Jaarstukken 2020 corsanr 21.201808 .pdf

We bieden een platform aan Dorps- en wijkbesturen voor kennisuitwisseling onderling en tussen dorpen en wijken en de gemeente (dorpen- en wijkenconferenties).

49

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

In 2020 brachten we 10 nieuwsbrieven voor dorps- en wijkbestuurders uit. We belegden drie vanwege corona digitale- bijeenkomsten. Er was de dorpen en wijkenconferentie ‘vanuit uw luie stoel’ (met een workshop over ‘bewegen en spelen’ en een workshop over ‘perspectief Wergea: een andere manier van besturen’). Specifiek voor bestuurders van dorps- en wijkgebouwen organiseerden we een meeting over de nieuwe subsidieregeling voor onderhoud van dorps- en wijkgebouwen. En voor de dorps- en wijkbestuurders was er een themabijeenkomst over Dorps Ontwikkel Maatschappijen en de ‘erfgoeddeal’, gericht op het bestrijden van leegstand van monumentaal vastgoed. We maakten samen met de dorpen en wijken de projectenkaart ‘Wat, Waar, Waadhoeke’ die inzichtelijk maakt welke projecten gaande of gerealiseerd zijn. De kaart moet helpen bij ‘hergebruik’ van kennis en ervaring bij projecten. Ook maakten we van alle dorpen en wijken zgn. factsheets met informatie over onder meer bevolkingsopbouw, publieke voorzieningen en meldingen. Deze factsheets benutten we onder meer bij de dorpsgesprekken over de woonvisie en sociale inclusie. Besturen van dorps- en wijkgebouwen ondersteunden we bij het hanteren van de opeenvolgende corona-maatregelen. Wat heeft het gekost? Begroting 2020

Begroting 2020 na wijziging

Realisatie 2020

Verschil

Lasten

-4.298

-4.153

-5.072

-919

Baten

1.617

1.439

3.125

1.685

Saldo

-2.681

-2.714

-1.948

766

Dotatie/beschikking reserves

1.075

1.055

445

-610

Saldo na bestemming

-1.606

-1.659

-1.502

157

Bedragen x € 1.000

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 8.1 8.2 8.3

Ruimtelijke ordening Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Wonen en bouwen

50

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Beleidsindicatoren Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Indicator

Eenheid

Waad Neder hoeke land

Bron

Gemiddelde WOZ waarde

x €1.000

173

270

CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken

2020

De gemiddelde WOZ waarde van woningen.

Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen

6,3

9,2

ABF - Systeem Woningvoorraad

2019

Het aantal nieuwbouwwoningen.

Demografische druk

%

79,3

70

CBS - Bevolkingsstatistiek

2020

De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.

Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden

€

672

700 COELO, Groningen 2020

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

€

777

773 COELO, Groningen 2020

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.

51

Periode Beschrijving

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Algemene Dekkingsmiddelen Inleiding De belangrijkste onderdelen van de algemene dekkingsmiddelen zijn de uitkeringen uit het gemeentefonds en de lokale heffingen. Deze inkomsten zijn vrij besteedbaar en daarom niet rechtstreeks aan een programma toe te rekenen. Uitkeringen Gemeentefonds Bedragen x € 1.000

Begroting 2020

Begroting 2020 na wijziging

Realisatie 2020

Verschil

Gemeentefonds 2020 Gemeentefonds 2019 Gemeentefonds 2018

79.908 -

83.158 213 -

83.407 223 48

249 11 48

Totaal

79.908

83.371

83.678

308

Ontwikkeling in de uitkering van het gemeentefonds De prognose uit Berap II was voor 2020 afgerond € 83.158.000. In de jaarrekening komen we uit op afgerond € 83.407.000. Een voordeel van afgerond € 249.000. Dit wordt vooral veroorzaakt door de ontvangst van de extra middelen Corona van ruim € 227.500 via de decembercirculaire 2020. Deze vloeit dus in het saldo van de jaarrekening. Er wordt voorgesteld dit bedrag via resultaatbestemming aan de Corona-reserve toe te voegen. In de Jaarrekening, paragraaf 2.5 toelichting op de baten en lasten, worden de mutaties nader toegelicht. In de paragraaf Corona is een toelichting opgenomen over de middelen Corona die nog onderweg zijn. In Berap II was de prognose voor de nabetaling over 2019 afgerond € 213.000. Op basis van de meest recente betaalspecificatie komt dit uit op afgerond € 223.000. Dit extra voordeel van € 11.000 is ontstaan door actualisatie van de maatstaven. Over 2018 ontvangen we nog afgerond € 48.000 extra vanwege de definitieve gegevens van de belastingcapaciteit en overige maatstaven. Het jaar 2017 is afgerond met de ontvangst van de definitieve beschikking over 2017. Onderzoek verdeling van het gemeentefonds De invoering van de nieuwe verdeling (herijking) van het gemeentefonds is eind 2020 uitgesteld naar 2023. Dit brengt herverdeeleffecten met zich mee.

Het Ministerie van Binnenlandse Zaken heeft op 2 februari 2021 de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) gevraagd om advies te geven over het voorstel van de fondsbeheerders voor de nieuwe verdeling van het gemeentefonds per 2023. Met het indienen van deze adviesaanvraag, zijn ook de voorlopige uitkomsten van de verdeling voor individuele gemeenten bekend gemaakt. Deze eerste cijfers geven een herverdeeleffect van € 0 voor Waadhoeke aan. Deze herverdeeleffecten zijn gebaseerd op de cijfers en situatie van 2017, voor de herindeling van Waadhoeke. De herindelingseffecten zijn hier nog niet in meegenomen. Het is nog onduidelijk hoe dit in de cijfers doorwerkt. Echter, aangezien het vaste bedrag per gemeente stijgt in het nieuwe model verwachten we dat een nieuwe doorrekening voor Waadhoeke niet positief zal uitpakken. De buurgemeenten in Fryslân en Groningen krijgen te maken met grote negatieve uitkomsten. Er is een gezamenlijke brede lobby opgestart vanuit de Vereniging van Friese Gemeenten (VFG) en Vereniging van Groningen Gemeenten (VGG) die zich inzet voor een eerlijker verdeling. 52

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Herindelingsbijdrage In de jaarstukken 2019 is verantwoording afgelegd over de besteding van de herindelingsbijdrage. Het voordelig saldo is in de meerjarenraming toegevoegd aan de reserve herindelingsbijdrage. Bij Berap I is dit bedrag overgeheveld naar de Algemene Reserve. Er zijn nog twee aflopende projecten in 2020. Dat gaat om de investeringskredieten huisvesting Waadhoeke en project ICT Waadhoeke. De investerings-kredieten huisvesting Waadhoeke zijn terug te vinden onder de Toelichting op de balans. Het project ICT Waadhoeke is terug te vinden op de Toelichting op de baten en lasten van Programma 1. Lokale heffingen De lokale heffingen kunnen onderverdeeld worden in gebonden en ongebonden heffingen. Ongebonden heffingen zijn heffingen waarvan vooraf het bestedingsdoel niet is vastgelegd, dit in tegenstelling tot gebonden heffingen. Een voorbeeld van een ongebonden heffing is de onroerend zaakbelasting (OZB). Tot de gebonden heffingen worden de rioolheffing en de afvalstoffenheffing gerekend. De opbrengsten uit de OZB zijn in de begroting opgenomen onder de algemene dekkingsmiddelen. In de paragraaf Lokale Heffingen worden de belangrijkste ontwikkelingen in de gebonden en ongebonden heffingen beschreven. Overige posten in de Algemene Dekkingsmiddelen Overhead Het BBV schrijft voor dat de overhead apart inzichtelijk gemaakt moet worden.

