Rapportage subsidies Waadhoeke DEF.pdf

Op die dag besluit het college omroep Eenhoorn € 29.890,56 aan subsidie te verstrekken voor het jaar 2022. Ook voor dit jaar biedt de begroting niet genoeg ruimte, met als gevolg dat aanvullende dekking moet worden geregeld. De adviesnota stelt in dit verband: “Radio Eenhoorn heeft voor 2022 een subsidieaanvraag gedaan van € 30.000. Afgesproken is dat zij het normbedrag zullen ontvangen. In de begroting 2022 is een budget beschikbaar van € 27.000 voor de subsidie aan radio Eenhoorn. Hierdoor moet er aanvullend budget komen van € 2.890,56 om deze subsidie te kunnen verstrekken. Voorgesteld wordt om deze aanvullende budgetaanvraag mee te nemen in de jaarlijkse indexering van subsidies. In het collegeadvies over de indexering van subsidies zal een dekking worden voorgesteld ten laste van onvoorzien met bestemming/loonen prijscompensatie” (Adviesnota, 8 februari 2022). De rekenkamer vraagt per mail naar de juridische titel van de subsidie aan de lokale omroep. Hier wordt in eerste termijn het volgende antwoord op gegeven: “De algemene subsidieverordening 2019, gemeente Waadhoeke” (Ambtelijke reactie, 24 augustus 2022). Op 24 augustus 2022 stelt de rekenkamer hier een vervolgvraag over. De ASV geeft namelijk geen duidelijke titel om juist deze activiteit te subsidiëren. Hier wordt het volgende antwoord op gegeven:

52 

Subsidies

“Ik heb even overleg gehad met de juridische afdeling en afdeling Samenleving. Zij geven beide aan dat de subsidie verstrekt kan worden op basis van de Algemene wet bestuursrecht en de Algemene Subsidieverordening 2018 van Waadhoeke. (en niet 2019, zoals ik per ongeluk eerder vermelde)” (Ambtelijke reactie, 25 augustus 2022). Hier stelt de rekenkamer op 25 augustus 2022 de volgende vraag over: “Beste X, Kunnen jullie aangeven op welk artikel van de Awb deze subsidie is gebaseerd? Ik doel hier met name op artikel 4:23 lid 3 a, b, c of d. Met hartelijke groet, Rick Anderson” Op 29 augustus wordt hier het volgende antwoord op gegeven: “De subsidie wordt verstrekt op grond van artikel 4:23 lid 3 sub c Awb” (Ambtelijke reactie, 29 augustus 2022). Op de vraag waar de zorgplicht op gebaseerd is, wordt het volgende antwoord gegeven: “Ik ken geen juridische titel, maar in artikel 2.170b van de Mediawet staat het volgende: Artikel 2.170b 1Het college van burgemeester en wethouders zorgt voor de bekostiging van het functioneren van de lokale publieke media-instelling als de gemeenteraad een advies als bedoeld in artikel 2.61, derde lid heeft uitgebracht en daarbij positief heeft geadviseerd over de vraag of de instelling voldoet aan de eis, bedoeld in artikel 2.61, tweede lid, onderdeel c.

2De bekostiging betreft vergoeding van de kosten die rechtstreeks verband houden met het verzorgen van de lokale publieke mediadienst, voor zover die kosten niet op andere wijze zijn gedekt, op zodanige wijze dat op lokaal niveau in een toereikend media-aanbod kan worden voorzien en continuïteit van bekostiging is gewaarborgd” (Ambtelijke reactie, 24 augustus 2022). De rekenkamer heeft naar aanleiding van dit antwoord op 29 augustus 2022 de volgende vervolgvraag gesteld: “Wanneer heeft de gemeenteraad een advies uitgebracht met betrekking tot deze subsidie en positief geadviseerd over de vraag of de instelling voldoet aan de eis, bedoeld in artikel 2.61,

53 

Subsidies

tweede lid, onderdeel c? Dit staat immers voorgeschreven in artikel 2.170b van de Mediawet” (Vraag rekenkamer, 29 augustus 2022). Hier wordt 8 september 2022 ambtelijk als volgt op gereageerd: “Hallo Rick, De gemeenteraad van Franekeradeel heeft in het najaar van 2017 positief geadviseerd over de aanwijzing van omroep Eenhoorn als lokale omroep. Dat weet ik, omdat ik toen zelf dat stuk in de raad gebracht heb. Ik heb alleen een aantekening gevonden in ons archiefsysteem (zie de bijlage), stukken van voor de herindeling staan er eigenlijk niet in volgens mij. Van de andere herindelingsgemeenten heb ik verder geen stukken kunnen vinden” (Ambtelijke reactie, 8 september 2022). Op basis van de aantekening die wordt aangeboden, kan echter niet worden opgemaakt wanneer de raad nu besloten heeft positief te adviseren. Bovendien rijst de vraag in hoeverre de gemeenteraad van Waadhoeke in stelling is gebracht. De rekenkamer stelt hierop de volgende vraag: “Dank dank, maar mij lijkt dit niet geheel toereikend. De raad zal destijds toch wel een voorstel hebben gekregen en expliciet een advies hierover hebben uitgebracht? Zijn hier helemaal geen stukken van te vinden? Die constatering is namelijk nogal heftig.

Verder valt op, dat de gemeenteraad van Waadhoeke hier dus geen oordeel over heeft kunnen vellen, toch? Hoor graag nog even en met hartelijke groet, Rick Anderson” (Vraag rekenkamer, 8 september 2022). Hier wordt op 8 september 2022 als volgt op gereageerd: “Ik ben er achter dat ze deze stukken hebben voorgelegd aan de nieuwe B&W en de nieuwe gemeenteraad van Waadhoeke, vlak na de herindeling. Hierbij de stukken die ik kreeg van mijn collega’s van het archief” (Ambtelijke reactie, 8 september 2022). 8 september 2022 verstrekt de gemeente aldus een aantal documenten, waaronder een raadsvoorstel, d.d. 27 december 2017, gericht aan de agendacommissie. In dit raadsvoorstel wordt voorgesteld omroep Eenhoorn aan te wijzen als lokale omroep van de gemeente Waadhoeke (Voorstel aan agendacommissie, 27 december 2017). Dit voorstel wordt gedragen door een collegebesluit, zij het dat dit collegebesluit genomen wordt na verzending van het voorstel aan de agendacommissie. Het college besluit namelijk op 9 januari 2018 om omroep

54 

Subsidies

Eenhoorn als lokale omroep aan te wijzen en dit advies ter vaststelling aan de gemeenteraad voor te leggen (Adviesnota, 20 december 2017, besluit genomen op 9 januari 2018). De raad stemt op 18 januari 2018 unaniem in met dit voorstel. Tevens vraagt de rekenkamer of het budget voor deze subsidie in de begroting is opgenomen. Hier wordt in eerste instantie het volgende antwoord op gegeven: “De subsidie van radio Eenhoorn staat in de programbegroting 2022 onder programma 6 met taakveld 5.6. In de hieruit opgemaakte Activiteitenraming staat deze subsidie onder de post 6.560.001 Media; met kostencategorie 43.800. Voor het jaar 2022 is dit opgehoogd van € 27.000 naar € 29.891 (indexering 2022: zie begrotingswijziging 7.02 in 2022)” (Ambtelijke reactie, 25 augustus 2022). Op 25 augustus 2022 stelt de rekenkamer hier een vervolgvraag over. De subsidieontvanger en het specifieke bedrag aan subsidie staat namelijk niet expliciet vermeld in de programmabegroting 2022. Hier wordt op 25 augustus 2022 het volgende antwoord op gegeven: “Inderdaad, in de programmabegroting valt dit onder het taakveld 5.6 en is niet specifiek uitgesplitst in onderdelen. Dit is gedaan in de hieruit volgende Activiteitenraming. Vandaar dat het niet specifiek in de programbegroting is te vinden” (Ambtelijke reactie, 25 augustus 2022).

