Bijlage 1 Nota Grondexploitatie 2024

2.3.3.4. Archeologische monumenten Als er bij de ontwikkeling van een locatie een archeologisch monument wordt aangetroffen, dienen de kosten, indien deze niet verhaald kunnen worden op derden, ten laste van de grondexploitatie gebracht te worden. Gemeenten zijn met ingang van 2024 op grond van de Omgevingswet verplicht om bij de vaststelling van bestemmingsplannen rekening te houden met in de bodem aanwezige en te verwachten archeologische overblijfselen. Voorheen werd dit geborgd in de Wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz). De gemeenteraad heeft de geactualiseerde Erfgoedkaart met daarin de Archeologische beleidskaart vastgesteld op basis waarvan de noodzaak tot het verrichten van archeologisch onderzoek wordt bepaald. Het is daarom vereist om, vooruitlopend op het in ontwikkeling brengen van een locatie met archeologische verwachtingswaarde, op basis van deze Archeologische beleidskaart, archeologisch onderzoek te verrichten. Naast de wettelijke plicht biedt dit de gemeente ook de mogelijkheid om bij te sturen naar aanleiding van het onderzoek.

20

2.3.3.5. Bodemverontreiniging Een van de directe risico’s die grote financiële gevolgen kan hebben is bodemverontreiniging. Vaak is bodemsanering een grote kostenpost binnen een exploitatie. Om het risico op onvoorziene bodemverontreiniging te voorkomen, wordt er een bodemonderzoek uitgevoerd bij aanvang van het project. De eventuele kosten voor sanering kunnen dan in de exploitatieraming worden meegenomen. Het uitvoeren van een bodemonderzoek sluit eventuele onvoorziene verontreiniging niet uit, maar het risico wordt hierdoor sterk beperkt.

2.3.4. Maatregelen voor risicobeheersing en dekking De risicobeheersing vindt plaats binnen de projecten. Risico’s worden geaccepteerd, afgewend, verkleind of vermeden, afhankelijk van de impact en de sturingsmogelijkheden. Voor het gewogen risicobedrag van de indirecte risico’s geldt de Reserve grondexploitatie als buffer. Door de raad is bepaald dat de Reserve grondexploitatie € 5 miljoen bedraagt. De hoogte van de Reserve grondexploitatie wordt jaarlijks in het kader van de Nota grondexploitatie heroverwogen. Omdat het risicobedrag van de indirecte risico’s kan worden opgevangen door de Reserve Grondexploitatie, zien we momenteel geen aanleiding om het plafond van de Reserve grondexploitatie bij te stellen. De directe risico’s worden meegewogen bij de bepaling van het weerstandsvermogen.

21

2.4. Uitgangspunten en kaders 2.4.1. BBV-voorschriften De financiële regels waaraan gemeenten en provincies moeten voldoen zijn vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). In de notitie “Grondbeleid in begroting en jaarverslaggeving” van juli 2019 van de commissie BBV staan de richtlijnen die of leiden tot stellige uitspraken of tot aanbevelingen met betrekking tot het grondbeleid. Van de stellige uitspraken van de commissie BBV mag door de gemeenten niet worden afgeweken. De commissie BBV heeft in het kader van de Omgevingswet, de notitie “Grondbeleid in begroting en jaarstukken” geactualiseerd. Zie hiervoor paragraaf 2.2.1.2. Verslaglegging. Voor het verslagjaar 2023 hoeft een gemeente de stellige uitspraken of aanbevelingen uit deze notitie overigens nog niet toe te passen.

2.4.2. Uitgangspunten en parameters Terugblik kosten en opbrengstenindex In de nota Grondexploitatie 2023 werd voor het jaar 2023 uitgegaan van een kostenstijging voor alle kostenposten van 3% en een opbrengstenstijging van 2%. In werkelijkheid is de kostenstijging van het bouw- en woonrijp maken (GWW-sector) in 2023 5,0% geweest1. De lonen voor gemeenteambtenaren hebben vorig jaar een stijging gemaakt van 2%2. Dit is het grootste bestanddeel in de plankosten van een grondexploitatie. Plankosten bestaan daarnaast uit overheadskosten, onderzoeks- en advieskosten en externe inhuur. Uiteindelijk is dit als volgt verwerkt in de herziene ramingen voor de grondexploitaties: in de meeste gevallen zijn de civieltechnische ramingen herzien; er is berekend wat er nog nodig is aan kosten voor bouw- en woonrijp maken vanaf 2024 om de werkzaamheden te kunnen uitvoeren. Daarbij is dus ook rekening gehouden met het kostenniveau per 1-1-2024. De restant nog te maken plankosten zijn over het algemeen geïndexeerd naar 1-1-2024 met de vooraf bepaalde kostenstijging van 3%. Dit dekt de stijging van de lonen, maar ook de inflatie op andere onderdelen van de plankosten. De verwachte grondopbrengsten voor commerciële woningbouw zijn met 2% verhoogd naar prijspeil 11-2024. De grondprijzen voor sociale kavels zijn niet geïndexeerd.

De verwachte grondprijzen voor bedrijfskavels die nog vrij uitgeefbaar zijn, zijn gedaald ten opzichte van vorig jaar met 7%. Dit is gebaseerd op een grondwaardeadvies dat is uitgevoerd door een ter zake kundig bureau in opdracht van de gemeente en specifiek voor Haven 8 Oost. 2024 en verder Als uitgangspunt voor de op te stellen grondexploitaties heeft de raad in de begroting 2024 een aantal parameters vastgesteld. Zo wordt er gerekend met een rentepercentage van 1,44% voor 2024 en volgende jaren. Voor de kosten is gerekend met een stijgingspercentage van 3%. Aan de opbrengstenzijde is een stijgingspercentage van 2% gehanteerd.

2.4.3. Winstneming Indien in het kader van de jaarlijkse actualisatie van de grondexploitaties en facilitaire projecten winsten per ultimo looptijd van een complex worden geprognosticeerd, dan zal deze winst worden afgeroomd. Deze winstneming geschiedt middels de zogenaamde POC-methode (Percentage Of Completion) die het BBV voorschrijft, waarbij het percentage van de reeds gerealiseerde kosten vermenigvuldigd wordt met het percentage van de reeds gerealiseerde opbrengsten waarna de uitkomst vermenigvuldigd wordt met 1

StatLine - Grond-, weg- en waterbouw (GWW); inputprijsindex 2015=100 (cbs.nl)

2 https://www.fnv.nl/nieuwsbericht/sectornieuws/fnv-overheid/2023/11/resultaat-cao-gemeenten-sgo-2024-

2025#:~:text=In%20de%20cao's%202021%2D2022,en%202%25)%20in%202023.

22

de geraamde winst op eindwaarde. De winstneming wordt gecorrigeerd voor het gewogen project of directe risico. Het resultaat van deze berekening wordt als last op het complex geadministreerd en wordt vervolgens toegevoegd aan de Reserve grondexploitatie.

2.4.4. Treffen van voorzieningen voor te verwachten verliezen Indien in het kader van de jaarlijkse actualisatie van de grondexploitatieberekeningen verliezen op eindwaarde van een complex worden geprognosticeerd, dan moet voor het volledige verlies een voorziening worden gevormd. Deze voorziening komt ten laste van de Reserve Grondexploitatie (dekkingsmiddel). Dit geldt zowel voor de grondexploitaties, als voor de facilitaire projecten. Bij de toelichting van de diverse complexen wordt nader op de voorzieningen ingegaan.

2.4.5. Vennootschapsbelasting De vennootschapsbelastingplicht voor overheidsondernemingen heeft voor grondbedrijven c.q. grondexploitaties belangrijke consequenties. De uitgifte van bouwkavels aan particulieren of ondernemers wordt in de heffing van vennootschapsbelasting betrokken. De heffing bedraagt vanaf 2023 grofweg 25,8% van de fiscale winst. De SVLO (Samenwerking Vennootschapsbelasting Lokale Overheden), waarbij aangesloten de Belastingdienst, het Ministerie van Financiën, VNG, Provincies en Waterschappen, heeft een handreiking uitgebracht die een kader aanreikt met behulp waarvan de grondbedrijven hun fiscale positie vanaf 2016 kunnen vaststellen. Vooralsnog is de conclusie dat de gemeente met haar grondexploitaties door de ondernemingspoort komt, zodat er sprake is van een fiscale onderneming en er vennootschapsbelasting is verschuldigd. Op basis van de meerjarenprognose grondexploitaties is de totaalwinst van de in exploitatie genomen complexen over de gehele looptijd van het traject, exclusief grondexploitatie-vreemde posten, kapitaalstortingen/onttrekkingen en rentelasten, beoordeeld. De totaal verschuldigde vennootschapsbelasting over 2021 bedraagt € 424.075. Over 2022 is een voorlopige aanslag betaald van € 156.000 en voor 2023 € 46.863.