De definitie van overhead is: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. De overhead is als gevolg hiervan geen onderdeel van de programmalasten. In een aantal gevallen is het nodig overhead extracomptabel toe te rekenen. Bijvoorbeeld bij de tarieven voor leges en heffingen. Gemeenten zijn vrij in de toe te passen systematiek. Waadhoeke berekent de overhead als een percentage van het begrotingstotaal. In 2020 is het overheadpercentage 11,44% (2019: 12,55%). Het overheadpercentage op rekeningbasis is 10,32%. In onderstaande tabel is de overhead uitgesplitst, baten en lasten gesaldeerd. De inhoudelijke analyse van de verschillen is in paragraaf 2.5 Toelichting op de baten en lasten opgenomen. Bij de analyse van het resultaat is een voordeel van € 584.000 aangegeven. Hierbij is de post "overig" uit onderstaande tabel buiten beschouwing gelaten. Begroting 2020

Begroting 2020 na wijziging

Realisatie 2020

Verschil

Ambtelijke organisatie

9.668

9.740

8.979

760

Huisvesting

1.139

1.241

1.234

7

ICT

1.949

1.877

2.048

-170

Overig

384

650

507

143

Totaal

13.140

13.508

12.768

740

Bedragen x € 1.000

Vennootschapsbelasting Op basis van de huidige informatie is de gemeente Waadhoeke geen VPB verschuldigd. Overige financiële middelen De gemeente is in het bezit van 132.834 aandelen Bank Nederlandse Gemeenten, 210 aandelen Afvalsturing Friesland N.V. en 21.265 aandelen N.V. Fryslân Milieu. Jaarlijks ontvangt de gemeente hierover dividenduitkeringen. 53

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Het werkelijke dividend van de BNG ad € 170.585 is opgenomen onder de Algemene Dekkingsmiddelen. De BNG heeft in 2020 het dringende verzoek van de Europese Centrale Bank gekregen om (vanwege de Coronacrisis) de uitkering van het dividend over het jaar 2019, wat normaal gesproken in 2020 uitgekeerd zou worden, uit te stellen tot in elk geval na 2020. De BNG had al wel besloten om het dividend over het jaar 2019 uit te keren, maar heeft dit op verzoek van de ECB dus uitgesteld tot na 2020. Volgens de commissie BBV moet het dividend verantwoord worden in het jaar waarin het dividend vastgesteld is. Dat betekent dus in dit geval dat het dividend over 2019 in 2020 is vastgesteld. Daarmee moet het dividend ook in de jaarrekening 2020 verantwoord worden. Omdat het dividend echter pas na 2020 wordt uitgekeerd is er per 31 december 2020 een vordering op de balans opgenomen ter grootte van de te verwachten en door de BNG toegezegde dividenduitkering. Het werkelijke dividend van de N.V. Afvalsturing ad € 80.808 is ook opgenomen onder de Algemene Dekkingsmiddelen. Het positieve resultaat op deze post wordt eveneens veroorzaakt door positieve afrekeningen dividendbelastingen. Het dividend van de N.V. Fryslân Milieu is opgenomen in het programma Volksgezondheid, Ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing. In 2020 is hierover geen dividend ontvangen.

Saldo van de financieringsfunctie De gemeente Waadhoeke heeft per 1 januari 2020 € 33.355.687 aan (langlopende) vaste geldleningen op de balans. De hiermee gepaarde externe rentelast bedraagt voor 2020 € 1.090.923. Het gehanteerde rentepercentage voor eigen financieringsmiddelen bedraagt 2%. De werkelijke stand aan reserves en voorzieningen per 1 januari 2020 is € 64.801.095, de rentelast van de eigen financieringsmiddelen is € 1.251.335. De werkelijke last over het financieringstekort in 2020 is € 5.250 (positief). In totaliteit is er dus een rentelast van € 2.337.008 aan eigen en externe financieringsmiddelen. Aan de programma’s is op basis van de verwachte boekwaarden per 1-1-2020 een rentelast van € 2.537.550 toegerekend. Als voordelig saldo van de financieringsfunctie resteert € 200.542. De afwijking baten/lasten tussen begroting en realisatie op de post Bespaarde rente heeft te maken met de technische verwerking van de doorbelasting. Per saldo is de (geringe) afwijking het gevolg van de hogere vermogenspositie dan begroot. Onvoorzien Het opgenomen bedrag voor Onvoorzien (overig) bestaat uit twee componenten. De eerste is de post onvoorzien éénmalig welke dient ter dekking van eenmalige lasten. De tweede betreft de post onvoorzien met bestemming waarin o.a. bedragen voor loon- en prijscompensatie zijn gereserveerd.

De besteding van de posten binnen “onvoorzien” zijn in de volgende tabellen weergegeven. Voor de volledigheid is het verloop van onvoorzien structureel ook zichtbaar gemaakt.

54

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Nr. Begrotingswijziging

Datum besluit raadsvergadering

Bedrag

Bedragen in hele euro's 6.080.001 Onvoorzien eenmalig

Beginstand

-

(1.5) Overheveling van onvoorzien structureel (2.9) Eigen bijdrage Regeling Reductie Energiegebruik (2.10) vervanging dug-outs

23-1-2020 27-2-2020

190.000 -30.000

"

-35.000

(5.4) Vervanging brug Alde Loop Achlum (5.5) Opstellen bodemvisie

28-5-2020

18.200

"

-25.000

(5.7) Externe ondersteuning huisvestingsprojecten onderwijs

"

-10.000

(5.10) Sloop gymzaal Ried en afboeken van boekwaarde

"

-87.000

2-7-2020 2-7-2020 24-9-2020

839.498 25.000 -12.000

"

16.457

"

182.024

(9.1) Beheerplan gebouwen (9.3) Herinrichting Dijkstraat Oost

8-10-2020

-900.000

"

-105.500

10 (10.1) Berap II (10.1) Berap II - onvoorzien structureel

19-11-2020

222.256

1 2 5

6 7 8

(6.1) Berap I (7.7) Kennis vanuit de jaarrekening 2019 (8.5) Duurzaamheidsagenda Waadhoeke (8.12) Gemeentefonds (8.13) Incidentele vrijval begrotingsresultaat 2020

9

"

34.000

(10.1) Berap II - onvoorzien met bestemming

"

233.564

12 (12.4) Herstel vrijval raming inburgering (Berap II) (12.5) Belastingen en leges (saldo)

17-12-2020

-78.210

"

-22.230

(12.5) Betreft voorziening belastingdebiteuren

"

-85.000

(12.5) Betreft voorziening debiteuren

"

-80.000

(12.12) Overheveling naar 6.011 (saldo rekening)

"

-291.059

Stand raming begroting na wijziging per 31 december 2020 Nr. Begrotingswijziging

Datum besluit raadsvergadering

Bedrag

6.080.002 Onvoorzien structureel

Beginstand

46.000

(1.4) Gevolgen septembercirculaire 2019

23-1-2020

565.789

(1.5) Financiering en Herfinanciering BNG

"

201.451

(1.5) Overheveling naar onvoorzien eenmalig

"

-190.000

27-2-2020 28-5-2020

136.668 -5.000

"

-18.200

"

-85.000

2-7-2020 24-9-2020 19-11-2020

-605.708 -12.000 -34.000

Bedragen in hele euro's

1

2 5

(2.6) Decembercirculaire 2019 (5.1) Kinderburgermeester (5.4) Vervanging brug Alde Loop Achlum (5.9) Structurele effecten jaarrekening 2019

6 (6.1) Berap I 8 (8.1) Actieplan Biodiversiteit 11 (10.1) Berap II - toev onvoorzien eenmalig Stand raming begroting na wijziging per 31 december 2020

55

-

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Nr. Begrotingswijziging

Datum besluit raadsvergadering

Bedrag

6.080.003 Onvoorzien met bestemming

Beginstand

1.940.932

(1.4) Gevolgen septembercirculaire 2019 (1.6) Reserve jaarovergang

23-1-2020

66.055

"

78.210

(1.8) Correctie / Verschuivingen

"

-560.000

(1.8) Correctie / Verschuivingen

"

-385.000

(2.1) Wet verplichte ggz (Wvggz) (2.4) Taakmutatie donorwet

27-2-2020

-40.647

"

-8.126

(2.6) Decembercirculaire 2019

"

6.052

(5.2) Herziene begroting 2020 Dienst SoZaWe (5.3) Indexering subsidies

28-5-2020

-25.000

"

-107.713

6

(6.1) Berap I (6.1) Berap I

2-7-2020

115.354

"

-25.000

7

(7.2) Budget GIDS 2020

Bedragen in hele euro's

1

2

5

2-7-2020

-84.526

(7.3) Kansrijke start

"

-5.716

(7.4) Zelf aan Zet

"

-53.665

9 (9.5) Burap I Dienst SoZaWe 10 (10.1) Berap II (10.1) Berap II - toev onvoorzien eenmalig

8-10-2020 19-11-2020

-523.151 17.628

"

-233.564

12 (12.4) Herstel vrijval raming inburgering (Berap II) (12.10) Reserve jaarovergang

17-12-2020

58.028

"