Op de vraag van de rekenkamer of raadsleden deze activiteitenramingen hebben ontvangen, wordt het volgende antwoord gegeven: “Als het goed is, heeft iedere fractievoorzitter van een partij een Activiteitenraming ontvangen. Dus niet iedere raadslid heeft een Activiteitenraming ontvangen, maar dit is zo afgesproken in de raad en de raadfracties. Maar ieder raadslid kan bij de afdeling Financiën hierover inlichtingen krijgen en verzoeken om alsnog een Activiteitenraming te ontvangen” (Ambtelijke reactie, 25 augustus 2022). Later wordt deze reactie als volgt aangevuld: “Goedemorgen Rick,

55 

Subsidies

Jouw constatering dat de subsidie niet expliciet wordt vermeld in de programmabegroting, maar wel in de activiteitenraming is juist. In de programmabegroting zijn de budgetten getotaliseerd op programmaniveau. De budgetten vanuit de programmabegroting worden op detailniveau weergegeven in de activiteitenraming (kostensoorten / activiteiten)” (Ambtelijke reactie, 30 augustus 2022). Op de vraag om een overzicht vanaf 2018 van deze activiteiten ramingen te verstrekken, worden op 25 augustus 2022 de volgende overzichten aangeleverd:

56 

Subsidies

57 

Subsidies

3.4.4 Het aanvragen van een subsidie Om te bezien hoe het aanvragen van een gemeentelijke subsidie in de praktijk verloopt, is op 2 september 2022 een experiment uitgevoerd, waarbij de onderzoeker zelf een aanvraag indient bij de gemeente. Op de beginsite van de gemeente (www.waadhoeke.nl) worden enkele thema’s aangegeven, zoals Paspoort, Ondernemen, Duurzaamheid, etc. Het thema subsidie wordt hier niet vermeld. Wel wordt subsidie genoemd onder het thema Geld en Zorg. Als hierop wordt doorgeklikt, dan wordt melding gemaakt van de subsidie voor opvang regenwater en meer groen en van de subsidieregeling kleinschalige ontmoetingen (www.waadhoeke.nl/subsidie). Alle overige subsidies worden afgedekt door de volgende tekst op het scherm: Andere subsidies Gemeente Waadhoeke kent verschillende subsidieregelingen. Zo kunnen verenigingen en stichtingen bijvoorbeeld subsidie aanvragen voor projecten en activiteiten in het kader van kunst, cultuur, taal, sport en recreatie. Maar ook voor projecten en activiteiten die de fysieke leefomgeving of de sociale samenhang bevorderen. Bent u benieuwd of uw idee, project of activiteit voor subsidie in aanmerking komt? Vul dan onderstaand contactformulier in. Binnen vijf werkdagen nemen we contact met u op. Uiteraard heeft de onderzoeker het contactformulier ingevuld.

Op 2 september 2022 is het volgende formulier ingediend: Contactformulier subsidie Gegevens Naam organisatie Anderson's Business Controlling Naam contactpersoon Anderson Adres Stinzenlaan Zuid 237 Woonplaats Breukelen

58 

Subsidies

Telefoonnummer 0651568802 E-mailadres rickanderson663@gmail.com Geef een korte omschrijving van de activiteit waarvoor u subsidie wilt aanvragen “In het kader van kennisverspreiding zou ik graag een bijeenkomst organiseren met als thema: public controlling in de provincie Friesland: na New Public Management”. Als op de hoofdpagina van de gemeente de zoekterm Subsidie wordt ingevoerd, verschijnt een ander scherm. Ook hier staat de subsidie voor opvang regenwater en meer groen, alsmede de subsidieregeling kleinschalige ontmoetingen vermeld. Daarnaast wordt gewezen op de duurzaamheid subsidies. Als hierop wordt doorgeklikt, wordt duidelijk dat deze laatste subsidie een landelijke subsidie betreft. Tevens is een link te vinden naar www.waadhoeke.nl/subsidie. Logischerwijs geeft deze link bij doorklikken dezelfde informatie als het scherm dat via Geld en Zorg te benaderen is. Op 5 september 2022 en op 8 september 2022 neemt de ambtelijke organisatie contact op met de onderzoeker die het contactformulier heeft ingevuld. Het blijkt nu, dat ambtelijk is ontgaan, dat het contactformulier is ingevuld met betrekking tot een subsidie. De ambtenaar die het formulier in eerste instantie behandelt, gaat van de veronderstelling uit, dat in het formulier wordt gevraagd of de ambtelijke organisatie zelf behoefte heeft aan een public controlling bijeenkomst.

De ambtenaar reageert hierop afwijzend, maar deze reactie wordt niet direct meegedeeld aan de onderzoeker die het contactformulier heeft ingediend. Het formulier, inclusief de afwijzende reactie van de ambtenaar, komt bij een leidinggevende terecht. Deze neemt vervolgens op 5 en 8 september 2022 contact op met de onderzoeker. Tijdens deze gesprekken wordt duidelijk, dat subsidies niet direct digitaal kunnen worden aangevraagd. Omdat aanvragers niet weten of hun beoogde activiteit gesubsidieerd kan worden, hanteert de gemeente het beleid dat eerst via een contactformulier contact moet worden gezocht met de organisatie. Pas daarna kan in een gesprek bepaald worden, of de beoogde activiteit in aanmerking komt voor een subsidie, zo wordt ambtelijk aangegeven. Het alternatief is, dat aanvragers eerst een heel formulier moeten invullen om vervolgens te vernemen dat voor die bepaalde activiteit helemaal geen subsidie beschikbaar is, zo geeft men tijdens deze gesprekken aan.

59 

Subsidies

3.5 Welke rol speelt de gemeenteraad met betrekking tot het verstekken van subsidies? Tijdens de eerste raadsvergadering van de gemeente Waadhoeke, d.d. 2 januari 2018, wordt de algemene subsidieverordening vastgesteld door de raad. Geen van de raadsleden stelt hier vragen over en geen van de raadsleden acht een stemming nodig. De algemene subsidieverordening wordt onder agendapunt 8 opgevoerd, samen met ongeveer 30 andere verordeningen en nota’s. De gemeenteraad legt op sommige momenten een actieve houding met betrekking tot subsidies aan de dag. Zo maakt de raad op 15 november 2018 haar gevoelen kenbaar over de beoogde subsidieregeling dorpen en wijken. Hoewel de raad positief oordeelt over de regeling, wenst de raad een wijziging van artikel 10: de afwijzingsgronden. In de voorgestelde regeling bepaalt dit artikel onder meer, dat de aanvraag wordt afgewezen als de aanvrager beschikt over voldoende middelen om de activiteit of het project mogelijk te maken. Enkele fracties geven hierop het college in overweging deze afwijzingsgrond geheel te schrappen. Een andere fractie stelt daarop voor deze afwijzingsgrond als een ‘kan bepaling’ in de regeling op te nemen. Deze laatste suggestie wordt breed gedragen door de raad, waarop het college de regeling hierop aanpast (Adviesnota B&W, 27 november 2018).

De ‘kan bepaling’ wordt als volgt in de subsidieregeling verwerkt: “Het college van burgemeester en wethouders kan besluiten een aanvraag af te wijzen als de aanvrager beschikt over voldoende middelen om de activiteit mogelijk te maken” (artikel 10 lid 2). Opmerkelijk is, dat deze bepaling in de gewijzigde subsidieregeling van 2020 komt te vervallen. Hierop stelt de rekenkamer de volgende vraag: Naar aanleiding van de raadsvergadering van 15 november 2018 besluit het college de subsidieregeling dorpen en wijken aan te passen. Artikel 10 lid 2, onder de afwijzingsgronden, wordt daarbij omgezet in een ‘kan’ bepaling in het geval de aanvrager beschikt over voldoende middelen (artikel 10 lid 2, subsidieregeling 2018). In de bijgestelde regeling van 2020 is deze ‘kan’ bepaling echter komen te vervallen. Wat is hier de reden voor geweest? Ambtelijk wordt hierop als volgt gereageerd: “Dat is ons niet bekend. Het lijkt er op dat het gehele tweede lid van artikel 10 is weggevallen” (Ambtelijke reactie, 23 september 2022).

60 

Subsidies

Soms wordt in een adviesnota voor het college gesteld, dat de gemeenteraad geïnformeerd zal worden. Zo wordt in de adviesnota met betrekking tot de bijgestelde subsidieregeling dorpen en wijken gesteld, dat de uitkomsten van evaluatie en het besluit met een memo ter kennis gebracht worden aan de gemeenteraad (Adviesnota B&W, 15 april 2020). Deze memo wordt op 29 april daadwerkelijk aangeboden aan de raad. Een vergelijkbaar voorbeeld betreft de subsidieregeling regulier onderhoud dorpshuizen die in juli 2020 wordt aangeboden aan het college. In de adviesnota wordt gesteld, dat deze regeling op hoofdlijnen is vastgesteld door de raad. De nota maakt tevens melding van een memo voor de raad, waarin de raad in kennis wordt gesteld van de uitwerking van de regeling en tevens op de hoogte wordt gesteld van de uitkomsten van de onderzoeken (Adviesnota B&W, 15 juli 2020). Deze memo wordt daadwerkelijk op 4 augustus 2020 aangeboden aan de raad. Soms wordt de raad om een zienswijze gevraagd. Zo wordt bij de subsidieregeling amateurkunst de raad eerst om een zienswijze gevraagd, voordat de regeling wordt vastgesteld. Hoewel de raad geen expliciete zienswijze geeft, verzoekt de raad het college wel om het volledige budget te benutten voor de amateurkunst (Adviesnota B&W, 16 juli 2019). In sommige gevallen wordt in de gemeenteraad gesproken over individuele subsidies.