Over de jaren 2024 t/m 2028 is, gebaseerd op de doorkijk behorend bij de voorlopige aangifte 2023, mogelijk nog een bedrag verschuldigd van € 1.333.000 aan vennootschapsbelasting. De prognose voor 2024 en verder kan nog (aanzienlijk) wijzigen door eventuele nieuw te openen/af te sluiten grondexploitaties of door verschuivingen of wijzigingen in kosten en opbrengsten binnen de grondexploitaties in de toekomst.

23

3. Financiële verantwoording Binnen de gemeente Waalwijk wordt onderscheid gemaakt in een drietal soorten gebiedsontwikkeling. 1. Materiële vaste activa (MVA) Deze gronden kunnen in een tweetal soorten worden onderverdeeld. a. Compensatiegronden welke in de toekomst ingezet kunnen worden als ruilgrond en welke gronden derhalve thans verpacht worden of zijn aangekocht voor ontwikkelingen op de (middel)lange termijn. b. Gronden waarvan de bestemming (nog) niet is gewijzigd, maar waarvan verwacht wordt dat deze binnen korte termijn een andere bestemming krijgen, de zogenoemde warme gronden. 2. Bouwgrond in exploitatie (BIE) Dit betreffen gronden waarvan de gronden al een herbestemming hebben gekregen en waarvan de raad een grondexploitatie heeft vastgesteld. Er is dus sprake van actief grondbeleid. 3. Facilitaire projecten Er is met een ontwikkelende partij een exploitatieovereenkomst gesloten. Er is dus sprake van passief grondbeleid.

3.1. Materiële vaste activa (MVA) 3.1.1. Algemeen Binnen de gronden, vallend onder de materiële vaste activa, is het niet mogelijk om rente op de boekwaarde bij te schrijven. Wel is het onder voorwaarden toegestaan om de voorbereidingskosten te activeren onder immateriële vaste activa waarbij ze in een later stadium ingebracht kunnen worden indien de gronden worden overgeheveld naar bouwgrond in exploitatie. Hierna volgt een toelichting op deze gronden.

24

3.1.2. Compensatiegronden, ontwikkelgrond, warme grond 3.1.2.1. Compensatiegronden en ontwikkelgrond (middel)lange termijn Compensatiegronden betreffen de gronden die voornamelijk dienen als ruilgrond bij verwervingen. In verwervingsonderhandelingen komt het meermaals voor dat een agrariër bereid is mee te werken aan een grondverkoop aan de gemeente, wanneer hij hiervoor vanuit de gemeente compensatiegrond aangeboden krijgt. Om deze reden is het wenselijk dat de gemeente een voorraad onbestemde grond aanhoudt. Ontwikkelgronden voor de (middel)lange termijn zijn in het verleden verworven met het oog op toekomstige ontwikkelingen. Beheer De compensatiegronden en de ontwikkelgrond op (middel)lange termijn worden los verpacht conform de huidige wet- en regelgeving, waaronder het Didam-arrest. Dit betekent dat deze gronden jaarlijks per 1 januari pachtvrij gemaakt kunnen worden met het oog op een mogelijke ontwikkeling of anderszins. Vanuit het verleden is er een aantal percelen uitgegeven in vaste pacht. Dit kan bijvoorbeeld zijn omdat er bij de verwerving al een vaste pachter op deze grond zat. Deze gronden zijn niet vrij beschikbaar. De pachter heeft bepaalde rechten op deze gronden. Wanneer deze gronden vrijkomen van vaste pacht (bijvoorbeeld door bedrijfsbeëindiging van de pachter) worden deze gronden in losse pacht uitgegeven.

Ongeveer 1/3 deel van bovengenoemde gronden is momenteel nog uitgegeven in vaste pacht. Vaste pacht heeft een waarde drukkend effect op de grondwaarde van deze percelen. Verantwoording Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) worden bovenvermelde gronden gewaardeerd tegen de verkrijgingsprijs mits deze lager of gelijk is dan de marktwaarde van de huidige bestemming (agrarische grond). Indien de verkrijgingsprijs hoger is dan de marktwaarde van de huidige bestemming, dient afwaardering van de grond plaats te vinden tot aan deze marktwaarde. Er vindt geen toerekening plaats van kosten zoals rentekosten, beheers- en plankosten en van (pacht)opbrengsten. Deze lasten en baten worden op het product ‘Diverse percelen en panden’ (kostenplaats 6813015) verantwoord. Binnen de materiële vaste activa is onveranderd 1.821.022 m² verantwoord als compensatiegronden dan wel ontwikkelgrond voor de lange termijn. De totale boekwaarde hiervan bedraagt € 5.322.751. Per m² komt dit gemiddeld neer op een bedrag van € 2,92.

3.1.2.2. Grond, bestemd voor gebiedsontwikkeling op termijn door de gemeente (warme grond) De grond, bestemd voor gebiedsontwikkeling op termijn door de gemeente betreffen de gronden die met het oog op gebiedsontwikkeling zijn verworven, maar waarvoor nog geen operationele grondexploitatie is vastgesteld, worden in de regel geduid als ‘warme gronden’. Conform voorschriften van het BBV kunnen dergelijke gronden niet onder de voorraden worden gerangschikt, maar moeten deze worden verantwoord onder materiele vaste activa tegen de verwervingskosten. Het toerekenen (activeren) van andere kosten is daarbij niet toegestaan. Ingeval van duurzame waardevermindering vindt afwaardering plaats naar de waarde volgens de geldende bestemming. Voor gronden die zijn verworven en waarvoor nog geen bestemmingswijziging is doorgevoerd kan dit betekenen dat er (tijdelijk) een forse afwaardering moet plaatsvinden, die grotendeels kan worden teruggedraaid zodra tot de bestemming van bouwgrond wordt besloten. Dit leidt met name bij de gebiedsontwikkeling voor bijvoorbeeld een grootschalige woningbouwopgave tot ongewenste effecten, zoals grote fluctuaties in de waardering van deze gronden, en als gevolg daarvan het resultaat en de financiële positie van een gemeente.

Om deze ongewenste effecten tegen te gaan kan afwaardering naar de waarde volgens de geldende bestemming van dergelijke gronden achterwege blijven als aan een aantal cumulatieve voorwaarden wordt voldaan. Indien aan deze cumulatieve voorwaarden wordt voldaan kan voor wat

25

betreft de toepassing van artikel 65 BBV uitgegaan worden van de toekomstige bestemming in plaats van de geldende bestemming. Het betreft de volgende cumulatieve voorwaarden: de gronden moeten deel uitmaken van een door de gemeenteraad vastgestelde visie of masterplan voor (een) concrete en binnen afzienbare tijd te starten grondexploitatie(s), waarin de gebiedsontwikkeling van totaalplan naar deelgrondexploitaties is vastgelegd; de (toekomstige) bestemming(en)/functies (ontwikkeling) betreffende het plangebied dien(en)t goed onderbouwd te worden; de gebiedsontwikkeling mag niet zodanig conflicteren met de uitkomst van de inventarisatie van bedreigingen die de ontwikkeling in de weg kunnen staan, bijvoorbeeld op het gebied van milieu of bereikbaarheid; de visie/het masterplan mag niet strijdig zijn met beleid van de provincie en/of rijk; periodiek (minimaal eens in de 2 jaar) worden de gronden getaxeerd tegen de waarde volgens de toekomstige bestemming, met inachtneming van de inherente onzekerheden van de ontwikkelmogelijkheden. Hieronder wordt per grondpositie binnen de ‘warme gronden’ een toelichting gegeven op de stand van de boekwaarde en de relatie met de marktwaarde. Poolsestraat Noord De waarde waaronder deze gronden onder de materiële vaste activa zijn verantwoord, bedraagt € 296.986 per 31 december 2023 met een gemiddelde m²-prijs van € 39,76.

Het perceel van 7.470 m² valt binnen het bestemmingsplan Woonwijken en biedt op basis van het bestemmingsplan ruimte aan 6 half vrijstaande woningen. Voorafgaand aan een eventuele ontwikkeling zal een exploitatieopzet voor het gebied worden opgesteld en ter vaststelling aan de raad worden voorgelegd. Er is vooralsnog van uitgegaan dat de ontwikkeling van deze gronden op korte dan wel middellange termijn ter hand wordt genomen. In relatie tot de bestemming woningbouw zal er geen afwaardering van de boekwaarde hoeven plaats te vinden. Hiertoe zijn de gronden in 2023 getaxeerd. Om de onderhandelingspositie naar de toekomst te waarborgen, wordt het niet raadzaam geacht om hier nader op de taxatie in te gaan. Scharlo-Maasoever 2 fase I Dit gebied betreft het gedeelte ten westen van de weg Scharlo nabij het bestaande bedrijventerrein in Waspik. Het gebied heeft een oppervlakte van 59.233 m2 en een boekwaarde van € 384.000. Dit is per m² € 6,48. In relatie tot de bestemming bedrijventerrein zal er geen afwaardering van de boekwaarde hoeven plaats te vinden. Hiertoe zijn de gronden in 2023 getaxeerd. Voor dit gebied worden momenteel de voorbereidingen getroffen om de gronden om te zetten naar bedrijventerrein. Op basis van de richtlijnen uit het BBV is de boekwaarde van dit complex in 2019 afgewaardeerd tot agrarische waarde.