-230.151

Stand raming begroting na wijziging per 31 december 2020

-

Totaal

-

56

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000

Begroting 2020

Begroting 2020 na wijziging

Realisatie 2020

Verschil

Lasten Onvoorzien structureel

-46

0

0

0

Onvoorzien overig

-1.942

-1

0

1

Overhead

-13.176

-13.482

-13.152

330

Saldo financieringsfunctie

0

0

-1.086

-1.086

Heffing VPB

0

0

-1

-1

Overige lasten

-1.124

-6.860

-6.862

-2

Totaal Lasten

-16.287

-20.343

-21.100

-757

36

-25

384

409

Gemeentefonds

79.908

83.371

83.678

308

OZB

7.330

7.442

7.442

-1

234

171

174

3

Bespaarde rente / saldo financieringsfunctie

1.106

1.433

2.538

1.105

Vennootschapsbelasting

0

0

0

0

Overige baten

1.051

2.583

2.588

5

Totaal Baten

89.664

94.973

96.803

1.830

Saldo voor bestemming

73.377

74.630

75.703

1.073

-658

754

723

-32

72.719

75.385

76.426

1.041

Baten Overhead

Overige financiële middelen

Dotatie/beschikking reserve Saldo na bestemming

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 0.10 0.11 0.3 0.4 0.5 0.61 0.62 0.63 0.64 0.7 0.8 0.9

Mutaties reserves Resultaat van de rekening van baten en lasten Beheer overige gebouwen en gronden Overhead Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Parkeerbelasting Belastingen overig Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds Overige baten en lasten Vennootschapsbelasting (VpB)

57

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Beleidsindicatoren Taakveld: 0. Bestuur en ondersteuning Indicator

Eenheid

Waad Neder hoeke land

Bron

Periode Beschrijving

Formatie

fte per 1.000 6,16 inwoners

Eigen gegevens

2020

De formatieve bezetting in fte per 1000 inwoners in 2020.

Bezetting

fte per 1.000 5,65 inwoners

Eigen gegevens

2020

De daadwerkelijke bezetting in fte per 1000 inwoners in 2020.

Apparaatskosten

Kosten per inwoner

606,16

Eigen jaarrekening

2020

De apparaatskosten per inwoner. De apparaatskosten bestaan o.a. uit kosten voor: personeelslasten, huisvesting, inhuur en automatisering

Externe inhuur

Kosten als % 2,33% van totale loonsom + totale kosten inhuur externen

Eigen jaarrekening

2020

Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen.

Overhead

% van totale 10,32 lasten

Eigen jaarrekening

2020

Overhead berekend als percentage van de totale lasten van de gemeente.

58

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

1.3 Jaarverslag - Paragrafen Inleiding Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten maken de paragrafen verplicht onderdeel uit van de programmaverantwoording. Ze bevatten de verantwoording van wat in de overeenkomstige paragrafen van de programmabegroting is opgenomen. In de paragrafen dienen de beleidslijnen te worden vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten die een groot beslag op de financiële middelen (kunnen) leggen. Het betreft de volgende (door het Rijk voorgeschreven) paragrafen:  Lokale heffingen;  Weerstandsvermogen en risicobeheersing;  Onderhoud kapitaalgoederen;  Financiering;  Bedrijfsvoering;  Verbonden partijen;  Grondbeleid. In 2020 heeft Corona effect gehad op de gemeentelijke begroting. Daarom is de keuze gemaakt om een facultatieve paragraaf toe te voegen aan de jaarstukken, zodat het effect van Corona op de gemeentelijke begroting en de genomen beheersmaatregelen in 2020 inzichtelijk worden gemaakt.

59

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Paragraaf Lokale heffingen Onder de lokale heffingen in de Gemeente Waadhoeke vallen de rioolheffing, afvalstoffenheffing, leges, e.d. Voor heffingen waarbij kosten worden verhaald (de rioolheffing, afvalstoffenheffing, leges en lijkbezorgingsrechten) geldt dat de gemeente er geen winst op mag maken en alleen de daadwerkelijke kosten in rekening mag brengen. Om inzicht te geven in de lokale lastendruk nemen wij de onroerende zaakbelasting (OZB) mee in deze paragraaf. Ook de opbrengsten uit parkeerbelasting en reclamebelasting worden geschetst. Beleid In de nota Harmonisatie gemeentelijke belastingen/nota Lokale heffingen is het tariefbeleid van de gemeente Waadhoeke vastgelegd. Enkele uitgangspunten zijn: • Juridisch: de heffing is conform de wet, regelgeving en beleidsregels en is toetsbaar door de belastingplichtige. • Eenvoud: Voor de belastingplichtige is de aard van de heffing en de hoogte van de tarieven op herkenbare wijze vastgelegd. De communicatie op de website en in de bijsluiter dient ter ondersteuning en draagt bij aan een voor de burger begrijpelijke uitleg van de in rekening gebrachte heffingen. • Rechtvaardig: de heffing en de hoogte van het tarief moet voldoen aan de norm van redelijkheid en billijkheid. • Beheersbaar: de belastingheffing en -inning wordt binnen een compacte organisatie doelmatig en efficiënt ingericht.

Het streven is de perceptiekosten zo veel mogelijk te beperken. • Verordeningen zijn gebaseerd op de modelbepalingen zoals die door de VNG worden bekendgemaakt. • De hoogte van de te bepalen tarieven is gekoppeld aan de geraamde opbrengsten van de verschillende belastingsoorten in de begroting. • Het streven bij de leges en rechten is kostendekkendheid van de tarieven. • Het beperken van de (negatieve) financiële gevolgen voor een individuele belastingplichtige. Inflatiecorrectie Er is in 2018 en 2019 geen inflatiecorrectie toegepast. Als dit niet jaarlijks gebeurt, ontstaat er een steeds groter gat tussen de kosten en opbrengsten wat op termijn niet wenselijk of houdbaar is. Om dit te voorkomen is met ingang van 2020 een inflatiecorrectie van 1,72% toegepast. Het percentage dat we hiervoor gebruiken is het inflatiepercentage van het CBS t-2. Dit wil zeggen dat we in 2020 het inflatiepercentage van 2018 hanteren. Reden hiervoor is dat dit percentage reeds vastgesteld is en dus niet meer aan verandering onderhevig is (zie Kadernota 2020-2023). Basistarief riool In 2020 is het dit verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan vastgesteld. Vervolgens heeft besluitvorming plaatsgevonden hoe om te gaan met het basistarief riool met ingang van het belastingjaar 2021.

Op 17 december 2020 heeft de Raad besloten om met ingang van het belastingjaar 2021 het basistarief riool in te stellen, ook voor bebouwde percelen in het buitengebied. Voorstel t.a.v. kostendekkendheid In de kadernota 2020-2023 heeft het College voorgesteld om toe te werken naar het principe van kostendekkendheid in de planperiode. Kostendekkendheid brengt juridische risico’s met zich mee en stelt hoge eisen aan de kostenonderbouwing van heffingen. Het is daarom verstandig om een zekere marge aan te houden. Om balans te houden tussen de criteria van kostendekkendheid en de lastendruk is in de begroting gekozen om de stijging richting kostendekkendheid na 2021 af te 60

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

vlakken. Oftewel, vooralsnog is het gat naar volledige kostendekkendheid voor de helft ingevuld gefaseerd over 2020 en 2021. Dit heeft mede te maken met de hogere kostenontwikkeling. Overzicht opbrengsten OZB en lokale heffingen De opbrengsten zijn weergegeven in onderstaande tabel. Bedragen x € 1.000

2020 primitief

2020 na wijziging

Rekening 2020

OZB

7.327

7.477

7.442

Rioolheffing

4.966

5.182

5.164

Afvalstoffenheffing

4.882

4.957

4.949

Leges

1.472

1.204

1.470

8

16

16

Begraafplaatsrechten

234

234

148

Liggelden

47

47

59

Parkeerbelasting

533

383

397

Reclamebelasting

100

0

-1

19.569

19.499

19.644

Marktgelden

Totaal

OZB De OZB kan worden onderscheiden in OZB voor gebruikers van niet-woningen en OZB voor eigenaren van een pand of een perceel grond. De belasting wordt opgelegd als betrokkene op 1 januari 2019 gebruiker is van een niet-woning respectievelijk bij het kadaster staat ingeschreven als eigenaar van een pand of perceel grond. De tarieven 2020 zijn gebaseerd op de taxatiewaarde met als peildatum 01-01-2019. In hierna opgenomen tabel zijn de tarieven 2019 en 2020 verwerkt. Tabel: Tarieven OZB. Het tarief is een percentage van de WOZ-waarde. Woningen

