Bijlage 3 Gestempeld Jaarrekening 2023 Gemeente Waalwijk dd 30-05-2024

Duurzame productie en consumptie Wat hebben we in 2023 gedaan? Circulaire economie In 2023 gingen we door met de afvalproeven, die bedoeld zijn om de hoeveelheid restafval te verminderen. Het doel is het verder beperken van de hoeveelheid restafval per huishouden. In 2024 volgt een advies, na evaluatie van deze proeven. We deden een pilot met een circulariteitsscan op het bedrijventerrein, om ondernemers te faciliteren in circulaire bedrijfsprocessen. Daarnaast onderzoeken we of de reststoffen van het ene bedrijf wellicht kunnen dienen als grondstof voor een ander bedrijf. Bij onze eigen aanbestedingen houden we steeds meer rekening met het hergebruik van materialen en duurzame bedrijfsprocessen. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|DZ_D.004 We streven naar het behalen van de landelijke afvalnormen Omschrijving (toelichting) Het is erg jammer dat waardevolle grondstoffen nog steeds in ons restafval belanden. We streven naar minder restafval, en hebben daarom in 2015 de frequentie voor het inzamelen van de grijze container al verminderd. Maar we willen de hoeveelheid restafval nog verder verminderen. Daarom voerden we op verzoek van de gemeenteraad verschillende afvalproeven uit. In 2021 keurde de raad de nota 'Afvalproeven voor Grondstoffenbeleidsplan fase 2' goed en startten de drie afvalproeven.

Het doel is draagvlak creëren en inzicht geven aan inwoners over bijvoorbeeld het gebruik van pmdcontainers en ondergrondse restafvalcontainers. De resultaten bepalen de volgende

28

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

stappen in ons Grondstoffenbeleidsplan fase 2. De afvalproeven liepen tot 1 november 2023. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De afvalproeven zijn afgerond en nu zijn we bezig met een grondige evaluatie. Op basis van een breed scala aan gegevens werken we aan de ontwikkeling van fase 2 van ons Grondstoffenbeleidsplan. Daarmee streven we naar verdere vermindering van de hoeveelheid restafval in onze gemeente. We nemen de nodige tijd voor dit proces, omdat we zorgvuldig willen overwegen hoe we ons grondstoffenbeleid kunnen verbeteren. Ons doel is een goed doordacht beleid, dat op de lange termijn vruchten zal afwerpen. De raadsvergadering voor de presentatie van het Grondstoffenbeleidsplan fase 2, staat gepland voor 12 september 2024. Indicatoren Relevante indicatoren uit het programma Duurzaamheid zijn te raadplegen in Waalwijk in cijfers via deze link : Indicatoren Duurzaamheid Belangrijkste kaders Visie Duurzaam Waalwijk 2030 Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2020 - 2023 Kadernota grootschalige opwek duurzame energie Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) Concept Beleidsvisie GODE Transitievisie Warmte Klimaatbestendig Waalwijk Uitvoeringsagenda 2022-2026 Verbonden partijen In dit programma zijn geen verbonden partijen.

29

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Programma Jeugd Ambitie We willen dat alle kinderen in Waalwijk gezond, veilig en prettig kunnen opgroeien. Wij willen onze jeugd faciliteren bij de ontwikkeling naar de volwassene van morgen. Door te investeren in de jeugd en hun ouders, investeren wij in de toekomst van Waalwijk. Waalwijk heeft een grote groep jongeren (1 op de 5 inwoners is onder de 19 jaar), waarbij ruim 15% gebruik maakt van jeugdzorg. Daarnaast zijn we een vergrijzende gemeente, met een gemiddelde leeftijd van 43 jaar. We hebben op termijn de huidige jongeren hard nodig om onze zorg en welvaart in stand te houden. De stap naar preventie is ingezet, maar vraagt om meer uitvoeringskracht, meer integrale benadering en stevige sturing. Dat geldt zowel binnen de gemeentelijke organisatie als met bestaande en nieuwe partijen. Het is belangrijk om nu te investeren in onze jeugd. Tot op heden hebben we dat via de verschillende beleidsvelden gedaan, maar we missen een integrale aanpak. Daarom kiezen we nu voor een programmatische aanpak Jeugd. Inclusief aansturing en werkbudget, zoals de bestaande programma’s Binnenstad en Duurzaamheid. Doel van het programma is dat elke jongere in Waalwijk opgroeit tot een gezonde en zelfstandige volwassene. De doelgroep zijn alle kinderen (en ouders/verzorgers) in de leeftijd van -9 maanden tot circa 23 jaar.

Aandachtsgebieden zijn: opvoeding, onderwijs, gezondheid en (jeugd)zorg, werken, wonen en vrijetijdsbesteding.

Opstart Programma Jeugd Wat hebben we in 2023 gedaan? In de raadsinformatiebrief van december 2023 is het programma Jeugd op hoofdlijnen weergegeven. We zijn gestart vanuit de volgende ambitie: We willen dat alle kinderen in Waalwijk gezond, veilig en prettig kunnen opgroeien. We willen onze jeugd faciliteren bij de ontwikkeling naar de volwassene van morgen. Door te investeren in de jeugd en hun ouders, investeren wij in de toekomst van Waalwijk. Dit programma kent 3 programmalijnen: 1. Voorliggend veld, preventie en jeugdhulp 2. Mentale gezondheid 3. Jongerenparticipatie Voorliggend veld, preventie en jeugdhulp Dit is het uitvoeringsprogramma ‘Jong in Waalwijk’, met als doel: Gerichte preventieve inzet, in samenhang aangeboden en passend bij de behoefte van kinderen, jongeren en hun ouders, zodat de geïndiceerde jeugdhulp afneemt. In januari 2023 zijn we gestart met de implementatie. We gebruiken de tredenstructuur om de behoefte en het aanbod (en alles wat daaruit voortkomt) te positioneren. We hebben de behoeften van kinderen, jongeren en ouders in beeld gebracht. Daar zetten we passend aanbod tegenover, op het juiste niveau. Door dit langs de treden op te bouwen is op- en afschalen mogelijk gemaakt. Hoe hoger de trede, hoe meer inzet. Ook zijn daarmee de diverse partners gepositioneerd: waar ben je van en waarvan niet?

30

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

De stand van zaken op hoofdlijnen was eind 2023: • Er is een start gemaakt met het vertalen van Jong in Waalwijk naar subsidieafspraken voor 2024 e.v. (trede 1/2); • We hebben een lokale coalitie Kansrijke Start gevormd, gericht op de eerste 1000 dagen van een kind; • De ondersteuningsstructuur in de scholen is ingericht en gestart (trede 2); • Team Jeugd en Gezin is geformeerd en gestart (trede 3); • Het becijferen van de inkoop krijgt vorm. We hebben zicht op de 5 segmenten van de jeugdzorg, de financiën volgen binnenkort. Met het Team Jeugd en Gezin richten we ons op segment 4: Veelvoorkomende jeugdhulp, en mogelijk ook op segment 3: Dagbegeleiding en respijtzorg. In totaal gaat het dan over ongeveer 80% van het aantal beschikkingen en 50% van de kosten. Dat betekent dat we ons zowel in aantal als financiën op een fors aandeel van de beschikkingen richten. Mentale gezondheid De programmalijn mentale gezondheid is in ontwikkeling. Het doel is: Het versterken van de mentale gezondheid van alle kinderen, jongeren en hun ouders, onder andere door de inzet van neurowetenschappelijke inzichten. We willen de toename van het aantal kinderen en jongeren met mentale gezondheidsklachten zo snel mogelijk ombuigen in een daling. We gaan hier in 2024 mee aan de slag. ‘De sterkste schakel’, een project om generatiearmoede te doorbreken, is hier een voorbeeld van.

