Bijlage 3 Gestempeld Jaarrekening 2023 Gemeente Waalwijk dd 30-05-2024

54

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

In 2023 hebben wij de locatie bepaald waar de toekomstige sportboulevard met sporthal in Waspik zou moeten komen. De onderhandelingen met de eigenaar van de grond gestart. Op korte termijn hopen wij meer duidelijkheid te kunnen geven omtrent de locatie. CP22_26|5.003 Verduurzamen zwembad en sporthal Zidewinde Sprang-Capelle In de komende jaren zal al het maatschappelijke vastgoed worden verduurzaamd om de ambitie van de raad om in 2043 CO2 neutraal te zijn te realiseren. In het coalitieakkoord is urgentie gegeven aan het openluchtzwembad en sporthal Zidewinde. Aan de hand van deze onderzoeken kan een raming voor de verwachte investeringen worden gecalculeerd en een business-case worden opgesteld. Bij een akkoord op de investering zal de projectvoorbereiding worden gestart (2024). Tenslotte kan uitvoering plaatsvinden in 2025. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In 2022 werd voor sporthal Zidewinde een subsidie aangevraagd voor Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed (DUMAVA). Deze is toegekend. Met het raadsvoorstel ‘Verduurzaming 5 gebouwen’ heeft de raad ingestemd met de verduurzaming van deze locatie. De werkzaamheden worden op dit moment verder uitgewerkt. Wij streven ernaar dat het project in 2024 wordt uitgevoerd. In september 2023 werd ook een DUMAVA-subsidie voor de verduurzaming van het zwembad toegekend.

Naast de verduurzaming staat ook het aanpassen van het zwembad op de planning, zodat het voldoet aan de eisen van de Omgevingswet. In februari 2024 neemt de raad een besluit over een voorbereidingskrediet voor de aanpassingen bij zwembad Zidewinde. Ook ten aanzien van het zwembad streven wij ernaar de werkzaamheden uit te voeren in 2024. CP22_26|5.004 Renovatie van de toplaag van het Cruijffcourt In 2024 is een bedrag van € 250.000 beschikbaar voor (1) renovatie van de toplaag van het Cruijffcourt en (2) het realiseren van een multifunctioneel ontmoetingsplein in Landgoed Driessen. Deze maatregel betreft de renovatie van de toplaag van het Cruijffcourt. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De renovatie wordt in 2024 uitgevoerd.

55

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Cultuur, recreatie en openbaar groen Wat hebben we in 2023 gedaan? Cultuur en recreatie In 2023 hebben we ingezet op "iedereen kan meedoen". We hebben Muziek in de Klas verder geïntensiveerd, het project maatschappelijke activering gecontinueerd bij het kunstencentrum, en een project "sociale cohesie" in het thema schoen en leder uitgevoerd. Ook is in 2023 voor het eerst een cultuurcafé georganiseerd. Na corona zijn de verbindingen tussen de verenigingen voor een deel weg gevallen. Door te faciliteren in bijeenkomsten willen we het netwerk verstevigen en kijken hoe verenigingen elkaar nu, en in de toekomst, kunnen versterken. Kunst in de openbare ruimte We zijn in 2023 gestart met het schrijven van een beleids- en uitvoeringsplan ‘kunst in de openbare ruimte’. Dat wordt in 2024 afgemaakt. Met het beleidsplan willen we er onder meer voor zorgen dat kunstwerken die momenteel niet zichtbaar zijn in de openbare ruimte weer een mooie plek krijgen. Bovendien willen we een besluit nemen over hoe we in de toekomst omgaan met kunst in de openbare ruimte en wordt voorzien in een onderhoudsplan. Daarnaast is gestart met een onderzoek naar mogelijkheden voor een kunstobject bij de stadsentree. Openbaar Groen Om onze ambitie van een toename van 10% gemeentelijk groen (in 2030 ten opzichte van 2019) te bereiken, hebben we in 2023 bij projecten optimaal ingezet op vergroening.

Op een aantal plekken in de gemeente hebben we ook groene parkeerplaatsen aangelegd, voor de integratie van groen en parkeren. Om de ambitie van vergroting van de biodiversiteit met 5% te bereiken, zijn we in 2023 op meer plekken gestart met een maaibeheer dat de biodiversiteit bevorderd. In diverse projecten zijn (veelal inheemse) planten en bomen geplant, die de biodiversiteit bevorderen. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|5.005 Aantrekken grote landelijke evenementen Omschrijving (toelichting) Er is gewerkt aan de uitvoeringsnota van de evenementenvisie. Hierin wordt ook (het aantrekken van) de grote evenementen naar gemeente Waalwijk opgenomen. Uiteraard zullen we de raad hierover informeren. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Scrooge in Waalwijk was een groot succes. In combinatie met het evenement op de landelijke televisie, is er in samenwerking met Kinderhulp geld opgehaald om kinderen die het nodig hebben financieel te kunnen helpen.

56

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Indicatoren Relevante indicatoren uit beleidsveld 5 zijn te raadplegen in Waalwijk in Cijfers via deze link: Indicatoren beleidsveld 5 Wat heeft beleidsveld 5 gekost? Bedragen x €1.000 Exploitatie

Primaire Begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Jaarrekening 2023 22.284

Lasten

19.902

22.781

Baten

-4.567

-5.553

-5.636

Saldo van lasten en baten

15.335

17.228

16.648

-532

-1.726

-1.736

0

0

0

Onttrekkingen Stortingen Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves

-532

-1.726

-1.736

14.803

15.502

14.912

Belangrijkste kaders Nota Sport en Bewegen in Waalwijk 2020 - 2024 Cultuurnota gemeente Waalwijk 2021 -2024 Factsheet JOGG 2022

Verbonden partijen Streekarchief Langstraat Heusden Altena

57

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Beleidsveld 6 | Sociaal Domein Ambitie Alle inwoners van de gemeente Waalwijk moeten (sociaal) veerkrachtig zijn, het is één van de urgenties uit onze strategische visie Waalwijk 2025. Hiervoor moet de samenkracht en burgerparticipatie vergroot worden. Daarnaast wordt er ingezet op het vergroten van de economische zelfredzaamheid en armoedebestrijding. Ook wordt er ingezet op maatschappelijke participatie en inclusie (meedoen). We zetten in op het zelfstandig blijven wonen van zorgbehoevende inwoners en jongeren moeten sociaal en economisch zelfstandig kunnen functioneren. Daarnaast vindt de doorontwikkeling van de integrale aanpak sociaal domein plaats. Hierin moet niet-geïndiceerde zorg bevorderd worden, moet voorkomen worden dat jongeren tussen wal en schip vallen, moet er een goede algehele toegang zijn tot het sociaal domein en zetten we in op innovatie in de jeugdhulp. We willen zoveel mogelijk zaken dichtbij huis regelen, dus lokaal, en regionaal alleen wat moet. Juist omdat we vinden dat we zelf hiervoor als gemeente de juiste slag- en daadkracht hebben, niet om direct weer op te schalen naar een regionaal niveau. Waalwijkers zijn gezond. We willen een goede gezondheid voor iedereen bevorderen. Deel hiervan is het zorgen dat mensen langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen.

Sociale veerkracht Wat hebben we in 2023 gedaan? Inwonersparticipatie Waar mogelijk betrekken wij inwoners in een vroeg stadium bij nieuwe ontwikkelingen. Dan gaat het om aanpassingen in de fysieke leefomgeving, maar ook om het meedenken bij beleidsontwikkeling. Participatie is een doorlopend proces waar we in 2023 verbeteringen hebben doorgevoerd. Zo vormen we de meedoen-website om naar een digitaal participatieplatform. Ook werken we in het kader van de Omgevingswet nu met de handreiking participatie bij ruimtelijke plannen. Daarnaast startten we in 2023 met de voorbereiding van de burgerbegroting. Maar het werkt ook omgekeerd. Als de gemeente door inwoners uitgenodigd wordt om mee te denken bij hun plannen, doen we dat graag. Bestaanszekerheid Ook in 2023 hebben we weer gewerkt aan het verbeteren van de bestaanszekerheid van de Waalwijkers. Door uitvoering van de Participatiewet en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, maar ook met het lokaal armoedebeleid. Het verzachten van armoede doen we door het verstrekken van bijzondere bijstand, kwijtschelding van belastingen. We willen sociale uitsluiting voorkomen door het verstrekken van de PasWijzer. Voor het vergroten van de actieradius van de PasWijzerhouders is de Meedoen Pas van Arriva geïntroduceerd. In 2023 hebben wij veel aandacht besteed aan de hoge energieprijzen en de inflatie.