2019

2020

Eigenaarsdeel Totaal Niet woningen

0,1593 0,1593 2019

0,1437 0,1437 2020

Eigenaarsdeel Gebruikersdeel

0,2107 0,1585

0,2136 0,1494

Totaal

0,3692

0,3630

Rioolheffing Bij tariefsbepaling zijn de opbrengsten van 2019 verhoogd met inflatie (CBS t-2) en met 25% van het verschil t.o.v. volledige kostendekkendheid. Dit heeft geresulteerd in de gewenste/noodzakelijke opbrengsten in de begroting en jaarrekening 2020. De tariefberekening over categorieën is als volgt bepaald:

61

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Categorie Tarief meerpersoonshuisdoudens (MPH) 1 persoonshuishouden Bedrijfsafvalwater of overige niet woning Garagebox of opslagruimte met > 10 m3 waterverbruik Garagebox of opslagruimte met < 10 m3 waterverbruik

Tarief MPH 80% MPH 140% MPH 140% MPH 30% MPH

Recreatieterrein

50% MPH

In onderstaande tabel zijn de tarieven rioolheffing 2019 en 2020 opgenomen van een eenpersoonsen meerpersoonshuishouden. Tabel: Tarief rioolheffing 2019-2020 Waadhoeke (Bedragen in € ) Bedragen x € 1.000

2019 188,65 237,30

Eenpersoonshuishoudens (1) Meerpersoonshuishoudens

2020 195,60 244,50

Effect van de stijging van rioolheffing als gevolg van het nieuwe vGRP is hierin niet opgenomen. Dit is verwerkt in het tarief rioolheffing vanaf 2021. Afvalstoffenheffing Bij tariefsbepaling zijn de opbrengsten van 2019 zijn verhoogd met inflatie (CBS t-2) en met 25% van het verschil t.o.v. volledige kostendekkendheid. Dit heeft geresulteerd in de gewenste/noodzakelijke opbrengsten in de begroting en jaarrekening 2020. In onderstaande tabel zijn de tarieven opgenomen van de afvalstoffenheffing 2019 en 2020 van een eenpersoons- en meerpersoonshuishouden. Tabel: Tarieven afvalstoffenheffing 2019-2020 (Bedragen in Euro’s) Bedragen x € 1.000

2019 190,00 237,50

Eenpersoonshuishoudens (1) Meerpersoonshuishoudens

[1] De tarieven voor eenpersoonshuishoudens zijn genormeerd op 80% van de meerpersoonshuishoudens.

62

2020 208,00 260,00

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Kostendekkenheid heffingen De riool- en afvalstoffenheffing mogen ten hoogste kostendekkend zijn. Aan de hand van onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid inzichtelijk gemaakt. Kostendekkendheid

Rioolheffing 2020

Afvalstoffenheffing 2020

4.383 30

5.154 834

217

266

4.570

4.585

Overhead 10,32%*

472

473

BTW Totale kosten Opbrengst heffing

960

963

6.001 5.164

6.022 4.949

Dekkingspercentage

86,05%

82,19%

Bedragen x €1.000 Lasten taakveld inclusief toerekeningen Baten taakveld exclusief heffingen Kwijtscheldingen Netto lasten taakveld Toe te rekenen kosten

* Het overheadpercentage wordt berekend op basis van de verhouding overhead / begrotingstotaal.

Lokale lastendruk Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) brengt jaarlijks de Atlas van de lokale lasten uit. De Atlas van de lokale lasten presenteert de bruto woonlasten in vergelijking tot omliggende gemeenten. Voor een vergelijking met andere gemeenten verwijzen we naar www.coelo.nl. Leges Tot de rechten worden de leges gerekend, zoals leges voor een paspoort, rijbewijs, omgevingsvergunning, enzovoort. Uitgangspunt bij deze rechten is, voor zover de tarieven niet door het Rijk worden voorgeschreven, dat ze zo mogelijk kostendekkend dienen te zijn. De hogere leges die zijn ontvangen in het kalenderjaar 2020 worden voornamelijk veroorzaakt door niet geraamde degeneratievergoedingen en hogere leges omgevingsvergunningen. Kwijtscheldingsbeleid Voor inwoners met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van kwijtschelding van de geheven belasting. Het gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid maakt onderdeel uit van het gemeentelijk minimabeleid. Het percentage van de bijstandsnorm dat ten behoeve van de beoordeling of een verzoek wel of niet kan worden gehonoreerd is gesteld op 100%. Gelet op dit gegeven kan worden gesteld dat maximaal gebruik wordt gemaakt van de wettelijke vrijheden op dit gebied. Kwijtschelding is alleen mogelijk voor de onroerende zaakbelastingen, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing.

De bedragen aan kwijtgescholden afvalstoffenheffing en rioolheffing worden verdisconteerd in de desbetreffende heffingen. In de begroting 2020 is een raming (na wijziging) van € 500.000 opgenomen, de realisatie in 2020 is € 483.000.

63

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing A. Gekwantificeerde risico's (Financiele risico's die bekend zijn met een eenmalig karakter) Incidentele risico’s die de gemeente Waadhoeke loopt betreffen met name risico’s in de grondexploitatie en kapitaalgoederen. Het totaal aan incidentele risico’s bepaalt de benodigde incidentele weerstandscapaciteit. Echter door de maximale gevolgen van de individuele risico’s bij elkaar op te tellen ontstaat een te negatief oordeel over de risico’s. Want niet alle risico’s doen zich in één jaar voor in hun maximale omvang. Daarom wordt een inschatting gemaakt van de kans dat een risico zich voordoet en de financiële impact hiervan. Klasse kans Klasse 1 2 3 4 5

Kans Zeer klein (1-20%) Klein (21-40%) Gemiddeld (41-60%) Groot (61-80%) Zeer groot (81-100%)

Financiële impact 5% 25% 50% 75% 95%

Voorbeeld: Stel een project van € 5 miljoen. Het financiële risico wordt bepaald op € 1 miljoen. De kans dat dit risico zich voordoet wordt geschat op klein (klasse 2). De bijbehorende financiële impact bedraagt 25%. De benodigde incidentele weerstandscapaciteit voor dit project wordt berekend op € 250.000. Wanneer een complex in de berekening een positief resultaat laat zien, kan er wel een risico zijn dat door onvoorziene omstandigheden een financieel risico ontstaat. Voor een aantal complexen in de grondexploitatie wordt een negatief resultaat verwacht en is voor de grootte hiervan een voorziening opgenomen. Het is niet uitgesloten dat ook het deel wat niet afgedekt wordt door een voorziening een risico vormt. Voor de volledige systematiek hoe risico’s te kwantificeren wordt verwezen naar de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing. Hierin wordt een ratio weerstandsvermogen aanbevolen tussen 1,0 en 1,4. Op basis van de beoordelingstabel weerstandsvermogen wordt dit gekwalificeerd als ‘voldoende’. Wanneer uit berekeningen in de programmabegroting blijkt dat de ratio lager is dan 1,0 moeten maatregelen genomen worden om het weerstandsvermogen binnen de meerjarenplanperiode op peil te brengen.

Beschikbare incidentele weerstandscapaciteit De ratio weerstandsvermogen bedraagt: = > 1,0 en <1,4 Benodigde incidentele weerstandscapaciteit Daarnaast is de ondergrens van de algemene reserve bepaald op € 15,0 miljoen (nota Reserves en Voorzieningen, HIC 7 februari 2017) om, bij een rekenrente eigen financieringsmiddelen van 2%, jaarlijks € 300.000 als structurele bijdrage aan de exploitatie te kunnen garanderen. De hoogte van de vrij besteedbare reserve is daarom een combinatie van alles boven de ratio weerstandsvermogen van 1,0 met in achtneming van deze ondergrens. Alle bedragen in de volgende tabellen zijn x € 1, tenzij anders vermeld. Voor de hierna geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s is een rapporteringsondergrens voor het maximale financiële risico gehanteerd van € 250.000 of lager indien er bijzondere

64

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

omstandigheden zijn. Oftewel maximale financiële risico’s onder de € 250.000 worden in principe niet gepresenteerd. Nieuwe berekeningsmethode omvang weerstandscapaciteit Op 14 november 2019 heeft de Raad de Notitie Berekening omvang Weerstandscapaciteit (als aanvulling op de Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing) vastgesteld. Daarbij is afgesproken dat implementatie van de voorgestelde werkwijze plaats vindt in de kadernota 2020. Het besluit was als volgt: 1. 2. 3. 4.