Zo wordt de subsidie voor het openluchtzwembad Waadhoeke geagendeerd voor de raadsvergadering van 2 juli 2020. Verschillende fracties vragen hierbij het woord. De meeste fracties steunen het voorstel en wijzen op het belang van sport en het aanbieden van sportaccommodaties, waaronder een zwembad. Wel wordt € 45.000 aan subsidie om het zwembad drie maanden open te houden, aan de forse kant geacht. Eén fractie steunt het zwembad niet vanuit milieuoverwegingen. Gewezen wordt verder op schriftelijke vragen die in een eerder stadium gesteld zijn aan het college. Op 22 oktober 2020 wordt vrij uitgebreid gesproken over de subsidie voor de Koornbeurs. Sommige fracties staan kritisch tegenover het voorstel en zijn ‘onaangenaam verrast’. In eerdere berichtgeving worden immers geen zorgen op dit punt geuit. Ook wordt gevraagd in hoeverre het college vinger aan de pols heeft gehouden en waar het college het vertrouwen in de exploitatie van de Koornbeurs op baseert. In het voorstel worden geen alternatieve scenario’s beschreven, aldus sommige raadsleden. Andere fracties stellen, dat het verstrekte inzicht eigenlijk een jaar eerder verstrekt had moeten worden. Hoewel de Koornbeurs onder de basisvoorziening valt, maken sommige fracties zich zorgen over de exploitatie van de Koornbeurs. Eerder heeft het college immers beloofd dat er financiële rust zou komen.

De raad is in ieder geval niet goed geïnformeerd en men vraagt zich af in hoeverre het college deze informatie niet veel eerder tot zijn beschikking heeft gehad, aldus andere fracties. Tijdens deze

61 

Subsidies

vergadering worden vrij veel vragen aan het college gesteld, die het college beantwoordt. Tijdens deze raadsvergadering van 22 oktober 2020 wordt tevens een amendement ingediend met betrekking tot de financiële problematiek van theater de Koornbeurs. In het amendement wordt voorgesteld om de Koornbeurs een voorschot van € 53.300 te verstrekken op de subsidie 2020 om de financiële tegenvallers in de exploitatie 2019-2020 op te kunnen vangen (Amendement, 22 oktober 2020). Het oorspronkelijke raadsvoorstel gaat uit van een eenmalige toekenning van € 54.300 en een eenmalige toekenning van € 95.562 om het verwachte coronaverlies over 2020 te kunnen opvangen (Raadsvoorstel Financiële problematiek Theater de Koornbeurs, 22 oktober 2020). Het amendement wordt uiteindelijk verworpen en het oorspronkelijke raadsvoorstel wordt uiteindelijk aangenomen. De subsidie voor Young Solar Challenge 2021 wordt voor de raadsvergadering van 17 december 2020 geagendeerd. De stichting vraagt € 15.000 incidentele subsidie aan. De subsidie wordt toegelicht door een externe spreker. Hierop komen geen vragen binnen voor de externe spreker. Wel nemen vervolgens verschillende fracties het woord. De fracties steunen het raadsvoorstel en complimenteren de initiatiefnemers. Richting de wethouder wordt een vraag gesteld, die tijdens de vergadering wordt beantwoord.

Tevens wordt op 10 maart 2022 gesproken over de extra subsidie MFA d’Ald Skoalle Dronryp. De reden om dit voorstel in de raad te brengen is gelegen in het feit dat wordt voorgesteld de extra subsidie (€ 45.000) te dekken vanuit de algemene reserve. Op dit voorstel wordt door verschillende fracties ingesproken. De meeste fracties ondersteunen de extra subsidie. Sommige fracties wijzen erop, dat over het algemeen wel kritisch bezien moet worden in hoeverre externe financiering mogelijk is. Tijdens de behandeling worden geen vragen gesteld aan het college.

62 

Subsidies

Hoofdstuk 4 Analyse 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk zal bezien worden hoe het gevoerde beleid en de praktijk van subsidieverstrekking zich verhouden tot het geformuleerde normenkader. Op sommige onderdelen is daarbij nieuwe informatie toegevoegd ten opzichte van het verslag van bevindingen. Het betreft dan schriftelijke reacties en documenten die specifiek ingaan op de vragen die de rekenkamer tijdens deze analyse heeft gesteld.

4.2 Administratieve organisatie Het gegeven dat de gemeente niet in staat is om jaarlijkse overzichten te verstrekken, waarin per subsidieontvanger het subsidiebedrag wordt vermeld, verwondert. Op grond van de IV3 informatievoorschriften gemeenten, zijn gemeenten namelijk verplicht om subsidies onder een aparte subcategorie te boeken (de subcategorie 4.2 Subsidies, als onderdeel van de lastencategorie 4 Overdrachten). Tijdens het opstellen van de jaarrekening zullen deze overzichten

dan

ook

opgesteld

moeten

worden

om

te

voldoen

aan

deze

informatievoorschriften. De andere gemeente die tijdens dit onderzoek in de vergelijking is betrokken, is in staat om dergelijke overzichten binnen 24 uur op te leveren. De overzichten die de gemeente in eerste instantie verstrekt, betreffen enkel de afdeling Samenleving. Daarnaast geven deze overzichten niet het totale subsidiebedrag per ontvanger weer. De gemeente stelt in de toelichting hierop het volgende: “Als je ook de overzichten over 2019 en 2018 inclusief bedragen nodig hebt voor het onderzoek vergt dat veel werk van onze kant. Aanlevering daarvan zal dan, ook in verband met de vakanties, naar verwachting niet voor medio september kunnen plaatsvinden” (ambtelijke reactie, 14 juli 2022). De vervolgvraag van de rekenkamer, 15 juli 2022, luidt als volgt: “Wat betreft de financiële overzichten: het verwondert dat Waadhoeke deze overzichten niet heeft. Op grond van de IV3 informatievoorschriften gemeenten, zijn gemeenten namelijk verplicht om subsidies onder een aparte subcategorie te boeken (de subcategorie 4.2 Subsidies, hoort onder de lastencategorie 4 Overdrachten). Zou jij de afdeling Financiën kunnen vragen of zij een uitdraai hebben van deze lastencategorie Subsidies 4.2, per jaar? Ik kan mij niet voorstellen dat de afdeling dit niet heeft en dat dit tot medio september moet duren”.

63 

Subsidies

Uiteindelijk verstrekt de gemeente op 2 augustus 2022 vanuit de afdeling Samenleving overzichten voor de jaren 2018 tot en met 2022. In juli 2022 worden vanuit de afdeling Communicatie de documenten verstrekt die betrekking hebben op de enige subsidie die vanuit de afdeling Communicatie wordt verstrekt. Op basis van deze documenten kan de rekenkamer de verstrekte subsidie zelf traceren (aangezien het hier maar één subsidie betreft). Ook wordt vanuit de afdeling Omgeving in deze periode een overzicht verstrekt, maar dat heeft enkel betrekking op 2021. Vanuit mogelijke andere afdelingen die subsidies verstrekken is geen reactie vernomen. Geconstateerd kan dus worden, dat op 17 augustus 2022 het totaalbeeld van verstrekte subsidies op jaarbasis nog niet compleet is. Een analyse van de overzichten levert nog een andere complicatie op. De overzichten die vanuit de afdeling Samenleving worden verstrekt, bevatten subsidies die ook in het overzicht 2021 van de afdeling Omgeving staan vermeld. De subsidie aan stichting Molen de Korenaar en aan stichting Molens in Menaldumadeel zijn hier voorbeelden van. Dit geldt echter niet voor alle subsidies die op het overzicht staan van de afdeling Omgeving. Ook de subsidie voor de lokale omroep die vanuit de afdeling Communicatie wordt verstrekt, staat in het overzicht van de afdeling Samenleving vermeld.