Er kwam ondersteuning via het lokaal maatwerkfonds problematische energierekening, de uitbetaling van de energietoeslag 2023, vroegsignalering van achterstanden in het betalen van de energierekening. Ook zijn wij in 2023 een draagvlakonderzoek gestart, met als doel het oprichten van een Quiet Community in Waalwijk. Dit is gebeurd door ondernemers te benaderen met het verzoek Quiet Waalwijk te ondersteunen en inwoners en ondernemers te peilen voor het oprichten van een Stichting. Ook hebben we onderzocht hoe de gemeente Quiet Waalwijk de eerste 3 jaar kan ondersteunen. Dit traject is eind 2023 positief afgerond. De coalitie Kansrijke Start werd versterkt door een samenwerking aan te gaan met Stichting Babyspullen. Ook nemen we als pilotgemeente binnen Hart van Brabant deel aan het project ‘Opgroeien in ontwikkelarmoede: de eerste 1.000 dagen van het kind’. Samen met Tilburg University voeren we het onderzoek De Sterkste Schakel uit. Dit richt zich op het verbeteren van de sociaal-economische omstandigheden van gezinnen met financiële stress. Statushouders

58

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Ook in 2023 verzorgde Echt Nederlands de taallessen, Baanbrekers de inburgering en Vluchtelingenwerk de maatschappelijke begeleiding van statushouders. Daarnaast hebben we voor statushouders met een lage leerbaarheid en een grote afstand tot de arbeidsmarkt een traject opgezet: de zelfredzaamheidsroute met extra ondersteuning om mee te kunnen doen in Waalwijk. Tot slot is het ons gelukt om in 2023 onze taakstelling te behalen en statushouders op tijd te huisvesten. Internationale medewerkers Om internationale medewerkers in Waalwijk zo goed mogelijk te ondersteunen, is in 2023 besloten dat we de inzet van de MYinfoNL-app voortzetten tot oktober 2025. Met de app informeren we internationale medewerkers over zaken als rechten, plichten, het leren van Nederlands en de huisartsenzorg. Eind 2023 zijn we samen met de gemeente Tilburg gestart met de provinciale pilot Brabants Migratie Informatiepunt. Hiermee ondersteunen we internationale medewerkers die vastlopen. Dit kan zijn: een conflict met de werkgever, de zoektocht naar mogelijkheden om mee te doen of vragen over het leren van Nederlands. Maar ook ondersteunen we bij vragen over hun verblijf in Waalwijk. Tenslotte zijn met huisartsenpraktijk Raaijmakers en huisartsenkoepel PrimaCura in 2023 afspraken gemaakt over huisartsenzorg voor internationale medewerkers. In 2024 gaan we dit verder uitbouwen.

De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|6.001 Organiseren dagbesteding voor beschermd wonen De gemeenten in de regio Hart van Brabant (HvB) willen de activering en toeleiding naar en begeleiding bij (vrijwilligers)werk of een opleiding van cliënten beschermd wonen anders organiseren (ontwikkelingsgerichte, arbeidsmatige dagbesteding OAD). De Langstraatgemeenten (Loon op Zand, Heusden en Waalwijk) voeren hiervoor een pilot uit. Dit doen we voor een periode van 3 jaar, met mogelijke verlengingen. In deze periode kijken we of we OAD meer voorliggend kunnen organiseren, bijvoorbeeld via maatschappelijke activering. Hiervoor krijgen we een opdracht (inbesteding) van de gemeente Tilburg, die als opdrachtgever functioneert. We maken hierbij afspraken over het aantal cliënten en de financiering. We verwachten dat het ongeveer 20 cliënten betreft en een budget van ongeveer € 200.000. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In juli 2023 zijn we gestart met OAD Lokaal, een pilot die 3 jaar loopt. We bieden inwoners Ontwikkelingsgerichte, Arbeidsmatige Dagbesteding (OAD) aan, op basis van ons lokale aanbod. Een deel van de inwoners heeft op dit moment nog dagbesteding op basis van de oude afspraken. Zodra een beschikking afloopt, wordt de inwoners lokaal in Waalwijk ondersteund met OAD.

CP22_26|6.006 Impuls te geven aan burgerparticipatie Om burgerparticipatie een impuls te geven en om de ontwikkeling van instrumenten voor burgerparticipatie steeds meer integraal te laten verlopen is de duale werkgroep Democratische Vernieuwing ingesteld. Steeds meer willen we alle initiatieven van burgerparticipatie langs deze werkgroep laten lopen, zodat er sprake kan zijn van integraal opdrachtgeverschap. Doel hiervan is een voor de burgers heldere participatieboodschap en een voor de ambtelijke organisatie behapbare opdracht. Tijd (indicator)

59

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Tijd (toelichting) Net voor de zomer van 2023 is de duale werkgroep Democratische Vernieuwing gestart. Het doel van de werkgroep is meer inwoners bereiken, meer inwoners mee laten doen en hen meer invloed te laten hebben. Inmiddels is de werkgroep zo’n zes keer bij elkaar geweest. In 2023 lag de focus op jongerenparticipatie. Om een verantwoorde keuze te kunnen maken over de inzet van participatieinstrumenten wordt in 2024 een Quick Scan Lokale Democratie uitgevoerd. Om de participatie structureel te verbeteren hebben we ons in 2023 gericht op het verbeteren van de digitale participatie instrumenten. We integreren de huidige instrumenten in een digitaal participatie platform. De implementatie vindt in 2024 plaats. In 2023 is vanwege de komst van de Omgevingswet geïnvesteerd in het werken met de handreiking participatie in het ruimtelijk domein. Daarnaast zijn enkele formats opgesteld, zoals een participatieplan en participatieverslag. Naar aanleiding van een motie die is aangenomen bij de behandeling van het Rekenkamerrapport Waalwijk Participatie en de Omgevingswet over de participatie in de Omgevingswet is de raadswerkgroep participatie RO aan de slag gegaan met de uitvoering van deze motie. Het Uitdaagrecht is nog niet opgepakt vanwege onvoldoende personele capaciteit om alle ambities tegelijkertijd op te pakken.

CP22_26|6.007 Starten met een burgerbegroting Om te pionieren met participatie en democratische vernieuwing starten we in deze coalitieperiode met een burgerbegroting. We voeren dit traject 2 keer uit en hiervoor is budget beschikbaar gesteld, namelijk € 150.000 in 2024 en 2025 voor de projectkosten en € 500.000 in 2025 en 2026 voor de uitvoering. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) We zijn in de oriënterende fase voor de burgerbegroting. Zo is gekeken naar goede voorbeelden in andere gemeenten en welke keuzes we als Waalwijk nog moeten maken. In 2023 zochten we een projectleider en die is begin 2024 gestart. Het grootste deel van de voorbereidingswerkzaamheden voor de burgerbegroting worden in 2024 gedaan. In 2025 en 2026 zal de uitvoering van de burgerbegroting daadwerkelijk plaatsvinden.