De weerstandscapaciteit berekenen binnen Naris; Risico's met een structureel gevolg vermenigvuldigen met de factor 2; Als zekerheid 90% hanteren; De uitkomst vermenigvuldigen met de factor 1,2.

Hieronder volgt een samenvatting van de toelichting uit de vastgestelde notitie. Ad 1. De weerstandscapaciteit berekenen binnen Naris Op grond van het risicoprofiel dat is ingevoerd in Naris, wordt een risicosimulatie uitgevoerd van de risico’s met een financieel gevolg. Dat is een simulatie waarbij ervan uit wordt gegaan dat de risico’s zich nooit op één moment én allemaal tegelijk én allemaal in hun maximale omvang voordoen. Op basis van de risicosimulatie wordt door steekproeven berekend welk bedrag er nodig is aan benodigde weerstands-capaciteit. Simulatie wordt op basis van de Monte Carlo-methode berekend. Door middel van een simulatie worden 100.000 trekkingen gedaan, waarbij op basis van de kansen en gevolgen van alle risico’s verschillende scenario’s worden nagebootst. Tevens kan de omvang van het risico verschillen per scenario. Elke berekening (binnen een bepaalde bandbreedte) levert nieuwe uitkomsten op. Om die reden worden de berekende uitkomsten hierna afgerond op € 100.000. Ad 2. Risico's met een structureel gevolg vermenigvuldigen met de factor 2 Er zijn risico’s met een eenmalig negatief financieel gevolg, maar er zijn ook risico’s die een permanent (structureel) negatief financieel gevolg kunnen hebben. Deze laatste categorie kan met een factor van 1 (= 1 jaar) of hoger worden meegenomen in de berekening.

Het gaat hier om de afweging tussen voldoende tijd voor beheersing versus onnodig geld reserveren. Een voorbeeld is het risico dat de Uitkering Gemeentefonds of de kosten voor het Sociaal Domein negatief uitpakken. Met factor 1 is er één jaar de tijd om dit gevolg te beheersen, met factor 2 is er twee jaar de tijd, etc. etc. Vanuit het oogpunt van meer zekerheid zijn er gemeenten die voor een factor 3 kiezen, oftewel drie jaar de tijd nemen om het risico te beheersen of te vertalen in de begroting. Volgens de nieuwe werkwijze worden de structurele risico’s welke zich in het eerste jaar (2021) voor kunnen doen vermenigvuldigd met de factor 2. Structurele risico’s welke zich eerst in het tweede begrotingsjaar (2022) voor kunnen doen vermenigvuldigd met de factor 1 en structurele risico’s welke zich eerst in het derde of vierde begrotingsjaar (2023 of 2024) voor kunnen doen vermenigvuldigd met de factor 0. Ad 3. Als zekerheid 90% hanteren Redenen om met een zekerheidspercentage te rekenen zijn:  Afhankelijk van de risicobereidheid wordt een zekerheidspercentage gekozen. Hoe groter de bereidheid hoe lager het percentage/hoe lager de bereidheid hoe hoger het percentage.  Naarmate het zekerheidspercentage toeneemt, neemt het te reserveren bedrag toe.

 Naarmate het zekerheidspercentage toeneemt, is het waarschijnlijker dat het daardoor gereserveerde bedrag voldoende is om de risico’s op te vangen.

65

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

De keuze van de hoogte van het zekerheidspercentage voor het opvangen van de risico’s is vrij. De keuze ligt tussen de 5% en 95%. Het gaat om de inschatting van de beste verhouding tussen (voldoende) geld voor risico’s enerzijds en geen onnodig geld reserveren anderzijds. Gemeente Waadhoeke stelt dat het bedrag dat uit de simulatie komt met een zekerheidspercentage van 90% voldoende is om de risico’s daadwerkelijk af te dekken. Ad 4. De uitkomst vermenigvuldigen met de factor 1,2 Tenslotte kiest de gemeente ervoor om de uitkomst van de simulatie te vermenigvuldigen met factor 1,2. Redenen om met een factor te rekenen, zijn:  Er kunnen niet van te voren ingeschatte risico’s optreden (‘de zogenaamde zwarte zwanen’ = Corona!);  De werkwijze van de gemeente Waadhoeke om risico’s voorzichtig (financieel laag) in te schatten. Wanneer er te veel onduidelijkheid is over het mogelijke financiële gevolg, dan wordt het risico met gevolg op € 0 geschat;  Achtervang voor de dekking van de structurele risico’s van meer dan twee jaar (zie ook onder structurele risico’s). Het streven kan zijn op termijn toe te werken naar een factor 1,0. Dit betekent dat de organisatie dan goed in staat moet zijn (bijna) alle risico’s in te schatten en een risico op een indicatief financieel bedrag te bepalen zodat er (gedeeltelijke) dekking is via het weerstandsvermogen.

Anderzijds kan het verlagen van de structurele weerstandscapaciteit (onvoorzien verlagen, begrotingsruimte inperken, opbrengsten maximaliseren) aanleiding zijn de factor te verhogen van 1,2 naar bijvoorbeeld 1,4. Risico: Waddenglas Waddenglas is een tuinbouwgebied ten zuiden van Sexbierum. Het betreft een gebied dat in samenwerking met de provincie Fryslân en de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (R.V.O.) wordt ontwikkeld. Mede vanwege de tegenvallende verkopen is de ontwikkeling van Waddenglas beperkt tot alleen de 1e fase. Daartoe hebben partijen medio 2015 een addendum bij de Samenwerkingsovereenkomst getekend. De boekwaarde wordt per 31-12-2020 op € 14,6 geraamd met een eindresultaat van € 6,5 mln. negatief. Voor het aandeel (1/3) van de gemeente Waadhoeke in het eindresultaat is een voorziening getroffen. Het grootste risico is het uitblijven/uitstel van grondverkopen. Het maximale risico voor de 3 partijen gezamenlijk kan in dat geval oplopen tot de boekwaarde. Deze kan oplopen tot ruim € 12 miljoen. De gemeente Waadhoeke loopt voor 1/3 deel risico (ca. €4 miljoen). Het verschil tussen het maximale risico en de voorziening bedraagt afgerond € 2,0 miljoen. De kans kan als gemiddeld worden beoordeeld. Risicobeheersing De risico’s worden zoveel mogelijk beperkt door beheersmaatregelen. Dat betekent zoveel mogelijk de kosten beperken en grote investeringen uitstellen.

Tegelijkertijd ligt de focus op verkoop van bouwrijpe grond in Waddenglas. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 2.000.000

Gemiddeld (50%)

I

1

Risico: Kie-1 Kie is een bedrijventerrein aan de zuidwestkant van Franeker. De belangstelling voor de kavels is goed te noemen. De boekwaarde wordt per 31-12-2020 op € 2,5 miljoen geraamd. De grex heeft een verwacht tekort van ca. € 1,3 miljoen. Hiervoor is een voorziening getroffen. Het verschil tussen de boekwaarde en de voorziening bedraagt € 1,2 miljoen. Deze kans kan als klein beoordeeld worden. 66

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Risicobeheersing Naast het beheersen van de kosten wordt middels contacten met ondernemer de verkoop van kavels gestimuleerd. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 1.200.000

Zeer klein (5%)

I

1

Risico: franeker Zuid (Alvestedenwijk) De Alvestêdewyk is de uitbreidingslocatie voor woningbouw van Franeker. De eerste fase is in ontwikkeling en wordt inmiddels woonrijp gemaakt. Ongeveer 150 woningen zijn gerealiseerd. Voor de tweede fase zal eerst nog een uitwerkingsplan opgesteld moeten worden, voordat dit deel bouwrijp kan worden gemaakt. Voor beide fasen geldt overigens wel dat de gronden door de gecontracteerde marktpartij zijn afgenomen en afgerekend. De woonwijk wordt door deze marktpartij, o.b.v. een exploitatieovereenkomst ontwikkeld. De gemeente heeft de gronden (fase 3 en 4) in eigendom. De zogenaamde grondbank. In 2007 heeft de eerste uitname (fase 1 en 2) van gronden door de marktpartij plaatsgevonden voor een bedrag van bijna € 5 miljoen. Contractueel diende in 2013 de grondbank volledig te zijn afgenomen. Deze afname heeft echter niet plaats gevonden. Er is een juridische procedure gestart om alsnog nakoming van het contract te vorderen. Medio 2016 heeft de Rechtbank uitgesproken dat de marktpartij de gronden moet afnemen. Deze overdracht heeft op 25 augustus 2016 plaatsgevonden. Door de marktpartij is vervolgens een gerechtelijke procedure bij het Gerechtshof aangespannen.