Verwacht wordt dat de locatie in 2024 in exploitatie wordt genomen, wanneer het bestemmingsplan wordt vastgesteld. De eerder gedane afboeking ad. € 361.033 kan dan weer worden verzilverd. Haven 8 Oost afronding Begin 2021 heeft de gemeenteraad ingestemd met de nota van uitgangspunten voor het gebied Haven 8 Oost afronding. Dit betreft het gebied tussen het gebied van de grondexploitatie Haven 8 Oost en het Drongelens kanaal. De gemeente is voornemens om dit gebied middels actief grondbeleid te ontwikkelen. Vanuit het verleden heeft de gemeente al een fors aantal percelen in dit gebied in eigendom. Ook zijn medio 2020 de percelen die nog niet in eigendom zijn bij de gemeente aanwezen volgens de Wet voorkeursrecht gemeenten. In 2023 zijn nog eens acht percelen minnelijk verworven met een oppervlakte van 14,6 ha. Ook zijn in 2023 zowel het bestemmingsplan als het exploitatieplan vastgesteld. Tegen het exploitatieplan is beroep ingesteld. In relatie tot de bestemming bedrijventerrein zal er geen afwaardering van de boekwaarde hoeven plaats te vinden. Hiertoe zijn de gronden in 2023 getaxeerd. De totale boekwaarde van alle percelen bedraagt € 12.073.630. De oppervlakte van de percelen is 88,65 ha. De gemiddelde boekwaarde per m² bedraagt daarmee € 13,62.

26

3.1.2.3. Totaal gronden materiële vaste activa Het totaal van de onder de materiële vaste activa opgenomen gronden bedraagt € 18.077.367 met een totaaloppervlakte van 2.774.296 m². In de administratie is product 848 aangemaakt om de kosten per project inzichtelijk te houden. Bij het opstellen van de jaarrekening zal bekeken worden welke kosten ten laste van deze projecten zijn geboekt en om ze te activeren dan wel om ze als last op het product te laten staan. In onderstaande tabel zijn de aankopen in 2023 benoemd en zijn deze geclassificeerd. aangekocht in aantal 2023 (m2) transacties Compensatiegronden en ontwikkelgronden geen Warme gronden Haven 8 Oost afronding Grondexploitatie Insteekhaven

146.270

6

73

1

3.1.3. Strategische grondaankopen Er kunnen zich situaties voordoen waarbij afgewogen moet worden of het verstandig is om, in een bepaalde fase, aankopen vanuit strategisch oogpunt te doen. Bij de beoordeling van de situatie moet rekening worden gehouden met de termijn waarop een voorgenomen bestemming kan worden gerealiseerd of dat deze grond eventueel in de toekomst als ruilobject ingezet kan worden. Het doel c.q. de bestemming die ons voor ogen staat, dient goed te worden aangegeven. Verder moet het risico worden ingeschat dat een ontwikkeling onverhoopt vertraging op loopt of mogelijk zelfs niet door gaat. Ook de prijs is van groot belang. Bij een hoge verwervingsprijs bestaat er een financieel risico vanwege het direct dan wel op termijn moeten afboeken in relatie tot de waarde in de huidige bestemming. Bij een lagere verwervingsprijs is dit risico lager. De combinatie van de realiseringstermijn, het risico en de kosten bepalen in onderlinge samenhang de noodzaak en wenselijkheid van een strategische aankoop. Het beleid ten aanzien van strategische aankopen is door de raad vastgesteld. Indien het risico van de aankoop beperkt is, doordat bijvoorbeeld de aankoopprijs gelijk is aan de getaxeerde marktwaarde, wordt de raad geïnformeerd over de aankoop in de Nota grondexploitatie.

Indien er met de aankoop wel financieel risico wordt genomen, zal de aankoop ter besluitvorming aan de raad worden voorgelegd. Voor het verwervingsbeleid wordt tevens verwezen naar de Nota grondbeleid 2024-2028. Er zijn in 2023 geen strategische grondaankopen geweest.

27

3.2. Bouwgrond in exploitatie 3.2.1. Algemeen Bouwgrond in exploitatie zijn complexen met een door de raad vastgestelde grondexploitatie. Het eerste cijfer van de complexaanduiding geeft aan in welke kern het complex gelegen is, 1=Waalwijk, 2=SprangCapelle en 3=Waspik. Complexnaam Bouwgrondexploitatie bedrijventerreinen en winkelgebieden 853 Afbouw Haven I t/m VI Haven 8 west Insteekhaven Haven 8 oost Bouwgrondexploitatie wonen 852 Landgoed Driessen Achter de Hoven Waesgeerd west De Rugt

Complexnummer 138 139 140 141

124 250 381 383

In het boekjaar 2023 zijn geen grondexploitaties vastgesteld door de raad. Noch zijn er grondexploitaties die kunnen worden afgesloten per 31-12-2023.

28

3.2.2. Toelichting locaties Bouwgrond in exploitatie (BIE) 3.2.2.1. BIE vallend onder bedrijven en winkelgebieden 3.2.2.1.1. Afbouw Haven I t/m VI (complex 138)

Boekwaarde per Verwacht positief resultaat in Genomen winst in Totaal genomen winst t/m

31-12-2023 2026 2023 2023

€ 774.002 € 663.933 € 9.835 € 11.440.785

Toelichting Op dit bedrijventerrein van ca. 40 ha zijn bedrijven toegestaan in de milieucategorie 3 tot en met 5. Er resteert nog één uit te geven kavel van ruim 1 ha, waarvoor al een koopovereenkomst is gesloten. De levering (en daarmee grondopbrengst) wordt verwacht in 2025. Na de bouw op deze kavel (naar verwachting in 2025-2026) vinden nog enkele afbouw werkzaamheden door de gemeente plaats in 2026. In 2023 hebben werkzaamheden plaatsgehad aan het perceel aan de Industrieweg. Tot 2023 is op deze grondexploitatie al voor € 11,4 miljoen aan winst genomen. Over het boekjaar 2023 kan voor € 9.835 winst worden genomen. De boekwaarde bedraagt, na de winstneming, € 774.002 per 31 december 2023. Door de geplande toekomstige verkoop zal deze boekwaarde op termijn verder worden goedgemaakt. Binnen de grondexploitatie wordt uitgegaan van afsluiting per eind 2026 met een resterend voorcalculatorisch positief resultaat van € 663.933. Dit is een verbetering ten opzichte van vorig jaar met € 114.470.

Foto

29

Cijfermatige uitwerking (P-staat) Netto Contante waarde Eindsaldo Omschrijving Kostensoort

-613.371 -663.933 Boekwaarde per 1-1-2023

BRM/WRM voor 2023 5.369.650 BRM/WRM voor 2023 5.369.650 Verwervingskosten 11.599.792 Verwervingskosten 11.599.792 Bouwrijp maken 23.230 Bouwrijp maken 23.230 Milieumaatregelen Plankosten 1.605.385 Plankosten 1.605.385 Rente en BTW 1.786.871 Rente 1.786.871 Stortingen 12.716.378 Overige bijdragen 949.156 Bijdrage fonds bovenwijkse voorzieningen 519.400 Bijdrage cultuurfonds 103.880 Bijdrage reserve grondexploitatie 11.143.942 Totaal kosten 33.101.306 Bijdragen 758.916 Exploitatiebijdrage 758.916 Gronduitgifte 31.889.780 Woonbestemming Industrieterrein 31.889.780 Totaal opbrengsten 32.648.696 Nominaal saldo (kosten - opbrengsten) 452.610 Kostenstijging Opbrengstenstijging Rente Saldo 452.610 Saldo Cumulatief Bijdrage reserve 287.008 Bijdrage reserve grondexploitatie 287.008 Totaal bijdragen 287.008 Resultaat Projectsaldo 739.618 Resultaat Projectsaldo Cumulatief -

Geboekt in huidig jaar 2023

16.452 16.452 1.514 1.514 6.583 6.583 24.549 24.549 24.549 9.835 9.835 9.835 34.384 -

Totaal geboekt t/m 2023

5.369.650 5.369.650 11.599.792 11.599.792 39.683 39.683 1.606.899 1.606.899 1.793.454 1.793.454 12.716.378 949.156 519.400 103.880 11.143.942 33.125.855 758.916 758.916 31.889.780 31.889.780 32.648.696 477.159 477.159 296.843 296.843 296.843 774.002 -

Totale Prospectie t/m 2027

153.411 153.411 13.054 13.054 166.465 1.604.250 1.604.250 1.604.250 -1.437.785 9.681 -9.830 -1.437.935 -1.437.935 -

Totaal Kostprijs berekening

5.369.650 5.369.650 11.599.792 11.599.792 193.094 193.094 1.619.952 1.619.952 1.793.454 1.793.454 12.716.378 949.156 519.400 103.880 11.143.942 33.292.320 758.916 758.916 33.494.030 33.494.030 34.252.946 -960.626 9.681 -9.830 -960.776 296.843 296.843 296.843 -663.933 -