60

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Waalwijkers zijn gezond Wat hebben we in 2023 gedaan? Alcoholgebruik jongeren In 2021 is het alcoholgebruik van Waalwijkse jongeren in beeld gebracht in de CoronaGezondheidsmonitor Jeugd. Hieruit blijkt dat 29% van de jongeren in de tweede en vierde klas van het voortgezet onderwijs ooit alcohol heeft gedronken. Om jongeren minder alcohol te laten drinken zetten we in op preventie, handhaving en het beperken van de beschikbaarheid van alcohol. Op het gebied van preventie zijn in 2023 trainingen en bijeenkomsten georganiseerd voor docenten van het voortgezet onderwijs. Het doel is dat de leerkrachten aan leerlingen op een juiste manier voorlichting kunnen geven over middelengebruik. Daarnaast zijn er voor ouders voorlichtingsavonden, interactieve kroegentochten, webinars en cursussen georganiseerd. Daarbij zetten we in op het versterken van de sociale norm dat alcoholgebruik onder de 18 jaar verboden is. Wij hebben een regionaal nalevingsonderzoek uitgevoerd bij horeca en sportkantines. Naar aanleiding van de resultaten is besloten om sportverenigingen extra te ondersteunen bij het verbeteren van hun NIX18 beleid. Het beperken van de beschikbaarheid van alcohol wordt onder andere uitgevoerd bij de sportkantines van de gemeente. Zij zijn aangesloten bij het programma Gezonde Sportkantines. Dat wordt gevoerd vanuit Jongeren op gezond gewicht (JOGG).

Zij stimuleren matiging en er worden alternatieven voor alcohol aangeboden, zowel alcoholarm als alcoholvrij. Overgewicht jongeren Net als op landelijk niveau zijn er in Waalwijk nog steeds te veel jongeren met overgewicht. Die trend is versterkt door de coronacrisis. Cijfers van de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) geven het volgende beeld van leerlingen in klas 2 van het voortgezet onderwijs: 18% overgewicht (4% obesitas). Dat ligt iets boven het gemiddelde voor heel de regio Hart van Brabant. In onze GO Healthy-aanpak stimuleren we onze inwoners, en om te beginnen onze jeugd, tot een gezonde leefstijl in een gezonde leefomgeving. In 2023 ondernamen we daartoe de volgende acties: • • • • • • • • • •

Plaatsen van watertappunten (openbaar en op schoolpleinen); Scholen voor VO begeleid met gezonde-leefstijl programma’s; De GO-Healthy week, in april 2023; Sportverenigingen begeleid met een gezondere sportomgeving (minder roken en alcohol); Ondersteuning bij het programma ‘Kind Naar Gezond Gewicht’, met de GGD Hart voor Brabant; Het programma ‘Scoren voor gezondheid’ met Stichting Samen RKC; Gezonde win-acties georganiseerd, zoals schoolontbijt, fruitspiesje maken op basisscholen en een ’smoothiefiets’ op de werkvloer; GO-Healthy plein tijdens GO-Waalwijk Festival (september 2023); Adviezen van beleidsadviseurs om aandacht te houden voor de gezonde woon- en leefomgeving; Twee basisscholen ondersteund bij het vergroenen van schoolpleinen.

De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|6.004 De eerste 1000 levensdagen zijn cruciaal voor een goede start. Omschrijving (toelichting)

61

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Middels het project Kansrijke Start zal er gewerkt worden aan een verbetering van de eerste 1.000 levensdagen van kinderen waar dit extra aandacht behoeft. Deze middelen worden ingezet om Kansrijke Start invulling te geven. Dit wordt nader uitgewerkt in het jeugdkader. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In januari 2023 is gestart met de vorming van de lokale coalitie Kansrijke Start. Deze coalitie is gericht op de eerste 1000 levensdagen van het kind. Samen met de partners zijn de volgende doelen geformuleerd: • Het opzetten van een lokale coalitie • Gezamenlijke deskundigheidsbevordering • Bereiken en betrekken van ouders en het inzetten van interventies. In oktober 2023 is een intentieverklaring getekend door alle basispartners van de coalitie. De voorbereidingen voor het multidisciplinair overleg (MDO) zwangeren vonden plaats in november en december 2023.

Integrale aanpak sociaal domein Wat hebben we in 2023 gedaan? Echtscheidingsproblematiek Vanuit het echtscheidingsloket zijn in 2023 de volgende activiteiten uitgevoerd: • Er zijn 20 trajecten kindbehartiger ingezet, waardoor verwijzing naar de tweede lijn niet nodig was; • Het Scheidings Advies Team (SAT) komt een keer per drie weken bij elkaar om problematische casussen met echtscheidingsproblematiek te bespreken. Bij dit overleg sluiten ook familierechtadvocaten aan uit Waalwijk. In 2023 werden 30 casussen besproken; • Bij de begeleiding van complexe casussen wordt gebruik gemaakt van risicotaxatie-instrumenten. Daarmee wordt duidelijk welke hulpverlening passend is. Hierdoor hebben minder doorverwijzingen naar de tweede lijn plaatsgevonden; • Er zijn twee groepen kinderen getraind door middelen van het programma ‘Kinderen scheiden mee’. De trainingen vonden plaats door de maatschappelijk ondersteuners van TWijZ. Buiten het echtscheidingsloket om loopt er in Waalwijk vanaf 2021 een pilot Gezinsadvocaat in samenwerking met onder meer de Rechtbank ’s-Hertogenbosch, de Kinderombudsman en het ministerie van Justitie en Veiligheid. De gezinsadvocaat is in 2023 opgenomen in de proeftuin Toekomstscenario Jeugdhulp, waar Waalwijk bij aangesloten is. Er lopen inmiddels enkele zaken waarbij de gezinsadvocaat betrokken is.

Jongeren met Jeugdhulp Na de invoering van de wet Jeugdhulp in 2015 is het gebruik van de Jeugdhulp jaarlijks fors gestegen. Daarmee zijn ook de kosten fors toegenomen en ontstonden tekorten op de gemeentelijke begroting. Sinds 2023 kopen we de (gespecialiseerde) jeugdhulp regionaal in. We verwachten dat dat een besparing oplevert. In oktober 2023 zijn we gestart met het Team Jeugd en Gezin bij TWijZ. Door meer inzet van preventieve ondersteuning verwachten wij dat een deel van de geïndiceerde jeugdhulp kan worden voorkomen. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|6.002 pilot indicatievrije herstelvoorzieningen Omschrijving (toelichting)

62

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

We hebben op basis van het Wmo-beleidsplan 2022 en de bijbehorende uitvoeringsregeling het volgende voorgenomen: 2022: Officiële opening Kazerne Q1 2023: Onderzoek naar mogelijkheden om de herstelvoorziening te verzelfstandigen 2023: Evalueren impact gebruikers herstelvoorziening middels een maatschappelijke businesscase 2023: Doorontwikkelen herstelvoorziening Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In 2023 werd herstelvoorziening De Kazerne geopend. Deze is bedoeld voor mensen die tijdelijk niet meer mee kunnen draaien in de maatschappij of dreigen in die situatie te komen. Ze kunnen binnen de herstelvoorziening zonder indicatie werken aan herstel van hun psychische problematiek. De Kazerne is vier dagdelen per week open. Eén keer per week is er een gezamenlijke lunch. Deze ontmoetingsmomenten worden gemiddeld door 15 bezoekers bezocht. Als activiteiten zijn per maand gemiddeld 8 cursussen, workshops en themabijeenkomsten gegeven, met gemiddeld 12 deelnemers. Daarnaast zijn het beweegprogramma ‘Boksen voor iedereen’ en een peersupportgroep opgestart. Dit laatste is een groep deelnemers van de Kazerne die elkaar ondersteunen met behulp van eigen kennis, inzichten en ervaring. Omdat de Kazerne de kar trekt voor herstelgericht werken binnen Waalwijk, wordt er maandelijks een netwerklunch georganiseerd. Ook is in 2023 een symposium gehouden voor partners en andere belangstellenden.