We verkennen de mogelijkheden om dit te verbreden naar in ieder geval het Team Jeugd en Gezin, zodat zij met een vergelijkbare methodiek aan de slag kunnen. Daarnaast onderzoeken we een structureel aanbod voor trede 1 en 2. Daarbij maken we ook weer verbindingen van algemeen collectief naar indicatievrije ondersteuning (trede 1, 2 en 3). Op die manier staan initiatieven niet op zichzelf, maar positioneren we deze in verbinding met elkaar. We brengen deze programmalijn onder in het implementatieplan Koers Sociaal Domein. Jongerenparticipatie Ook dit is een programmalijn in ontwikkeling, met het volgende doel: Alle kinderen en jongeren in de leeftijd van ongeveer 10 t/m 27 jaar maken minimaal één keer kennis met het democratisch proces en krijgen de mogelijkheid om te participeren (meedoen, meepraten, meebeslissen) bij zaken die voor hen belangrijk zijn en op plekken waar zij zelf deel van uitmaken. Vanuit deze programmalijn willen we de initiatieven die er zijn verbinden en versterken. Zo krijgt jongerenparticipatie een structurele plek in onze organisatie, bij beleidsontwikkelingen en andere activiteiten die voor jongeren interessant zijn. Recent is een kwartiermaker jongerenparticipatie gestart. Die gaat aan de slag met de jongeren: wat willen zij graag en waarover willen ze meedenken? De activiteiten die hieruit voortkomen krijgen een plek in de programmalijn.

Omdat het hier gaat over alle domeinen en beleidsvelden zijn er veel kansen en mooie verbindingen te maken. Zo leggen we de verbinding met ‘Wolluk your Future’, met het programma Duurzaamheid en met regionale initiatieven op het gebied van jongerenparticipatie. Vanuit het programma wordt de totale groep kinderen en jongeren in Waalwijk in beeld gebracht. Hierbij baseren we ons op de uitgangspunten van de Koers Sociaal Domein. Dit onderzoek loopt, we verwachten de resultaten in Q1 2024 te hebben.

31

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|6.005 Aanstellen programma manager jeugd Omschrijving (toelichting) In het najaar van 2022 is gestart het programma Jeugd verder vorm te geven, uiteraard aan de hand van de inhoud uit het coalitieakkoord. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De functie programmamanager Jeugd is in 2023 ingevuld. Vervolgens is het programma opgestart. CP22_26|6.008 Onderzoek naar benodigde jeugdzorg Omschrijving (toelichting) We onderzoeken wat er nodig is om de jeugdzorg goed aan te laten sluiten op de Waalwijkse koers in het sociaal domein: van beleid, toegang en uitvoering, tot budget, organisatie en capaciteit. Hiervoor is in 2023 een bedrag van € 50.000 beschikbaar gesteld. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In oktober 2023 is het team Jeugd en Gezin op Trede 3 gestart. In 2024 werken we aan een verdere uitrol en groei van dit team. XpertiseZorg is gestart met het effectonderzoek voor dit team. Indicatoren Relevante indicatoren uit programma Jeugd zijn ondergebracht in Waalwijk in Cijfers bij de diverse aan jeugd gerelateerde beleidsvelden, zoals 4 (Onderwijs), 5 (Sport, Cultuur en Recreatie) en 6 (Sociaal Domein).

Belangrijkste kaders Naast de onderstaande kaders zijn er kaders rondom jeugd opgenomen bij de aan jeugd gerelateerde beleidsvelden 4, 5 en 6: Jeugdkader 2020 Gemeente Waalwijk Jong in Waalwijk; Uitvoeringsprogramma Preventie Jeugd 2023-2027 Verbonden partijen In dit programma zijn geen verbonden partijen. De regionele samenwerking Jeugd via Hart van Brabant is opgenomen in Beleidsveld 6 Sociaal Domein.

32

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Beleidsveld 0 | Bestuur en ondersteuning Ambitie Vanuit beleidsveld 0 | Bestuur en Ondersteuning werken we aan (1) een bestuurskrachtige gemeente, (2) een hoog service niveau naar onze inwoners, bedrijven en organisaties en aan een (3) gezonde financiële huishouding waarbij de inwoner niet meer dan nodig wordt belast. We zijn een proactieve speler en zorgen er voor dat de Waalwijkse belangen en positie goed op de agenda staan in de regio, provincie, landelijk en internationaal. De gemeentelijke organisatie ontwikkelt zich naar een coöperatieve, compacte en servicegerichte organisatie. De ambtelijke organisatie dient in de dienstverlening deze houding uit te stralen. Hierbij is het uitgangspunt dat we digitaal werken waar het kan, en persoonlijk wanneer nodig of gewenst. Wij voelen de verplichting en de verantwoordelijkheid ervoor te zorgen dat we de generaties na ons niet opzadelen met financiële problemen als gevolg van beslissingen die wij nu nemen. Wij willen tegen zo laag mogelijke kosten voor onze inwoners een efficiënt beheer van de gemeentefinanciën voeren.

Bestuur Wat hebben we in 2023 gedaan? In 2023 hebben we op verschillende onderdelen en manieren gewerkt aan een beter Waalwijk. Naast het realiseren van de ambities uit het Coalitieakkoord 2022-2026 hebben we ook stappen gezet om een aantal grote opgaven verder vorm te geven. We hebben een start gemaakt met een strategische visie, een omgevingsvisie en de implementatie van de Koers Sociaal Domein. We hebben ook de verbindingen gelegd tussen deze trajecten. Daarnaast zijn we begonnen met een proces om te komen tot een robuust financieel perspectief, anticiperend op het “ravijnjaar” 2026 en verder. Samen met het collegewerkprogramma en de stappen die zijn gezet om tot een herijkte organisatiekoers te komen helpt dit proces om structureel tot integrale en expliciete keuzes te komen voor onze gemeente. Om balans te blijven houden tussen ambities, financiën en capaciteit. In verschillende sessies met raad en college hebben we tevens het zijn van een “wijs bestuur” ontwikkeld. We kijken terug op een jaar waarin we onze positie hebben versterkt. Zowel via het VNGbestuur, de M50 en MidStad Brabant (voorheen M7) hebben we ingezet op het belang van en de goede randvoorwaarden voor middelgrote gemeenten. Waalwijk is zowel bestuurlijk als ambtelijk trekker van de MidStad-samenwerking. Zowel binnen de stedelijke regio’s als binnen Hart van Brabant en Midpoint zitten we goed aan tafel.

In Langstraat-verband is afgesproken om de inhoudelijke samenwerkingskansen te verkennen. Concreet heeft deze inzet zich o.a. vertaald in een Regio Deal met een stevige impuls voor Smart Port en in een intentieovereenkomst met de provincie voor de herontwikkeling van De Els. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: B23 | 1.001 Opstellen nieuwe strategische visie In een aangenomen motie bij de raadsvergadering van 14 juli 2022 bij het kaderstellend debat is het college verzocht uiterlijk in 2024 een nieuwe strategische visie gericht op 2030 ter besluitvorming voor te leggen aan de raad en de kosten voor dit traject te dekken uit de algemene reserve. In 2023 zal een start worden gemaakt met dit traject. Tijd (indicator)

33

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Tijd (toelichting) Samen met de gemeenteraad ontwerpen we een proces om de nieuwe strategische visie op te stellen. Na de zomer zijn we gestart met de voorbereidingen. De eerste stappen in het ontwerpproces zijn inmiddels gezet. De gemeenteraad is geïnformeerd over het voorlopige ontwerpproces en wordt betrokken bij het verdere design. In 2024 willen we de strategische visie afronden.

Publiekszaken Wat hebben we in 2023 gedaan? In 2023 hebben we de servicenormen in de organisatie extra onder de aandacht gebracht. Wat mag de klant qua dienstverlening van de gemeente Waalwijk verwachten? De normen worden ondersteund door de techniek. Dat gebeurt bijvoorbeeld door een herinneringsmail te sturen aan een collega, als een afgesproken servicenorm niet is gehaald. Bovendien is voor nieuwe collega’s een vernieuwde presentatie opgesteld over de dienstverleningsvisie van onze gemeente.