Op 27 november 2018 heeft het Gerechtshof vonnis uitgesproken, waarbij de uitspraak van de Rechtbank is vernietigd en de gemeente medewerking heeft verleend aan terug levering en betaling. Feitelijk betekent dit dat de gemeente eind december 2018 het eigendom heeft gekregen van de gronden gelegen in de 3e en 4e fase. Er zijn nu diverse scenario’s denkbaar, waarbij het woningbouwperspectief voor de gemeente in het algemeen en specifiek voor de stad Franeker van belang is. Dit onderwerp maakt inmiddels dan ook deel uit van de overlegagenda tussen gemeente en de ontwikkelende partij. Risicobeheersing Zorgvuldig handelen zowel aangaande de juridische procedure als ook richting de marktpartij Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 11.300.000

Klein/gemiddeld (35%)

I

1

Risico: Ontbreken beheerplan baggeren Er is geen beheerplan baggeren vastgesteld aangezien de financiële middelen voor dekking ontbreken. Er worden wel baggerwerken uitgevoerd op ad hoc basis en gefinancierd met eenmalige middelen. Op basis van de Waterwet 2009 kunnen de waterwegen worden overgedragen aan vaarwegbeheerders (de Provinsje of het Wetterskip). Voor overdracht moet het onderhoud op orde zijn gebracht. Dit betekent dat er gebaggerd moet worden of dat het onderhoud wordt afgekocht. Recent heeft geen taxatie plaatsgevonden. Op basis van eerdere gegevens kan uitgegaan worden van ongeveer € 2,0 miljoen. Om er rekening mee te houden dat voor een dekking niet tijdig gespaard kan worden, wordt de kans beoordeeld op gemiddeld. Risicobeheersing Door werk met werk te maken wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten laag gehouden. Daarnaast worden waar mogelijk vaarwegen overgedragen naar het Wetterskip Fryslân of de Provincie.

67

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 2.000.000

Gemiddeld (50%)

I

1

Risico: Alternatieven in beheerplannen In de vastgestelde beheerplannen (voor wegen, kunstwerken openbaar groen, gebouwen en openbare verlichting) zijn ten aanzien van het groot onderhoud alternatieven doorgevoerd die gericht zijn op kostenbesparing. Het onderhoudsniveau is bepaald op veilig, sober doch doelmatig. Keerzijde hiervan is dat op termijn het aan te pakken onderhoud behoorlijk groter wordt. De kans is aanwezig dat het onderhoud toch eerder uitgevoerd moet worden. Dit brengt een risico met zich mee. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en een gemiddelde kans. Risicobeheersing Door werk met werk te maken wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten laag gehouden. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 1.000.000

Gemiddeld (50%)

I

1

Risico: Seizoenschade gemeentelijke kapitaalgoederen Extremere weersomstandigheden zorgen voor een grotere belasting van de kapitaalgoederen. Dit brengt het risico van ongepland onderhoud met zich mee. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en de kans op klein. Risicobeheersing Door inspecties wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten beperkt gehouden. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 1.000.000

Klein (25%)

I

1

Risico: Misschatting in beheerplannen De kosten voor vervanging en groot onderhoud in beheerplannen is gebaseerd op inspecties en reële schattingen. In totaal bedraagt de omvang van de beheerplannen in de planperiode afgerond € 10.000.000. Er is een kans op misschatting, voordelig en nadelig. Dit kan leiden tot extra kosten, stel 5%. Door de economische situatie wordt door partijen hoger ingeschreven dan in de afgelopen jaren. Daardoor is er amper meer sprake van aanbestedingsvoordelen. Risicobeheersing Regelmatig actualiseren van kostenramingen. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 500.000

Klein (25%)

I

1

Risico: Vervuilde bodemlocaties Niet alle vervuilde bodemlocaties binnen de gemeente zijn in beeld gebracht. Financieel risico laat zich moeilijk in geld uitdrukken. Risicobeheersing Afwijkingen melden via reguliere P&C-cyclus.

68

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 500.000

Klein (25%)

I

1

Risico: Vangnetuitkering WWB (Dienst SoZaWe) Gemeenten dienen tekorten op de budgetten van taakveld 6.63 Inkomensregelingen (programma 7 Sociaal Domein) zelf aan te vullen. Als het tekort oploopt bestaat de mogelijkheid voor compensatie, oftewel een vangnetuitkering. Om voor compensatie in aanmerking te komen moet aan een groot aantal voorwaarden voldaan worden. Waadhoeke komt over 2020 niet in aanmerking voor een vangnetuitkering, omdat er geen sprake is van een tekort, op basis van het uitgangspunt dat alle Corona-effecten worden gecompenseerd. Risicobeheersing Initiatieven nemen en alert zijn om te voldoen aan de regels voor toekenning. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€0

Klein (25%)

I

1

Risico: Kosten Sociaal Domein De belangrijkste financiële risico’s zijn het open eind karakter van Zorg voor jeugd en Wmo en de uitvoering van de Participatiewet. Daarbij zijn de demografische ontwikkelingen een belangrijke factor. De bevolking van Waadhoeke wordt ouder en de middelen volgen deze groei niet exact 1 op 1. Ook is de informatiestroom nog niet zodanig dat we een exact beeld hebben van de jaarlijks te verwachten uitgaven. Dit geldt met name voor het onderdeel Jeugd. De gemeente kan elk jaar een nieuwe groep jongeren krijgen die een geheel andere zorgbehoefte/zorgzwaarte heeft dan de groep die het jaar ervoor hulp nodig had. Bij de uitvoering van de Participatiewet speelt, dat teruglopende rijksinkomsten en wijzigingen in rijksbeleid zorgen voor een exploitatie onder druk bij de Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West/Empatec. Het is van belang mee te wegen dat er nog keuzes gemaakt moeten worden over de toekomstige uitvoering van de Participatiewet. Besluitvorming hierover is voorzien in het eerste kwartaal van 2021 op basis van het zgn. Keuzedocument. Voor de risicoberekening is de realisatie van programma 7 Sociaal Domein als basis genomen, met een risico van 10%. Risicobeheersing Nauwkeurig monitoren van de inkomsten en uitgaven binnen de P&C cyclus. Implementatie beheersmaatregelen m.b.t. GR Fryslân-West (rapport KoxkdeVoogd) Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 4.557.000

Gemiddeld (50%)

S

2

Risico: Gewaarborgde leningen Naast gewaarborgde leningen via de WSW (waarborgfonds sociale woningbouw) staat de gemeente ook rechtstreeks garant voor leningen aan o.a. diverse woningstichtingen (Stichting Accolade en Stichting Wonen Noordwest Friesland). Bruto bedraagt het gewaarborgde bedrag aan leningen en garanties ongeveer € 139,9 miljoen. Hiervan is € 111,3 miljoen voor 50% gewaarborgd (€ 55,6 miljoen). Dit risico wordt als nihil beschouwd. Voor het resterende bedrag van € 28,6 miljoen (€ 139,9 miljoen – € 111,3 miljoen) staat de gemeente voor 100% garant. De kans dat een beroep gedaan wordt op de garantstelling van de gemeente is zeer klein, maar wel aanwezig.

69

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 28.600.000

Zeer klein (5%)

I

1

Risico: Verstrekte langlopende leningen De gemeente heeft in het verleden een aantal langlopende leningen verstrekt aan o.a. De Bildtse Slag (gymlokaal) waarvan de restantsom nog € 977.000 is. Daarnaast is er een lening toegezegd aan de MFC Menaam van € 472.000. De kans dat een lening niet wordt afgelost aan de gemeente is zeer klein maar wel aanwezig. Voor verstrekte langlopende geldleningen is een bestemmingsreserve gevormd. Stand per 31 december 2020: € 106.609. Risicobeheersing De mogelijkheden van risicobeheersing zijn beperkt. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 1.449.000

Zeer klein (5%)

I

1

Risico: Inrichtingsplan Franekeradeel-Harlingen Door jarenlange gas- en zoutwinning in Waadhoeke is schade ontstaan door bodemdaling. Deze bodemdaling is vooral voor de landbouw en de waterhuishouding een groot probleem. Om de schade te herstellen/compenseren is het Gebiedsproject Franekeradeel-Harlingen opgestart. In het inrichtingsplan zijn maatregelen opgenomen gericht op verbetering van de waterhuishouding, infrastructuur, recreatie, landschap en cultuurhistorie. Ook zit een ruilverkaveling in het plan. Bij dit project is een groot aantal partijen betrokken: Provincie Fryslân (projectleiding), Wetterskip Fryslân, Frisia Zout BV, Vermillion Gas&Oil, gemeente Harlingen, gemeente Waadhoeke (de betalende partijen), Agrarische sector, Federatie van Dorpsbelangen Franekeradeel en de Friese Milieufederatie. Het totale plan bevat ongeveer € 50 miljoen aan maatregelen. De gemeente Waadhoeke draagt ongeveer € 3,7 miljoen bij aan het plan. Hierin is inbegrepen € 1,8 miljoen voor de Maatschappelijke Plus. De Maatschappelijke Plus heeft met name betrekking op de herinrichtging van de dorpen Sexbierum, Oosterbierum en Tzummarum. Gezien de omvang en duur van het project zijn er aanbestedings- en uitvoeringsrisico’s aanwezig.