Qua aantallen deelnemers voorziet De Kazerne duidelijk in een behoefte. In 2024 gaan we meten of we ook de impact maken die we beogen. CP22_26|6.003 transformatiebudget voor een verschuiving van curatief naar preventief en indicatievrij werken én voor het realiseren van inloopvoorzieningen voor ouderen. Omschrijving (toelichting) We gaan de volgende stappen zetten: Q4 2022: Vaststellen koersbepaling Sociaal Domein door de raad Q4 2022/Q1 2023: Vaststellen Wmo-beleidsplan 2023 e.v. door de raad 2023 e.v.: Uitrol verschuiving van curatief naar preventief en indicatievrij werken en het realiseren van inloopvoorzieningen voor ouderen op basis van de gemaakte keuzes. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In navolging van de Koers hebben we ons in het Wmo-beleidsplan 2023-2026 tot doel gesteld om in te zetten op een daling van het aantal maatwerkbeschikkingen. Dit willen we realiseren om een kostenstijging tegen te gaan, maar vooral om inwoners duurzaam vooruit te helpen door hen een beter alternatief te bieden. Dat beter alternatief is gericht op het vergroten van (sociale) veerkracht. De afhankelijk van professionals willen we afbouwen en de samenredzaamheid binnen de samenleving stimuleren. Dit willen we realiseren door een indicatievrij aanbod dat we bekostigen via subsidies die gericht zijn op het maken van impact en niet alleen op het aantal deelnemers.

In 2023 hebben we een subsidieregeling voor indicatievrije dagbesteding voorbereid. We starten hiermee omdat dit aanbod tot op heden in Waalwijk zeer beperkt is. Hierdoor worden er veel beschikkingen afgegeven voor individuele begeleiding, die juist de afhankelijkheid vergroten. Als de subsidieregeling is vastgesteld wordt hij openbaar gemaakt. We hopen dat in Q2 2024 het eerste initiatief start. In 2023 is er twee keer een netwerkbijeenkomst georganiseerd voor potentiële partners voor indicatievrije dagbesteding en andere partners zoals Contour de Twern en GO-

63

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Waalwijk. Dit met als doel het belang van samenwerking en het makkelijk op- en afschalen van ondersteuning te benadrukken. CP22_26|6.009 Opstart eerste inloop-herstel voorziening in oude brandweer kazerne Omschrijving (toelichting) In 2021 is door de raad een Wmo-beleidsplan 2022 aangenomen met daarbij een uitvoeringsplan. Het uitvoeringsplan betrof de opstart van de eerste inloopherstelvoorziening. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Deze maatregel dekt dezelfde activiteiten als CP22_26|6.002 pilot indicatievrije herstelvoorzieningen. Voor de voortgang wordt dus ook verwezen naar de toelichting die is opgenomen bij CP22_26|6.002. Indicatoren Relevante indicatoren uit beleidsveld 6 zijn te raadplegen in Waalwijk in Cijfers via deze link: Indicatoren beleidsveld 6 Wat heeft beleidsveld 6 gekost? Bedragen x €1.000 Exploitatie

Primaire Begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Jaarrekening 2023

Lasten

61.689

81.366

80.826

Baten

-13.033

-26.824

-27.854

Saldo van lasten en baten

48.656

54.542

52.972

Onttrekkingen

-4.543

-9.524

-7.075

Stortingen

2.869

3.796

3.796

Mutaties reserves

-1.674

-5.727

-3.279

Saldo na mutaties reserves

46.982

48.815

49.693

Belangrijkste kaders Koersdocument sociaal beleid WMO Beleidsplan 2023-2026 Lokaal gezondheidsbeleid 2020-2023

64

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Verbonden partijen Baanbrekers Hart van Brabant (Jeugdzorg)

65

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Beleidsveld 7 | Volksgezondheid en Milieu Ambitie In dit beleidsveld gaat het over milieu. Onze ambities voor afval (circulaire economie), groen & natuur en energie vindt u terug in het Programma Duurzaamheid. Op het gebied van milieu werken we aan de kwaliteit van de bodem, lucht, geur, licht en de externe veiligheid. Bij een gezonde leefomgeving denken we aan een aantal aspecten. Het gaat om schone lucht, bodem geschikt voor het gebruik, externe veiligheid en geluid. Voor deze aspecten voldoen we aan de huidige wettelijke normen. De wetgeving van lucht, bodem, water, externe veiligheid en geluid wordt opgenomen in de nieuwe Omgevingswet. De komende jaren bereiden we ons voor op deze integratie. Het kan zijn dat normen en indicatoren tijdens de integratie veranderen.

Volksgezondheid en Milieu Wat hebben we in 2023 gedaan? Milieu In 2023 hebben we ons voorbereid op de invoering van de Omgevingswet. De provincie heeft taken aan ons overgedragen en er zijn werkprocessen ingericht met de provincie en de OMWB. Het uitvoeringsprogramma van het Schone Lucht Akkoord is zoals elk jaar geactualiseerd. De website is aangepast voor het thema lucht, waarbij voor houtstook een aparte pagina is ingericht. Daarop staat extra voorlichting en tips. Voor het thema bodem is ook een start gemaakt met het aanpassen van de website, zodat alle informatie weer actueel is. In 2023 is de bodemkwaliteitskaart van de gemeente geactualiseerd. Die kaart is belangrijk voor het grondverzet in de gemeente. Afval We streven naar minder restafval. In 2023 zijn drie afvalproeven uitgevoerd, waarbij het afval op een andere manier werd ingezameld. De proeven werden uitgevoerd in twee wijken en in vijf appartementencomplexen: 1. Zelf wegbrengen van restafval naar een ondergrondse container en een container aan huis voor pmd-afval (in een deel van de wijk Laageinde) 2. Een kleine container voor restafval (140 liter) en een container aan huis voor pmd-afval (in een deel van de wijk Besoyen) 3. Gescheiden inzameling van gft-afval in de hoogbouw (bij vijf appartementencomplexen). De resultaten van de afvalproeven bepalen de volgende stap om te komen tot minder restafval.

Water en riolering We hebben afgelopen jaar al onze onderzoeken en onderhoudsmaatregelen uitgevoerd. Door het natte najaar worden de laatste rioolinspecties in de eerste maanden van 2024 uitgevoerd. Rioolvervangingen worden uitgevoerd vanuit het Integraal UitvoeringsProgramma (IUP). In 2023 hadden we 4,5 km rioolwerken in uitvoering. We werken aan de voorbereiding van ruim 11 km rioolvervanging. Deze projecten zijn in verschillende fasen: van ‘net opgestart’ tot ‘gereed voor uitvoering’. Positief is dat zowel de extreem natte winter als het natte najaar van 2023 naar behoren werden verwerkt door het gemeentelijk rioleringsstelsel. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|8.010 We komen met een offensief tegen hondenpoep, zwerfafval en te hard rijden in de woonwijken. Omschrijving (toelichting) Tot en met 2022 was er een landelijke zwerfafvalsubsidie waarvan Waalwijk de afgelopen jaren gebruik van heeft gemaakt. Het bedrag bedroeg gemiddeld 55.000 euro per jaar.

66

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Helaas stopt deze landelijke zwerfafvalsubsidie, er wordt dus geen budget meer beschikbaar gesteld voor zwerfafval interventies. Een deel van het subsidiebedrag werd ingezet om externe ondersteuning in te huren voor de begeleiding van projectjes om zwerfafval te voorkomen. Ook werden financiële middelen ingezet om communicatie-uitingen op te tuigen. Naast dat de subsidie is opgedroogd stopt op korte termijn ook de expertise van de externe inhuur. Voor de uitvoering van het offensief zwerfafval uit coalitieprogramma 2022-2026 zijn op dit moment dus geen capaciteit en financiën beschikbaar. Het Mobiliteitsplan waarin de verkeersvisie wordt beschreven tot 2030 voor de gemeente Waalwijk is gekoppeld aan een uitvoeringsprogramma 2022–2027. In dit plan wordt ook (indirect) aandacht besteed aan een offensief tegen te hard rijden door middel van: • Het zoveel mogelijk omzetten van 50 km/uur wegen naar 30 km/uur wegen/gebied met bijbehorende snelheidsremmende maatregelen; • In woonwijken en centra 30 km/zones te handhaven op snelheid. Bij het reconstrueren van wegen in het kader van Integraal UitvoeringsProgramma (IUP) proberen we zoveel mogelijk een offensief tegen te hard rijden mee te laten liften met infrastructurele maatregelen.

Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Zwerfafval: In de strijd tegen zwerfafval, dumpingen en bijplaatsingen is voor eind november 2023 een activiteitenplan ingediend bij Nedvang/Nederland Schoon . Middels dit plan is eenmalig de Zwerfafvalvergoeding aangevraagd (maximaal € 56.000, afhankelijk van het aantal gemeenten dat een subsidie aanvraagt). Samengevoegd met het resterende budget uit de voorgaande jaren is vervolgens dekking voor de extra activiteiten, die in 2024 worden uitgevoerd. Hondenbeleid: Deze evaluatie wordt binnenkort afgerond, waarna de raad hierover wordt geïnformeerd in Q1 van 2024. Te hard rijden in de woonwijken: De snelheidscontroles zijn in regionaal verband (Hart van Brabant) samen met politie opgepakt. In Waalwijk zijn hiervoor een drietal prioriteiten aangegeven: Heistraat, Ambrosiusweg en Havens 1-6. In de regio zijn de mobiele flitscamera’s al op diverse plekken geplaatst, echter tot op heden niet binnen de gemeente Waalwijk. De politie controleert in onze gemeente voornamelijk met de lasergun. Ook hierover wordt de raad uiterlijk Q1 2024 geïnformeerd.

67

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Indicatoren Relevante indicatoren uit beleidsveld 7 zijn te raadplegen in Waalwijk in Cijfers via deze link: Indicatoren beleidsveld 7 Wat heeft beleidsveld 7 gekost? Bedragen x €1.000 Exploitatie

Primaire Begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Jaarrekening 2023

Lasten

11.700

14.183

13.334

Baten

-10.441

-11.953

-11.785

Saldo van lasten en baten

1.259

2.230

1.550

Onttrekkingen

-1.123

-1.159

-596

Stortingen

294

294

297

Mutaties reserves

-829

-865

-299

Saldo na mutaties reserves

430

1.365

1.251

Belangrijkste kaders Bouwsteen gezonde fysieke leefomgeving Regionale Nota bodembeheer Integraal Waterplan Waalwijk 2021 - 2024 Integraal Uitvoeringsprogramma 2021-2024

68

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Verbonden partijen Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) GGD Hart voor Brabant (Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst) RAV (Regionale AmbulanceVoorziening)

69

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Beleidsveld 8 | Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Ambitie In onze strategische visie staat onze ambitie om een aantrekkelijke gemeente te zijn om te wonen, werken, leren en ondernemen. Dit willen we onder andere bereiken via (1) een evenwichtige inrichting en verdeling van de ruimte. (2) Daarnaast zorgen we voor een balans tussen maatschappelijk en financieel rendement op het grondbeleid, en (3) Een evenwichtige woningmarkt die aansluit bij de toekomstige behoefte van inwoners, en (4) een visie op stedelijke vernieuwing. Om Waalwijk ruimtelijk aantrekkelijk te laten blijven bevorderen we het gewenste ruimtegebruik. Ook willen we de ruimtelijke kwaliteit waar mogelijk verhogen. Daarbij streven we bij ruimtelijke ontwikkelingen naar een rechtvaardige verdeling van kosten en opbrengsten over gebruikers, eigenaren, ontwikkelaars en de overheid. De komende jaren ligt een belangrijke focus op de invoering van de Omgevingswet. Waalwijk moet aantrekkelijk zijn om te wonen. Daarom streven we naar een voldoende aanbod van woningen en woonmilieus voor alle doelgroepen. Gelet op de uitdagingen die klimaatverandering voor ons in de nabije toekomst brengt, willen we onze woningaanbod zo toekomstbestendig mogelijk maken. Tevens zetten we in op adequate huisvesting voor arbeidsmigranten die in Waalwijk komen werken.

Volkshuisvesting Wat hebben we in 2023 gedaan? In 2023 zijn in totaal bijna 170 woningen toegevoegd aan de woningmarkt. Daarvan waren er 65 woningen nultreden; dat wil zeggen dat de woning en alle belangrijke ruimtes ín de woning zonder traplopen te bereiken zijn. De netto toevoeging in 2023 valt echter laag uit, doordat er ook circa 140 woningen onttrokken zijn. Dat betreft met name de sloop van de tweede fase Bloemenoordflats. Daartegenover staat dat meerdere grotere en kleinere projecten zijn gestart. Op termijn is dat goed voor ruim 450 woningen. Het gaat onder meer om de ontwikkeling aan de Kasteellaan (Casade), de herbouw van appartementen in Bloemenoord (ook Casade), Akkerlanen, de woningen bij de Theresiakerk in Waspik en woningbouw bij de voormalige basisschool De Brug in Waspik. Er zijn flinke stappen gezet in het verder in procedure brengen van plannen. Ruim 1000 woningen zitten in vastgestelde en onherroepelijke plannen en ruim 500 woningen in ontwerp-bestemmingsplannen. Ook als het gaat om huisvestingsmogelijkheden voor internationale medewerkers zijn er in 2023 belangrijke stappen gezet. Voor twee grootschalige locaties is de bouw in 2023 gestart. Inmiddels zijn 400 woonplekken opgeleverd en 290 plaatsen zijn in aanbouw. Daarnaast is op verschillende plekken kleinschalige kamerverhuur vergund.

70

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|8.001 Deze periode gaan we minimaal 1200 extra woningen bouwen voor alle doelgroepen We vergroten de capaciteit binnen het fysieke domein, zodat er meer ruimte ontstaat voor het in procedure brengen van woningbouwplannen de komende jaren. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De ambities binnen het fysieke domein zijn (enorm) groot. Bij de betrokken gemeentelijke teams is hard gewerkt aan het uitbreiden van de (tijdelijke) formatie. Maar het blijft soms lastig om vacatures in te vullen. De komst van de Omgevingswet drukt daarbij ook op de inzet van personeel. Toch zien we wel dat er flinke stappen gezet zijn in het in procedure brengen van plannen. Ruim 1000 woningen zitten in vastgestelde bestemmingsplannen en ruim 500 woningen in ontwerp-bestemmingsplannen. Daarnaast wordt hard gewerkt aan plannen die de komende jaren in procedure gaan. CP22_26|8.002 Landgoed Driessen (fase 2) nemen we versneld in ontwikkeling Landgoed Driessen fase 2 heeft op dit moment een agrarische bestemming. Voorafgaand aan het ontwikkelen van concrete plannen en het omzetten van deze bestemming naar een woonbestemming, zal inzichtelijk moeten worden gemaakt wat de milieugevolgen zijn van de voorgenomen ontwikkeling. Daarbij zal ook aandacht moeten worden besteed aan stikstof. Landgoed Driessen ligt tegen Natura 2000 gebied De Langstraat aan.

Of en in welke mate stikstof een belemmering vormt voor de ontwikkeling van fase 2 wordt onderzocht. Bovendien is regelgeving met betrekking tot stikstof volop in ontwikkeling. Zo staat de kritische depositiewaarde ter discussie - zowel de hoogte als het instrument op zich - en hebben provincies tot 1 juli 2023 de tijd gekregen om te komen met een gebiedsaanpak. Het college wil de tijd tot 1 juli 2023 benutten om de in het Ontwikkelplan uit 1997 gemaakte keuzes tegen het licht te houden en nadere onderzoeken te doen. Ook zal zij in overleg treden met de provincie over of woningbouw in fase 2 überhaupt aan de orde is; Op grond van de provinciale Verordening Ruimte dient woningbouw zoveel mogelijk plaats te vinden in of aansluitend op bestaand stedelijk gebied. Landgoed Driessen valt echter buiten het bestaand stedelijk gebied. Wel heeft het de aanduiding 'verstedelijking afweegbaar'. Bouwen is hier alleen aan de orde wanneer er binnen bestaand stedelijk gebied onvoldoende kwalitatieve ruimte beschikbaar is. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In raadsinformatiebrief 041-23 ‘Voorbereiding Landgoed Driessen fase 2’ en tijdens de raadsbijeenkomst in augustus 2023 is aangegeven dat de voorbereiding langs vier sporen loopt. Spoor 1 is het actualiseren van de uitgangspunten uit het Ontwikkelingsplan uit 1997. In 2023 zijn hier goede stappen in gezet.