Financiën Wat hebben we in 2023 gedaan? Het voeren van duurzaam financieel beleid en beheer is een van de strategische doelen van de gemeente Waalwijk. In 2023 is in de begroting voor 2024 voor het eerst een meerjarenbeeld gepresenteerd, dat niet structureel sluitend is. Dit komt voornamelijk door de ontwikkelingen in het gemeentefonds. Het zogenaamde ‘ravijnjaar’ 2026 zorgt bij veel gemeenten, waaronder Waalwijk, voor een zorgelijke situatie. Dat maakt dat we nog meer dan voorheen keuzes moeten maken en prioriteiten stellen. Onder leiding van het Team Financiën en Team Control en Strategie wordt de raad hierover, meerdere keren per jaar, via de P&C-rapportages geïnformeerd. Om de gemeentelijke financiën ook in de toekomst zo goed mogelijk te kunnen beheersen zijn we in 2023 gestart met het proces Financieel Robuust Perspectief. In de kadernota 2026 willen wij de raad keuzes voorleggen om te komen tot een houdbare begroting. In 2023 is daarnaast iFinanciën geïmplementeerd, een cloudoplossing voor de financiën van gemeente Waalwijk. Daarmee is het financiële systeem toekomstbestendig gemaakt en wordt het voor de leverancier eenvoudiger om onderhoud en ontwikkeling te ondersteunen. We onderzoeken verdere mogelijkheden om de financiële rapportage verder te optimaliseren.

34

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Indicatoren Relevante indicatoren uit beleidsveld 0 zijn te raadplegen in Waalwijk in Cijfers via deze link: Indicatoren beleidsveld 0 Wat heeft beleidsveld 0 gekost? Bedragen x €1.000 Exploitatie

Primaire Begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Jaarrekening 2023

Lasten

22.912

25.938

26.305

Baten

-111.852

-117.069

-120.821

Saldo van lasten en baten

-88.939

-91.131

-94.516

Onttrekkingen

-534

-23.062

-17.149

Stortingen

3.185

24.796

14.333

Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves

2.651

1.734

-2.816

-86.289

-89.396

-97.332

Belangrijkste kaders Strategische visie ‘Samen werken aan de toekomst’ Collegeprogramma 2022-2026 Dienstverleningsvisie 2021

Verbonden partijen Hart van Brabant / Midpoint BNG (Bank Nederlandse Gemeenten) Enexis Holding N.V. Brabant Water N.V. Publiek Belang Elektriciteits productie B.V. Claim Staat Vennootschap Amsterdam B.V.

35

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Beleidsveld 1 | Veiligheid Ambitie Het hebben van een gevoel van veiligheid is van groot belang. De gemeente Waalwijk wil voor iedereen die binnen de gemeente verblijft een zo veilig mogelijke omgeving creëren. Met preventief beleid waar het kan, met repressief optreden waar het moet. Waar nodig worden grenzen helder gesteld. Wij vinden het noodzakelijk om veiligheidsbeleid in samenhang vorm te geven. Veiligheidsbeleid heeft zich ontwikkeld van een reeks reacties op incidenten tot een brede en meer samenhangende aanpak. De traditionele verantwoordelijkheid van de burgemeester voor de openbare orde is aangevuld en ingebed in een veel breder vormgegeven veiligheidsbeleid, waar bijvoorbeeld ook onderwijs en zorg als beleidsterreinen bij betrokken zijn en waar het Openbaar Ministerie en de politie belangrijke veiligheidspartners van de gemeente zijn. In dat opzicht is het niet alleen het domein van de burgemeester maar gaat veiligheid het hele college aan. De noodzaak het beleid in samenhang en in samenwerking met anderen vorm te geven, wordt niet kleiner. Kanttekening daarbij is wel dat absolute veiligheid niet gegarandeerd kan worden, dus dat we deels risico’s moeten aanvaarden.

Integrale veiligheid Wat hebben we in 2023 gedaan? In 2023 is het Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026 vastgesteld. Prioriteiten zijn de verbinding zorg en veiligheid, jeugd, ondermijning, overlast en digitale veiligheid. In 2023 hebben wij onder meer de volgende zaken opgepakt: • Inzet van een tweede wijk-GGZ’er voor de aanpak van personen met onbegrepen gedrag • Extra inzet van de BOA’s in het centrum, om overlast tegen te gaan • Uitvoering gegeven aan de motie van de raad: onderzoek naar de aard, omvang en aanpak van straatintimidatie • Uitvoering gegeven aan de motie van de raad: het opstarten van een maatschappelijk debat over vuurwerk • Uitvoering gegeven aan de jeugdaanpak In de raadsinformatiebrief 011-24 is een terugblik op de activiteiten 2023 opgenomen. Deze is via deze link te raadplegen: Terugblik focusblad veiligheid 2023

Fysieke veiligheid Wat hebben we in 2023 gedaan? Naast het onderwerp 'integrale veiligheid' kennen we ook het onderwerp 'fysieke veiligheid'. Een aantal thema's binnen dit veld die in 2023 zijn opgepakt: • Controle van locaties die mogelijk te maken hebben met de productie van hard- of softdrugs • Toezicht van onze BOA's op verkeersovertredingen, APV-overtredingen en leefbaarheidszaken als hondenpoep, afval en foutparkeren • Controles bij kamerverhuur • Toezicht op bouw- en brandveiligheid bij bedrijven en instellingen • Tijdelijk cameratoezicht in het belang van de openbare orde • Toezicht op evenementen • Opleiden, trainen en oefenen van bestuurders en de ambtelijke organisatie voor de gemeentelijke verantwoordelijkheden bij rampen en crises. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd:

36

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

CP22_26|1.001 Inzet mobiel cameratoezicht Omschrijving (toelichting) Het opstellen van een afwegingskader waarin de juridische (on)mogelijkheden van het gebruik van cameratoezicht beschreven staan. En vervolgens inzet van mobiel cameratoezicht in situaties waarbij het gerechtvaardigd is om gebruik te maken van extra cameratoezicht. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Eind 2022 is een overzicht gemaakt van de juridische (on)mogelijkheden van het gebruik van cameratoezicht. In 2023 is extra mobiel cameratoezicht ingezet op de parkeerplaats van Sportpark de Gaard. Daarna is deze mobiele camera verplaatst naar de Bernard Zweersstraat in Waalwijk.

37

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Indicatoren Relevante indicatoren zijn te raadplegen in het volgende document : Indicatoren beleidsveld 1 Wat heeft beleidsveld 1 gekost? Bedragen x €1.000 Exploitatie

Primaire Begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Jaarrekening 2023 5.727

Lasten

5.409

5.895

Baten

-32

0

-11

5.377

5.895

5.716

Saldo van lasten en baten Onttrekkingen Saldo na mutaties reserves

-110

-707

-552

5.268

5.189

5.164

Belangrijkste kaders Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026 (gezamenlijke gemeenten Dongen, Gilze en Rijen, Loon op Zand en Waalwijk) Focusblad 2023 (bijlage bij Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026)

Verbonden partijen Veiligheidsregio Midden- en West Brabant (VRMWB)

38

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Beleidsveld 2 | Verkeer, vervoer en waterstaat Ambitie Bereikbaarheid, overal makkelijk kunnen komen, is één van de urgenties & potenties van Waalwijk uit onze strategische visie. Uit de digitale enquêtes en de gesprekken met inwoners en ondernemers kwam de goede bereikbaarheid van Waalwijk steeds terug als pluspunt. Bereikbaarheid draagt bij aan onze economische ambities, aan de aantrekkelijkheid om hier te wonen. In het coalitieprogramma 'Samen duurzaam vooruit' en het Mobiliteitsplan zien we drie pijlers voor dit beleidsveld: (1) het verbeteren van de economische bereikbaarheid over weg en water. Het zorgen voor (2) bereikbare en veilige stedelijke omgeving en (3) het inspelen op innovatieve en duurzame nieuwe mogelijkheden. Economische bereikbaarheid • Verbeteren bereikbaarheid via de weg • Verbeteren bereikbaarheid via water • Verbeteren ontsluiting bedrijventerreinen. Stedelijk gebied • Vergroten verkeersveiligheid • Vergroten serviceniveau parkeren • Kwaliteit wegen wordt hoger. Duurzaam & innovatief • Waalwijk is een fietsvriendelijke gemeente • Betere OV-verbinding naar en binnen Waalwijk • Smart Mobility mogelijkheden meer gebruiken.