30

3.2.2.1.2. Haven 8 west (complex 139)

Boekwaarde per Verwacht positief resultaat in Genomen winst in Totaal genomen winst t/m

31-12-2023 2026 2023 2023

€ -7.702.652 € 3.441.845 € - 34.733 € 12.959.672

Toelichting In 2018 is de exploitatieopzet vastgesteld voor het complex Haven 8 west. In 2023 is het perceel dat tot dan toe in erfpacht was uitgegeven, verkocht aan de erfpachter voor de huisvesting van internationale werknemers. De opbrengst hiervan bedroeg € 4,1 mln. Doordat een groter perceel is verkocht voor een hogere prijs, dan was opgenomen in de Nota grondexploitatie 2023, is het positieve verschil met de grondexploitatie van vorig jaar € 1,7 mln. Verder zijn inritten aangelegd aan uitgegeven percelen. Aan plankosten zijn onder andere kosten geboekt voor het opstellen van het bestemmingsplan Haven 8 West. In dit ontwerp bestemmingsplan zijn alle recente, verleende (uitgebreide) omgevingsvergunningen in het plangebied opgenomen. Het bestemmingsplangebied komt niet geheel overeen met het plangebied dat in de grondexploitatie wordt verantwoord. Ten noorden van het bestemmingsplan (maar behorend tot het plangebied van de grondexploitatie) ligt nog één uitgeefbaar perceel van ca. 5.485 m2. De uitgifte is afhankelijk van de uitspraak rond het stikstofberoep. Omdat dit niet in 2023 heeft plaatsgehad, wordt de planperiode verlengd met twee jaar naar 2026. De civieltechnische kosten zijn toegenomen met € 965.000. Dit is met name te wijten aan de hogere kostenstijging dan voorzien in het afgelopen jaar.

Het saldo op de grondexploitatie is ten opzichte van vorig jaar verbeterd met ca. € 180.000. Op basis van de POC-methode kon tot en met 2022 een winst genomen worden van € 13,0 miljoen. In 2023 moet winst worden teruggedraaid ten bedrage van € 34.733. Dit komt door de risico’s die binnen het project bestaan. De boekwaarde bedraagt na deze winstneming € 7.702.652 per 31 december 2023. De verwachting is dat het plan eind 2026 kan worden afgesloten met een alsdan resterende voorcalculatorische winst van € 3.441.845.

Foto

31

Cijfermatige uitwerking (P-staat) Netto Contante waarde Eindsaldo Omschrijving Kostensoort

BRM/WRM voor 2023 BRM/WRM voor 2023 Verwervingskosten Verwervingskosten Bouwrijp maken Bouwrijp maken (40) Randweg (50) afbouw Kabels en leidingen Grondbank Milieumaatregelen Bodemsanering Woonrijp maken Woonrijp maken (40) Randweg Plankosten Plankosten Beheerkosten Rente en BTW Rente Overige kosten Overige kosten Stortingen Bijdrage reserve grondexploitatie Totaal kosten Gronduitgifte Overig Woonbestemming Industrieterrein Totaal opbrengsten Nominaal saldo (kosten - opbrengsten) Kostenstijging Opbrengstenstijging Rente Saldo Saldo Cumulatief Bijdrage reserve Bijdrage reserve grondexploitatie Totaal bijdragen Resultaat Projectsaldo Resultaat Projectsaldo Cumulatief

-3.243.328 -3.441.845 Boekwaarde per 1-1-2023

13.345.009 13.345.009 11.123.767 11.123.767 527.510 527.510 1.636.992 1.625.121 11.871 -388.695 -388.695 11.831.490 11.831.490 38.076.073 43.113.272 43.113.272 43.113.272 -5.037.199 -5.037.199 1.162.915 1.162.915 1.162.915 -3.874.284 -

Geboekt in huidig jaar 2023

119.048 105.588 7.053 6.407 271 271 4.740 3.439 1.302 234.967 192.738 42.229 -34.481 -34.481 324.545 4.118.180 4.118.180 4.118.180 -3.793.635 -3.793.635 -34.733 -34.733 -34.733 -3.828.368 -

Totaal geboekt t/m 2023

13.345.009 13.345.009 11.123.767 11.123.767 646.558 633.098 7.053 6.407 271 271 4.740 3.439 1.302 1.871.959 1.817.858 54.100 -423.176 -423.176 11.831.490 11.831.490 38.400.617 47.231.452 43.113.272 4.118.180 47.231.452 -8.830.835 -8.830.835 1.128.182 1.128.182 1.128.182 -7.702.653 -

Totale Prospectie t/m 2027

4.821.181 363.391 3.992.810 458.751 6.229 99.729 99.729 0 0 430.015 299.526 130.489 115.000 115.000 5.465.925 1.042.150 1.042.150 1.042.150 4.423.775 161.671 42.103 -282.537 4.260.807 4.260.807 -

Totaal Kostprijs berekening

13.345.009 13.345.009 11.123.767 11.123.767 5.467.739 996.489 3.999.863 465.158 6.229 100.000 100.000 4.741 3.439 1.302 2.301.974 2.117.384 184.589 -423.176 -423.176 115.000 115.000 11.831.490 11.831.490 43.866.543 48.273.602 43.113.272 4.118.180 1.042.150 48.273.602 -4.407.059 161.671 42.103 -282.537 -4.570.027 1.128.182 1.128.182 1.128.182 -3.441.845 -

32

3.2.2.1.3. Insteekhaven (complex 140)

Boekwaarde per Verwacht positief resultaat in Genomen winst in Totaal genomen winst t/m

31-12-2023 2026 2023 2023

€ 1.218.124 € 7.782.352 €0 €0

Toelichting In september 2019 is een krediet beschikbaar gesteld voor de realisatie van een nieuwe insteekhaven. Gelijktijdig is een exploitatieopzet vastgesteld voor de, na realisatie van de insteekhaven, uit te geven gronden. Het project is vanwege de stikstofproblematiek nog niet gestart. Er is beroep aangetekend tegen de stikstofcompensatie, waar in 2024 een gerechtelijke uitspraak op wordt verwacht. In 2020 is een voorschot op de afname van de terminalgronden ontvangen. Eind 2023 is een optieovereenkomst geeffectueerd. Dit betekent dat er een koopovereenkomst is gesloten voor de uitgifte van 7,8 ha voor een vaste grondprijs. De levering (en betaling) vindt plaats nadat onder andere het perceel bouwrijp is gemaakt en de omgevingsvergunning onherroepelijk is. Daarmee zijn alle gronden uitgegeven. Er zijn in 2023 alleen enkele uitvoeringskosten gemaakt. De aanlegkosten voor de insteekhaven zijn gebaseerd op een aanbesteding. De uitvoering is onderhevig aan inflatie, zodat de kosten oplopen tot het moment van uitvoeren. Hiermee is in de grondexploitatie rekening gehouden. Het beschikbaar gestelde krediet wordt pas verhoogd op het moment dat duidelijk is wanneer de uitvoering plaatsvindt. Het resultaat op de grondexploitatie bedraagt per eind 2026 € 7.782.352 positief.

Dit is € 438.000 gunstiger dan vorig jaar en komt met name door een minder hoge kostenstijging voor de civieltechnische werken dan geraamd. De winst wordt in de toekomst niet ten gunste van de Reserve grondexploitatie gebracht maar gereserveerd en, conform raadsbesluit, gedurende 60 jaar ten gunste gebracht van product 208 Exploitatie haven.

33

Cijfermatige uitwerking (P-staat) Netto Contante waarde Eindsaldo Omschrijving Kostensoort

BRM/WRM voor 2023 BRM/WRM voor 2023 Verwervingskosten Bijkomende kosten Verwervingskosten Bouwrijp maken Bouwrijp maken Milieumaatregelen Plankosten Plankosten Rente en BTW Rente Totaal kosten Bijdragen Exploitatiebijdrage Gronduitgifte Overig Commerciele functies Woonbestemming Totaal opbrengsten Nominaal saldo (kosten - opbrengsten) Kostenstijging Opbrengstenstijging Rente Saldo Saldo Cumulatief Totaal bijdragen Resultaat Projectsaldo Resultaat Projectsaldo Cumulatief

-7.189.690 -7.782.352 Boekwaarde per 1-1-2023

1.216.444 1.216.444 2.116.023 2.116.023 41.127 41.127 180.218 180.218 16.229 16.229 3.570.041 37.700 37.700 2.500.000 2.500.000 2.537.700 1.032.341 1.032.341 1.032.341 -

Geboekt in huidig jaar 2023

28.163 28.163 109.086 109.086 39.346 39.346 9.188 9.188 185.783 185.783 185.783 185.783 -

Totaal geboekt t/m 2023

1.216.444 1.216.444 2.144.186 2.144.186 150.214 150.214 219.564 219.564 25.417 25.417 3.755.824 37.700 37.700 2.500.000 2.500.000 2.537.700 1.218.124 1.218.124 1.218.124 -

Totale Prospectie t/m 2027

72.103 72.103 7.071.591 7.071.591 222.089 222.089 0 0 7.365.783 16.732.700 3.205.700 13.362.000 165.000 16.732.700 -9.366.917 559.021 -192.579 -9.000.475 -9.000.475 -