Deze constatering compliceert niet alleen, maar verwondert ook. In de mail waarin de overzichten van de afdeling Samenleving worden verstrekt, staat immers: “Bijgaand de overzichten versterkte subsidies afdeling Samenleving, inclusief bedragen” (Ambtelijke mail, 2 augustus 2022). Het blijkt nu, dat deze overzichten ook enkele subsidies bevatten die door andere afdelingen zijn verstrekt. Ambtelijk wordt aangegeven dat deze overlapping te maken heeft met het feit dat naast de afdeling Omgeving ook de afdeling Samenleving verantwoordelijk is voor een deel van de advisering en afdoening (Cultuurhistorie), maar de constatering dat de overzichten elkaar overlappen wordt hiermee niet weggenomen. Een gesprek tussen de ambtelijk contactpersoon en de rekenkamer op 8 september 2022 leidt tot het inzicht, dat de gemeente niet over een integraal overzicht van verstrekte subsidies beschikt. De gemeente hanteert het beleid, dat iedere afdeling verantwoordelijk is voor zijn eigen subsidies en dus ook voor zijn eigen subsidieadministratie. Niet iedere afdeling volgt hierin dezelfde werkwijze. Zo houdt de afdeling Samenleving een administratie bij waaruit op jaarbasis blijkt hoeveel subsidie verstrekt is aan welke subsidieontvanger. De afdeling Omgeving voert een dergelijke administratie niet. Het gevolg is dan ook, dat een integraal overzicht niet door de rekenkamer geconstrueerd kan worden.

De rekenkamer besluit hierop, om enkel met de overzichten van de afdeling Samenleving verder te gaan. Deze overzichten zijn echter dus niet volledig: sommige subsidies die door de afdeling Omgeving worden verstrekt, staan hier niet in vermeld. Bovendien is het goed

64 

Subsidies

denkbaar dat ook andere afdelingen (buiten de afdelingen Samenleving, Omgeving en Communicatie) subsidies verstrekken. Van deze andere afdelingen is echter niets vernomen. 12 oktober 2022 wordt een overzicht verstrekt, maar dit overzicht betreft enkel het jaar 2022. Bovendien staan in dit overzicht tevens bijdragen (voor de raad, het college, promotie, representatie, overige personele kosten, etc.) vermeld, zodat dit overzicht de facto niet goed bruikbaar is. Een nadere analyse leert, dat de oorzaak hiervan gelegen ligt in het feit dat subsidies en bijdragen op één en dezelfde kostensoort worden geboekt (438.00). Het gevolg hiervan is, dat subsidies en bijdragen niet meer te splitsen zijn. Een tweede opvallend kenmerk van de gemeente is, dat met afzonderlijke subsidieregelingen wordt gewerkt, die ieder een eigen besluitvormingstraject kennen. In vergelijkend perspectief hanteert de andere onderzochte gemeente een methode, waarbij alle subsidieregelingen geclusterd worden en op één moment door het college worden vastgesteld. Jaarlijks wordt dit cluster dan geactualiseerd: steeds voorafgaande aan het jaar waarop de subsidieregelingen betrekking hebben. Bij Waadhoeke wordt iedere subsidieregeling afzonderlijk in de besluitvormingsroute gebracht. Dit heeft tot gevolg, dat het niet mogelijk is snel een overzicht te verkrijgen van alle geldende subsidieregelingen.

Tevens leidt dit ertoe, dat sommige subsidieregelingen met terugwerkende kracht moeten worden vastgesteld. Zo wordt de subsidieregeling peuteropvang en VVE 2022 op 11 januari 2022 vastgesteld door het college en treedt deze regeling met terugwerkende kracht per 1 januari 2022 in werking (Subsidieregeling peuteropvang en VVE, januari 2022). Dit kan een administratieve druk leggen op de aanvragers. De subsidieaanvragers moeten hun aanvraag namelijk maandelijks indienen (artikel 5 lid 2 en artikel 6 lid 5, subsidieregeling peuteropvang en VVE, juncto bijlage 3 subsidieregeling peuteropvang en VVE). Deze zelfde subsidieregeling bepaalt in dit verband in artikel 9, dat een aanvraag voor subsidie voor de kwaliteit VVE en coaching VVE uiterlijk vier weken voorafgaand aan de datum van 1 januari van het kalenderjaar kan worden ingediend, hetgeen lastig is, als de subsidieregeling pas op 11 januari 2022 door het college is vastgesteld. Het verkrijgen van een overzicht van subsidiebepalingen wordt verder gecompliceerd doordat niet altijd gebruik wordt gemaakt van een subsidieregeling als grondslag voor subsidieverstrekking. Zo wordt de grondslag voor subsidies voor peuteropvang en VVE in de periode

2019

tot

en

met

2021

gevonden

in

de

gemeentelijke

notitie

onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (Adviesnota B&W, Subsidieregeling peuteropvang en VVE Waadhoeke 2022). Zelfs als men inzicht zou hebben in alle subsidieregelingen, dan rijst de vraag of men daarmee tevens een inzicht zou hebben in alle gemeentelijke subsidies. De vraag rijst in dit verband in hoeverre de gemeente zelf wel over een overzicht van alle regelingen beschikt. Zo wordt in juli 2019 richting het college aangegeven: “Inmiddels zijn vrijwel alle subsidieregelingen geharmoniseerd. Er resteert nog een enkele relatief kleine

65 

Subsidies

regeling, zoals die voor EHBO verenigingen” (Adviesnota B&W, 23 juli 2019). Later, in juli 2020, wordt evenwel nog de subsidieregeling onderhoudsregeling voor dorpshuizen vormgegeven, nadat de raad in 2019 deze onderhoudsregeling op hoofdlijn harmoniseert. Met deze regeling is jaarlijkse € 102.500 gemoeid. De vraag rijst in dit verband, in hoeverre het college op de hoogte is gesteld van het gegeven dat deze laatste regeling nog vormgegeven moest worden. De grootste complicatie bij het verkrijgen van een totaalbeeld van subsidieregelingen, vormt het gegeven, dat ook op dit onderdeel de gemeente het beleid voert dat iedere afdeling verantwoordelijk is voor zijn eigen subsidieregelingen. Evenals bij de financiële overzichten blijkt, dat afdelingen dit verschillend administreren. De afdeling Samenleving levert in de zomer 2022 de subsidieregelingen op die onder de afdeling Samenleving vallen en ook de afdeling Communicatie levert de benodigde documenten op in deze periode, maar het vermoeden bestaat, dat ook vanuit andere afdelingen met subsidieregelingen wordt gewerkt. 19 juli 2022 vraagt de rekenkamer daarom, in hoeverre nu alle subsidieregelingen zijn aangeleverd. Hierop mailt de ambtelijke organisatie op 20 juli 2022 het volgende terug: “Goedemorgen Rick, Goed dat je dat aangeeft.

Wat we nu hebben aangeleverd betreft de subsidieaanvragen en besluiten van de afdeling Samenleving. Er zijn ook andere afdelingen betrokken bij subsidieaanvragen. Willen jullie alle subsidierelaties (incidenteel en structureel) in beeld hebben?” De rekenkamer reageert die zelfde dag dat inderdaad alle regelingen nodig zijn voor dit onderzoek. Na een aantal reminders, wordt op 8 september 2022 in een gesprek tussen de rekenkamer en de ambtelijk contactpersoon aangegeven, dat de gemeente niet over een integraal overzicht van subsidieregelingen beschikt. Iedere afdeling wordt geacht dit voor zichzelf bij te houden. Dit leidt in de praktijk tot verschillen. Zo houdt de afdeling Samenleving bij, welke subsidieregelingen deze afdeling gebruikt, maar de afdeling Omgeving houdt dit niet bij. Het gevolg is ook hier (net als bij de financiële overzichten), dat de rekenkamer geen integraal overzicht van actuele subsidieregelingen kan construeren.

66 

Subsidies

De aangeleverde subsidieregelingen die door de afdeling Samenleving zijn aangeleverd kunnen als volgt worden gepresenteerd: Materieel Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Vaststellen subsidieregeling dorpen en wijken 2018, 27 november 2018. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Bijgestelde subsidieregeling dorpen en wijken, 21 april 2020. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Incidentele subsidies, 29 januari 2019. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Harmonisatie subsidieregelingen amateurkunst, 16 juli 2019. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Subsidieregeling AED, 13 mei 2019. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Subsidieregeling peuteropvang en VVE Waadhoeke 2022, 4 januari 2022. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Subsidieregeling EHBO, 23 juli 2019. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Subsidieregeling onderhoud dorpshuizen, 15 juli 2020. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Beleidsregel maatschappelijke – en sportactiviteiten t.b.v. bewoners AZC St. -Annaparochie, 9 april 2020. Gemeente Waadhoeke, Subsidieplafond budget dorpen en wijken 2022, 13 juli 2022. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Subsidieregeling doarre & dwaan, 27 oktober 2021. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Tijdelijke subsidieregeling faciliteren verbinding met leden en vrijwilligers, 10 juni 2021.

Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Subsidieregeling kleinschalige ontmoetingsactiviteiten in dorpen en wijken 2022, 1 maart 2022. Formeel Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Verantwoording subsidie kleine instellingen Waadhoeke, 18 december 2018. Gemeente Waadhoeke, Subsidieregeling bevoorschotting subsidie, 23 oktober 2018. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota B&W, Beleidsregels subsidie, 23 oktober 2018. Niet verstrekt op basis van een subsidieregeling Gemeente Waadhoeke, Adviesnota, Subsidie omroep Eenhoorn 2019, 11 december 2018. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota, Subsidie omroep Eenhoorn 2020, 9 december 2019. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota, Subsidie omroep Eenhoorn 2021, 16 december 2020. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota, Subsidie omroep Eenhoorn 2022, 8 februari 2022. Gemeente Waadhoeke, Adviesnota subsidieregeling kleinschalige ontmoetingsactiviteiten in dorpen en wijken 2022 II, 11 juli 2022.

67 

Subsidies

De vraag rijst nu, in hoeverre alle verstrekte subsidies een grondslag kennen in één van de bovenstaande regelingen. Het gaat dan om een koppeling van verstrekte subsidies aan de subsidieregelingen. De gemeente beschikt immers niet over een integraal financieel overzicht en ook niet over een integraal overzicht van subsidieregelingen. Deze vraag kan niet beantwoord worden door de gemeente. Er bestaat geen integraal inzicht in de subsidieregelingen en ook niet in de subsidies die verstrekt zijn op basis van deze subsidieregelingen. De subsidie aan lokale omroep Eenhoorn illustreert de administratieve organisatie ten aanzien van subsidies. Op basis van de mailwisseling tussen de rekenkamer en de ambtelijke organisatie kan het volgende worden opgemaakt. “De gemeenteraad van Franekeradeel heeft in het najaar van 2017 positief geadviseerd over de aanwijzing van omroep Eenhoorn als lokale omroep. Dat weet ik, omdat ik toen zelf dat stuk in de raad gebracht heb. Ik heb alleen een aantekening gevonden in ons archiefsysteem (zie de bijlage), stukken van voor de herindeling staan er eigenlijk niet in volgens mij. Van de andere herindelingsgemeenten heb ik verder geen stukken kunnen vinden” (Ambtelijke reactie, 8 september 2022).

Later wordt door dezelfde ambtenaar het volgende gesteld: “Ik ben er achter dat ze deze stukken hebben voorgelegd aan de nieuwe B&W en de nieuwe gemeenteraad van Waadhoeke, vlak na de herindeling. Hierbij de stukken die ik kreeg van mijn collega’s van het archief” (Ambtelijke reactie, 8 september 2022). In termen van administratieve organisatie verwondert deze reactie. Op de eerste plaats verwondert het, dat de collega’s van het archief in stelling moeten worden gebracht om de benodigde stukken naar boven te krijgen. In de gemeente die in de vergelijking is betrokken, kan een dergelijke informatievraag aan de hand van een intern documentatiesysteem door de respondent zelf binnen 12 minuten worden opgeleverd. De respondent bij deze andere gemeente was niet de opsteller van het gevraagde voorstel, maar “iedere ambtenaar heeft toegang tot dit systeem, behalve dan tot de vertrouwelijke stukken uiteraard”, zo wordt gesteld in deze gemeente. Op de tweede plaats blijkt gelukkig dat de gemeente wel over een documentatiesysteem beschikt. Als namelijk via de gemeentelijke site wordt doorgeklikt op gemeenteraad, dan kan een zoekterm worden ingevuld. Als daar de term “Eenhoorn” wordt ingevuld, verschijnt gelijk de verwijzing naar de raadsvergadering van 18 januari 2018 waarin de raad Eenhoorn aanwijst als lokale omroep. Hier zijn tevens de benodigde stukken te vinden.

De gemeente beschikt dus over een centraal documentatiesysteem, maar kennelijk is dat intern

68 

Subsidies

niet bij iedereen bekend en moeten medewerkers van archief worden ingeschakeld bij een dergelijke informatievraag.

4.3 Ontwikkeling subsidies Op basis van de verstrekte overzichten, kan voor de afdeling Samenleving het volgens inzicht worden gegenereerd: 2018

2019

2020

2021

2022

Dorpenvisies

73.479,97

347.580,98

529.341,32

363.670,59

233.675,73

Onderwijs

436.229,00

644.070,99

1.051.764,17

1.128.184,36

1.033.524,10

Sport

894.034,97

852.555,88

1.511.677,06

1.627.210,43

1.521.226,52

Cultuur overig, soc. cultureel werk

603.866,68

576.050,34

615.313,36

851.265,38

829.398,57

-

364.154,00

352.865,90

332.443,80

333.524,00

430.134,00

456.804,00

601.245,00

502.701,00

492.491,00

9.990,72

10.328,94

14.856,00

5.961,00

3.335,00

-

401.592,57

469.826,50

539.382,50

527.252,67

Monumenten

155.981,00

163.531,00

163.831,00

182.576,17

174.284,00

Media

22.811,74

26.000,00

26.000,00

27.000,00

29.890,56

Bibliotheek

875.149,91

949.425,00

987.885,00

1.002.574,00

1.016.490,00

Toerisme, groen, speel

7.040,00

10.710,00

3.680,00

22.765,42

33.160,00

Asiel/statushouders

169.868,00

129.635,00

150.803,16

139.569,56

179.812,00

Muziek Koornbeurs Taal Musea

Kinderopvang

61.406,30

47.296,17

73.371,16

275.566,10

155.318,90

Maatschappelijk werk

2.304.772,20

1.016.795,44

1.050.125,75

815.148,38

758.861,10

Dorps- en buurthuizen

499.488,26

513.195,25

105.330,75

98.625,75

970.303,75

Gebiedsteams, bijz. bijstand, dagbesteding, opvang Gezondheid

91.364,70

49.107,13

27.426,35

179.676,25

185.873,35

48.210,90

62.518,23

62.050,00

60.288,00

20.570,00

Corona

-

-

-

-

195.418,00

Totaal

6.683.828,35

6.621.350,92

7.797.392,48

8.154.608,69

8.694.409,25

Later in dit onderzoek (12 oktober 2022) wordt het volgende overzicht over 2022 verstrekt:

69 

Subsidies

Grootboeknummers Omschrijving

Primitieve begroting 2022

Begroting na wijziging

Raad en raadscommissies

14.005

14.005

Burgemeester en wethouders

1.600

1.600

Representatie en Promotie

500

15.500

Samenwerkingen

4.600

4.600

Overige personele kosten

7.015

7.015

Financiële Instellingen

Realisatie t/m 289-2022

Restant budget

667

13.338 1.600

15.000

500 4.600

4.370

2.645

2.000

2.000

Openbare orde en veiligheid

14.530

14.530

14.530

Overige voorzieningen qua wegen

8.960

8.960

8.960

Openbare verlichting

7.092

7.092

7.092

Overige kosten onderwijs

30.386

19.775

10.873

8.902

0

67.269

67.269

0

Onderwijshuisvesting (Voortgezet onderwijs) Peuterspeelzalen

314.962

314.962

313.744

1.218

125.593

125.593

36.941

88.652

Onderwijs Achterstand Beleid (OAB)

884.207

933.099

596.594

336.505

Einstein Class

99.000

99.000

100.000

-1.000

26.667

10.136

16.531

Onderwijshuisvesting (Basisonderwijs)