Economische bereikbaarheid Wat hebben we in 2023 gedaan? In het kader van werkgeversaanpak is er in samenwerking met Brabants Mobiliteitsnetwerk (BMN) en Parkmanagement gewerkt aan het stimuleren van het fietsgebruik. Dat gebeurde onder meer met de e-bike probeeractie. Helaas heeft de Raad van State geen definitieve uitspraak gedaan over het door kunnen gaan van Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat (GOL). Daarom is een onderzoek gestart naar alternatieve bereikbaarheidsoplossingen voor het bedrijventerrein Havens. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|2.001 Realiseren het GOL Omschrijving (toelichting) Om de kwaliteit van de omgeving rond de A59 (tussen ’s-Hertogenbosch en Waalwijk) te verbeteren, is er een programma ontwikkeld. Het programma Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat (GOL) verbetert niet alleen de veiligheid rondom gevaarlijke op- en afritten en meer doorstroming van het verkeer op de A59, maar zorgt ook voor behoud van natuur, meer mogelijkheden voor recreatie en economische activiteiten en een betere leefbaarheid in de kernen. Verdere informatie over het project is te vinden op de website van GOL. https://www.oostelijkelangstraat.nl/default.aspx Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De Raad van State heeft op 14 februari 2024 een tweede tussenuitspraak gedaan.

Een tussenuitspraak is een bestuurlijke lus waarbij nadere toelichting /uitzoekwerk kan

39

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

worden gevraagd. Op dit moment bestudeert de provincie Noord-Brabant de gevraagde nadere toelichting. Een nieuwe datum voor de definitieve uitspraak van de Raad van State is nog niet bekend.

Stedelijke omgeving Wat hebben we in 2023 gedaan? Het Mobiliteitsplan 2030 is vastgesteld en daarin kreeg verkeersveiligheid de hoogste prioriteit. Daarnaast is een onderzoek opgestart naar de mogelijkheden voor een mobiliteitshub. Samenhangend daarmee is een bijdrage geleverd aan diverse provinciale studies in het kader van mobiliteitshubs, deelmobiliteit en het openbaar vervoer. Met succes is richting de provincie een lobby gevoerd naar het verkennen van een BRTsysteem (Bus Rapid Transport) op de openbaar vervoer-corridor Tilburg-Waalwijk-Den Bosch. In 2023 werd ook het proces opgestart om te komen tot nieuw parkeerbeleid. Dat is begonnen met het opstellen van een parkeervisie. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|2.006 Onderzoek naar beste plek busstation in Waalwijk We gaan onderzoeken wat de beste plek van het busstation in Waalwijk is, de huidige locatie, de Taxandria-zone of elders, welke bijdrage OV-hubs aan de rand van stad kunnen vervullen en welke voorzieningen er voor aankomende en vertrekkende reizigers benodigd zijn. Daarbij onderzoeken we ook wat er nodig is om de plek van aankomst een aantrekkelijke plek te laten zijn Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Het onderzoek naar de locatie van het busstation is in 2023 grotendeels uitgevoerd en zit nu in de afrondende fase.

We hebben grote ambities: Waalwijk kan uitgroeien tot een knooppunt van mobiliteit. Maar voor de ambities op het gebied van openbaar vervoer is de gemeente Waalwijk niet de beslissende instantie. De provincie Noord-Brabant is concessieverlener en daarmee bepalend. De zoektocht naar de balans tussen ambities en mogelijkheden op de korte termijn kost tijd.

Duurzaam en innovatief Wat hebben we in 2023 gedaan? Het Mobiliteitsplan 2030 is vastgesteld. Daaraan is een uitvoeringsprogramma verbonden, dat de transitie van de auto naar andere vervoermiddelen moet bevorderen. Onder meer door gesprekken met aanbieders willen we deelmobiliteit bevorderen. Ook hebben we actief geparticipeerd in een provinciale studie naar deelmobiliteit binnen het regionale vervoersnetwerk. De pilot met e-steps is afgerond. Er is een onderzoek opgestart naar het verbeteren van de ontsluiting van landgoed Driessen. Daarnaast zijn diverse werkzaamheden uitgevoerd om de verkeersveiligheid voor voetgangers en fietsers te verbeteren. Deze verbeteringen zijn zoveel mogelijk meegenomen in de diverse IUP-projecten (Integraal UitvoeringsPlan), zoals in de Kerkstraat (Waalwijk). De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd:

40

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

CP22_26|2.002 Nemen mobiliteitsmaatregelen gericht op betere loop- en fietsroutes en verkeersveiligheid We stellen een Mobiliteitsplan op waarin de verkeersvisie wordt beschreven tot 2030 voor de gemeente Waalwijk. Het plan wordt gekoppeld aan een uitvoeringsprogramma 2022– 2027. In dit plan wordt ook aandacht besteed aan betere loop- en fietsroutes en verkeersveiligheid. Voor wat betreft de loop- en fietsroutes doen we dit door middel van: • Realiseren aantrekkelijke fietspaden vanuit alle richtingen naar het centrum; • Aanleggen van veilige, comfortabele en kwalitatief goede stalingsruimtes; • Tweejaarlijks monitoren van de fietsparkeerdruk in het centrum van Waalwijk; • Fietsparkeernorm bij nieuwe ontwikkelingen opnemen in parkeerbeleid; • Door instellingen nieuwe verkeerslichten meer fietsprioriteit inbrengen; • Fietsparkeerplan ontwikkelen voor het centrum van Waalwijk; • Ontbrekende schakels in het hoofd-fietsnetwerk oplossen; • Het toegankelijk maken van looproutes door veilige en toegankelijke wandel- en fietspaden vanuit iedere wijk; • Verbetering verkeersveiligheid fietsroutes van/naar en op bedrijventerrein Haven8; • Het toevoegen van recreatieve fiets- en loopvoorzieningen in Landgoed Driessen om bewegen te stimuleren; • Het inzetten op mensgerichte maatregelen zoals bijvoorbeeld een elektrische fietstraining voor senioren, fietslessen voor nieuwe nederlanders,

stimuleren te voet of op de fiets naar school te gaan met scholencampagnes, electrische fietsprobeerweken samen met Parkmanagement en Stimuleringscampagne Snelfietsroutes samen met provincie Noord-Brabant, Loon op Zand en Tilburg; • Werknemers van buiten Waalwijk stimuleren om met ov of per fiets naar werk te komen onder andere samen met Parkmanagement Havens en Brabants Mobiliteitsnetwerk. Voor wat betreft de verkeersveiligheid doen we dit door middel van: • Een risicogestuurde aanpak. Dit betekent dat we proactief de risico’s op wegen en kruispunten verkleinen en deze aanpakken. We komen niet pas in actie bij meldingen van ongevallen en slachtoffers; • We geven prioriteit aan de aangegeven veiligheidsknelpunten die onderdeel zijn van het fiets- en autonetwerk; • Met diverse gedragstimulerende acties automobilisten verleiden hun reisgedrag aan te passen en meer te kiezen voor de fiets, wandelen of het openbaar vervoer; • Het zoveel mogelijk omzetten van 50 km/uur wegen naar 30 km/uur wegen/gebied; • In woonwijken en centra 30 km/zones handhaven; • Extra aandacht voor verkeersveiligheid in schoolomgevingen; • Opheffen van barrières voor fietsers en voetgangers veroorzaakt door autoverkeer; • Kruispunten en oversteeklocaties aanpassen zodat ze objectief en subjectief veilig worden.

Bij het reconstrueren van wegen in het kader van Integraal UitvoeringsPlan (IUP) proberen we zoveel mogelijk de verbeteringen aan de loop- en fietsroutes en de aanpak van de verkeersveiligheid mee te laten liften. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Na het vaststellen van het Mobiliteitsplan zijn de eerste projecten opgestart. De parkeervisie ligt ter besluitvorming voor. Waar het gaat om de verkeersveiligheids- en fietsprojecten kijken we momenteel welke projecten uit het Mobiliteitsplan meegenomen kunnen worden in het IUP 2025-2026, met een doorkijk naar 2027-2028.