Totaal Kostprijs berekening

1.216.444 1.216.444 2.216.289 72.103 2.144.186 7.221.805 7.221.805 441.653 441.653 25.417 25.417 11.121.607 37.700 37.700 19.232.700 5.705.700 13.362.000 165.000 19.270.400 -8.148.793 559.021 -192.579 -7.782.352 -7.782.352 -

34

3.2.2.1.4. Haven 8 Oost (complex 141)

Boekwaarde per Verwacht positief resultaat in Genomen winst in Totaal genomen winst t/m

31-12-2023 2027 2023 2023

€ 1.837.822 € 23.328.601 € 108.647 € 4.436.236

Toelichting In 2020 is de raad akkoord gegaan met het in ontwikkeling nemen van de eerste fase van Haven 8 oost gelegen ten oosten van de Gansoijensesteeg. In 2021 is de eerste van de totaal drie kavels verkocht. De verkoop van de overige twee kavels is vooralsnog uitgesteld in verband met de uitgestelde uitspraak met betrekking tot de Gebiedsontsluiting Oostelijke Langstraat. Het bestemmingsplan en exploitatieplan waar deze kavels onderdeel van zijn, is vastgesteld, maar nog niet onherroepelijk. Er zijn in 2023 vooral kosten gemaakt aan infrastructurele maatregelen als gevolg van de vestiging van het eerste bedrijf. De nog te realiseren (geïndexeerde) kosten hebben vooral betrekking op de wegenstructuur, het ophogen van percelen en mogelijke bodemsanering. Ten opzichte van vorig jaar wordt nu rekening gehouden met vrij liggende fietspaden in plaats van fietssuggestiestroken. De kosten zijn desondanks niet toegenomen ten opzichte van vorig jaar. De nog te realiseren grondprijzen zijn lager ingeschat, op basis van een grondprijsadvies. Bij daadwerkelijke uitgiftes wordt een grondprijs bepaald in samenhang met alle afspraken die in een koopovereenkomst worden gemaakt. Dit alles leidt tot een positief resultaat op eindwaarde van naar verwachting € 23.328.601 per 31-12-2027. Dit is ca.

€ 644.000 verslechterd ten opzichte van vorig jaar en wordt met name veroorzaakt door de lager ingeschatte verkoopprijzen. Tot 2023 is een winst geboekt van € 4.327.589. In 2023 is op basis van de POC methode en rekening houdend met de risico’s die zich nog in het plan bevinden een winst genomen van € 108.647. De boekwaarde per 1-1-2024 bedraagt hiermee € 1.837.822.

Foto

35

36

Cijfermatige uitwerking (P-staat) Netto Contante waarde -21.129.433 Eindsaldo -23.328.601 Omschrijving Kostensoort

BRM/WRM voor 2023 BRM/WRM voor 2023 Verwervingskosten Verwervingskosten Bouwrijp maken Bouwrijp maken Kabels en leidingen Grondbank Milieumaatregelen Bodemsanering Milieumaatregelen Woonrijp maken Woonrijp maken Groenvoorziening Plankosten Plankosten voor 2023 Plankosten Rente en BTW Rente Overige kosten Stortingen Bijdrage reserve grondexploitatie Totaal kosten Bijdragen Exploitatiebijdrage Gronduitgifte Overig Woonbestemming Industrieterrein Totaal opbrengsten Nominaal saldo (kosten - opbrengsten) Kostenstijging Opbrengstenstijging Rente Saldo Saldo Cumulatief Bijdrage reserve Bijdrage reserve grondexploitatie Totaal bijdragen Resultaat Projectsaldo Resultaat Projectsaldo Cumulatief

Boekwaarde per 1-1-2023

4.746.511 4.746.511 9.868.698 9.868.698 157.313 129.822 4.550 22.941 63.821 63.821 4.938 4.938 1.079.710 1.079.710 172.244 172.244 4.863.222 4.863.222 20.956.457 72.162 72.162 19.332.739 19.332.739 19.404.901 1.551.556 1.551.556 -535.632 -535.632 -535.632 1.015.924 -

Geboekt in huidig jaar 2023

224.804 209.342 828 14.634 62.779 62.779 3.725 3.725 112.901 112.901 9.042 9.042 413.251 -191.353 -300.000 108.647 -191.353 604.604 604.604 108.647 108.647 108.647 713.251 -

Totaal geboekt t/m 2023

Totale Prospectie t/m 2027

4.746.511 4.746.511 9.868.698 9.868.698 382.117 11.072.791 339.164 5.903.726 5.378 987.478 37.575 4.181.587 126.600 1.929.132 1.929.132 126.600 8.663 680.934 8.663 445.545 235.389 1.192.611 1.573.662 1.192.611 1.573.662 181.286 181.286 4.863.222 4.863.222 21.369.708 15.256.519 72.162 72.162 19.141.386 38.860.353 -300.000 19.441.386 38.860.353 19.213.548 38.860.353 2.156.160 -23.603.834 1.110.418 2.102.933 -461.426 2.156.160 -25.057.776 -426.985 -426.985 -426.985 1.729.175 -25.057.776 -

Totaal Kostprijs berekening

4.746.511 4.746.511 9.868.698 9.868.698 11.454.908 6.242.889 992.856 4.219.163 2.055.732 1.929.132 126.600 689.597 454.208 235.389 2.766.273 2.766.273 181.286 181.286 4.863.222 4.863.222 36.626.227 72.162 72.162 58.001.739 -300.000 58.301.739 58.073.901 -21.447.674 1.110.418 2.102.933 -461.426 -22.901.615 -426.985 -426.985 -426.985 -23.328.601 -

37

3.2.2.2. BIE vallend onder wonen 3.2.2.2.1. Landgoed Driessen (complex 124)

Boekwaarde per Verwacht negatief resultaat in Verliesvoorziening Totaal genomen winst t/m

31-12-2023 2028 2023 2023

€ 6.531.056 € 3.345.905 € 3.345.905 €0

Toelichting Plangebied Landgoed Driessen (fase I) is gelegen ten westen van de kern Waalwijk en ten noorden van de kern Sprang-Capelle en biedt plaats aan ca. 2300 woningen. De ontwikkeling vindt globaal plaats van zuid naar noord en van oost naar west. Plannen werden tot eind 2023 mogelijk gemaakt door binnen het grote bestemmingsplan Driessen uitwerkingsplannen vast te stellen. Vanaf 1 januari 2024 (inwerkingtreding Omgevingswet) wordt een andere passende procedure gevolgd. Ontwikkelvorm Met een aantal ontwikkelaars zijn bouwclaimafspraken gemaakt, zodat een deel van de voor woningen bestemde gronden marktconform wordt verkocht aan deze ontwikkelaars. Gronden die de gemeente op deze manier bouw- en woonrijp maakt en verkoopt (actief grondbeleid) vallen onder de hier beschreven “bouwgrond in exploitatie” (BIE). Binnen het bestemmingsplan Driessen zijn ook percelen van derden gelegen, waarvan de eigenaren zelf de mogelijkheid hebben om deze te ontwikkelen. Hiervoor geldt het exploitatieplan Driessen, op grond waarvan deze initiatiefnemers een exploitatiebijdrage doen aan de gemeente. De gemeente faciliteert deze ontwikkelingen slechts en deze worden daarom niet verantwoord onder de BIE, maar onder het faciliterend grondbeleid (zie paragraaf 3.3 3.3. Facilitaire projecten). De gronden onder BIE en onder faciliterend grondbeleid mogen wel gesaldeerd worden.

Om deze reden wordt het resultaat op het facilitaire project Oudestraat 82-84 (6849245) in deze grondexploitatie meegenomen. Planning Eind 2023 zijn ca. 1860 woningen gerealiseerd. In 2023 zijn kavels voor 28 woningen uitgegeven. Verder is in dit jaar het woonrijp maken van Lommerrijk grotendeels uitgevoerd. Verwachting is dat in 2024 de laatste gronden in Lommerrijk (fase 5c) uitgegeven worden en mogelijk wordt gestart met de uitgifte van kavels in Driesser Velden midden en/of de Villa deel B. Als de verkoop en realisatie voorspoedig verloopt, kunnen naar verwachting de laatste woningen in Landgoed Driessen fase I in 2027 worden opgeleverd. Het woonrijp maken van de laatste gebieden kan dan in 2028 afgerond worden. Algemeen Ter uwer oriëntatie is een overzicht van gebiedsdelen toegevoegd. Onderstaand wordt per in ontwikkeling genomen gebiedsdeel de status gegeven. Specificatie deelgebieden:

38

Deelproject Het Koetshuis De Gaard Driesser Velden-oost De Villa A: Oudestraat 82-84 De Villa B De Villa C Muzenkamer De Bibliotheek: De Nieuwe Hoven Oost Driesser Velden midden (incl. Lage Water) Lommerrijk De Orangerie en Driesser Velden West

Status Beheerfase Beheerfase Beheerfase Realisatiefase (facilitaire ontwikkeling) Haalbaarheidsfase Beheerfase Haalbaarheidsfase Haalbaarheidsfase Haalbaarheidsfase Realisatiefase Nog geen ontwikkeling: fase II

Financieel, gerealiseerd De totale boekwaarde per 31 december 2023 bedraagt € 6.531.056. In het verleden is al een aantal forse investeringen ten laste van het plan gebracht. Het betreft met name de hoofdontsluiting (die ook is aangelegd ter ontlasting van het ‘lint’ van Sprang-Capelle), de aanleg van het ‘Piet Klerkxplein’, een bijdrage voor de aansluiting op de N261, de aanleg van sportpark ‘De Gaard’ en de realisatie van een kunstgrasveld op dit sportpark. In 2023 zijn vooral kosten gemaakt aan het woonrijp maken van een deel van Lommerrijk. De 28 kavels die in 2023 zijn uitgegeven betroffen sociale huurwoningen gelegen in Lommerrijk. Daarnaast is dit jaar een deel van de meeropbrengst ontvangen als gevolg van de gestegen VON-prijzen op de vrije sectorwoningen in Lommerrijk. Dit was contractueel afgesproken, maar de meeropbrengst is hoger dan geraamd.