Nationaal Programma Onderwijs Sport Algemeen

51.154

190.716

101.941

88.775

Sportsubsidies en overige sportaangelegenheden Buurtsportcoaches

18.564

18.564

32.590

-14.026

675.823

675.823

675.919

-96

De Trije Franeker subsidie

334.028

284.028

211.245

72.783

De Bildtse Slag Sint Annaparochie

461.445

463.409

463.409

0

Sportaccommodaties algemeen

3.126

249.091

Kaatsvelden vm Franekeradeel

3.083

3.083

3.304

-221

Sportaccommodatie Tzum

15.629

16.244

16.244

0

Voetbalvelden Achlum

6.252

6.608

6.608

0

Sportvelden vm Het Bildt

10.275

10.275

10.686

-411

249.091

Sportvelden vm Menameradiel

24.069

24.069

Overige Cultuur

91.000

91.000

Overige Cultuur

214.184

195.750

177.037

18.713

Muziekonderwijs, subsidie

372.269

381.814

320.170

61.644

De Koornbeurs subsidie

487.873

491.311

492.491

-1.180

Bevordering Bildtse/Friese taal

24.020

32.020

6.570

25.450

Overige musea

2.750

2.750

2.750

0

Museum Martena, subsidies

289.897

290.895

290.895

0

Museum Martena gebouw

16.234

16.440

16.440

0

Planetarium, subsidie

215.080

216.200

217.168

-968

70 

Subsidies

Monumenten

164.976

170.879

180.187

-9.308

Subsidies Media

27.000

29.891

29.891

0

1.002.574

1.016.490

1.026.390

-9.900

2.000

2.000

Bibliotheek en Documentatiecentra Openbaar groen Speeltuinen en -plaatsen

2.000 33.160

-33.160

Speeltuinen en -plaatsen

3.922

13.922

Opvang asielzoekers (AZC)

9.150

9.150

9.150

0

Begeleiding statushouders

147.450

178.450

170.662

7.788

Kinderopvang

150.404

150.404

210.828

-60.424

77

-77

Algemeen maatschappelijk werk

13.922

Algemeen maatschappelijk werk

498.451

537.220

509.520

27.700

Sociaal cultureel werk

584.223

588.174

661.212

-73.038

Sociaal cultureel werk

75.000

Dorps- en buurthuizen Dorps- en buurthuizen

75.000 970.304

99.260

1.190.438

Coronaherstelplan

-970.304 1.190.438

1.750

-1.750

Coronaherstelplan

43.000

43.498

-498

Coronaherstelplan

137.200

124.803

12.397

Coronaherstelplan

70.000

70.000

0

136.950

136.950

136.950

0

0

0

219.000

-219.000

Bijzondere bijstand

11.920

21.920

16.923

4.997

Opvang en beschermd wonen

32.000

32.000

32.000

0

Algemeen maatschappelijk werk

387.311

387.311

280.412

106.899

Subsidie gezondheidszorg

23.181

23.181

21.605

1.576

Jeugdgezondheidszorg

31.465

33.221

Riolen en rioolgemalen

20.800

20.800

Gebiedsteam Bijzondere bijstand, Dienst SoZaWe

Riolen en rioolgemalen Huisvuil

33.221 22.852

-2.052

1.722

-1.722

63.088

39.305

102.393

102.393

Overig afval

4.500

4.500

4.500

Omgevingsbeleid - Milieu Algemeen

14.200

14.200

14.200

Omgevingsbeleid - Milieu Algemeen

20.000

20.000

20.000

Begraafplaatsen incl. militaire begraafplaats Stads- en dorpsvernieuwingsgebieden

100

100

100

700.000

68.500

68.500

15.000

15.000

Leges omgevingsvergunningen Dorpenvisies

300.000

300.000

262.656

37.344

9.188.366

10.714.051

9.299.701

1.414.350

71 

Subsidies

Het bovenstaande overzicht betreft echter tevens bijdragen. De gemeente boekt namelijk bijdragen en subsidies op dezelfde kostensoort (43800), met als gevolg dat een overzicht van enkel subsidies niet meer gemaakt kan worden. Op de vraag wat het onderscheid is tussen subsidie en bijdrage, wordt geen antwoord meer gegeven. Vermoedelijk hangen bijdragen samen met vergoedingen voor de raad, het college, representatie, etc., maar zeker is dit niet. Het totaal aan subsidies, verstrekt vanuit de afdeling samenleving, ziet er dan als volgt uit.

Ontwikkeling subsidies Samenleving 10.000.000 9.000.000 8.000.000

7.000.000 6.000.000 5.000.000 4.000.000 3.000.000 2.000.000 1.000.000 0 2018

2019

2020

2021

2022

Uitgesplitst per beleidsterrein, kan dan het volgende inzicht worden gegeven:

72 

Subsidies

Ontwikkeling subsidies per veld 2.500.000 2.000.000 1.500.000 1.000.000 500.000 0

2018

2019

2020

2021

2022

4.4 Grondslag subsidies In artikel 9 van de algemene subsidieverordening wordt het volgende gesteld: Onverminderd de vorige leden kunnen burgemeester en wethouders de subsidie verder in ieder geval weigeren als in de behoefte, voor welke activiteiten subsidie wordt gevraagd, reeds is voorzien door instellingen, die jaarlijks bij begroting subsidie ontvangen en dat beleid voor de gemeente in het concrete geval uitgangspunt is voor subsidiering van bedoelde activiteiten dan wel dat de aanvraag anderszins niet past binnen het vastgestelde (subsidie)beleidskader (artikel 9 lid 3 h). Deze passage suggereert, dat naast subsidies die verstrekt worden op basis van subsidieregelingen, ook subsidies wordt verstrekt bij de begroting. De toelichting op dit artikel vermeldt in dit verband het volgende: Onderdeel h geeft het college de bevoegdheid om te bepalen of de aanvraag past binnen het vastgesteld beleidskader. Zo kan een aanvraag worden geweigerd als er voor de bedoelde activiteiten al een jaarlijkse subsidie wordt verstrekt (Toelichting artikel 9 lid 3 h). Onder dit punt wordt in de toelichting geen melding gemaakt van subsidies die via de begroting worden verstrekt.

73 

Subsidies

De toelichting bij artikel 3 biedt wel duidelijkheid. Hierin wordt namelijk het volgende gesteld: “Voor zover het college geen gebruik maakt van deze bevoegdheid is het slechts in beperkte mate mogelijk om subsidies te verlenen. De hoofdregel van de Awb is namelijk dat subsidieverstrekking gebaseerd moet zijn op een wettelijk voorschrift, zoals een subsidieregeling, waarin de te subsidiëren activiteiten staan vermeld. Op grond van artikel 4:23, derde lid, van de Awb, bestaan hierop maar vier uitzonderingen: a. de spoedeisende subsidieverstrekking (tijdelijk, vooruitlopend op de vaststelling van een wettelijk voorschrift); b. de subsidieverstrekking op grond van een begrotingspost (de begroting dient de subsidie-ontvanger en het bedrag dat ten hoogste kan worden vastgesteld te vermelden); c. de incidentele subsidieverstrekking (voor uitzonderlijke gevallen, als er in beginsel slechts eenmalig subsidie zal worden toegekend); d. de Europese subsidies (is voor gemeenten nauwelijks van belang)” (Toelichting artikel 3). Een analyse van artikel 4:23 lid 3 Awb wijst uit, dat dit artikel inderdaad de mogelijkheid biedt voor deze uitzonderingen. De subsidie aan de lokale omroep zou zich lenen voor een dergelijke uitzondering. In de adviesnota’s waarin wordt voorgesteld de subsidie te verstrekken, wordt namelijk niet verwezen naar een subsidieregeling.

Wel wordt gesteld, dat in de gemeentelijke begroting structureel een bedrag is opgenomen voor deze subsidie van € 26.000 (Adviesnota, 9 december 2019). De subsidie zou dan op basis van artikel 4:23 lid 3 c verstrekt kunnen worden. Opmerkelijk is wel, dat de programmabegroting 2020 in het geheel geen melding maakt van deze subsidie, hetgeen op basis van artikel 4:23 lid 3 wel vereist is om als basis voor subsidie te dienen. Dit artikel stelt namelijk in dit verband het volgende: “Artikel 4:23 1 Een bestuursorgaan verstrekt slechts subsidie op grond van een wettelijk voorschrift dat regelt voor welke activiteiten subsidie kan worden verstrekt. 2 Indien een zodanig wettelijk voorschrift is opgenomen in een niet op een wet berustende algemene maatregel van bestuur, vervalt dat voorschrift vier jaren nadat het in werking is getreden, tenzij voor dat tijdstip een voorstel van wet bij de Staten-Generaal is ingediend waarin de subsidie wordt geregeld. 3 Het eerste lid is niet van toepassing:

74 

Subsidies

a. in afwachting van de totstandkoming van een wettelijk voorschrift gedurende ten hoogste een jaar of totdat een binnen dat jaar bij de Staten-Generaal ingediend wetsvoorstel is verworpen of tot wet is verheven en in werking is getreden; b. indien de subsidie rechtstreeks op grond van een door de Raad van de Europese Unie, het Europees Parlement en de Raad gezamenlijk of de Europese Commissie vastgesteld programma wordt verstrekt; c. indien de begroting de subsidie-ontvanger en het bedrag waarop de subsidie ten hoogste kan worden vastgesteld, vermeldt, of d. in incidentele gevallen, mits de subsidie voor ten hoogste vier jaren wordt verstrekt” (Artikel 4:23 Awb). Lid 3c van dit artikel bepaalt, dat het bestuursorgaan (het college in dit geval) direct op grond van de Awb een structurele subsidie kan verstrekken en dus geen subsidieregeling nodig heeft. Hiervoor is echter wel vereist, dat de begroting dan de subsidie-ontvanger en het maximale subsidiebedrag vermeldt. Navraag leert, dat de gemeente dit type subsidies niet opneemt in de programmabegroting, maar in de activiteitenraming. Deze raming vormt een specificatie van de begroting. In deze activiteitenramingen wordt inderdaad de jaarlijkse subsidie aan Eenhoorn vermeld. Op basis van artikel 3 van de algemene subsidieverordening stelt het college een aantal subsidieregelingen vast.