41

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

CP22_26|2.003 Verbeteren ontsluiting landgoed Driessen met oog op uitbreiding Realisatie van een extra ontsluitingsweg wordt voor de afronding van Landgoed Driessen fase 1 niet nodig geacht. In het kader van planvorming van Landgoed Driessen fase 2 zullen we opnieuw kijken naar de nut en noodzaak van een dergelijke voorziening, alsmede naar de fysieke mogelijkheden, kosten, etc. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In 2023 heeft een verkeerskundig bureau onderzoek gedaan naar nut en noodzaak van een eventuele extra ontsluiting van landgoed Driessen. Daarbij is ook gekeken naar de kosten en de planologische en civiel-technische aspecten. De uitkomsten van het onderzoek worden meegenomen bij de uitgangspunten voor Landgoed Driessen fase 2 (spoor 1 uit raadsinformatiebrief 041-23 ‘Voorbereiding Landgoed Driessen fase 2’ van 20 april 2023). Deze worden in 2024 ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. CP22_26|2.004 Inzetten op slimme mobiliteit We onderzoeken of en hoe het bestaande aanbod deelmobiliteit (OV-fiets, e-steps en escooters) in Waalwijk het beste uitgebreid kan worden, daarbij onderzoeken welke vormen van deelmobiliteit passen bij Waalwijk, of en waar mobiliteitshubs gerealiseerd zouden moeten worden en hoe Mobility as a Service (MaaS) het gebruik van deelmobiliteit eenvoudiger kan maken.

Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In 2023 waren wij weer een actieve partner in diverse regionale projecten, zoals de smart mobility-projecten van Smartwayz en de provinciale werkgroep Mobiliteitshubs. Ook namen wij deel aan het provinciale onderzoek naar deelconcepten in het daily urban system rond Den Bosch, Waalwijk en Tilburg). Er is ook gesproken over verdere uitbreiding van OV-fiets in Waalwijk. Die gesprekken lopen nog.

42

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Indicatoren Relevante indicatoren uit beleidsveld 2 zijn te raadplegen in Waalwijk in Cijfers via deze link: Indicatoren beleidsveld 2 Wat heeft beleidsveld 2 gekost? Bedragen x €1.000 Exploitatie

Primaire Begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Jaarrekening 2023

Lasten

8.200

9.707

9.349

Baten

-505

-1.345

-1.449

Saldo van lasten en baten

7.696

8.362

7.901

Onttrekkingen

-561

-773

-548

Stortingen

300

300

300

Mutaties reserves

-261

-473

-248

Saldo na mutaties reserves

7.435

7.889

7.653

Belangrijkste kaders Mobiliteitsvisie 2030 Mobiliteitsplan 2030 en Uitvoeringsprogramma 2023 - 2027

43

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Verbonden Partijen Voor dit beleidsveld zijn er geen verbonden partijen.

44

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Beleidsveld 3 | Economie Ambitie In 2025 is Waalwijk een aantrekkelijke gemeente om te werken en te ondernemen en zijn we nog steeds een duurzaam regionaal werkgelegenheidscentrum. Daarbij zijn vraag en aanbod op de arbeidsmarkt in balans, bieden we ondersteuning aan inwoners die het nodig hebben en is Waalwijk het centrum van schoen- en lederontwikkeling in Nederland.

Aantrekkelijke gemeente voor bedrijven / Regionaal werkgelegenheidscentrum Wat hebben we in 2023 gedaan? Centrumvisie, detailhandelsvisie In 2023 zijn we gestart met het actualiseren van de centrumvisie en de detailhandelsvisie. De vaststelling van de beide beleidsstukken staat gepland voor april 2024. In 2023 is de uitvoeringsagenda van de centrumvisie uit 2017 grotendeels afgerond. Er vonden diverse vergroeningsprojecten plaats in het centrum en de centrumentree werd gerealiseerd. De herontwikkeling van De Els is met het binnenhalen van rijkssubsidies een stap dichterbij gekomen. Kennis en talent Samen met de partners uit de triple helix hebben wij in 2023 deelgenomen aan een aantal projecten gericht op ontwikkeling en behoud van talent. De projecten verbreden de kennis van scholieren in het middelbaar en voortgezet onderwijs, en laten die aansluiten bij de kwalitatieve capaciteitsvraag. Bedrijventerreinen Waalwijk wil hoogwaardige bedrijventerreinen ontwikkelen die passen binnen de ambities van duurzame verstedelijking en brede welvaart. Het bestemmingsplan Haven 8 Oostafronding werd in 2023 onherroepelijk. Tegen het exploitatieplan is echter beroep ingediend bij de Raad van State. Dat is dus nog niet onherroepelijk. In Waspik is het ontwerp bestemmingsplan Bedrijventerrein Scharlo-Maasoever in december 2023 ter inzage gelegd.

De raad nam in december 2023 een besluit over het vervolg van de uitbreiding aan de noordzijde van de Kerkvaartse Haven. Stimuleren duurzaam en circulair ondernemerschap Samen met diverse partners werken we aan maatregelen voor de energie- en warmtetransitie, klimaatadaptatie en stimulerende maatregelen ten behoeve van duurzaam en circulair ondernemerschap. Voorbeelden zijn de Green Deal 2.0, GTO, de Groene Pluim, een circulariteitsscan voor ondernemers en onderzoeken naar het hergebruiken van reststoffen en de uitwisseling van energiestromen. Vrije tijd Samen met de recreatief-toeristische sector werken wij er hard aan om het aanbod te verbeteren, uit te bereiden en te versterken. Het knooppuntennetwerk is uitgebreid en er kwam een Spreekwoordenroute, waarbij educatie, erfgoed, sport en recreatie samenkomen. RBT De Langstraat had samen met VisitBrabant een regiopilot uitgezet, waarbij ondernemers onder meer tips kregen over de zichtbaarheid van hun bedrijf. Het RBT is gestart met de evaluatie van de regiopilot, de resultaten hiervan volgen in 2024.

De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|3.001 We willen geen supermarkten of zogenaamde darkstores op ongeschikte locaties.

45

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

We actualiseren in 2023 in samenhang de centrumvisie en de detailhandelsvisie. De doorlooptijd van de actualisatie is ongeveer 1 jaar. We positioneren Waalwijk als gemeente met een sub-regionale winkelfunctie. Hiervoor moeten we niet alleen de positie van het centrum van Waalwijk als visitekaartje van de stad versterken. We hebben ook oog voor de positie van onze wijk- en buurtwinkelcentra als sociaal ontmoetingscentra. Dat betekent dat we ons richten op het behouden van een passende voorziening per kern en/of wijk. We weren daarom supermarkten en darkstores op ongewenste locaties. Veel lokale ontwikkelingen zijn van invloed op de voorzieningenstructuur in onze gemeente. Maar ook landelijke trends en ontwikkelingen hebben het winkellandschap de afgelopen jaren sterk veranderd. Een gelijktijdige actualisatie van de centrumvisie en de detaihandelsvisie brengt de actuele stand van zaken rond thema’s als leegstand in de aanloopstraten en de kleine kernen, verspreide bewinkeling en de positie van de binnenstad in beeld. We kunnen ontwikkelingen, behoeften en maatregelen beter op elkaar afstemmen. We kunnen maatregelen treffen om in te grijpen waar dat nodig is en ruimte bieden waar mogelijk. Zo blijven het centrum van Waalwijk, de centra van de kernen Waspik en Sprang-Capelle en de overige winkelgebieden elkaar aanvullen.

Het geeft ondernemers en gemeente meer perspectief op vitale en leefbare winkelcentra. Door gezonde winkelcentra kunnen ondernemers blijven ondernemen en kan zoveel mogelijk lokale koopkracht behouden blijven. De actualisatie van de centrumvisie en de detailhandelsvisie wordt uitgevoerd door het programma Binnenstad en TREW. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De actualisaties van de centrumvisie en van de detailhandelsvisie zijn afgerond en ter inzage gelegd. De raad is geïnformeerd tijdens de informatieavond op 8 februari 2024. De vaststelling van de visies door de gemeenteraad is gepland voor de raadsvergadering van april 2024. CP22_26|3.002 Inzet op een breder (MBO) leeraanbod dat aansluit bij de kwalitatieve capaciteitsvraag We zetten een 3O (Ondernemers, Onderwijs, Overheid) verbinding in Waalwijk op om er gezamenlijk voor te zorgen dat jongeren niet wegtrekken uit Waalwijk. Deze verbinding kan de basis vormen voor het ontplooien van verdere activiteiten, waaronder een structurele samenwerking tussen het MBO en het lokale bedrijfsleven. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Deze activiteit is in de zomerperiode vertraagd vanwege vakantie en hoogseizoen bij de horeca. In het najaar 2023 zijn de gesprekken met de betrokken partijen weer opgestart.