39

Financieel, nog te realiseren De nog te ontvangen opbrengsten bestaan uit de uitgifte van grond voor circa 365 woningen. Dit betreft sociale huur, betaalbare koop en vrije sector woningen. Het merendeel is eengezinswoningen, maar er zullen ook enkele appartementencomplexen worden gerealiseerd. De uitgifte vindt plaats in Driesser Velden Midden, De Villa deel B, het zuidelijk deel van de Muzenkamer en Nieuwe Hoven Oost. Bovengenoemde deelprojecten moeten nog bouwrijp gemaakt worden. De kosten bestaan verder uit het woonrijp maken van deze deelprojecten, maar ook het laatste stukje van Lommerrijk en het noordelijk deel van de Muzenkamer. Hier zijn ook ambtelijke uren mee gemoeid (plankosten). Een overeengekomen betaling aan een van de bouwclaimhouders is tot slot een kostenpost die nog moet worden betaald. Resultaat Het complex laat een negatief resultaat zien op eindwaarde per 31 december 2028 van € 4.171.543. Dit is nog zonder het terugboeken van de in het verleden genomen winst. Er is een aantal redenen voor het sterk gewijzigde resultaat (van een winstgevend complex in 2023 naar een verlieslatend complex in 2024). De belangrijkste zijn: • De kosten aan het woonrijp maken van Lommerrijk zijn hoger dan vooraf begroot. • Voor de aanleg van groenvoorzieningen is een hoger bedrag benodigd.

• Door het ontbreken van een gronddepot sinds enkele jaren moet grond worden aangekocht en vervoerd naar de locatie. Op Landgoed Driessen is voor ophoging veel grond benodigd. Voor de nog bouwrijp te maken gebieden is deze post nu goed in beeld gebracht. • Door een gewijzigd bouwprogramma voor het deelproject Nieuwe Hoven Oost nemen de grondopbrengsten hier af. De onderhandelingen met een marktpartij over de verkoop van deze grond kunnen overigens nog leiden tot een positiever resultaat. • Het uitvoeren van de motie om de busbaan te transformeren naar een fietspad en het aanleggen van een fietsverbinding van Lommerrijk richting de Van der Duinstraat is meegenomen in de begroting. • De kosten voor het civieltechnisch werk zijn harder gestegen (5%) dan vooraf geraamd (3%). Conform de POC-methode kon tot en met 31 december 2022 een winst worden genomen van € 825.638. Door het negatieve resultaat dient deze winst teruggeboekt te worden. Aanvullend is een verliesvoorziening benodigd van € 3.345.905. Jaarlijks diende, in relatie tot de eigendommen van enkele particulieren en het daarmee samenhangende kostenverhaal, het bij het bestemmingsplan vastgesteld globaal exploitatieplan, herzien en vastgesteld te worden. Dit kon leiden tot een verschil in hoogte van te verhalen kosten op mogelijke initiatiefnemers. Deze herzieningsplicht is met de Omgevingswet vervallen.

Bij voorkeur wordt overigens op privaatrechtelijke basis overeenstemming bereikt in plaats van het opleggen van een publiekrechtelijke exploitatiebijdrage. Motie busbaan In december 2022 is een motie aangenomen met betrekking tot de busbaan. Deze motie bevat de volgende punten:

40

1. Om bij het ontwerp van Landgoed Driessen fase 2 een zo groot mogelijk deel van de door het niet aanleggen van de busbaan vrijgekomen ruimte ten gunste te laten komen aan de groene kwaliteit in deze wijk. Waarbij dit groen een aanvulling moet zijn aan het initieel in het plan opgenomen groen en daar niet voor in de plaats dient te komen. 2. Bij het ontwerp van Landgoed Driessen fase 2 als opdracht mee te geven dat er een groene oost-west verbinding gerealiseerd dient te worden. 3. Het met het aannemen van dit raadsvoorstel loos geworden stuk busbaan ter plaatse van de Jos van Wijlenstraat te versmallen en geschikt te maken voor (brom)fietsers en voetgangers. 4. Uiterlijk voor de begroting van 2024 een voorstel te doen aan de raad met een dekkingsvoorstel. De kosten voor punt 3 zijn in beeld gebracht. Deze kosten zijn niet meegenomen bij de begroting van 2024, maar komen ten laste van de grondexploitatie Landgoed Driessen (dekking, punt 4). Hierover is de raad middels een raadsinformatiebrief geïnformeerd. In het resultaat hiervoor benoemd is reeds rekening gehouden met deze kosten. In het eerste kwartaal van 2024 is de raad tevens geïnformeerd over de concept uitgangspunten voor Landgoed Driessen fase II (RIB 012-24). Hierin is opgenomen dat er naast een tweede noord-zuid lopende Groen Venster tevens een oostwest gerichte groenzone gerealiseerd moet worden.

Daarmee is invulling gegeven aan punt 1 en 2 van de motie.

Foto

41

Cijfermatige uitwerking (P-staat) Netto Contante waarde Eindsaldo Omschrijving Kostensoort

BRM/WRM voor 2023 Verwervingskosten Bouwrijp maken Milieumaatregelen Woonrijp maken Plankosten Rente en BTW Overige kosten Stortingen Totaal kosten Bijdragen Gronduitgifte Totaal opbrengsten Nominaal saldo (kosten - opbrengsten) Kostenstijging Opbrengstenstijging Rente Saldo Saldo Cumulatief Bijdrage reserve Totaal bijdragen Resultaat Projectsaldo Resultaat Projectsaldo Cumulatief

3.028.612 3.345.905 Boekwaarde per 1-1-2023

44.466.561 16.615.452 14.050.780 15.589.196 1.788.169 6.708.650 99.218.808 5.627.511 86.670.064 92.297.575 6.921.233 6.921.233 -36.932 -36.932 6.884.301 -

Geboekt in huidig jaar 2023

50.858 246.432 967.919 3.720.438 61.270 5.046.917 173.845 1.054.774 1.228.619 3.818.298 3.818.298 -825.638 -825.638 2.992.660 -

Totaal geboekt t/m 2023

44.466.561 16.615.452 50.858 246.432 967.919 17.771.218 15.650.466 1.788.169 6.708.650 104.265.725 5.801.356 87.724.838 93.526.194 10.739.531 10.739.531 -862.570 -862.570 9.876.961 -

Totale Prospectie t/m 2027

84.721 4.290.375 479.325 7.787.452 -2.501.714 923.720 32.295 11.096.174 746.745 17.673.577 18.420.322 -7.324.149 1.489.373 1.015.043 318.763 -6.531.056 -6.531.056 -

Totaal Kostprijs berekening

44.466.561 16.700.173 4.341.232 725.757 8.755.371 15.269.504 15.650.466 2.711.889 6.740.945 115.361.899 6.548.101 105.398.416 111.946.516 3.415.382 1.489.373 1.015.043 318.763 4.208.475 -862.570 -862.570 3.345.905 -

42

3.2.2.2.2. Achter de Hoven (complex 250)

Boekwaarde per Verwacht positief resultaat in Genomen winst in Totaal genomen winst t/m

31-12-2023 2025 2023 2023

€ 402.600 € 61.415 € 21.328 € 187.176

Toelichting Voor de resterende uit te geven kavels binnen het plan Achter de Hoven wordt bij de uitgifte in stedenbouwkundige zin aangesloten bij plan deel De Bibliotheek in Landgoed Driessen conform het uitwerkingsplan Fururahuis en aangrenzend woongebied. Tevens moeten er na de uitgifte nog civieltechnische werken worden uitgevoerd zoals de afbouw van de wegen en het afronden van de groenvoorziening. Het betreft vier kavels die als particulier opdrachtgeverschap worden uitgegeven door de gemeente. Naar verwachting kan in 2024 begonnen worden met de uitgifte. Na realisatie van de woningen kan in 2025 het openbaar gebied woonrijp gemaakt worden. De planperiode wordt hierdoor met een jaar verlengd. In 2023 zijn nauwelijks kosten gemaakt. De verwachte opbrengsten zijn met 2% inflatie verhoogd. De nog te maken kosten zijn geraamd op basis van de nog uit te voeren werken en betreffen voornamelijk de afronding van het openbaar gebied na realisatie van de woningen. Deze raming laat een lager bedrag zien dan vorig jaar werd aangenomen. Doordat de raming van de kosten lager uitkomt, kan er op basis van de POC-methode in 2023 winst worden genomen van € 21.328. De boekwaarde per 31-12-2023 bedraagt dan € 402.600.