De verbetering van de Ottemaleane en de Kapellewei hebben geleid tot het beschikbaar stellen van extra krediet van € 250.000 vanuit het onderhoudsbudget wegen en de algemene reserve. Door een zeer gunstige aanbesteding is echter geen beroep gedaan op dit extra krediet. De uitvoering van werken is zo goed als afgerond en de aanbestedings- en uitvoeringsrisico's worden als zeer klein geschat en worden gerelateerd aan de bijdrage van de gemeente. De grondaankopen voor met name de ruilverkaveling worden door de betalende partijen voor gefinancierd: totaal voor plm. € 15 miljoen. De financiering door Waadhoeke bedraagt plm. € 750.000. Bij de afronding van de ruilverkaveling (gepland in 2024) worden de betalingen terug gestort. Risicobeheersing Voor het gehele plan is een risicoanalyse gemaakt. Deze analyse wordt gebruikt bij de uitvoering en monitoring van het inrichtingsplan. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 3.700.000

Zeer klein (5%)

I

1

€ 750.000

Zeer klein (5%)

I

1

70

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Risico: Verzelfstandigd Openbaar Onderwijs Financiële verantwoordelijkheid bij verzelfstandigd openbaar onderwijs. Als er tekorten ontstaan bij het openbaar onderwijs blijven de gemeenten eindverantwoordelijk. Risicobeheersing Een commissie van toezicht bestaande uit bestuurders. Periodieke (kwartaal) rapportages en periodiek overleg. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 1.000.000

Klein (25%)

I

1

Risico: Project herstel dorpen en Bildtdijken De gemeentelijke bijdrage in het project is geraamd op € 400.000 (risico’s garantstellingen hypotheken, dragen risico’s van aangekochte woningen etc.). Hiervoor is de reserve ‘risico’s Dorpsherstel Bildtdijken’ ingesteld. De Stichting herstel dorpen en Bildtdijken (die in opdracht van de gemeente Waadhoeke belast was met de aanpak van de verkrotting aan de Oude- en Nieuwebildtdijk) heeft het project tijdig en succesvol afgerond. De provincie heeft op 10 november 2020 haar subsidie vastgesteld op € 907.534. De gemeente heeft, na vaststelling van de subsidie, de stichting en haar bestuursleden decharge verleend en dat schriftelijk bevestigd. De eerste fase van het project is met de renovatie van de 10 woningen feitelijk afgerond en de in eerdere jaren verstrekte bedragen uit de reserve zijn voor € 307.534 weer teruggestort. Risicobeheersing Er is geen risico meer. Risico: Geluidswal Menaam In 2008 is een aanlegvergunning door de gemeente Menameradiel afgegeven. Er zijn nadien vele juridische procedures gevoerd over deze vergunning en over de omvang, vormgeving en samenstelling van deze geluidswal. Er ligt er nog een claim van de vergunninghouder i.c. de voormalige grondeigenaar i.v.m. onrechtmatig genomen, althans door de rechter vernietigde besluiten. Deze zijn in handen gesteld van onze bestuursaansprakelijkheidsverzekeraar.

Dit is nog niet afgewikkeld. Risicobeheersing Er is een kans dat de verzekeraar de ingediende claims niet honoreert en dat de gemeente alsdan in een civielrechtelijk geschil of in minnelijk overleg tot een financiële tegemoetkoming zal besluiten. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 300.000

Gemiddeld (50%)

I

1

Risico: Plafond BTW Compensatiefonds (BCF) Het is onzeker wat de ruimte onder het Plafond van het BTW Compensatiefonds gaat doen in de komende jaren en of er ruimte blijft onder het plafond. De ruimte kan ook negatief worden. In dat geval komt de negatieve ruimte ten laste van het gemeentefonds. De provincie Fryslân schrijft voor dat gemeenten in de begroting 2021-2024 voor de ruimte onder het plafond maximaal rekening mogen houden met de laatst gerealiseerde ruimte. Voor 2021 is dit de ruimte van 2019 (€ 276.000). Met de septembercirculaire 2020 is een voorschot op de ruimte onder het plafond van het BTWcompensatiefonds van 2020 toegevoegd aan het gemeentefonds. Voor de gemeente Waadhoeke is 71

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

dit afgerond € 252.000. Dit ligt onder het maximum dat door de provincie wordt voorgeschreven. De definitieve afrekening vindt plaats in de meicirculaire 2021. Daarmee is het voorschot nog onzeker. Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 252.000

Zeer Klein/klein (10%)

S

2

Risico: Stelpost Jeugd Het kabinet heeft met ingang van 2019 extra middelen beschikbaar gesteld voor Jeugdzorg voor de jaren 2019-2021. Het kabinet heeft de beslissing over het eventueel structureel beschikbaar stellen van extra middelen voor zich uit geschoven naar de volgende kabinetsperiode. Voor de programmabegroting 2021 heeft de provincie Fryslân de volgende richtlijn meegegeven. De gemeente mag de extra middelen in 2021 structureel meenemen in de meerjarenraming. Voor 2022, 2023 en 2024 mag een stelpost ‘Uitkomst onderzoek jeugdzorg’ geraamd worden. In de ruimteberekening van programmabegroting 2021 is rekening gehouden met een structurele stelpost met ingang van 2022. Met de septembercirculaire 2020 heeft het kabinet alsnog eenmalig geld beschikbaar gesteld voor 2022. Hierdoor vervalt de stelpost in 2022 en resteert een structurele stelpost van € 850.000 met ingang van 2023. Het blijft onzeker of het budget structureel wordt toegevoegd. Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 850.000

Klein (25%)

S

0

Risico: Nieuw verdeelstelsel Gemeentefonds De invoering van het nieuwe verdeelstelsel van het gemeentefonds is eind 2020 uitgesteld naar 2023. De invoer brengt herverdeeleffecten met zich mee. Begin februari 2021 het voorstel voor de herijking naar de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) gegaan. Tegelijkertijd is een voorlopig herverdeeleffect per gemeente bekend gemaakt. De gebruikte cijfers in het voorstel zijn van 2017 en daarmee van voor de herindeling van Waadhoeke. De herverdeeleffecten zijn daarom ook alleen bekend gemaakt voor de voormalige gemeenten. Het huidige beeld is positiever dan geschetst bij programmabegroting 2021. De verwachting was een ingroeiregeling van maximaal € 25 per inwoner per jaar. Dit is door het Rijk verlaagd naar maximaal € 15 per inwoner per jaar. Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. We zijn aangehaakt bij de Friese lobby. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 690.000

Gemiddeld (50%)

S

72

0

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Verzameltabel risicobeheersing Risico Bedragen x € 1

Toelichting risico

Maximaal financieel risico

Kans S/I Factor

Grondexploitatie Waddenglas

Belangrijkste risico is een stagnerende ontwikkeling van de glastuinbouwsector.

2.000.000 50%

I

1

Kie-1

Belangrijkste risico is de stagnerende verkoop. Er is een voorziening gevormd, deze is al in mindering gebracht op het financieel risico.

1.200.000 5%

I

1

Alvestedenwyk

Grond weer in eigendom bij gemeente, diverse scenario's denkbaar, onzekerheid over nog te nemen besluit.

11.300.000 35%

I

1

Totaal risico grondexploitatie

14.500.000

Kapitaalgoederen Beheerplannen, ontbreken baggerplan

Er is geen baggerplan vastgesteld aangezien de financiele middelen voor dekking ontbreken.