In het vierde kwartaal van 2023 zijn twee badges uitgeschreven, waarmee de pilot van samenwerking tussen het MBO en het lokale bedrijfsleven zal starten. CP22_26|3.003 Reserveren extra geld voor het intensiveren van het project Stop de Braindrain We zetten een 3O (Ondernemers, Onderwijs, Overheid) verbinding op in Waalwijk om er gezamenlijk voor te zorgen dat jongeren niet wegtrekken uit Waalwijk Deze verbinding kan de basis vormen voor het ontplooien van verdere activiteiten als: • Het kennismaken van middelbare scholieren met het bedrijfsleven • Het verkennen van samenwerking op gebied van Kennis en Talent • Het in beeld houden van studenten tijdens hun studie en aanbieden van stages

46

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

•

Faciliteren van samenwerking tussen bedrijfsleven en onderwijs (ook van buiten Waalwijk) om zo studenten te binden In de begroting 2023 is voor de jaren 2023-2025 jaarlijks een budget van € 100.000 beschikbaar gesteld. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Het project Kennis en Talent kent meerdere deelactiviteiten, is afdeling overstijgend en vervanger van 'stop de braindrain'. In 2023 hebben we de volgende activiteiten uitgevoerd; Dag van de techniek Herrie in het stadhuis Wolluk your future Horeca-badges Daarnaast zijn we verkennende gesprekken gestart met het MBO. CP22_26|3.004 We realiseren Haven 8 Oost afronding. Wij zullen, onvoorziene omstandigheden daargelaten, in 2022 een ontwerpbestemmingsplan ter inzage leggen. Afhankelijk van wet- en regelgeving, zal het bestemmingsplan in 2023 aan de raad worden aangeboden om vast te stellen. Wanneer het plan onherroepelijk wordt is afhankelijk of derden tegen dit bestemmingsplan al dan niet beroep aantekenen. Hier kan op dit moment geen inschatting van gemaakt worden. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Het bestemmingsplan Haven 8 Oost-afronding werd in 2023 onherroepelijk. Tegen het exploitatieplan is echter beroep ingediend bij de Raad van State. Het exploitatieplan is daarmee nog niet onherroepelijk.

We oriënteren ons nu op het integraal (laten) ontwikkelen van Haven 8 Oost-afronding, waarbij we de samenwerking zoeken met één ontwikkelende partij. CP22_26|3.005 Uitbreiding bedrijventerrein Waspik Het bedrijventerrein in Waspik wordt zowel aan de noordoostzijde uitgebreid in combinatie met de verbreding van de Kerkvaartse Haven als aan de zuidzijde van bedrijventerrein Maasoever. De afronding van de haalbaarheidsfase voor de uitbreiding van de Kerkvaartse Haven wordt in het eerste kwartaal van 2023 afgerond en voorgelegd aan de gemeenteraad. Het streven is om het ontwerp bestemmingsplan Bedrijventerrein Scharlo–Maasoever` (dat de zuidelijke uitbreiding planologisch mogelijk maakt) eind 2022 ter inzage te hebben gelegd. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De uitbreiding van de Kerkvaartse haven heeft in de eerste helft van 2023 een tijd stil gelegen vanwege de totale vergunningenstop (stikstof) bij de provincie Noord-Brabant. Het project is na de zomer van 2023 weer gestart en in december 2023 heeft de raad een besluit genomen over het vervolg. Het ontwerp bestemmingsplan Bedrijventerrein Scharlo-Maasoever is in december 2023 ter inzage gelegd.

47

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

CP22_26|3.006 Stimuleren duurzaam en circulair ondernemerschap De komende jaren wordt door de gemeente nog meer ingezet op circulair en duurzaam ondernemerschap. Zij heeft daartoe een vervolg op de Green Deal opgesteld in samenwerking met de Stichting Waalwijk CO2 vrij, Parkmanagement, de provincie, het Waterschap, de OMWB, het WBP en de BOM. In de Green Deal is onder andere vastgelegd op welke wijze in de jaren 2023, 2024 en 2025 met de stakeholders uitvoering gegeven wordt aan het plan van aanpak van de bijdrageregeling Grote Oogst van de provincie. Hierin is naast maatregelen voor het versnellen van de energie- en warmtransitie en klimaatadaptatie veel aandacht voor het stimuleren van duurzaam en circulair ondernemerschap, bijvoorbeeld door het organiseren van bijeenkomsten waarbij ondernemers uitgedaagd worden onderlinge matches te zoeken tussen elkaars grond- en reststoffen. Voor de nieuw te ontwikkelen bedrijventerreinen in Waalwijk en Waspik nemen we in de uitgiftevoorwaarden op dat bedrijven die zich willen vestigen op de nieuwe bedrijventerreinen dienen te voldoen aan een aantal duurzaamheidseisen. Hierin zijn (en worden) zaken opgenomen zoals stikstofuitstoot, energietransitie, klimaatadaptatie en gebruik van de havenfaciliteiten. Daarnaast is in de uitgiftevoorwaarden opgenomen dat de personeelsbehoefte ook een afwegingscriterium is.

Het bedrijf dient aan te geven hoeveel en de samenstelling van de benodigde arbeidsplaatsen, alsmede of er gebruik gemaakt gaat worden van arbeidsmigranten. We blijven in gesprek met ondernemers over de werkgelegenheidseffecten bij transities van bedrijven die de omslag maken van handjes naar robotisering. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Vanuit het project Grote Oogst is een projectgroep samengesteld om het duurzaam en circulair ondernemerschap in Waalwijk verder richting te geven. Het project gaat onder meer leiden tot een circulariteitsscan voor ondernemers. Die scan wordt samen met Midpoint en VNO-NCW ontwikkeld. Daarnaast worden ondernemers uitgedaagd om samen te werken. Kunnen de reststoffen van het ene bedrijf de grondstof van het andere bedrijf vormen? Ook onderzoeken we de mogelijke uitwisseling van warmte en energie in een energiehandelsplatform. De gemeente werkt bij deze onderzoeken samen met Parkmanagement, de Stichting Waalwijk CO2 vrij, de provincie en de andere stakeholders uit de Green Deal Verduurzaming Bedrijventerreinen.

48

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Indicatoren Relevante indicatoren uit beleidsveld 3 zijn te raadplegen in Waalwijk in Cijfers via deze link : Indicatoren beleidsveld 3 Wat heeft beleidsveld 3 gekost? Bedragen x €1.000 Exploitatie

Primaire Begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Jaarrekening 2023

Lasten

21.877

22.376

7.447

Baten

-21.396

-21.538

-6.999

Saldo van lasten en baten

480

838

448

Onttrekkingen

-75

-2.323

-2.101

0

1.854

1.973

Mutaties reserves

-75

-469

-128

Saldo na mutaties reserves

405

369

320

Stortingen

Belangrijkste kaders Economische verkenning Waalwijk 2021 Centrumvisie Waalwijk Detailhandelsvisie_Waalwijk_2017 Masterplan Binnenstad

Verbonden partijen Parkmanagement Waalwijk BV

49

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Beleidsveld 4 | Onderwijs Ambitie Maximaal ontplooien en sociaal & economisch zelfstandig kunnen deelnemen aan de samenleving. Dat is onze ambitie. Hierbij moeten Waalwijkers zijn toegerust voor vervolgopleidingen aansluitend op de Waalwijkse arbeidsmarkt. Onderwijshuisvesting moet voldoende, adequaat en bereikbaar zijn. Waalwijkers zijn functioneel geletterd waarbij alle kinderen tussen 2-18 jaar deelnemen aan educatie.