Een complicerende factor daarbij is, dat de vier fusiegemeenten verschillende subsidieregelingen kenden. Het nieuwe college van de gemeente Waadhoeke besluit daarop in januari 2018 om de oorspronkelijke regelingen te continueren in afwachting van de harmonisatie van de diverse beleidsterreinen. Op grond van de Wet arhi kunnen de regelingen van de ‘oude’ gemeenten namelijk nog tot en met het jaar 2019 van toepassing zijn. Twee jaar na herindeling komen beleidsregels van rechtswege te vervallen (Adviesnota B&W, Beleidsregels subsidie, 23 oktober 2018, Adviesnota B&W, 23 juli 2019). Dit leidt echter tot onbegrip bij de aanvragers, aangezien soms voor een vergelijkbare activiteit verschillende subsidiebedragen worden toegekend, afhankelijk van de plaats binnen de gemeente. Het college besluit daarop een aantal regelingen te harmoniseren in afwachting van de beleidsharmonisatie. Als het beleid is geharmoniseerd en is vastgesteld, dan kan de regeling hierop worden aangepast, zo is de gedachte. Een voorbeeld hiervan is de subsidieregeling incidentele subsidie Waadhoeke 2019 (Adviesnota B&W, 29 januari 2019). Op andere terreinen lukt het wel om eerst het beleid te harmoniseren alvorens men de subsidieregeling uitwerkt. Zo stelt de raad op 25 april 2019 de startnotitie cultuur vast, waarin de route voor de harmonisatie van de subsidies voor de amateurkunst wordt weergegeven.

Vervolgens wordt op basis van deze startnotitie in juli 2019 de subsidieregeling amateurkunst vormgegeven,

75 

Subsidies

onder gelijktijdige intrekking van de bestaande regelingen van de voormalige gemeenten (Adviesnota B&W, 16 juli 2019). In juli 2019 zijn vrijwel alle subsidieregeling geharmoniseerd. Er resteert nog een enkele relatief kleine regeling, zoals die voor EHBO verenigingen, zo wordt aangegeven richting het college (Adviesnota B&W, 23 juli 2019). Later blijkt echter, dat de subsidieregeling onderhoudsregeling voor dorpshuizen nog moet worden vormgegeven, nadat de raad in 2019 deze onderhoudsregeling op hoofdlijn harmoniseert. Met deze regeling is jaarlijkse € 102.500 gemoeid en deze regeling kan dan ook niet makkelijk als relatief kleine regeling bestempeld worden. Niet altijd wordt een subsidie verstrekt op basis van een subsidieregeling. Zo wordt de grondslag voor subsidieverlening voor peuteropvang en deelname aan VVE in eerste instantie gevonden in de gemeentelijke notitie onderwijsachterstandbeleid 2019-2022. Pas later wordt voor dit terrein een subsidieregeling vastgesteld (B&W nota, Subsidieregeling peuteropvang en VVE Waadhoeke 2022). Een ander voorbeeld betreft de bijdrage aan het COA in het kader van sport- en maatschappelijke activiteiten voor bewoners van het AZC. Deze bijdrage wordt niet op grond van een subsidieregeling, maar op grond van een beleidsregel verstrekt (Beleidsregel maatschappelijke – en sportactiviteiten t.b.v. bewoners AZC St.

-Annaparochie, 21 april 2020). Als grondslag voor deze beleidsregel wordt in de adviesnota het raadsbesluit van de voormalige gemeente het Bildt genoemd (Adviesnota B&W, 9 april 2020). Bij sommige subsidies is de grondslag niet direct duidelijk. Zo besluit het college op 11 december 2018 een subsidie te verstrekken aan omroep Eenhoorn voor het jaar 2019, maar niet duidelijk wordt, op welke grondslag dit gebeurt. Zo wordt niet verwezen naar een subsidieregeling (Adviesnota, 11 december 2018). Later wordt desgevraagd aangegeven, dat de grondslag voor deze subsidie gelegen is in artikel 4:23 lid 3c Awb.

4.5 Subsidiebeleid In vergelijkend perspectief valt op, dat de gemeente geen kadernota Subsidies kent. De gemeente die in de vergelijking is betrokken, heeft een dergelijke kadernota wel vastgesteld en ook andere gemeenten laten zo’n kadernota vaststellen door de raad. In zo’n kadernota Subsidies wordt aangegeven wat de gemeente beoogt met subsidieverstrekking, welke soorten subsidies de gemeente kent, hoe de controle en verantwoording plaatsvindt, hoe de effecten geëvalueerd worden, etc. De kadernota vormt doorgaans de brug tussen de algemene subsidieverordening en de individuele subsidieregelingen. In sommige voorstellen wordt melding gemaakt van de managementfilosofie van de gemeente. Daarin staat onder meer dat de gemeente meer wil samenwerken met de 76 

Subsidies

stakeholders vanuit vertrouwen en minder vanuit sturen en beoordelen. Deze gedachte komt ook terug in voorstellen die betrekking hebben op subsidies. Zo wordt deze gedachte verwoord

in

het

voorstel

beoordelingsverklaring

in

om

kleine

instellingen

plaats

van

een

te

laten

controleverklaring

volstaan

met

(Adviesnota

een B&W,

Subsidieverantwoording, 18 december 2018). Het kan hier ook om grotere subsidiebedragen gaan, aangezien de omvang van de subsidieaanvrager bepalend is om gebruik te maken van deze regeling en niet zozeer de hoogte van de subsidie. De algemene subsidieverordening reserveert dit vertrouwen nog voor kleinere subsidies: “Kenmerkend voor subsidies tot € 5.000 is dat deze op basis van vertrouwen worden verleend; er wordt niet meer standaard om verantwoording gevraagd” (Algemene subsidieverordening, toelichting artikel 13). Het verstrekken op basis van vertrouwen wordt met name verwoord bij subsidieregelingen die kleinere bedragen ter beschikking stellen, zoals de subsidieregeling onderhoud dorpshuizen van augustus 2020. Deze regeling stelt in dit verband: “De regeling is gebaseerd op vertrouwen. Dit betekent dat de subsidie wordt verleend onder gelijktijdige vaststelling van het subsidiebedrag zodat er geen verantwoording door de aanvrager behoeft te worden afgelegd” (Subsidieregeling onderhoud dorpshuizen, artikel 5 lid 3). In sommige adviesnota’s wordt de bestuurscultuur opgevoerd: “Onze gemeente kent een bestuurscultuur die zich het best laat typeren als ‘nabij besturen’.

Dat wil zeggen: in de relatie tussen bestuur en burger wordt gestreefd naar korte lijnen, actief burgerschap en betrokkenheid bij de eigen leefomgeving” (Adviesnota B&W, Subsidieregeling kleinschalite ontmoetingsactiviteiten in dorpen en wijken 2022, 1 maart 2022, Adviesnota B&W, 11 juli 2022). In sommige regelingen onderscheidt de gemeente waarderingssubsidies, ontwikkelsubsidies en projectsubsidies, zoals in de subsidieregeling dorpen en wijken. De aanvraag hiervoor kan worden afgewezen, als de aanvraag gericht is op een bijdrage in de exploitatie (artikel 10, lid 1d, subsidieregeling dorpen en wijken). Een projectsubsidie wordt in artikel 1 van deze regeling als volgt gedefinieerd: “Projectsubsidie; een subsidie voor de realisatie van een leefbaarheidsproject gebaseerd op een dorps- of wijkvisie dan wel een werkplan van het dorp of de wijk” (artikel 1, lid 3, subsidieregeling dorpen en wijken). Men zou de stelling kunnen betrekken, dat een subsidie die dient voor de realisatie van een project, de facto een bijdrage levert aan de exploitatie van dat project. De vraag rijst dan, waarom een bijdrage in de exploitatie als afwijzingsgrond wordt genoemd in artikel 10. Het onderscheid tussen de diverse subsidies die de gemeente onderscheidt, is ook voor andere regelingen relevant.