Foto

43

Cijfermatige uitwerking (P-staat) Netto Contante waarde

-59.030 -61.415

Eindsaldo Omschrijving Kostensoort

Boekwaarde per 1-1-2023

BRM/WRM voor 2023 BRM/WRM voor 2023 Verwervingskosten Verwervingskosten Bouwrijp maken Bouwrijp maken Waterbeheer Woonrijp maken Woonrijp maken Groenvoorziening Plankosten Plankosten Rente en BTW Rente Overige kosten Overige kosten, geen kostenstijging Stortingen Bijdrage fonds bovenwijkse voorzieningen Bijdrage reserve grondexploitatie Totaal kosten Bijdragen Exploitatiebijdrage Gronduitgifte Woonbestemming Totaal opbrengsten Nominaal saldo (kosten - opbrengsten) Kostenstijging Opbrengstenstijging Rente Saldo Saldo Cumulatief Bijdrage reserve Bijdrage reserve grondexploitatie Totaal bijdragen Resultaat Projectsaldo Resultaat Projectsaldo Cumulatief

1.295.154 1.295.154 188.544 188.544 6.174 6.174 316.493 316.493 502.436 502.436 21.581 21.581 315.566 149.718 165.848 2.645.948 19.734 19.734 2.248.645 2.248.645 2.268.379 377.569 377.569 377.569 -

Geboekt in huidig jaar 2023

343 343 3.360 3.360 3.703 3.703 3.703 21.328 21.328 21.328 25.031 -

Totaal geboekt t/m 2023

1.295.154 1.295.154 188.544 188.544 6.174 6.174 316.836 316.836 505.797 505.797 21.581 21.581 315.566 149.718 165.848 2.649.651 19.734 19.734 2.248.645 2.248.645 2.268.379 381.272 381.272 21.328 21.328 21.328 402.600 -

Totale Prospectie t/m 2027

118.003 118.003 4.797 4.797 -0 -0 122.799 593.385 593.385 593.385 -470.586 7.404 -834 -464.015 -464.015 -

Totaal Kostprijs berekening

1.295.154 1.295.154 188.544 188.544 124.176 124.176 321.633 321.633 505.796 505.796 21.581 21.581 315.566 149.718 165.848 2.772.450 19.734 19.734 2.842.030 2.842.030 2.861.764 -89.314 7.404 -834 -82.743 21.328 21.328 21.328 -61.415 -

44

3.2.2.2.3. Waesgeerd-West (complex 381)

Boekwaarde per Verwacht positief resultaat in Genomen winst in Totaal genomen winst t/m

31-12-2023 2025 2023 2023

€ - 403.532 € 70.908 € 405.576 € 935.847

Toelichting In het kader van de ruimte voor ruimteregeling is de raad in het verleden akkoord gegaan met de realisatie van het plan Waesgeerd-West. Alle kavels zijn verkocht. In samenspraak met de bewoners wordt nog invulling gegeven aan het ontwerp van de (openbare) watergangen en taluds. Van belang hierbij is een ontwerp dat voor de gemeente te onderhouden is, en voor de bewoners voldoet aan de realistische verwachtingen. In het najaar van 2022 is gestart met het woonrijp maken van het plan. In 2023 zijn hieraan de meeste kosten besteed (verharding en groen). Door hergebruik van materialen en aanbestedingsvoordelen is een besparing te verwachten. Het resultaat op eindwaarde verbetert hierdoor. Rekening houdend met risico’s kan dan ook winst worden genomen van € 405.576. Inclusief winstneming bedraagt de boekwaarde per eind 2023 € - 403.532. Eind 2025 kan de grondexploitatie dan worden afgesloten, nadat 1 jaar onderhoudstermijn is afgelopen.

Foto

45

Cijfermatige uitwerking (P-staat) Netto Contante waarde Eindsaldo Omschrijving Kostensoort

-68.155 -70.908 Boekwaarde per 1-1-2023

BRM/WRM voor 2023 2.228.158 BRM/WRM voor 2023 2.228.158 Verwervingskosten 1.463.915 Verwervingskosten 1.463.915 Bouwrijp maken 166 Bouwrijp maken 166 Woonrijp maken 244.679 Woonrijp maken 244.679 Plankosten 1.609.888 Juridische kosten 310.667 Plankosten 1.299.221 Rente en BTW 637.325 Rente 637.325 Stortingen 3.372.756 Overige bijdragen 2.626.007 Bijdrage fonds bovenwijkse voorzieningen 159.694 Bijdrage cultuurfonds 4.225 Bijdrage reserve grondexploitatie 582.830 Totaal kosten 9.556.887 Bijdragen 496.036 Overige bijdragen 496.036 Gronduitgifte 10.051.886 Woonbestemming 10.051.886 Totaal opbrengsten 10.547.922 Nominaal saldo (kosten - opbrengsten) -991.035 Kostenstijging Opbrengstenstijging Rente Saldo -991.035 Saldo Cumulatief Bijdrage reserve -52.559 Bijdrage reserve grondexploitatie -52.559 Totaal bijdragen -52.559 Resultaat Projectsaldo -1.043.594 Resultaat Projectsaldo Cumulatief -

Geboekt in huidig jaar 2023

209.621 209.621 34.153 34.153 -9.288 -9.288 234.486 234.486 234.486 405.576 405.576 405.576 640.062 -

Totaal geboekt t/m 2023

2.228.158 2.228.158 1.463.915 1.463.915 166 166 454.300 454.300 1.644.041 310.667 1.333.374 628.037 628.037 3.372.756 2.626.007 159.694 4.225 582.830 9.791.373 496.036 496.036 10.051.886 10.051.886 10.547.922 -756.549 -756.549 353.017 353.017 353.017 -403.532 -

Totale Prospectie t/m 2027

300.000 300.000 36.938 36.938 -0 -0 336.938 336.938 10.108 -14.422 332.624 332.624 -

Totaal Kostprijs berekening

2.228.158 2.228.158 1.463.915 1.463.915 166 166 754.300 754.300 1.680.979 310.667 1.370.312 628.037 628.037 3.372.756 2.626.007 159.694 4.225 582.830 10.128.311 496.036 496.036 10.051.886 10.051.886 10.547.922 -419.611 10.108 -14.422 -423.925 353.017 353.017 353.017 -70.908 -

46

3.2.2.2.4. De Rugt (complex 383)

Boekwaarde per Verwacht negatief resultaat in Extra getroffen verliesvoorziening Totaal getroffen verliesvoorziening in

31-12-2023 2024 2023 2023

€ 1.201.227 € 1.224.437 € 32.443 € 1.224.437

Toelichting Binnen het plangebied worden in totaliteit 81 woningen gerealiseerd. Inmiddels zijn alle kavels verkocht. De laatste twee kavels zijn in 2022 overgedragen aan de kopers. Het woonrijp maken van het plan is in de loop van 2024 afgerond met de aanleg van de laatste groenvoorzieningen. Naar verwachting zal het plan in 2024 worden afgesloten met een verlies van € 1.224.437. Hiervoor is een verliesvoorziening getroffen. Deze is ten opzichte van vorig jaar verhoogd met € 32.443. Gelet op de kostenstijging voor het woonrijp maken en de langere looptijd dient de verliesvoorziening te worden aangevuld.