Onderwijs Wat hebben we in 2023 gedaan? Onderwijshuisvesting KC Meerdijk In 2023 is de vervangende nieuwbouw van Kindcentrum Meerdijk in goed overleg met de gebruikers verder voorbereid. In september 2023 is het voor de nieuwbouw benodigde krediet beschikbaar gesteld. De uitvoering begon in december met de asbestsanering en sloop van het huidige gebouw. Volgens planning wordt de nieuwbouw eind 2024 opgeleverd en begin 2025 in gebruik genomen. De leerlingen van basisschool Meerdijk zijn vanaf aanvang schooljaar 2023-2024 tijdelijk gehuisvest in het leegstaande schoolgebouw aan de Alberdingk Thijmstraat te Waalwijk. Met de nieuwbouw krijgen school en kinderopvang de beschikking over adequate huisvesting in een duurzaam en biobased gebouw. KC Landgoed Driessen In 2023 is de nieuwbouw van Kindcentrum Landgoed Driessen verder voorbereid. Hier worden RKBS De Vrijhoeve, PC Koningsschool en KDV De Groene Wereld gehuisvest. In 2023 is de architect geselecteerd, waarna de ontwerpfase kon starten. Als het definitief ontwerp en de bijbehorende stichtingskostenraming klaar zijn, kan het voor de nieuwbouw benodigde krediet beschikbaar worden gesteld. Het streven is om het nieuwe Kindcentrum bij aanvang van het schooljaar 2025-2026 in gebruik te nemen. Het is echter mogelijk dat zaken als netcongestie, stikstof of de nieuwe Omgevingswet tot vertraging leiden.

Uitbreiding CBS De Brug Het schoolbestuur treedt bij de uitbreiding zelf op als bouwheer. De gemeente dient, op basis van haar wettelijke zorgplicht, het voor de uitbreiding benodigde terrein beschikbaar te stellen. De onderhandelingen hierover namen de nodige tijd in beslag. In november 2023 konden de afspraken over de koop en ruil van de grond definitief worden gemaakt. In december heeft het schoolbestuur het bouwplan met kostenraming ingediend. Op basis hiervan kan het voor de uitbreiding benodigde krediet beschikbaar worden gesteld. Nieuwbouw OBS De Hoef In 2023 zijn de voorbereidingen van de nieuwbouw/renovatie van OBS De Hoef gestart met het programma van eisen. De ontwerpfase gaat in 2024 van start. Dan wordt ook gekeken naar de tijdens de bouw benodigde tijdelijke huisvesting. Wijziging overeenkomsten doordecentralisatie voortgezet onderwijs In 2005 is de uitvoering van de wettelijke zorgplicht voor onderwijshuisvesting doorgedecentraliseerd aan de schoolbesturen voor voortgezet onderwijs. Die kregen daardoor meer zeggenschap over hun huisvesting. De afspraken hierover zijn vastgelegd in overeenkomsten tussen gemeente en schoolbesturen. Een evaluatie in 2022 was zeer positief, maar leerde ook dat enkele punten in de overkomsten moeten worden aangepast. Deze aanpassingen hebben plaatsgevonden bij raadsbesluit van 2 februari 2023.

Huisvesting ISK Het aantal leerlingen van de Internationale Schakelklas (ISK) is sinds 2022 flink gegroeid. In het eerste halfjaar van 2023 zaten de leerlingen over vijf locaties verspreid. Vanaf het schooljaar 2023-2024 is alternatieve huisvesting gevonden voor de 13

50

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

groepen. Daarbij is gekozen voor een herschikking van onderwijsruimten. Villa Vlinderhof heeft haar dislocatie (bijgebouw) aan de Rembrandtlaan 18 te Sprang-Capelle vrijgemaakt voor de ISK. Daarmee is de ISK passend gehuisvest. De groepen 7 en 8 van OBS Villa Vlinderhof maken tot het schooljaar 2026-2027 gebruik van tijdelijke units die aan De Gaard geplaatst zijn. Taalachterstand Het uitvoeringsprogramma Waalwijk Taalrijk richt zich op (het voorkomen van) taalachterstanden. De coronaperiode was geen gunstige tijd en bovendien is er een grotere instroom van niet-Nederlands sprekende kinderen. Daarom zijn in 2023 twee onderzoeken uitgevoerd: een class-meting (uitgebreider dan de gebruikelijke peutermonitor) en een extra onderzoek ‘optimale start in groep 1’. Uit de onderzoeken blijkt dat er dankzij de inspanningen van Waalwijk Taalrijk sprake is van een stabiele situatie. De uitkomsten en met name de aanbevelingen van deze onderzoeken worden verder verwerkt in de nieuwe LEA-periode (Lokale Educatieve Agenda). Het doel is dat taalachterstanden verder zullen dalen en dat verbindingen worden gelegd met Kansengelijkheid en Bestaanszekerheid. Bij minstens 75% van alle kleuters die met een (taal)achterstand instromen in groep 1, is deze achterstand op taal eind groep 2 met minstens twee maanden afgenomen.

Bij de overige 25% van deze kleuters is de achterstand iets minder afgenomen, maar ook daar is sprake van een inhaalslag. We zetten in op een grotere betrokkenheid van ouders (educatief partnerschap) en dat alle peuters naar de voorschool gaan. Uit de in 2023 afgenomen class-meting blijkt dat bij gemiddeld 80% van de VVE-peuters, die begonnen met een (taal)achterstand, de achterstand op taal is afgenomen als zij naar de basisschool gaan. De percentages verschillen per voorschool. Uit dezelfde meting blijkt dat bij gemiddeld 69% van de kleuters, die met een (taal)achterstand instromen in groep 1, de achterstand op taal eind groep 2 is afgenomen. De percentages verschillen per school. 14 van de 18 scholen geven aan dat de ambities van de resultaatafspraken behaald zijn. Voortijdige Schoolverlaters (VSV) In 2023 zijn de volgende activiteiten uitgevoerd: • In het schooljaar 2023-2024 heeft Leerplicht samen met de collega’s van Schoolmaatschappelijke Ondersteuning startgesprekken gevoerd op alle scholen in het primair en voortgezet onderwijs; • Leerplicht heeft tweemaandelijks deelgenomen aan het regionale overleg over het uitvoeringsprogramma VSV in de regio; • Leerplicht (5 t/m 18 jaar) en het Doorstroompunt (18 t/m 23 jaar) zijn intensiever gaan samenwerken.

Daardoor is er nu een doorlopend proces van toezicht, monitoring, coaching en ondersteuning voor alle jongeren in Waalwijk bij het behalen van hun startkwalificatie; • Alle leerplichtambtenaren hebben gewerkt op basis van de Methodische Aanpak Schoolverzuim. Bij ziekteverzuim wordt in de samenwerking met de GGD gebruik gemaakt van de bewezen methode M@zzl; • Er is structureel overleg tussen Leerplicht en het Samenwerkingsverband op beleids- en uitvoerend niveau om elk kind te voorzien van de meest passende vorm van onderwijs; • Bij ingewikkelde casuïstiek, waarbij mogelijk een kind wordt vrijgesteld van onderwijs, is structureel gebruik gemaakt van het overleg tussen Leerplicht, samenwerkingsverband en de jeugdarts. Zo kunnen we alle passende mogelijkheden verkennen.