2.000.000 50%

I

1

In de beheerplannen zijn ten aanzien van het groot onderhoud alternatieven doorgevoerd gericht op kostenbesparing. Beheerplannen, seizoenschade Het onderhoudsniveau is gesteld op sober doch doelmatig. Keerzijde hiervan is dat de kans op acuut op te pakken achterstallig onderhoud Beheerplannen, misschatting De kans is aanwezig dat extra onderhoud moet worden uitgevoerd. Dit brengt een risico met zich mee.

1.000.000 50%

I

1

1.000.000 25%

I

1

500.000 25%

I

1

500.000 25%

I

1

Beheerplannen, alternatieven

Beheerplannen, vervuilde bodemlocaties

Niet alle vervuilde bodemlocaties binnen de gemeente zijn in beeld gebracht.

Totaal risico kapitaalgoederen

5.000.000

Overige financiële risico's met een incidenteel karakter Vangnetuitkering WWB

Risico op (gedeeltelijk) niet honoreren aanvraag

0 25%

I

1

Sociaal Domein

Variabelen m.b.t. inkoop en het aanbieden van zorg zijn nog onzeker.

4.557.000 50%

S

2

Gewaarborgde leningen

De gemeente staat borg voor leningen aan diverse organisaties en stichtingen Risico dat de leningen niet worden terugbetaald door de desbetreffende organisatie

28.600.000 5%

I

1

1.449.000 5%

I

1

Aanbestedings- en uitvoeringsrisico's. Inclusief de maatschappelijke plus.

3.700.000 5%

I

1

Langlopende leningen Inrichtingsplan FranekeradeelHarlingen

73

Gemeente Waadhoeke Risico Bedragen x € 1

Jaarstukken 2020 Toelichting risico

Maximaal financieel risico

Voorfinanciering grondaankopen Openbaar Onderwijs Herstel dorpen/Bildtdijken

Verzelfstandigd openbaar onderwijs, gemeenten eindverantwoordelijk Risico's garantstelling hypotheken, aangekochte woningen, e.d.

Kans S/I Factor

750.000 5%

I

1

1.000.000 25%

I

1

0 50%

I

1

Geluidwal Menaam

Sanering

300.000 50%

I

1

Plafond BCF

Ruimte onder plafond BCF

252.000 10%

S

2

Stelpost Jeugd

Extra structurele middelen jeugd

850.000 25%

S

0

690.000 50%

S

0

Nieuw verdeelstelsel Effect herijking van het gemeentefonds gemeentefonds Totaal overige financiele risico's met een incidenteel karakter

42.148.000

Totaal benoemd risico

61.648.000

De ratio weerstandsvermogen bedraagt:

€ 14.429.667 € 15.500.000

= 0,93 (matig)

De stand van de algemene reserve is tot en met begrotingswijziging 12 van 2020, aangevuld met claims en andere verplichtingen tot en met de 3e begrotingswijziging van 2021. De kwantificering van de gelopen risico's is met behulp van Naris berekend op € 16,5 miljoen. Hierbij dient er rekening worden gehouden dat er een reserve grondexploitatie is gevormd ter dekking van de risico's binnen de grondexploitatie. De stand van de reserve grondexploitatie is per 31-12-2020 € 1.419.870 (afgerond € 1,4 miljoen). De nog besteedbare reserve grondexploitatie is € 1,0 miljoen, omdat er een claim van € 400.000 ligt op de reserve grondexploitatie voor het woonrijp maken van Nije Kamers IV en V in St.-Annaparochie. Hierdoor wordt er ingeschat dat de gemeente € 15,5 miljoen aan risico's loopt (€ 16,5 miljoen - € 1,0 miljoen).

74

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

B. Niet gekwantificeerde risico's, ontwikkelingen en onzekerheden De niet-gekwantificeerde risico’s hebben ook een (negatief) effect op de bedrijfsvoering en/of de financiële positie. Het effect is echter niet meetbaar gemaakt in euro’s. Hieronder is een groot aantal risico’s en onzekerheden benoemd, zowel eenmalig, structureel, groot, klein, etc. De volgorde van presentatie geeft geen indicatie van prioriteit of rangorde. Materieel begrotingsevenwicht De (meerjaren) begroting moet materieel in evenwicht zijn, dat wil zeggen, dat structurele lasten gedekt moeten worden door structurele baten. Omdat een gemeente per definitie meer wensen dan mogelijkheden heeft zal er altijd spanning op de beschikbare middelen en dus ook op het begrotingsevenwicht staan. Daarnaast zullen zich onmiskenbaar autonome ontwikkelingen voordoen waarmee geen rekening kon worden gehouden. Risicobeheersing Om te voorkomen dat er teveel middelen worden ingezet wordt in de meerjaren begroting altijd het jaar met de minst gunstige begrotingspositie als uitgangspunt genomen. Hierbij wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met toekomstige (autonome) ontwikkelingen in zowel de baten als de lasten.

Kapitaallasten Conform de nota Reserves en Voorzieningen wordt alle bespaarde rente ten gunste van de exploitatie gebracht, met uitzondering van de bespaarde rente over het saldo van de Algemene Reserve boven de € 15,0 miljoen. Gevolg van dit besluit is dat de omvang van de reserves en/of voorzieningen direct van invloed zijn op de (rentelasten/baten in de) exploitatie en dat hierdoor de verschillen tussen begroting en rekening per jaar kunnen wisselen, zowel positief als negatief. Risicobeheersing Door mutaties in de overige reserves en voorzieningen is de verwachte rente-bate aangepast. In het meerjarenbeeld is rekening gehouden met een afname van de reserves en voorzieningen o.a. in verband met de uitvoering van het onderhoud aan de kapitaalgoederen. Rijksbeleid (o.a. gemeentefonds, decentralisaties) Het rijksbeleid is van grote invloed op de gemeentelijke organisatie. Bezuinigingen, decentralisatie van taken, herijking van het gemeentefonds zijn actuele onderwerpen die tot onzekerheden in het (financieel) beleid leiden. Actueel is de herziening van het gemeentefonds. Risicobeheersing De ontwikkelingen in het rijksbeleid worden op de voet gevolgd en waar mogelijk vertaald in maatregelen. Ten aanzien van de decentralisatie van taken is het uitgangspunt dat taken uitgevoerd worden op basis van beschikbaar budget.

Risico’s in uitvoering en bedrijfsvoering worden beheerst door de samenwerking met omliggende gemeenten te zoeken. Kosten juridische bijstand bij gegrond verklaarde bezwaren Burgers hebben de mogelijkheid om bij de indiening van bezwaarschriften tegelijk te verzoeken de kosten van juridische bijstand te vergoeden. De gemeente is verplicht deze kosten te vergoeden als een bezwaarschrift gegrond wordt verklaard en vaststaat dat het besluit waartegen de bezwaren zich richtten, onrechtmatig is genomen. Risicobeheersing De gemeente heeft een beperkte capaciteit in huis als het gaat om juridische ondersteuning. Bij specifieke casussen wordt er ingehuurd. 75

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Verzekeringen De gemeente is in de meeste gevallen voor risico’s betreffende brand en storm verzekerd. Als basis daarvoor geldt de verzekerde waarde zoals die ten tijde van het afsluiten van de verzekering bekend was. De verzekerde waarden worden geïndexeerd en zijn per definitie op niveau. Eisen door ICT- en beveiligingsontwikkelingen naast extra aanschaf en vernieuwing van inventaris, computers e.d. leiden tot verandering. Wijzigingen wat betreft de verzekerde waarden moeten geregistreerd worden. Risicobeheersing Preventiebeleid draagt bij tot beperking van risico’s. WA-verzekeringen en fraude risico's Op het terrein van de wettelijke aansprakelijkheid is in de jurisprudentie een verschuiving waarneembaar, waardoor de positie van de ‘benadeelde’ ten opzichte van de bestuursorganen sterker wordt. Ook is de aansprakelijkheid van werkgevers verruimd. Er is een toenemende claimbereidheid te bespeuren. De risico’s van besturen worden hierdoor vergroot. Risicobeheersing Preventiemaatregelen ter voorkoming van fraude in relatie tot integriteit. Automatisering/ICT Automatisering en ICT zijn essentieel voor de werkprocessen in de organisatie. Dit betekent dat systemen up to date moeten zijn en blijven, en dat uitval opgevangen moet kunnen worden. Wij hebben het beheer van onze ICT omgeving ondergebracht bij het shared service centrum Leeuwarden (SSC).