In 2024 worden de uitgangspunten ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Spoor 4 gaat over de afstemming met regiogemeenten en de provincie. In 2023 hebben wij in woord en beeld omschreven waarom fase 2 nodig en verantwoord is. Op basis hiervan gaan we door met het overleg. In 2024 wordt de raad nader geïnformeerd over de stand van zaken op spoor 2 (samenwerking met marktpartijen) en spoor 3 (milieu). CP22_26|8.003 We ontwikkelen innovatieve woon(zorg) concepten zoals (pre)mantelzorgwoningen door het opstellen van een woonzorgvisie. 71

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

In 2023 bieden we een lokale woonzorgvisie aan de gemeenteraad aan ter vaststelling. We koppelen hieraan een uitvoeringsprogramma. Vooruitlopend op de vaststelling van een lokale woonzorgvisie, stelt het college een richtlijn vast voor pré-mantelzorgwoningen. Op die manier kunnen aanvragen voor prémantelzorgwoningen reeds afgehandeld worden en hoeft dit niet te wachten op de vaststelling van de woonzorgvisie. Voor onderdelen waarbij regionale afspraken evident en daarmee leidend zijn, stellen we in 2022-2023 gezamenlijk met gemeenten, corporaties en zorgpartijen in de regio, een regionale woonzorgvisie op. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De beleidsregels voor pre-mantelzorgwoningen zijn opgesteld. We maken in 2024 een start met de lokale woonzorgvisie, die naar verwachting in Q2 van 2025 kan worden vastgesteld. We hebben ervoor gekozen eerst de vaststelling van de regionale woonzorgvisie af te wachten. Die ligt nu ter advisering bij de regionale sociale adviesraden en wordt in het tweede kwartaal van 2024 voorgelegd aan de raad. CP22_26|8.004 We gaan de splitsing van woningen mogelijk maken. Woningsplitsing wordt al regelmatig toegestaan binnen de gemeente. Dit is echter nog niet vastgelegd in openbare beleidsregels. Het college stelt in 2023 beleid vast voor woningsplitsing, zodat de spelregels bij woningsplitsing beter inzichtelijk worden.

Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Naast het splitsen van woningen zijn er meerdere vormen van verdichting op bestaande percelen mogelijk. Bij de uitwerking van de omgevingsvisie gaan wij gebiedsgericht bepalen welke mate van verdichting mogelijk en wenselijk is. Tot die tijd blijven we woningsplitsing toestaan als dat naar huidig beleid passend is. CP22_26|8.005 De verzilverlening kan ook ingezet worden voor schenkingen aan kinderen voor de aankoop van een woning in Waalwijk We onderzoeken de mogelijkheden hoe een verzilverlening ingezet kan worden door ouders voor schenkingen aan hun kinderen en doen aan de hand daarvan in 2023 een voorstel aan de raad. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Het voorstel is behandeld in de raadscyclus van december en daarmee in 2023 afgerond. CP22_26|8.006 Het continueren van het voorkomen van woningverkopen door Casade. Ieder jaar maken we in het najaar prestatieafspraken over de doelstellingen uit de woonvisie. Deze prestatieafspraken zijn afspraken tussen Casade, de gemeenten Dongen, Loon op Zand en Waalwijk en de huurdersbelangenverenigingen. De woonvisies van de gemeenten vormen de basis voor het maken van prestatieafspraken. In de prestatieafspraken leggen we vast op welke manier de verschillende partijen bijdragen aan het bereiken van de doelstellingen uit de woonvisie.

We nemen de doelstelling uit het coalitieakkoord ten aanzien van het verkopen van woningen mee in de besprekingen voor de prestatieafspraken voor 2023.

72

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In de prestatieafspraken zijn ook afspraken opgenomen over het al dan niet verkopen van woningen. CP22_26|8.011 We binden onze Waalwijkse jongeren sociaal en economisch door onder bepaalde voorwaarden voorrang te geven op de lijst van woningzoekenden (huur/koop). Als uit onderzoek blijkt dat de maatregelen, die vermoedelijk per 1-1-2023 opgenomen gaan worden in de Huisvestingswet, een bijdrage kunnen leveren aan de huisvesting voor eigen inwoners, dan doen we in 2023 een voorstel aan de raad om de Huisvestingsverordening hierop aan te passen. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Bij de behandeling van de Huisvestingsverordening werd een motie ingediend. Daarin is onder andere gevraagd om meerdere instrumenten af te wegen. In de eerste helft van 2024 pakken we deze motie op. De mogelijkheid om goedkope koopwoningen toe te wijzen aan eigen inwoners, nemen we daarin mee.

Ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Wat hebben we in 2023 gedaan? In 2023 hebben wij ambtelijke en bestuurlijke bijdragen geleverd aan de Ontwikkelstrategie Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT) en het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040. De uitkomst is gunstig. We hebben voor de toekomst voldoende mogelijkheden op basis van het regionaal en provinciaal beleid. Dat biedt mogelijkheden voor de economische positie, woonruimte, voorzieningen en opwaardering van het openbaar vervoer in Waalwijk. Daarnaast hebben wij meegewerkt aan de Gebiedsgerichte Aanpakken (GGA’s) Loonse en Drunense Duinen en Westelijke Langstraat. Daarmee werken wij aan het versterken van een gezonde leefomgeving, die ruimte biedt voor recreatie (wandelen, fietsen) én een buffer vormt voor de gevolgen van klimaatverandering. De huidige integrale Structuurvisie Waalwijk 2025 en het sectoraal beleid op het gebied van de fysieke leefomgeving vormden in 2023 de basis voor ruimtelijke ontwikkelingen. Die droegen onder meer bij aan sociale woningbouw en extra groen. In de komende jaren vormen we de bestaande visies om naar de omgevingsvisie, inclusief de stedenbouwkundige visie. Ook in 2023 hebben wij ons al voorbereid op de Omgevingswet, die per 1 januari 2024 in werking is getreden.

Inmiddels kunnen wij op basis van de nieuwe wet omgevingsvergunningen verlenen en het omgevingsplan voor locatieontwikkelingen wijzigen. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|8.007 We ontwikkelen een stedenbouwkundige visie voor de hele gemeente. De verdeling van de schaarse ruimte is een complexe opgave. Er moet ruimte komen voor woningbouw, groen, sportontmoetingsplekken, klimaatadaptatie en nieuwe vormen van mobiliteit en bedrijvigheid. We willen op sommige plekken de functie transformeren en zo meer ruimte maken voor wonen. We noemen dit de verstedelijkingsagenda, die zowel gaat over de stad als over onze kernen. De eerste stap is in 2023 te starten met

73

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

het opstellen van een omgevingsvisie. Onderdeel van deze omgevingsvisie is de stedenbouwkundige visie waarin onder andere transformatiekansen, groen, klimaat en mobiliteit integraal en gebiedsgericht in kaart worden gebracht. De stedenbouwkundige visie zal daarbij kaders definiëren voor een goede balans tussen kwantiteit en kwaliteit, dit is met name relevant voor het thema hoogbouw en de mogelijkheden voor tijdelijke woningen (flexwonen). De jaren daarna gaan we werken aan het realiseren van de ambities in deze visie op basis van een uitvoeringsprogramma. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Na een aanbestedingsprocedure hebben wij vanaf de zomer samen met een extern bureau gewerkt aan het opstellen van een omgevingsvisie. Onderdeel van de opdracht aan het bureau, is de gebiedsgerichte uitwerking van de omgevingsvisie in een stedenbouwkundige visie. In het eerste helft van 2024 wordt hiertoe een inventarisatie en analyse uitgevoerd. CP22_26|8.009 Verzachten van de fysieke barrière (A59) tussen Noord en Zuid. We onderzoeken of en hoe we de verbindingen tussen de woonkern Waalwijk ten zuiden van de A59 en de werklocaties aan de noordzijde van de A59 kunnen verbeteren waardoor het voor fietsers en voetgangers (verkeers)veiliger en aantrekkelijker is om met de fiets of te voet van/naar het bedrijventerrein te gaan.

Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In het Mobiliteitsplan is een fietsverbinding opgenomen tussen centrum en Haven. Realisatie van deze fietsverbinding is uiteindelijk afhankelijk van het doorgaan van de Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat (GOL). Dat programma ligt nog voor bij de Raad van State. CP22_26|8.012 Omgevingswet voorbereiding en vervolgfase Het project Waalwijk Omgevingswet-proof bestaat uit 3 fases: invoerings-, vervolg- en lijnfase. We verwachten dat de Omgevingswet op 1-1-2023 in werking treedt. Op dat moment is de invoeringsfase afgerond. We starten daarom voor het project Waalwijk Omgevingswet-proof in 2023 met de uitvoering van het plan van aanpak voor de vervolg- en lijnfase. De vervolgfase begint vanaf de invoeringsdatum tot en met de verwachte einddatum van de stelselherziening in 2030. Onder de vervolgfase vallen bijvoorbeeld de volgende projecten: omgevingsvisie, omgevingsplan en toepasbare regels. De lijnfase begint nadat onderdelen van de invoerings- en vervolgfase zijn opgeleverd, welke in de lijnorganisatie uitgevoerd en actueel gehouden moeten worden. Onder de lijnfase vanaf de datum van inwerkingtreding valt bijvoorbeeld het zo goed mogelijk door laten lopen en blijven verbeteren van de dienstverlening voor vergunningen en plannen in het fysieke domein.

Zeker in 2023 zal daar een extra inspanning voor nodig zijn omdat de effecten van de Omgevingswet dan pas echt in de praktijk zullen blijken. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Invoeringsfase: we hebben werkzaamheden gedaan die nodig waren om per 1 januari 2024 te kunnen werken met de Omgevingswet. Dat betekent onder andere het kunnen verlenen van een omgevingsvergunning en het kunnen wijzigen van het omgevingsplan voor locatieontwikkelingen.

74

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Vervolg-/transitiefase: we hebben in 2023 werkzaamheden voorbereid die nodig zijn vanwege de Omgevingswet, maar die pas na 1 januari 2024 klaar hoeven zijn. Het gaat onder meer om de omgevingsvisie (uiterlijk 1 januari 2027 gereed) en het gemeentebrede omgevingsplan (uiterlijk 1 januari 2032 gereed). CP22_26|8.013 Actiever beleid rond het strategisch aankopen van grond In de Nota grondbeleid 2019-2023 heeft de gemeenteraad besloten dat de gemeente verschillende keuzes kan maken over de wijze waarop zij acteert binnen het grondbeleid. Met het grondbeleid kan invloed worden uitgeoefend op de wijze waarop de grond wordt gebruikt. Dit is wenselijk omdat het kan bijdragen aan de realisering van brede (publieke) doelstellingen. De twee uiterste vormen zijn een actief grondbeleid en een faciliterend grondbeleid. Voor de gemeente zijn beide vormen aanvaardbaar. De feitelijke keuze voor een specifieke vorm is afhankelijk van de situatie. Hierbij wordt zowel gekeken naar het maatschappelijke als het financiële rendement van de ontwikkeling. Per ontwikkeling zal op basis van een analyse worden bepaald welke vorm van grondbeleid zal worden gevoerd en welke (publieke) doelstelling hiermee behaald kan worden.

Zoveel als mogelijk zal invulling gegeven worden aan het actief aankopen van strategische grond zoals opgenomen in het coalitieakkoord, waarbij het maatschappelijk en financiële rendement niet uit het oog verloren wordt. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Met oog voor de risico’s en het maatschappelijk en financiële rendement wordt zoveel mogelijk een actief grondbeleid gevoerd. De feitelijke keuze voor een specifieke vorm van grondbeleid (actief, passief of een mengvorm) is afhankelijk van de situatie. Op basis daarvan bepalen wij welke vorm het beste past. De grondmarkt wordt nauwlettend gevolgd. Soms zijn er mogelijkheden voor het aankopen van strategische gronden. CP22_26|8.014 Vergroten leefbaarheid in Sprang-Capelle en Waspik In Sprang-Capelle en Waspik gaan we de leefbaarheid vergroten door te kijken wat er aan woningbouw en transformatie nodig is. Dat vraagt om precisie-ingrepen die leiden tot verdichting en vergroening, met behoud van het dorpse karakter. Conform rijksbeleid dienen we daarbij eerst inbreidingslocaties te onderzoeken en pas daarna kunnen we denken aan eventuele uitbreidingslocaties. De eerste stap is in 2023 te starten met het opstellen van een omgevingsvisie. Onderdeel van deze omgevingsvisie is een stedenbouwkundige visie waarin onder andere transformatiekansen, groen, klimaat en mobiliteit integraal in kaart worden gebracht.

De jaren daarna gaan we werken aan het realiseren van de ambities uit deze visie, op basis van een uitvoeringsprogramma. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Na een aanbestedingsprocedure hebben wij vanaf de zomer samen met een extern bureau gewerkt aan het opstellen van een omgevingsvisie. Onderdeel van de opdracht aan het bureau, is de gebiedsgerichte uitwerking van de omgevingsvisie in een stedenbouwkundige visie. In het eerste helft van 2024 wordt hiertoe een inventarisatie en analyse uitgevoerd. CP22_26|8.015 Ontwikkelen transformatielocaties In deze coalitieperiode moeten er minimaal 1.200 extra woningen gebouwd gaan worden voor alle doelgroepen. Het ontwikkelen van transformatielocaties is een van de manieren om dit voor elkaar te krijgen zoals de transformatielocaties Gedempte Haven, de Els en

75

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

het Slachthuisterrein. Daarnaast zijn er diverse transformatielocaties in de binnenstad (zie programma Binnenstad). Uiteraard is er hiernaast binnen de organisatie ook blijvend aandacht voor nieuwe transformatielocaties. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Voor de genoemde transformatielocaties zijn in het afgelopen jaar belangrijke stappen gezet. Dan gaat het bijvoorbeeld om het sluiten van overeenkomsten met initiatiefnemers en het voorbereiden/doorlopen van de benodigde planologische procedure. Wat betreft de doorlooptijd zijn we sterk afhankelijk van de betrokken marktpartijen en daarnaast van externe factoren zoals stikstof, stijgende rente, stijgende bouwkosten en eventuele procedures bij Raad van State. Voor het Slachthuisterrein is in oktober 2023 de overeenkomst ondertekend en de ontwerpvergunning ter inzage gelegd. Zowel voor het ETZ als voor de Gedempte Haven zijn de ontwerp bestemmingsplannen in december 2023 ter inzage gelegd. De Els is al apart toegelicht in de paragraaf over de Compacte binnenstad (CP22_26|BS_D.010). CP22_26|8.016 In de dorpsharten van Sprang-Capelle en Waspik verbeteren we de ontmoetingsplekken Elkaar ontmoeten en leren kennen is belangrijk voor een fijne leefomgeving en gemeenschapsgevoel. De eerste stap is in 2023 te starten met het opstellen van een omgevingsvisie.

