk deel van de revenuen terugvloeit naar de lokale samenleving. Dit als voorwaarde dat de sociale cohesie in de samenleving geborgd blijft. Daaronder vallen ook de inwoners van buurtgemeenten. In de Kadernota is aangegeven dat tenminste 50% van een initiatief in lokaal eigendom komt. De precieze uitwerking hiervan vindt in een later stadium plaats. Pagina 29 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 26.2

26.3

26.4

26.5

26.6

27.1

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

De natuur mag niet worden aangetast. Het zoekgebied is een open vlakte dit moet zoveel mogelijk zo blijven.

Het vertrekpunt voor de planMER en de onderliggende onderzoeken is het zoekgebied zoals dat in De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. de Kadernota is opgenomen die door de gemeenteraad is vastgesteld. Hierbij worden de effecten (waaronder die op natuurwaarden) van meerdere mogelijke alternatieven voor de plaatsing van zonne- en windparken onderzocht en met elkaar vergeleken. Op basis van de vergelijking en de andere relevante belangen zal de gemeenteraad straks een keuze maken over het voorkeursalternatief (VKA). Het VKA is de aanwijzing van de plaatsingszones waar de zonne- en windprojecten gerealiseerd kunnen worden en onder welke voorwaarden dat kan gebeuren. De hoogte van de windturbines (tiphoogte) zo laag mogelijk te Bij de keuze voor het voorkeursalternatief (VKA), zoals hiervoor is beschreven, worden naast de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. houden. locaties voor nieuwe zonne- en windparken ook de voorwaarden benoemd waaraan moeten worden voldaan. De tiphoogte van windturbines zal daarbij zeker een van de voorwaarden zijn waarover de gemeenteraad een besluit neemt. Waarom niet het zoekgebied aanwijzen dat het dichtste bij Het zoekgebied is een nadere uitwerking van de bestuurlijke afspraken die in de Regionale De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.