51

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Optimale (preventieve) ondersteuning kwetsbare kinderen In 2023 is het Team Jeugd en Gezin gestart bij TWijZ. Het Preventief Interventieteam is in dit team geïntegreerd en wordt daarmee structureel geborgd en ingezet waar nodig. Het Team Jeugd en Gezin werkt intensief samen met de Schoolmaatschappelijk Ondersteuners. Daarmee is er een aanbod op trede 2 en 3 voor individuele, preventieve ondersteuning aan kwetsbare kinderen. Indicatoren Relevante indicatoren uit beleidsveld 4 zijn te raadplegen in Waalwijk in Cijfers via deze link: Indicatoren beleidsveld 4 Wat heeft beleidsveld 4 gekost? Bedragen x €1.000 Exploitatie

Primaire Begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Jaarrekening 2023

Lasten

8.784

9.671

9.389

Baten

-1.789

-2.333

-2.484

Saldo van lasten en baten

6.995

7.338

6.905

-572

-1.361

-920

Onttrekkingen Stortingen

300

368

431

Mutaties reserves

-272

-992

-489

Saldo na mutaties reserves

6.723

6.345

6.415

Belangrijkste kaders Nota Lokaal Educatieve Agenda 2016-2020 Verdiepen en Verbreden Nota Waalwijk Taalrijk ‘Aanpak taal: ouder en kind samen’ Uitvoeringsprogramma Waalwijk Taalrijk 2016-2020

Verbonden partijen In dit beleidsveld zijn geen verbonden partijen.

52

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Beleidsveld 5 | Sport, cultuur en recreatie Ambitie Dit beleidsveld richt zich op (1) sport, (2) cultuur en (3) recreatie in relatie tot de openbare ruimte. In onze strategische visie Waalwijk 2025 stellen we dat niet zozeer het hebben van voorzieningen het uitgangspunt is, maar het gebruik voorop staat. Beter kwalitatief en complementair dan het open houden. • Sport en bewegen draagt bij aan een gezonde leefstijl, ontmoeting, ontwikkeling, samenwerking, leefbaarheid, integratie en plezier. We willen jong en oud bereiken en streven naar een gezonde en vitale samenleving. Het sportbeleid moet bijdragen aan gezondheid, beweging en maatschappelijke participatie, waarbij we zeker ook oog hebben voor de ontwikkeling van sporttalent. • Cultuur moet een bijdrage leveren aan een aantrekkelijke stad. We willen cultureel meer zichtbaar maken in Waalwijk en de kwaliteit er van verhogen. Ook moet cultuur de Waalwijkers aan elkaar verbinden. Cultureel erfgoed moet zoveel mogelijk worden behouden, waarbij er ook gekeken moet worden naar nieuwe functies voor ons cultureel erfgoed. De zichtbaarheid en toegankelijkheid van het erfgoed moeten ook verbeteren. Daarnaast gaat onze aandacht uit naar het mogelijk maken en behouden van onze lokale media.

• Onze openbare ruimte moet in zijn algemeenheid een bijdrage leveren aan recreatie in Waalwijk, waarbij we streven naar effectief beheer van de recreatieve voorzieningen.

Sportbeleid en -accommodaties Wat hebben we in 2023 gedaan? Sportaccommodaties In 2023 is een plan gemaakt om sportpark De Gaard wateradaptief te maken. Eind 2023 heeft de raad het hiervoor benodigde krediet beschikbaar gesteld. Daarmee kunnen we een nieuw kunstgrasveld voor NEO aanleggen en het kunstgrasveld van RWB renoveren. We vangen het water onder de kunstgrasvelden op en gebruiken dit om tijdens droge perioden te gebruiken voor beregening van de natuurgrasvelden. Daarnaast zijn we gestart met de planontwikkeling voor de renovatie van het Cruijffcourt. Realisatie wordt voorzien in 2024. In Waspik is de locatie bepaald waar de sportboulevard met sporthal gerealiseerd gaat worden. De onderhandelingen met de eigenaar van de grond zijn opgestart. Voetbalvereniging SSC heeft de laatste fase van het toekomstbestendig maken van hun sportpark voltooid. De kleedkamers en kantine zijn vernieuwd. De gemeente heeft een financiële bijdrage geleverd. Sport en bewegen Volgens Waarstaatjegemeente.nl voldeed in 2022 40,4% van onze inwoners aan de beweegrichtlijn (landelijk 47,5%). We hebben dus nog steeds een inhaalslag te maken. Rode draad in alle activiteiten die we aanjagen en initiëren vanuit ons platform GO Waalwijk! is dat we inwoners uitnodigen om mee te doen. We maken mensen bewust van het belang en de waarde van een gezonde leefstijl, en helpen ze om daarin stappen te zetten.

Met een team van buurtsportcoaches en beweegcoaches inspireren en enthousiasmeren we inwoners. De coaches werken daarbij nauw samen met professionals en partners. We ondersteunen hen bij het initiëren van projecten en verbinden organisaties met elkaar. Inclusiviteit en diversiteit, meedoen in de volle breedte heeft onze volle aandacht. Tijdens het jaarlijks GO Waalwijk Festival bieden we iedereen een podium - ook mensen met een beperking en kwetsbare ouderen. In 2023 zijn we intensiever gaan samenwerken met Uniek Sporten Midden Brabant en het Jeugdfonds Sport en Cultuur. In 2023 was een deelnamestijging te zien van 200 naar 300 kinderen. In 2023 zijn we

53

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

ook een samenwerking gestart met het Volwassenfonds Sport en Cultuur. In 2024 starten we met de promotie. Met de inzet van de beweegcoaches senioren tillen we het sport- en beweegaanbod voor (kwetsbare) ouderen naar een hoger niveau. We zetten in op meer preventie in de wijk en meer individuele trajecten. Bewegen op Recept is ingezet om patiënten door te verwijzen. Er zijn 48 individuele trajecten gestart, waarvan 60% is doorgestroomd naar structureel beweegaanbod. We ondersteunen de inzet van duofietsen en de wandelgroepen van de Nationale Diabetes Challenge In 2023 zijn we bovendien gestart met het opzetten van een lokale ketenaanpak valpreventie vanuit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Dat doen we samen met de fysiopraktijken, ergotherapeuten, zorgprofessionals en sportscholen. We zijn in 2023 gestart met een onderzoek naar bewegen in de openbare ruimte. In 2024 ronden we dat af en komen de resultaten beschikbaar. Daarmee willen we bewegen in de openbare ruimte en in de wijken stimuleren. De verenigingsondersteuner van de gemeente heeft in 2023 aan diverse verenigingsbesturen kaderondersteuning verstrekt. Daarnaast zijn er bijeenkomsten georganiseerd, zoals het jaarlijks sportcafé en diverse themabijeenkomsten. Online bieden we een verenigingsloket over programma’s en regelingen.

In 2024 voeren we weer de 3-jaarlijkse monitor uit, om de vitaliteit van de sportverenigingen in onze gemeente te meten. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|5.001 Realiseren multifunctioneel ontmoetingsplein in landgoed Driessen In 2024 is een bedrag van € 250.000 beschikbaar voor (1) renovatie van de toplaag van het Cruijffcourt én (2) het realiseren van een multifunctioneel ontmoetingsplein in Landgoed Driessen. Naar aanleiding van de sportvisie is er extra aandacht voor sporten in de openbare ruimte. Tegelijk stellen we vast dat de sportdeelname stagneert. Wellicht ten gevolge van corona worden minder mensen lid van een sportvereniging, terwijl we het wel belangrijk vinden dat mensen sporten en bewegen. Uit een analyse van de huidige situatie blijkt dat er kansen liggen. Naast de renovatie van de toplaag van het huidige Cruijffcourt gaan we onderzoeken of een tweede soortgelijke voorziening in Landgoed Driessen kan worden gerealiseerd. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Zoals in 2023 aan de raad gemeld, is de Muzenkamer op Landgoed Driessen door zijn centrale ligging en groene setting de uitgelezen plek om ontmoeten, spelen en bewegen, natuur, cultuur en sport samen te laten komen. Buurtbinders heeft in het najaar van 2023 een brede uitvraag gedaan onder inwoners en actieve organisaties in Landgoed Driessen.

Dit werd gevolgd door twee werksessies met inwoners. De resultaten hiervan worden naar verwachting begin 2024 met de raad gedeeld. CP22_26|5.002 Reserveren geld voor nieuwe sporthal in Waspik Vanuit het collegeprogramma 2022-2026 is in de begroting 2024 extra geld gereserveerd voor de sterk gestegen bouwkosten van een nieuwe sporthal (€ 1.325.000) en daarnaast is nog een reservering gedaan voor de aanleg van beachvolleyvelden ( € 250.000). Voorlopig wordt eerst onderzoek gedaan naar de gewenste locatie. Tijd (indicator) Tijd (toelichting)