Foto

47

Cijfermatige uitwerking (P-staat) Netto Contante waarde Eindsaldo

1.176.891 1.224.437

Omschrijving Kostensoort

Boekwaarde Geboekt Totaal Totale Totaal per in geboekt Prospectie Kostprijs 1-1-2023 2023 t/m 2023 t/m 2025 berekening BRM/WRM voor 2023 1.079.392 1.079.392 1.079.392 BRM/WRM voor 2023 1.079.392 1.079.392 1.079.392 Verwervingskosten 2.638.683 2.638.683 2.638.683 Verwervingskosten 2.638.683 2.638.683 2.638.683 Bouwrijp maken Woonrijp maken 66.250 107.082 173.332 4.918 178.250 Woonrijp maken 66.250 107.082 173.332 4.918 178.250 Plankosten 1.059.283 4.242 1.063.525 781 1.064.306 Plankosten 1.059.283 4.242 1.063.525 781 1.064.306 Rente en BTW 1.064.905 9.615 1.074.519 0 1.074.520 Rente 1.064.905 9.615 1.074.519 0 1.074.520 Stortingen 475.718 475.718 475.718 Overige bijdragen 422.270 422.270 422.270 Bijdrage fonds bovenwijkse voorzieningen 44.540 44.540 44.540 Bijdrage cultuurfonds 8.908 8.908 8.908 Totaal kosten 6.384.230 120.939 6.505.169 5.700 6.510.869 Bijdragen 22.800 22.800 22.800 Overige bijdragen 22.800 22.800 22.800 Gronduitgifte 5.281.142 5.281.142 5.281.142 Woonbestemming 5.281.142 5.281.142 5.281.142 Totaal opbrengsten 5.303.942 5.303.942 5.303.942 Nominaal saldo (kosten - opbrengsten) 1.080.288 120.939 1.201.227 5.700 1.206.927 Kostenstijging 171 171 Opbrengstenstijging Rente 17.340 17.340 Saldo 1.080.288 120.939 1.201.227 23.210 1.224.437 Saldo Cumulatief Totaal bijdragen Resultaat Projectsaldo 1.080.288 120.939 1.201.227 23.210 1.224.437 Resultaat Projectsaldo

Cumulatief -

48

3.2.3. Totaal Bouwgrond in exploitatie Netto Contante waarde

BRM/WRM voor 2023 Verwervingskosten Bouwrijp maken Milieumaatregelen Woonrijp maken Plankosten Rente en BTW Overige kosten Stortingen Totaal kosten Bijdragen Gronduitgifte Totaal opbrengsten Nominaal saldo (kosten - opbrengsten) Kostenstijging Opbrengstenstijging Rente Saldo Saldo Cumulatief Bijdrage reserve Totaal bijdragen Resultaat Projectsaldo

-27.738.158

Eindsaldo

-30.383.446

Vorige Exploitatie Mutatie Exploitatie Nieuwe Exploitatie Boekwaarde per 1-1 Geboekt in huidig jaar Totale Prospectie 73.746.879 73.746.879 73.746.879 55.802.409 -2.549 55.799.861 55.614.874 28.163 156.824 27.332.946 1.345.997 28.678.944 749.346 520.248 27.409.349 2.823.863 57.626 2.881.489 63.821 309.482 2.508.186 10.059.073 447.363 10.506.436 322.040 1.293.088 8.891.308 24.104.184 1.362.089 25.466.273 21.538.749 801.998 3.125.526 19.380.512 55.288 19.435.800 19.380.512 55.288 0 2.781.756 66.714 2.848.470 1.809.750 1.038.720 40.283.780 32.295 40.316.075 40.283.780 32.295 256.315.401 3.364.824 259.680.226 213.509.750 3.008.267 43.162.208 7.883.231 72.218 7.955.449 7.034.859 173.845 746.745 284.569.542 -1.993.997 282.575.545 201.087.528 4.872.954 76.615.062 292.452.773 -1.921.780 290.530.994 208.122.387 5.046.799 77.361.807 -36.137.372 5.286.604 -30.850.768 5.387.363 -2.038.532 -34.199.599 1.723.164 1.901.171 3.624.336 3.624.336 1.215.575 1.505.501 2.721.077 2.721.077 397.534 -1.343.285 -945.751 -945.751 -35.232.249 4.338.989 -30.893.260 5.387.363 -2.038.532 -34.242.092 824.800 -314.985 509.815 824.800 -314.985 824.800 -314.985 509.815 824.800 -314.985 -34.407.449 4.024.004 -30.383.446 6.212.163 -2.353.517 -34.242.092

49

3.3. Facilitaire projecten 3.3.1. Algemeen Facilitaire projecten zijn complexen op basis van door het college gesloten exploitatieovereenkomsten of anterieure overeenkomsten. De gemeente heeft over het algemeen geen gronden in eigendom, maar maakt wel kosten aan het (planologisch) mogelijk maken van initiatieven van derden. Deze kosten moeten worden verhaald. Dit kostenverhaal en andere afspraken over de gebiedsontwikkeling worden vastgelegd in een exploitatieovereenkomst. Om de kosten per project inzichtelijk te houden, wordt over deze complexen binnen de financiële administratie van de gemeente, in lijn met de BBV-richtlijnen, separaat geadministreerd. Gebleken is dat het facilitair grondbeleid, met name vanwege het groot aantal binnenstedelijke locaties, toeneemt. Complexnaam Capelsche put Distelplein/Larixplein Bloemenoord Tilburgseweg Drogerij 55 Vm. Clemenskerk Laageinde 103 Kasteellaan vm. basisschool Kasteellaan vm. verpleegstersflat Akkerlanen Wijnruitstraat 196 Akkerlaan 20 Jacob Marisstraat Poolsestraat Tiny-houses Schotse Hooglandersstraat 14-24 Voormalig school De Brug, ‘t Vaartje Grotestraat 163 Carmelietenhof Grotestraat 239 en 241 Valkenvoortweg Slachthuisterrein Mr.

Van Coothstraat 6-8 Grotestraat 143-145 Tom Mandersstraat 1-3 Julianalaan 4-6 Julianastraat 11 Oudestraat 82-84 Wendellnesseweg-West naast 25 Grotestraat 162-164 Julianalaan 15 Sprang-Capelle Baardwijksestraat (Borksesticht) Veerstraat 1 Stationsstraat 46-50 Wendelnesseweg-West ong. Winterdijk 11 Vier Heuveltjes perceel 402 Hogevaart 143 Van der Duinstraat

Complex 6849060 6849095 6849100 6849115 6849130 6849135 6849140 6849145 6849150 6849155 6849160 6849165 6849170 6849180 6849185 6849190 6849195 6849200 6849205 6849210 6849220 6849225 6849230 6849235 6849240 6849245 6849250 6849255 6849260 6849265 6849270 6849275 6849280 6849285 6849290 6849295 6849300

Status

Afsluiten Afsluiten Afsluiten Afsluiten

Afsluiten Geopend

Geopend

Geopend Geopend Betrokken bij grex Landgoed Driessen Geopend en afgesloten Geopend Geopend Geopend Geopend Geopend Geopend Geopend Geopend Geopend Geopend 50

Wendelnesseweg Oost 8

6849305

Geopend

Leiweg 1

6849310

Geopend

51

3.3.2. Toelichting locaties Faciliterend Grondbeleid 3.3.2.1. Capelsche put (171200/6849060)

Boekwaarde per Verwacht negatief resultaat in

31-12-2023 2025

€ 9.753 € 13.497

Toelichting Eind 2016 heeft de gemeente met Coöperatie Hof van Capelle een anterieure grondexploitatie-overeenkomst gesloten met het doel om de toenmalige bestemming om te zetten in een bestemming voor permanent wonen. Dit nadat aan een aantal randvoorwaarden was voldaan. Eén van de speerpunten was de kwaliteitsverbetering van het landschap. De werkzaamheden van de herinrichting van de ontsluitingsweg vallen deels onder de kwalitatieve verbetering van het landschap en worden ten laste gebracht van de derdenrekening van een advocatenkantoor. Eind 2022 heeft het bestuur van Coöperatie Hof van Capelle om diverse redenen de gemeente verzocht uitstel te verlenen tot 1 november 2025 voor de laatste fase van de kwaliteitsverbetering van het landschap. Het college van burgemeester en wethouders heeft onder voorwaarden besloten medewerking te verlenen. De coöperatie heeft tot eind 2025 de mogelijkheid om de kwaliteitsverbetering van het landschap te realiseren, indien dit niet geheel lukt moet het niet benutte gedeelte van het met de kwaliteitsverbetering geraamde bedrag dat resteert in het depot, worden gestort in de Reserve Ruimtelijke Kwaliteit van de gemeente. In 2023 zijn voornamelijk plankosten gemaakt in de communicatie met het bestuur. De boekwaarde bedraagt € 9.753 per 31 december 2023.

Ook voor 2024 en 2025 worden nog plankosten voor dit project verwacht, waarmee niet voldoende rekening was gehouden. Daarmee wordt het verwachte resultaat in 2025 € 13.479 negatief. Hiervoor wordt een verliesvoorziening getroffen ten laste van de reserve Grondexploitatie.

Foto

52

Cijfermatige uitwerking (P-staat) Netto Contante waarde Eindsaldo

12.718 13.497

Omschrijving Kostensoort

Boekwaarde per

Plankosten Juridische kosten Plankosten Totaal kosten Bijdragen Exploitatiebijdrage Totaal opbrengsten Nominaal saldo (kosten opbrengsten) Kostenstijging Opbrengstenstijging Rente Saldo Saldo Cumulatief Totaal bijdragen Resultaat Projectsaldo Resultaat Projectsaldo Cumulatief

Geboekt in

Totaal geboekt

Totale Prospectie

1-1-2023 2023 t/m 2023 t/m 2025 15.171 12.871 28.042 3.744 15.171 15.171 12.871 12.871 3.744 15.171 12.871 28.042 3.744 18.289 18.289 18.289 18.289 18.289 18.289 -3.118 12.871 9.753 3.744 -3.118 -3.118 -

12.871 12.871 -

9.753 9.753 -

3.744 3.744 -

Totaal Kostprijs Berekening 31.786 15.171 16.615 31.786 18.289 18.289 18.289 13.497 13.497 13.497 -