Zo komen subsidieontvangers die een waarderingssubsidie ontvangen niet voor indexering van subsidie in aanmerking (artikel 2, Subsidieregeling indexering van subsidies).

77 

Subsidies

Sommige regelingen zijn vrij globaal geformuleerd. Zo worden eenmalige activiteiten op het gebied van sport, cultuur en taal onder één regeling gebracht: de subsidieregeling incidentele subsidie Waadhoeke. In de gemeente die in de vergelijking is betrokken, worden hier verschillende subsidieregelingen voor vastgesteld. Als reden hiervoor wordt door deze andere gemeente aangegeven, dat verschillende regelingen de mogelijkheid bieden om te differentiëren per beleidsterrein. Zo worden op het gebied van sport andere subsidiebedragen beschikbaar gesteld en andere verdeelsleutels gehanteerd dan op het gebied van cultuur. Ook de afwijzingsgronden verschillen tussen de diverse subsidieregelingen. Sommige regelingen bieden ruimte voor verschillende interpretaties. Zo kunnen kleine instellingen een beroep doen op de regeling verantwoording subsidie kleine instellingen Waadhoeke. Volstaan kan dan worden met een beoordelingsverklaring in plaats van een controleverklaring (Regeling verantwoording subsidie kleine instellingen Waadhoeke). Dit geldt echter niet voor instellingen die vallen onder de categorie hogere financiële risico’s (artikel 2, regeling verantwoording subsidie kleine instellingen).

Hiervan is sprake als de instelling liquiditeitsproblemen of continuïteitsproblemen heeft, maar ook als sprake is van een in geld hoog verstrekte subsidie in vergelijking met andere instellingen (artikel 1, regeling verantwoording subsidie kleine instellingen). De regeling laat zich niet uit met welke andere instellingen dan wordt vergeleken en wanneer dan precies sprake is van ‘een in geld hoog verstrekte subsidie’. Daarnaast geldt de regeling niet voor instellingen waarbij sprake is van belangrijke tekortkomingen in de administratieve organisatie en interne beheersing van de instellingen. Ook hier rijst de vraag wanneer daar precies sprake van is. De praktijk wijst uit, dat zelfs binnen gemeenten zelf hier de nodige discussies over gevoerd kunnen worden (Anderson, 2021). Ook de term liquiditeitsprobleem kan verschillend worden ingevuld. In sommige regelingen zijn de termijnen vatbaar voor verschillende interpretaties. Zo wordt in de subsidieregeling peuteropvang en VVE gesteld, dat de subsidie per maand kan worden aangevraagd (Subsidieregeling peuteropvang en VVE, artikel 5 en 6). Niet duidelijk wordt of dit nu voorafgaande, tijdens of na verloop van de desbetreffende maand gedaan moet worden. Soms is de subsidieregeling redelijk gecompliceerd. De subsidieregeling indexering van subsidies onderscheidt bijvoorbeeld een loongevoelig deel en een prijsgevoelig deel.

Deze twee delen worden afzonderlijk geïndexeerd. Bovendien wordt vervolgens een correctie toegepast: de indexering wordt vermenigvuldigd met het percentage gemeentelijke subsidie van de totale baten van de begroting van de instelling (artikel 3, Subsidieregeling indexering van subsidies). Als toelichting op deze correctie wordt het volgende gesteld: “Er zijn instellingen die voor bijvoorbeeld 40% inkomsten uit entreegelden ontvangen. Het zou de ongelijkheid van de verschillende inkomstenbronnen in de hand kunnen werken” (Subsidieregeling indexering van subsidies). Dit verwondert. In samenhang met artikel 3 van deze regeling, wordt dus eerst geïndexeerd over de totale baten, waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen een

78 

Subsidies

looncomponent en een prijscomponent. Vervolgens wordt berekend welk percentage van de totale baten bestaat uit gemeentelijke subsidie. Tot slot wordt dan dat percentage omgeslagen over de totale indexering. Andere gemeenten hanteren in dit verband een minder gecompliceerde systematiek. Het subsidiebedrag wordt ‘gewoon’ geïndexeerd op basis van de indexeringen die in de programmabegroting worden vastgesteld. De gemeente die in de vergelijking

betrokken

is,

heeft

de

indexering

opgenomen

in

de

algemene

subsidieverordening. De bepaling op dit punt luidt: “Het college kan een subsidieplafond verlagen of indexeren. Bij indexatie wordt het door de gemeenteraad bepaalde percentage gehanteerd”. Het effect van subsidies krijgt in sommige adviesnota’s expliciet aandacht. Zo staat men bij de subsidieregeling kleinschalige ontmoetingsactiviteiten dorpen en wijken 2022 II een evaluatie voor, waarbij tevens naar de effecten wordt gekeken: “Voor beide regelingen c.q. subsidierondes I en II geldt dat de gesubsidieerde activiteiten voor 1 juli 2023 uitgevoerd dienen te worden. Na afloop van deze projectperiode wordt een uitvraag gedaan bij subsidieaanvragers om te toetsen hoe laagdrempelig de regelingen zijn geweest. Ook wordt er dan gekeken naar het maatschappelijk effect van beide regelingen. Hiervoor wordt een kwalitatieve evaluatie uitgevoerd; kwantitatieve uitspraken zijn statistisch onbetrouwbaar, omdat er geen nulmeting beschikbaar is van de hoeveelheid ontmoetingen en contactmomenten in Waadhoeke. Aan de hand van de verplichte verantwoording op de projectenkaart WatWaarWaadhoeke zal nader worden ingezoomd op het karakter van de uitgevoerde activiteiten en acties – en wat die betekend hebben voor de inwoners van onze gemeente. De leerpunten die we uit deze informele evaluatie halen, kunnen van nut zijn voor eventuele vervolgsubsidieregelingen” (Adviesnota, 11 juli 2022).

Daarbij bevreemdt de argumentatie: het ontbreken van een nulmeting vormt immers tevens bij een kwalitatief onderzoek een knelpunt.

4.6 Verdeling en plafonds In sommige subsidieregelingen wordt bepaald, dat als het totaal beschikbare budget wordt overschreden, de subsidieaanvraag wordt afgewezen. Aanvragen voor subsidie worden behandeld op volgorde van binnenkomst. Een voorbeeld hiervan is de AED subsidie. Bij deze regeling wordt een plafond voor incidentele en voor structurele activiteiten vastgesteld, terwijl de aanvraag wordt behandeld op volgorde van binnenkomst (Subsidieregeling AED, artikel 4). De subsidieregeling Doarre & Dwaan Waadhoeke 2021 biedt eveneens een illustratie van deze methode. Ook hier worden aanvragen behandeld op volgorde van binnenkomst. Als het plafond van € 50.000 is bereikt, dan wordt de aanvraag afgewezen (artikel 8, Subsidieregeling doarre & dwaan). Ook andere gemeenten passen deze verdeelmethode toe voor vergelijkbare

79 

Subsidies

activiteiten. De gemeente die in de vergelijking bij dit onderzoek betrokken is, bepaalt in dit verband dat de verstrekking van subsidie plaatsvindt “tot het budget op is” (Subsidieregeling, gemeente X). De subsidieregeling kleinschalige activiteiten dorpen en wijken vormt eveneens een voorbeeld van deze systematiek: aanvragen worden behandeld op volgorde van binnenkomst (artikel 6). Ook voor activiteiten op het terrein van leefbaarheid en participatie, hanteert de gemeente een dergelijke insteek (Subsidieregeling dorpen en wijken 2018, artikel 10). Als het subsidieplafond van € 1,2 mln. is bereikt, dan kan de aanvraag worden afgewezen (artikel 10, lid 1 h). Dit ligt in lijn met de gemeente die in de vergelijking is betrokken. Ook deze gemeente bepaalt in de subsidieregeling voor vergelijkbare activiteiten, dat de subsidie wordt verstrekt tot het budget op is. Een verschil is echter, dat de subsidieregeling dorpen en wijken 2018 niet expliciet bepaalt,