Onderdeel van deze omgevingsvisie is een visie op een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving waarbij onder andere ontmoetingsplekken die schoon, heel en veilig zijn deel uitmaken van de opgave. De jaren daarna gaan we werken aan het realiseren van de ambities uit deze visie, op basis van een uitvoeringsprogramma. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Zoals omschreven in CP22_26|8.007 werken wij voor de gehele gemeente, samen met een extern bureau, aan het opstellen van een omgevingsvisie. Onderdeel daarvan is de gebiedsgerichte uitwerking van de omgevingsvisie in een stedenbouwkundige visie. Daarnaast werken wij aan de implementatie van de Koers Sociaal Domein. Vanuit de bovengenoemde beleidsvisies zal in 2024 duidelijk worden op welke manier de ontmoetingsplekken in Sprang-Capelle en Waspik verbeterd kunnen worden. CP22_26|8.017 Voor het Hoefsvengebied ontwikkelen we een totale visie Het Hoefsvengebied heeft aandacht nodig als het gaat om de fijne leefomgeving en de ontmoetingsplekken. De totaalvisie moet de losse onderdelen in het gebied aan elkaar verbinden waardoor het elkaar gaat versterken. Het onderzoek rondom de surfvijver is op dit moment al een lopend project in dit gebied. Samen met betrokken afdelingen (TMAO, TOOR, TORV en TREW) gaan we in overleg met het college om de wensen voor het gebied te onderzoeken.

Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In 2023 werd een incidenteel budget toegekend om de wensen voor het Hoefsvengebied te onderzoeken. In 2024 zal dit onderzoek worden uitgevoerd.

76

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Indicatoren Relevante indicatoren uit beleidsveld 8 zijn te raadplegen in Waalwijk in Cijfers via deze link: Indicatoren beleidsveld 8 Wat heeft beleidsveld 8 gekost? Bedragen x €1.000 Exploitatie

Primaire Begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Jaarrekening 2023

Lasten

11.141

11.956

14.403

Baten

-5.998

-6.047

-6.518

Saldo van lasten en baten

5.143

5.909

7.885

-900

-3.286

-7.518

0

1.300

3.229

Mutaties reserves

-900

-1.986

-4.288

Saldo na mutaties reserves

4.243

3.923

3.597

Onttrekkingen Stortingen

Belangrijkste kaders Woonvisie 2020 Visie "Hart van de Stad 2025" Nota Grondbeleid 2019-2023

Verbonden partijen In dit beleidsveld zijn er geen verbonden partijen.

77

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Algemene dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en overige baten en lasten Algemene dekkingsmiddelen In het BBV is bepaald dat in de programmaverantwoording een aantal overzichten moeten worden opgenomen. Daaronder valt ook het overzicht van de algemene dekkingsmiddelen. Dit overzicht bevat alleen de baten. Een nadere toelichting op de verschillen is opgenomen in het onderdeel toelichting op de programmarekening. Bedragen x €1.000 Omschrijving

Primaire Begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Jaarrekening 2023

Baten TK_0.5

Treasury

-227

-235

-468

TK_0.61

OZB woningen

-6.748

-6.748

-6.804

TK_0.62

OZB niet-woningen

-7.529

-7.529

-7.468

TK_0.64

Belasting overig

-342

-342

-397

TK_0.7

Alg.uitkering en overige uitk.gem.fonds

-92.783

-98.536

-101.190

Totaal Baten

-107.627

-113.388

-116.327

Totaal

-107.627

-113.388

-116.327

Overhead Sinds 2017 is het volgens het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) verplicht de overhead centraal te begroten en te verantwoorden op taakveld 0.4 Overhead. Hiermee wordt meer inzicht gegeven in de totale kosten van de overhead. Overhead mag nog wel toegerekend worden aan grondexploitaties en investeringen. Hiervoor is een vast opslagbedrag per uur berekend. Voor de berekening is het totaal begrote bedrag van de overhead gedeeld door het aantal uren dat toegerekend wordt aan de taakvelden en projecten. Dit opslagbedrag wordt ook gebruikt bij de berekening van tarieven voor de lokale heffingen.

78

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Bedragen x € 1.000 Specificatie overhead

Begroting 2023 vóór wijziging

Begroting 2023 ná wijziging

Jaarrekening 2023

Salarissen

9.822

9.858

9.545

Belastingen

62

62

144

Ingeleend personeel

553

2.271

2.139

Overige goederen en diensten

4.047

5.560

5.437

Stortingen in voorzieningen

268

153

918

1.192

1.033

1.073

Afschrijvingen Rente

169

164

163

16.113

19.101

19.419

Toerekening aan grondexploitatie

-840

-840

-456

Toerekening aan investeringen

-401

-401

-925

Overige verrekeningen

0

-27

-24

Uitgeleend personeel

-85

-85

-84

0

-4

-4

Overige goederen en diensten

-14

-77

-191

Inkomensoverdrachten

-150

-134

-169

Mutaties voorzieningen

0

Totale lasten

Leges

Totaal baten

-1.490

-1.568

-1.853

Saldo

14.623

17.533

17.566

Te betalen vennootschapsbelasting In 2023 waren de volgende geclusterde werkvelden belast met vennootschapsbelasting: • Het grondbedrijf (ofwel de grondexploitaties) • Het afvalbedrijf (de reststromen conform de 1% regeling) De grondexploitatie moet als een belaste activiteit voor de vennootschapsbelasting worden gezien. Over de jaren 2016 t/m 2021 zijn definitieve aanslagen opgelegd. Vanwege verliesverrekening uit andere jaren heeft dit voor de aanslagen 2016 t/m 2019 uitgemond in een nihilaanslag. Over 2020 is een definitieve aanslag opgelegd van € 422.478 en over 2021 € 424.075. Voor 2022 is een voorlopige aanslag opgelegd van € 156.000 en voor 2023 € 46.863. Deze bedragen zijn onttrokken aan de reserve grondexploitatie. Bij het ophalen en verwerken van afval is sprake van het ophalen en verwerken van een beperkte hoeveelheid bedrijfsafval. Die laatste activiteit is in principe aan vennootschapsbelasting onderhevig. Aangezien hierop geen winst wordt behaald, valt deze activiteit echter buiten de heffing van de Vpb. Met betrekking tot de verwerking van reststromen is door de fiscus opgelegd dat 1% van de restwaarde in de belastingheffing wordt betrokken. Ook het betaald parkeren achter de slagboom is in principe aan vennootschapsbelasting onderhevig.

Aangezien hierop, vanwege de verlaagde parkeertarieven, geen winst wordt behaald, valt deze activiteit vooralsnog buiten de heffing van de belasting. Bedragen x €1.000 Omschrijving

Primaire Begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Jaarrekening 2023

Lasten TK_0.9

Vennootschapsbelasting (VpB)

Saldo

79

34

501

657

34

501

657 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Overige baten en lasten In de primaire begroting is op beleidsveld 0 onder product 913 een post voor onvoorziene lasten opgenomen van € 100.000. De helft van dit bedrag is beschikbaar gesteld ten gunste van de noodhulp aan Turkije en Syrië. Daarnaast is € 50.000 beschikbaar gesteld ten behoeve van de gevolgen van de aardbeving in Marokko. Bedragen x € 1.000 Omschrijving

Begroting vóór wijziging 2023

Begroting incl. wijziging 2023

Jaarrekening 2023

TK 0.8 Onvoorzien

100

TK 0.8 Overige baten en lasten

338

38

10

Totaal

438

38

10

80

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Paragrafen Inleiding paragrafen Artikel 9 van het BBV bepaalt dat in de begroting paragrafen moeten worden opgenomen. Daarin worden de beleidslijnen vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten en de lokale heffingen. Doel van de paragrafen is dat onderwerpen die versnipperd in de begroting staan, worden gebundeld in een kort overzicht (de paragraaf). Op deze wijze vormen de paragrafen een dwarsdoorsnede van de begroting en bieden ze de raad beter inzicht. Met de genoemde onderwerpen (de voorgeschreven paragrafen) is telkens een financieel belang gediend. De paragrafen geven extra informatie voor de beoordeling van de financiële positie en bedrijfsvoering op de korte en langere termijn. De paragrafen zijn: 1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering (en treasury) 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid 8. Paragraaf Wet open overheid 9. Realisatie ombuigingen

81

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden