Jaarstukken 2020 corsanr 21.201808 .pdf

De kwaliteitsafspraken en -eisen over onze ICT omgeving zijn opgenomen in een servicelevel agreement (SLA) en dossier afspraken procedures (DAP). Risicobeheersing Voor het geval dat uitval van ICT zich voordoet, zorgen maatregelen die gericht zijn op de oorzaak ervoor, dat (de kans op) een gebeurtenis wordt voorkomen dan wel verminderd. Maatregelen gericht op de gevolgen zorgen ervoor, dat de gevolgen minder zijn als de gebeurtenis zich voordoet. Jaarlijks simuleren en testen wij gezamenlijk een situatie waarbij ICT systemen uitvallen en er een back up en recovery situatie wordt nagebootst. Dit is ook onderdeel van informatiebeveiligingsplan. Informatie veiligheid Privacy In veel opzichten was 2020 een bewogen jaar. Zo ook wat betreft privacy. Vanaf maart 2020 moest een groot deel van de medewerkers van Waadhoeke thuiswerken. Dit bracht veel uitdagingen met zich mee. Daarom is er ook vanaf toen veel aandacht besteed aan veilig thuiswerken. We hebben daarom bewust veelvuldig hierover gecommuniceerd. Niet alleen tips voor hoe men dit veilig kon doen, maar ook een intensievere communicatie over wat men moet doen wanneer er iets fout gaat. Zo is het proces omtrent het melden van een data lek vereenvoudigd en onder de aandacht gebracht. Thuiswerken betekent ook dat de digitale dienstverlening een belangrijkere positie binnen de gemeente kreeg.

Afspraken moesten zoveel mogelijk digitaal, wat de uitrol van Microsoft Teams versneld heeft. Daarnaast is er een pilot beeldbellen gestart, waar vooraf in goede samenwerking een DPIA op is uitgevoerd. Ook bij het verder implementeren van de mogelijkheden van Teams wordt nadrukkelijk naar de privacyrisico’s gekeken. 76

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

De invoer van het nieuwe zaaksysteem en aanverwante applicaties is ook een intensief project waarbij continue de privacyrisico’s gemonitord moeten worden. Door gevraagd en ongevraagd te adviseren proberen we privacy vooraan in het traject te krijgen. Op die manier is privacy niet de spreekwoordelijke rem in een traject, maar is het juist een integraal onderdeel van een groeiende organisatie die belang hecht aan het op een veilige en rechtmatige manier verwerken van de persoonsgegevens van haar inwoners. Ook binnen de dagelijkse werkzaamheden van de medewerkers is men zich meer en meer bewust van het belang van privacy. Wel blijft het een uitdaging om overal vanaf het begin betrokken te zijn. Wel kunnen we stellen dat de implementatie van maatregelen op de openstaande punten uit de AVG gestaag vordert. De implementatie van het ISMS/PMS is gestart en zal hier in 2021 ook zeker aan bijdragen. Informatieveiligheid De gemeente Waadhoeke is zich bewust van de toename en impact van cybercriminaliteit. We zorgen er voor dat we door samenwerking met regiopartners en signalen van onder meer het Nationaal Cybersecurity Center (NCSC) en de Informatiebeveiligingsdienst voor gemeenten (IBD) op de hoogte zijn van de dreigingen waarmee we als organisatie te maken hebben.

Deze doorlopende dreiging van kwaadwillenden zorgt er voor dat de noodzaak van het uitvoeren van ons beleid en het nemen van maatregelen evident blijft. In 2020 hebben we wederom een aantal stappen gezet om de robuustheid van onze organisatie te borgen. De belangrijkste resultaten daarbij waren: -

-

Het weerbaarder maken van ons personeel. Hiervoor is een uitgebreide bewustzijnscampagne gevoerd. De nadruk lag hierbij op hoe gedrag van invloed is op veiligheid. Daarbij is expliciet aandacht geweest voor veilig thuiswerken, wat door de landelijke COVID maatregelen de norm is gebleken in het afgelopen jaar. Tevens is aandacht geweest voor het bewust omgaan met privacyrisico’s. Het vaststellen van een nieuw informatiebeveiligingsbeleid, dat gebaseerd is op de nieuwe Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). De tijdige afronding van de ENSIA zelfevaluaties en de audit voor Suwinet. Deze laten een beeld van beheersing van deze processen zien. De stand van zaken rond Suwinet wordt in een separate collegeverklaring verantwoord.

BTW vraagstukken Voor projecten met derden die met steun van de gemeente worden gefinancierd, of projecten waarvan de gemeente de projectleider is met steun van derden, is het erg belangrijk dat de btw component niet vergeten wordt. Deze vorm heeft vaak te maken met mengpercentages. Voorafgaand aan de uitvoering van het project is toestemming van de belastingdienst wenselijk. De gemeente Waadhoeke heeft sinds 2019 te maken met de specifieke uitkering sport. Er was voor deze specifieke uitkering € 188 miljoen beschikbaar in 2020. De aanvragen van iedere gemeente oversteeg het macrobudget wat er beschikbaar is gesteld. Hierdoor heeft de gemeente een voorschot uitgekeerd gekregen wat 80% was van de originele aanvraag. De gemeente Waadhoeke loopt een risico voor het verschil tussen de originele aanvraag en het uitgekeerde bedrag. Risicobeheersing Periodiek en ad hoc overleg tussen afdeling Financiën en vakafdelingen. Daarnaast worden kredietaanvragen en boekingen gescreend op btw-vraagstukken.

77

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Horizontaal toezicht De gemeente Waadhoeke valt onder het zogenaamde Horizontaal Toezicht (HT). Op deze manier vervalt, op termijn zodra er sprake is van aangepast toezicht, de 5-jaarlijkse controle en worden (nadelige) verrassingen achteraf voorkomen. Bij Horizontaal Toezicht gaat het om het proces dat de Belastingdienst bij alle fiscale facetten wordt betrokken. Vooraf en open overleg met de Belastingdienst is hierbij belangrijk. Een van de onderdelen die de gemeente moet ontwikkelen is het zgn. Tax Control Framework (TCF). Hierin worden alle processen die te maken hebben met fiscaliteit beschreven. De voortgang van de ontwikkeling van dit TCF is mede bepalend voor het in stand blijven van het convenant en voor het bereiken van aangepast toezicht. Risicobeheersing Borging in processen en toepassen van interne controles. VPB Op 1 januari 2015 is het wetsvoorstel “modernisering vennootschapsbelastingplicht overheidsondernemingen” in werking getreden. Op 1 januari 2016 is de belastingplicht gestart. De gevolgen van het wetsvoorstel zijn: - vennootschapsbelasting op belaste activiteiten - meerjarenbegroting/ dividendpolitiek - gevolgen grondexploitatie - inrichten fiscale administratie, waaronder de fiscale openingsbalans financieel systeem De gemeente Waadhoeke heeft Caraad Belastingadviseurs gevraagd om te helpen met de inventarisatie en implementatie van de VPB plicht.

De gemeente Waadhoeke heeft op dit moment geen (reguliere) fiscale ondernemingsactiviteit. Een aantal grexen komen door de winsttoets en zijn daarmee Vpb-plichtig Leerlingenvervoer Gemeenten zijn verplicht een regeling vast te stellen op basis waarvan ouders van leerlingen - onder bepaalde voorwaarden - aanspraak kunnen maken op bekostiging van vervoer van en naar school. Het vervoer omvat leerlingen van basisscholen, speciale scholen voor basisonderwijs en scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs. Leerlingen van het regulier voortgezet onderwijs die gehandicapt zijn kunnen in principe ook in aanmerking komen voor bekostiging van het vervoer. Uitgangspunt van de regeling is een bekostiging op basis van het openbaar vervoer. Als dat niet mogelijk is kan aangepast vervoer bekostigd worden. Risicobeheersing Het leerlingenvervoer is een zogenaamde “open-eind-regeling”. Dit betekent dat het aantal aanvragen en de daarmee gepaard gaande kosten moeilijk in te schatten zijn. Peuterspeelzalen De bekostigingssystematiek is zo dat ouders een inkomensafhankelijke bijdrage betalen voor deelname aan het peuterspeelzaalwerk. Afhankelijk van het inkomen krijgen ouders een toeslag van de Belastingdienst. Bij kostwinnersgezinnen wordt deze toeslag (een vast bedrag per kind) door de gemeente betaald. Het aantal kinderen dat van deze voorziening gebruik maakt fluctueert elk jaar.

Risicobeheersing De bijdrageregeling is een zogenaamde “open-eind-regeling”. Dit betekent dat het aantal aanvragen en de daarmee gepaard gaande kosten moeilijk in te schatten zijn.

78

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Algemene risico's verbonden aan het subsidiëren van instellingen De gemeente Waadhoeke verstrekt jaarlijks vele subsidies, van kleine bedragen tot vele tonnen. Risico’s liggen er vooral op het gebied van de gesubsidieerde instellingen die grotendeels gefinancierd worden door de gemeente en die een bestuurlijke relatie met de gemeente hebben. Als er iets mis gaat dan is het veelal de gemeente die problemen moet oplossen en opdraait voor de financiële gevolgen. Risicobeheersing Tussentijds voortgangsgesprek met instellingen die substantieel subsidie ontvangen (groter dan € 50.000), in gesprek gaan als er problemen gesignaleerd worden, controle- of beoordelingsverklaring bij de jaarstukken. De impact van de Coronapandemie is in 2020 een specifiek gesprekspunt met gesubsidieerde instellingen geweest Beschermd wonen Tot op heden worden de taken uitgevoerd via Centrumgemeenten, in ons geval Leeuwarden. Met ingang van 2018 ligt het financieel risico al bij de gemeente. In jaarrekening 2020 was het aandeel van Waadhoeke in het overschot van gemeente Leeuwarden afgerond € 72.000. Hieruit blijkt dat de genomen maatregelen door SDF voldoende effect hebben gehad in het terugdringen van het tekort. Voor Waadhoeke hebben we in 2021 rekening gehouden met € 110.000 aan lasten. Op dit moment is SDF bezig met de aanbesteding van Beschermd Wonen vanaf 2022.

De financiële effecten hiervan laten zich op dit moment nog moeilijk duiden. Hiernaast is de herijking van het budget van Beschermd Wonen nog steeds actueel, omdat de nieuwe verdeling is uitgesteld tot 2023. Risicobeheersing Regelmatig overleg en afstemming met SDF. Ziekteverzuim Op 1 januari 2004 is de Wet verlenging loondoorbetalingverplichting bij ziekte (WVLBZ) in werking getreden. Als gevolg van deze wet is de loondoorbetalingperiode verlengd van één naar twee jaar. Het totale loon over deze periode mag niet meer bedragen dan 170% van het laatstverdiende loon. In de CAO gemeenten is bepaald dat een zieke medewerker gedurende de eerste zes maanden recht heeft op 100% doorbetaling. In de zevende tot en met de twaalfde maand 90% en in het tweede ziektejaar 75%. Na deze 24 maanden moet bij voortdurende arbeidsongeschiktheid tot aan het einde van het dienstverband 70% van het loon worden doorbetaald. De wachttijd voor een uitkering op grond van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) – voorheen WAO – is voor volledig arbeidsongeschikten verlengd naar twee jaar. Voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten, die op of na 1 juli 2007 ziek zijn geworden, geldt sinds 1 juli 2008 nog een “derde ziektejaar”. Risicobeheersing Maatregelen gericht op preventie zoals coaching, stimuleren van een gezonde leefstijl, aanbieden van een preventief medisch onderzoek (PMO).

Wet WIA Wet WIA Per 1 januari 2006 is de WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen) in de plaats gekomen van de WAO. De nadruk komt voortaan te liggen op de geschiktheid om te werken. Tenzij een medewerker volledig arbeidsongeschikt is, is hij altijd in de eerste plaats voor een deel arbeidsgeschikt. Voor het deel dat niet gewerkt kan worden, ontvangt men een uitkering. Men heeft de keus om voor het overige deel te gaan werken. Dat wordt door de overheid ook gestimuleerd, want doe je dit niet, dan holt de aanvullende uitkering achteruit. Deze wijziging betekent het één en ander voor de organisatie. Het vraagt een nog actievere en zorgvuldiger hantering van het 79

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

ziekteverzuimbeleid. Regelmatige toetsing in hoeverre het huidige beleid voldoet aan nieuwe wetgeving moet zeker plaatsvinden. Risicobeheersing Maatregelen gericht op begeleiding en ondersteuning bij re-integratie. We laten ons daarbij ondersteunen door Qare. Keuzepensioen Door de invoering van keuzepensioen zijn de individuele mogelijkheden toegenomen en wordt meer verantwoordelijkheid bij de individuele werknemer gelegd. Een evenwichtige verdeling van de lusten en de lasten voor de oudere- en de jongere generatie is een belangrijk uitgangspunt voor de inhoud van de maatregelen geweest. De mogelijkheid bestaat om tussen 60 en 70 jaar uit te treden. Ook is er de mogelijkheid om deeltijdpensioen op te nemen. Dit onvoorspelbare vraagt een grote mate van flexibiliteit van de organisatie. Risicobeheersing De mogelijkheden van risicobeheersing zijn beperkt. WW en bovenwettelijke WW Sinds 1 januari 2001 is de Werkloosheidswet (WW) ook van toepassing op overheidspersoneel. Dit betekende een achteruitgang in vergelijking met de oude wachtgeld- en uitkeringsregeling. Ter compensatie is toen voor het overheidspersoneel een bovenwettelijke WW-regeling getroffen, die de laatste jaren geleidelijk verslechtert. De wettelijke en bovenwettelijke werkloosheidsuitkeringen aan voormalig personeel worden maandelijks door de uitkeringsinstanties UWV en Raet bij onze gemeente in rekening gebracht.

Risicobeheersing Er is een extra uitkering in de Cao Gemeenten opgenomen om de versoberingen in de WW te repareren. Werknemers betalen voor deze reparatie uitkering een kostendekkende werknemerspremie. Daarmee moeten gemeenten zelf een derde jaar WW financieren. De ingehouden werknemerspremies worden centraal gereserveerd. Verbonden partijen De gemeente Waadhoeke neemt deel in een aantal verbonden partijen. Dit zijn partijen die gemeentelijke taken in opdracht van de gemeente uitvoeren. Gemeenten lopen een aantal risico’s ten aanzien van verbonden partijen. Het gaat hierbij o.a. om:  Financiële tekorten bij verbonden partijen;  Taken, doelstellingen en prestaties worden niet gerealiseerd;  Onvoldoende sturingsmogelijkheden door de organisatievorm (bijvoorbeeld door verschillende inzichten bij de deelnemers in een Gemeenschappelijke Regeling) De verbonden partijen worden afzonderlijk toegelicht in de paragraaf Verbonden Partijen in deze jaarrekening. In deze paragraaf worden bovengenoemde zaken vermeld zodra deze van toepassing zijn bij één van de verbonden partijen. Risicobeheersing Door duidelijke afspraken met verbonden partijen, een frequente rapportage/verantwoording door verbonden partijen aan de gemeente en periodieke ambtelijke overleggen wordt het inzicht in het functioneren van de verbonden partijen vergroot.

Hiermee wordt getracht de gelopen risico's te minimaliseren. 80

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Overdracht oevers en vaarwegen Waadhoeke neemt deel in een provinciaal onderzoek naar oevers en eigendom. Inmiddels zijn vijf varianten voor het beheer en onderhoud van oevers langs vaarwegen uitgewerkt en is gevraagd een voorkeursvariant te onderschrijven. Uitgaande van variant 5 krijgt de gemeente 27 km in beheer en onderhoud. Risicobeheersing De Stuurgroep Oevers (waarin gemeente Waadhoeke deelneemt) en het Provinciaal Bestuurlijk Overleg Water (PBOW) willen proberen om tot een eenduidig gezamenlijk advies te komen aan provinciale staten en gedeputeerde staten. Insteek is dat de Friese gemeenten een unaniem gezamenlijk advies uitbrengen aan de Provincie. Overigens is ligt de uiteindelijke keuze voor toewijzing bij de provincie. Ook zonder consensus over een toewijzingsmethode kan de provincie eigenhandig op basis van de Waterwet het beheer en onderhoud toewijzen. Als alle partijen besluiten om mee te gaan met de voorkeursvariant wordt in 2021 nader uitgewerkt wat dit technisch en financieel voor individuele partijen op detailniveau gaat betekenen. Hetzelfde geldt voor de benodigde bijdrage aan het gezamenlijk in te stellen oeverfonds.

Gevolgen Covid-19 virus De economische en financiële gevolgen van het Coronavirus kunnen op korte en middellange termijn groot zijn voor de gemeente, ondanks de compensatie door het rijk (met noodpakketten en een omvangrijk, breder steun- en herstelpakket). Hierdoor is het voor een kwantitatieve weergave van risico’s of effecten nu nog te vroeg. In de gemeente werken we intensief om de financiële effecten van de corona crisis zoveel mogelijk te beperken. We delen hierbij de crisis in 3 fasen in. Fase 1 richt zich voornamelijk op het bestrijden van de ontstane problemen. Hierbij gaat het voornamelijk om ondersteunen van zowel inwoners, bedrijven als diverse sport- en cultuurverenigingen. Dit is bij uitstek een fase waarbij het Rijk aan zet is. Het noodpakket van het Rijk sluit hierbij aan. De gemeente leverde en levert in deze fase maatwerk en ondersteuning in lokale situaties. Fase 2 richt zich op herpakken, in deze fase komt naar voren welke bedrijven en instellingen wel of niet meer levensvatbaar zijn en wat er nodig is om levensvatbare bedrijven verder te helpen. Naar verwachting zal hier een mix van hulp (gemeenten, rijk, provincies, EU) nodig zijn. Fase 3 focust zich op de opbouw. Dit is vooral de fase waar we als gemeente op willen focussen en willen investeren in opbouw en aanbrengen van nieuw verdienvermogen.

Risicobeheersing Binnen de reguliere P&C cyclus zal worden gecommuniceerd over de financiële gevolgen van de corona crisis en de compensatie die vanuit het Rijk zal worden ontvangen. Daarnaast is er in de gemeentelijke organisatie een centraal crisisteam ingericht en een team dat zich richt op vragen vanuit inwoners en ondernemers voor de diverse maatregelen die de gemeente neemt.

81

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

C. Financiële kengetallen 1a. Netto schuldquote Een kengetal om de hoogte van de schulden van gemeenten te beoordelen en te vergelijken is de netto schuld als aandeel van de inkomsten, uitgedrukt in procenten. Dit kengetal is de netto schuldquote. De hoogte van de inkomsten bepaalt in belangrijke mate hoeveel schuld een gemeente kan dragen. Hoe hoger de inkomsten des te meer rente en aflossing een gemeente kan dragen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. 1A Netto schuldquote

2020 Begroting

2020 Rekening

A Langlopende schulden en vlottende passiva

39.848

52.820

B Uitzettingen looptijd < 1 jaar en liquide middelen

5.000

9.771

Netto schuld (A-B) C Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties reserves)

34.848

43.049

120.046

137.868

29%

31%

Bedragen x € 1.000

Netto schuldquote (A-B)/C x 100%

Analyse De gemiddelde netto schuldquote van de Nederlandse gemeenten bedraagt ongeveer 79%. Een normale netto schuldquote bevindt zich tussen 0% en 100%. Dit varieert door investeringen die gedaan zijn. De netto schuldquote van de gemeente Waadhoeke bedraagt gemiddeld 31%. Dit is lager dan gemiddeld en geeft aan dat rente en aflossing geen onevenredig deel uitmaken van de exploitatie. 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen In veel gevallen lenen gemeenten gelden aan derden of verbonden partijen. Hierover wordt rente in rekening gebracht en worden aflossingen ontvangen. Voor het bedrag aan verstrekte leningen hebben de schulden per saldo geen lasten op de exploitatie. Deze verstrekte leningen zijn niet meegenomen in de definitie van de netto schuldquote bij 1A. Wanneer sprake is van een grote portefeuille verstrekte leningen kan dit de netto schuldquote negatief beïnvloeden. Daarom wordt ook de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen berekend (verstrekte leningen worden in mindering gebracht op de schulden). De gemeente Waadhoeke heeft beperkt leningen verstrekt. Gemiddeld over de afgelopen jaren gaat het om een bedrag van afgerond € 2.000.000. 1B Netto schuldquote gecorr. Voor alle verstrekte leningen

2020 Begroting

2020 Rekening

A Langlopende schulden en vlottende passiva

39.848

52.820

B Verstrekte leningen

2.095

1.857

C Uitzettingen looptijd < 1 jaar en liquide middelen Netto schuld gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen (A-B-C)

5.000 32.753

9.771 41.192

D Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties reserves)

120.046 27%

137.868 30%

Bedragen x € 1.000

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen (A-B-C)/D x 100%

82

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Analyse De gemiddelde netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen bedraagt voor alle Nederlandse gemeenten ongeveer 57%. Het verschil tussen de kengetallen 1A en 1B laat zien dat Nederlandse gemeenten gemiddeld meer leningen verstrekken dan Waadhoeke. 2. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft de verhouding weer tussen het eigen vermogen en het balanstotaal. Hiermee wordt inzichtelijk in welke mate de bezittingen op de balans (linkerzijde) gefinancierd zijn met eigen vermogen. De tegenhanger van de solvabiliteitsratio is de schuldratio. De schuldratio geeft aan welk deel van de bezittingen gefinancierd is met vreemd vermogen. In het bedrijfsleven wordt de solvabiliteitsratio gebruikt om inzichtelijk te maken in welke mate aan de financiële verplichtingen (aflossing van schulden) kan worden voldaan. Met name bij een liquidatie. Het eigen vermogen van een gemeente bestaat uit de reserves. Solvabiliteitsratio

2020 Begroting

2020 Rekening

A Eigen vermogen (cf. art. 42 BBV)

38.062

38.365

B Balanstotaal

97.648

118.627

39%

32%

Bedragen x € 1.000

Solvabiliteit (A/B) x 100%

Analyse De solvabiliteit van de gemeente Waadhoeke bedraagt in 2020 32%. Dit is nagenoeg identiek aan het gemiddelde van de Nederlandse gemeenten (33%) en kan derhalve worden gezien als een gezonde solvabiliteit. Opgemerkt moet worden dat voorzieningen worden gezien als vreemd vermogen aangezien hier verplichtingen tegenover staan. Waadhoeke heeft een behoorlijke voorziening op de balans om de uitgaven in de beheerplannen te dekken. 3. Kengetal grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De boekwaarde van de grondexploitatie heeft daarmee een relatie met de netto schuldquote aangezien rente toegerekend en geactiveerd wordt en daarmee niet op de exploitatie drukt. En in een normale situatie zullen bij verkoop de schulden die aangegaan zijn voor de aankoop van bouwgrond afgelost kunnen worden. Daarom wordt het kengetal grondexploitatie ook uitgedrukt als de boekwaarde ten opzichte van de totale baten exclusief mutaties in de reserves. Grondexploitatie Bedragen x € 1.000

A Niet in exploitatie genomen bouwgronden (cf. art. 38 lid a punt 1 BBV) B Bouwgronden in exploitatie (cf. art. 38 lid b BBV) C Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties reserves) Grondexploitatie (A+B) / C x 100%

83

2020 Begroting 0

2020 Rekening 0

5.000

23.244

120.046

137.868

4%

17%

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Analyse De grondexploitatie vormt een groot aandeel in de bezittingen van de gemeente (Met name fase 3 en 4 van Franeker Zuid en Waddenglas vormen samen een groot deel van de bouwgrondexploitatie). 4. Structurele exploitatieruimte Op basis van de Gemeentewet moet de begroting structureel en reëel in evenwicht zijn. Structureel evenwicht betekent dat structurele lasten gedekt moeten worden door structurele baten. Een aantal uitgaven in de begroting zijn incidenteel. Op basis van artikel 19 BBV worden incidentele baten en lasten en structurele mutaties in de reserves al inzichtelijk gemaakt. Om de structurele exploitatieruimte inzichtelijk en vergelijkbaar te maken wordt deze uitgedrukt in een percentage. Het kengetal wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten exclusief mutaties in reserves. Structurele exploitatieruimte

2020 Begroting

2020 Rekening

A Totale structurele lasten

119.605

116.028

B Totale structurele baten

120.046

117.199

C Totale structurele toevoegingen aan de reserves

174

0

D Totale structurele onttrekkingen aan de reserves

839

674

120.046

137.868

1%

1%

Bedragen x € 1.000

E Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties reserves) Structurele exploitatieruimte ((B-A)+(D-C))/( E ) x 100%

Analyse Het blijkt dat de structurele exploitatieruimte beperkt is. Het grootste deel van de baten en lasten in de exploitatie is structureel. De rekening/begroting is minder flexibel wat betekent dat bijsturen lastig is. 5. Belastingcapaciteit Belastingen zijn een belangrijke inkomstenbron voor gemeenten. Verhoging van belastingen geeft structurele ruimte in de begroting. Belastingen zijn echter ook een politiek gevoelig punt, wat het belang van vergelijking vergroot. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van lokale lasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met de gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt daarom berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijke gemiddelde in jaar t-1 uitgedrukt in een percentage.

84

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishouden

2020 Begroting 287

2020 Rekening 272

B Rioolheffing voor gezin

237

260

C Afvalstoffenheffing voor een gezin

238

245

Bedragen x € 1.000

A OZB-lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde

D Eventuele heffingskorting E Totale woonlasten voor gezin bj gemiddelde WOZ-waarde (A+B+C-D)

0

0

762

777

F Woonlasten landelijke gemiddelde voor gezin in t-1

721

773

106%

101%

Woonlasten t.o.v. landelijke gemiddelde jaar er voor (E/F) x 100%

Analyse Uit de vergelijking blijkt dat de woonlasten van de gemeente Waadhoeke, bij een WOZ-waarde van € 173.000, iets hoger dan het landelijk gemiddelde liggen. Dit zegt echter maar beperkt iets over de mogelijkheid om de lasten wel of niet te verhogen. De rioolheffing en afvalstoffenheffing mogen maximaal kostendekkend zijn, de OZB wordt door gemeenten zelf bepaald. Ter indicatie: van alle gemeenten is de laagste gemiddelde woonlast ongeveer € 573 en de hoogste ongeveer € 1.440. Verloop kengetallen Totaal kengetallen Jaarstukken 2020

2020 Begroting

2020 Rekening

Netto schuldquote

29%

31%

Netto schuldquote gecorr. voor alle verstrekte leningen

27%

30%

Solvabiliteitsratio

39%

32%

Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte

4%

17%

1%

1%

106%

101%

Netto schuldquote

Belastingcapaciteit

Totaal analyse De huidige schuldpositie van de gemeente Waadhoeke brengt op basis van de kengetallen geen grote risico’s met zich mee. De wendbaarheid van de begroting is echter beperkt. De woonlasten zijn op dit moment iets hoger dan het landelijk gemiddelde. Doordat de balanstotalen toenemen en de reservepositie nagenoeg identiek is, daalt de solvabiliteitsratio. De grondexploitatie heeft een groter aandeel in het balanstotaal.

85

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding In deze paragraaf dient m.b.t. de kapitaalgoederen wegen, riolering, bruggen, water, kademuren, sportvelden, openbare verlichting, gebouwen en speelvoorzieningen te worden aangegeven: 1. Het beleidskader; 2. De uit het beleidskader voortvloeiende financiële consequenties; 3. De vertaling van de financiële consequenties binnen de begroting. In 2020 zijn het vGRP, beheerplan gebouwen en openbare verlichting vastgesteld. In 2019 zijn voor het beheer van diverse kapitaalgoederen (de wegen, het groen en de kunstwerken) de beheerplannen al vastgesteld. De resterende beheerplannen zullen in de komende tijd worden geactualiseerd, dan wel opnieuw worden aangeboden aan de raad ter vaststelling. Uitvoering van het beheer wordt op deze vlakken conform de vastgestelde plannen opgepakt. Voor de resterende beheergebieden is voor 2020 is vanuit praktisch oogpunt gekozen om het beheer van de openbare ruimte voort te zetten op de manier van voorgaande jaren. Deze komt overeen met de beheerwijze die in de voormalige gemeenten gehanteerd werd. In een beheerplan worden de kwantiteit en kwaliteit van de kapitaalgoederen beschreven. Beschreven wordt het geheel van activiteiten om de veiligheid, het comfort en de kwaliteit van de kapitaalgoederen op basisniveau in stand te houden c.q. te brengen tegen zo laag mogelijke kosten.

Voor de vastgestelde beheerplannen is een voorziening per kapitaalgoed getroffen. In de beheerplannen wordt onderscheid gemaakt tussen: 1. Regulier onderhoud (terugkerende niet te grote bewerkingen in een vastgestelde termijn) en 2. Groot onderhoud, reconstructies en vervangingen (deze bewerkingen zijn aan een (vaak langere) vastgestelde termijn gebonden). De bedragen zoals genoemd komen uit de huidige beheersystemen. Jaarlijks worden inspecties uitgevoerd waarna daadwerkelijk de onderhoudsmaatregel bepaald wordt. Afhankelijk van de staat van onderhoud op dat moment kunnen maatregelen naar voren worden gehaald of uitgesteld worden. Samengevat zijn de ontwikkelingen van de komende jaren, op basis van de vastgestelde beheerplannen als volgt:  Er is voldoende budget voor het regulier onderhoud voor alle kapitaalgoederen.  De voorzieningen zijn op peil.  Het onderhoudsniveau is sober doch doelmatig. De basiskwaliteit.  Jaarlijkse inspectie bepaalt welke maatregelen uit de beheerplannen naar voren worden gehaald of kunnen worden doorgeschoven (technisch mogelijk). Beheerplan wegen (2019-2022) Het beheerplan probeert een antwoord te geven op de vraag welke kosten voor inspectie, onderhoud en eventuele vervanging / reconstructie gewenst is. Het aanwezige oppervlak verhardingen bedraagt 4.014.103 m2.

Dit is te verdelen in 2.015.727 m2 asfaltbetonverhardingen, 209.647 m2 cementbetonverhardingen en 1.788.792 m2 elementenverhardingen. Voorts is nog 105.197 m2 aan onverharde en half verharde wegen aanwezig.

86

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

De onkruidbestrijding op verhardingen werd altijd op eenvoudige wijze onopgemerkt uitgevoerd. Met ingang van 2016 is toepassen van chemische onkruidbestrijdingsmiddelen verboden. We kunnen het resultaat van het tot nu toe toegepaste chemische onkruidbestrijdingsmiddel maar op 1 manier proberen te evenaren. Dat is met de methode die bestaat uit een combinatie heet-water-techniek en onkruid-borstelen. Wij zullen het onkruid op elementenverhardingen nu moeten beheren. Dat vraagt capaciteit. Er zal in het vervolg scherp gemonitord moeten worden om niet in een situatie met enorme achterstanden verzeild te raken. Voor het onkruidbeheer is jaarlijks ongeveer 4x zoveel budget nodig. Dit is meegenomen in de begroting. Ook voor het onkruidbeheer streven wij naar basiskwaliteit. Er wordt gewerkt conform het beheerplan Wegen. In 2020 is onderstaande weg gereconstrueerd: De weg tussen bebouwde kom Slappeterp en bebouwde kom Menaam, kosten: € 631.847,01 Op onderstaande weg is groot onderhoud uitgevoerd: Hoofdweg Zweins, kosten: € 251.620,44 De weg 't Noord Tzum is uitgesteld naar 2021. Beheerplan openbaar groen (2019-2022) Het plan is beperkt tot het openbaar groen (bomen, bosplantsoen, heesters, gazon enzovoort) en het groen in het buitengebied, in beheer bij de gemeente. De sportvelden en de begraafplaatsen vallen niet binnen dit beheerplan. Het betreft aan openbaar groen ca. 36.000 st.

bomen, 7.500 m1 hagen, 95 ha aan beplantingen, 514 ha. cultuurlijke beplanting en 478 ha. aan gazon. In het beheerplan groen zijn de kwantiteit en de kwaliteit van het openbaar groen beschreven met daarop aansluitend een beschrijving van het geheel van activiteiten om de kwaliteit van het openbaar groen in stand te houden, dan wel op gezette tijden op niveau te brengen tegen zo laag mogelijke kosten. Dit impliceert een efficiënte planning en uitvoering van onderhoud Er wordt gewerkt conform het Beheerplan Openbaar Groen. Beheerplan civiele kunstwerken (2019-2022) De gemeente Waadhoeke heeft 135 verkeersbruggen, 156 fiets-/voetgangersbruggen, 3 sluizen, 2 natuurlijke oevers, 45 beschoeiinggedeeltes, 93 damwandgedeeltes, 23 kademuurgedeeltes, 6 duikers (voorlopige inventarisatie niet compleet) en 43 vaar-recreatieve objecten. Deze zijn gemaakt van hout, kunststof, beton/metselwerk of van staal. In het beheerplan staan de bewerkingen en de termijn van uitvoering vermeld, waarbij het huidige kwaliteitsniveau als uitgangspunt is genomen. De termen sober, doch doelmatig kunnen hierbij gehanteerd worden. De gehanteerde levensduur is gebaseerd op door de raad vastgestelde notitie Nota waarderen, activeren en afschrijven. De onderhoudskosten zoals genoemd in het beheerplan dienen als minimaal benodigd te worden beschouwd.

Voor het bepalen van het onderhoudsniveau wordt met een aantal factoren rekening gehouden. Veiligheid is het eerste criterium voor vervanging. Daarnaast wordt rekening gehouden met de functionaliteit van de brug (verkeersbrug, fietsvoetgangersbrug, loopbrug), de ligging van de brug (doorgaande route, sluipwegen, doodlopende weg) en de situatie van het gebied (openbaar gebied, bedrijventerrein, particulier terrein). 87

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Jaarlijks wordt 20% van alle bruggen aan een gedegen inspectie onderworpen. Een aantal betonbruggen in hoofdverkeerswegen hebben gedetailleerd onderzoek nodig. Dit om te bepalen of ze nog aan de huidige verkeersklassen voldoen. Groot en regulier onderhoud is benoemd in het beheerplan Bruggen. Er wordt gewerkt conform het Beheerplan civiele kunstwerken. Gebouwen 2020-2030 In het beheerplan worden de kwaliteit en kwantiteit van de in gemeentelijk eigendom zijnde kapitaalgoederen beschreven. Het gaat om het geheel van activiteiten die de veiligheid, het comfort en de kwaliteit van de kapitaalgoederen in stand houden c.q. brengen tegen zo laag mogelijke kosten. Beheerplannen zijn belangrijk omdat het hier gaat om beheer van kapitaalgoederen en het voorkomen van kapitaalvernietiging. Kapitaalgoederen dienen zo lang mogelijk een bijdrage te leveren aan het doel waarvoor zij zijn aangeschaft of vervaardigd. Er moet dus beleid gemaakt worden voor het beheer van deze kapitaalgoederen. Beheer gaat hierbij om behouden wat je hebt. Een kapitaalgoed kan daartoe op verschillende manieren worden beheerd. Hoe mooi moet het er uit zien, hoe veilig moet het zijn, welk kwaliteitsniveau wordt nagestreefd en wat mag het kosten? Allerlei vragen waarvan de antwoorden van invloed zijn op de keuzes die per kapitaalgoed kunnen worden gemaakt en de financiële consequenties die daaruit voortvloeien.

Het beheerplan Gebouwen probeert een antwoord te geven op de vraag welke kosten voor inspectie, onderhoud en eventuele vervanging gewenst is in de periode 2020 - 2030. De gemeente heeft 43 grote en minder grote gebouwde objecten in eigendom. In het beheerplan gebouwen wordt uitgegaan van  Het huidige kwaliteitsniveau, te weten voldoen aan veiligheid conform de Arbo-normen en het voorkomen van achterstallig onderhoud, is uitgangspunt voor het beheer.  De gehanteerde levensduur is gebaseerd op de door de raad vastgestelde Nota waarderen, activeren en afschrijven.  De gebouwen waarover is besloten of wordt besloten dat deze op de nominatie staan voor verkoop/sloop zijn hier niet in meegenomen.  Aan het beheer van Rijksmonumenten liggen inspectieverslagen van Monumentenwacht Fryslân ten grondslag. Op basis van de gebruikte Periodieke Instandhoudings Plannen (PIP’s) van Monumentenwacht Fryslân is een doorberekening gemaakt op basis van dezelfde systematiek en rekening houdend met de gebruikelijke onderhoudscycli.  De ontwikkeling binnen het gebouwenbestand (bv afstoten gebouwen) bepaalt ook of de uitvoering van groot onderhoud wel of niet uitgevoerd wordt.  Om het beheer optimaal te kunnen uitvoeren is een voorziening voor Gebouwen getroffen. Er wordt gewerkt conform het beheerplan gebouwen 2020-2030.

Openbare verlichting 2019-2029 Het beheerplan openbare verlichting heeft als doel om het beheer te harmoniseren en op een aantal vlakken ook te standaardiseren. Daarbij geeft dit beheerplan inzicht in de vervangingsopgave die er ligt voor de komende jaren (periode 2020-2039) inclusief de financiële onderbouwing. De scope van dit beheerplan betreft de openbare verlichting. Daaronder vallen de lichtmasten en armaturen, gevel- en overspanningsarmaturen en grondspots. Verlichte reclame borden, abri’s etcetera maken geen onderdeel uit van dit beheerplan. 88

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Er wordt gewerkt conform het beheerplan openbare verlichting. Riolering (2020-2023) In 2020 is een Waadhoeks Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2020 -2023 vastgesteld. Met de verbreding van de gemeentelijke watertaken neemt het gemeentelijk rioleringsplan (hierna te noemen als vGRP) een prominente plaats in. Het vGRP is het beleidskader voor de uitvoering van de zorgplichten. In het nieuwe vGRP is een uitvoeringsprogramma voor de komende jaren (2020-2023) opgenomen. Dit uitvoeringsprogramma geeft sturing aan de opgave voor exploitatie, onderhoud, inspectie, onderzoek en eventuele vervanging/reconstructie om te voldoen aan de beleidsuitgangspunten voor de zorgplichten. Er wordt gewerkt conform het vGRP. Overige Voor de kapitaalgoederen waar nog geen geactualiseerde beheerplannen voor zijn, gelden de volgende beheerplannen:  Beheerplan Sportvelden (2014-2021) Franekeradeel;  Beheerplan Speelvoorzieningen (2016-2025) Franekeradeel  Water Franekeradeel;  Begraafplaatsen het Bildt. Overzicht van onderhoudsuitgaven 2020 Regulier onderhoud (t.l.v. exploitatie) Bedragen x € 1.000 Civiel Technische werken Kademuren Wegen Gebouwen Openbaar Groen Sportvelden Openbare verlichting Speeltuinen Riolering Water

Begroting 2020 Begroting 2020 Realisatie 2020 Verschil na wijziging

Totaal

501 27 3.181 517 1.381 287 447 61 2.513 7

501 27 3.369 4.380 1.381 442 380 61 2.481 7

226 3.565 4.437 1.464 391 367 64 2.430 -

275 27 -196 -57 -83 51 13 -3 51 7

8.922

13.029

12.944

78

NB: deze tabel geeft een indruk weer van onderhoudsuitgaven maar het beheer omvat meer dan het regulier onderhoud.

Groot onderhoud (t.l.v. de voorziening) Civiel Technische werken Wegen Gebouwen Riolering

Realisatie 2020 41 892 249 575

Totaal

1.757

89

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Paragraaf Financiering Inleiding Op grond van de wet Financiering decentrale overheden (Fido) is door de gemeenteraad het Treasurystatuut voor onze gemeente vastgesteld in de raadsvergadering van 2 januari 2018. Daarin is opgenomen het uitvoeringsbesluit Treasury, zoals deze is vastgesteld in de vergadering van B&W. Uitgangspunten begroting In de Jaarstukken 2020 is het financieringstekort geheel of gedeeltelijk via de geldmarkt afgedekt, i.c. een aantal kasgeldleningen. Het geraamde percentage van het financieringstekort is 1%, het werkelijke percentage van de kasgeldleningen varieerde van - 0,20% tot - 0,30%. Conform het vastgelegde beleid wordt de bespaarde rente van 2% (over de reserves en voorzieningen) ten gunste van de exploitatie gebracht, met uitzondering van de bespaarde rente over het saldo boven de algemene reserve € 15.000.000. De rente over het meerdere (i.c. de vrij besteedbare algemene reserve) wordt niet ten gunste van de exploitatie gebracht. Stand van de algemene reserve per 1 januari 2020 is: € 16.842.492. Treasurybeheer Algemeen De financiële administratie is primair ingericht op budgetbeheer en minder op het volgen van kasstromen. Dit heeft tot gevolg, dat investeringen budgettair snel worden verwerkt, maar dat er minder zicht is op (meerjaren) gevolgen voor de treasury.

Renterisicobeheer In de wet Fido is een norm gegeven voor de omvang van het renterisico. Onder renterisico wordt verstaan de gevoeligheid van de financiële positie van de organisatie voor renteschommelingen. De beheersing bestaat eruit, dat de herfinanciering gelijkmatig gespreid moet worden. Renterisiconorm De basis van de norm is de omvang van de begroting. Het percentage is 20%. De gemeentelijke aflossingsverplichtingen bevinden zich ruim binnen deze norm. Renterisiconorm Omschrijving

Bedragen x € 1.000

Begroting 2020 (afgerond)

130.300

Renterisiconorm

26.060

Aflossingen

1.634

Ruimte onder de risiconorm

24.426

90

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Beschrijving renterisiconorm De renterisiconorm stelt in de kern dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en renteherzieningen niet meer dan 20% van de begroting mogen bedragen. Het maximum percentage van 20% moet voor de komende vier jaar worden berekend op basis van de begroting voor het komende jaar. De norm is bedoeld om het budgettaire risico van rentestijgingen te maximeren. Het gaat erom dat openbare lichamen bewust omgaan met de risico’s van langlopende financiering, vooral het renterisico bij herfinanciering. Hoe meer de looptijd van schuld gespreid wordt, hoe minder gevoelig de begroting wordt voor renteschokken bij herfinanciering. Als de jaarlijkse aflossingen en renteherzieningen worden begrensd tot 20% van de begroting, leidt een rentestijging van 1 procentpunt tot 0,2 procentpunt hogere rentelasten op de begroting. Als de rente met 5 procentpunt stijgt, stijgen de rentelasten op de begroting met 1 procentpunt. Bedragen x € 1.000

Realisatie 2020

Renterisico op vaste schuld 1a. Renteherziening op vaste schuld o/g 1b. Renteherziening op vaste schuld u/g 2. Netto renteherziening op vaste schuld (1a-1b)

-

3a. Nieuw aangetrokken vaste schuld o/g 3b. Nieuw verstrekte leningen u/g 4. Netto nieuw aangetrokken vaste schuld (3a-3b) 5. Betaalde aflossingen 6. Herfinanciering (laagste van 4 en 5) 7. Renterisico op vaste schuld (2+6) Renterisiconorm

1.634 1.634 1.634

8. Stand van de vaste schuld per 1 januari 2020

37.379

9. Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage 10. Renterisiconorm Toets Renterisiconorm

7.476

7. Renterisico op vaste schuld 10. Renterisiconorm 11. Ruimte/overschrijding (10-7)

1.634 7.476 5.842

91

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Kasgeldlimiet Bij een begrotingsomvang van ± € 130 miljoen bedraagt de toegestane kasgeldlimiet 8,5% van dit bedrag ofwel € 11 miljoen. Gedurende 2020 heeft de vlottende schuld de kasgeldlimiet niet overschreden. KASGELDLIMIET PER 31-12-2020

REALISATIE 1: jan-mrt

2: apr-jun

Opgenomen gelden < 1 jaar

6.000

6.000

Schuld in rekening-courant

775

3: jul-sep

4: okt-dec

Jaar

Vlottende schuld 3.000 321

3.315

1.103

Gestorte gelden door derden < 1 jaar

0

Overige geldleningen niet zijnde vaste schuld

0

Totaal vlottende schuld

6.775

6.000

321

3.315

4.103

Vlottende middelen Uitgeleende gelden < 1 jaar Contante gelden in kas Tegoeden in rekening-courant

120

30

Overige uitstaande gelden < 1 jaar Totaal vlottende middelen

-

120

-

-

30

Totaal netto vlottende schuld

6.775

6.000

321

3.315

4.103

Toegestane kasgeldlimiet

11.000

11.000

11.000

11.000

11.000

Ruimte (+) / Overschrijding (-)

4.225

5.000

10.679

7.685

6.897

Toets kasgeldlimiet

Intern liquiditeitenbeheer Aan de interne liquiditeitsplanning wordt de nodige aandacht besteed. Dit geldt in het bijzonder voor de liquiditeitsplanning van investeringen. Bij de huidige renteontwikkeling is het risico van misschattingen minimaal. Gemeentefinanciering Bij de financiering van de gemeentelijke activiteiten en investeringen wordt uitgegaan van integrale financiering. Dat wil zeggen, dat steeds gekeken wordt naar de totale financieringsbehoefte van de gemeente. Financiering met kort geld is financieel aantrekkelijker dan een negatief saldo RC (rekening courant). Dit is de reden geweest dat er in 2020 met kort geld is gefinancierd. De behoefte aan vaste financiering is er niet geweest in 2020. Wet HOF De inwerkingtreding van de wet Houdbare Overheidsfinanciën zal gaandeweg leiden tot een EMUmacronorm voor de decentrale overheid als geheel. De praktijk op dit moment wijst uit, dat het weinig effect heeft voor de gemeentelijke financiering.

92

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Schatkistbankieren Voor zover de gemeente overtollige middelen heeft worden die afgeroomd ten gunste van de schatkist vanaf een drempelbedrag. Het drempelbedrag wordt als volgt bepaald: Voor gemeenten met een begrotingstotaal kleiner of gelijk aan € 500 miljoen is het drempelbedrag gelijk aan 0,75% van het begrotingstotaal, waarbij het drempelbedrag minimaal € 250.000 bedraagt. Voor gemeenten met een begrotingstotaal groter dan € 500 miljoen is het drempelbedrag gelijk aan € 3,75 miljoen (0,75% x 500 miljoen) plus 0,2% van het deel van het begrotingstotaal dat boven de € 500 miljoen komt. Voor Waadhoeke is het drempelbedrag ± € 975.000 op realisatiebasis.

`` Verslagjaar (1)

Drempelbedrag

977,582 Kwartaal 1

Kwartaal 2 Kwartaal 3 Kwartaal 4

(2)

Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen

202

906

1.010

720

(3a) = (1) > (2)

Ruimte onder het drempelbedrag

775

72

-

257

(3b) = (2) > (1)

Overschrijding van het drempelbedrag

-

-

33

-

(1) Berekening drempelbedrag Verslagjaar (4a)

Begrotingstotaal verslagjaar

130.344

(4b)

Het deel van het begrotingstotaal dat kleiner of gelijk is aan € 500 miljoen

130.344

(4c)

Het deel van het begrotingstotaal dat de € 500 miljoen te boven gaat

-

(1) = (4b)*0,0075 + (4c)*0,002 met een Drempelbedrag minimum van €250.000

977,582

(2) Berekening kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen Kwartaal 1 (5a)

Som van de per dag buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen (negatieve bedragen tellen als nihil)

(5b) (2) - (5a) / (5b)

Kwartaal 2 Kwartaal 3 Kwartaal 4 18.391

82.442

92.963

65.542

Dagen in het kwartaal

91

91

92

91

Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen

202

906

1.010

720

Rentetoerekening Hieronder wordt inzicht gegeven in de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte. Belangrijke punten bij de rentetoerekening zijn: - De rente die aan de grondexploitatie doorberekend mag worden, bedraagt het gewogen gemiddelde rentepercentage van de leningenportefeuille maal de verhouding VV / TV (Vreemd Vermogen/Totaal Vermogen). Het percentage mag afgerond worden op maximaal 0,5% naar boven of beneden. 93

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

(notitie grondexploitaties 2016 van de commissie BBV). In de begroting 2020 en de toekomstige grexen bedraagt deze rente 2,5%. - Er mag bespaarde rente berekend worden over reserves en voorzieningen. Het rentepercentage wat gehanteerd wordt in de begroting 2020 bedraagt 2%. - De rente moet over alle investeringen omgeslagen worden op basis van een omslagpercentage waarbij het renteresultaat maximaal 0,5% af mag wijken van de door te berekenen rente. In de 2020 wordt gerekend met 2,5%. Op basis van de rentetoerekening ontstaat een renteresultaat van afgerond € 200.542 positief. Dit bedrag is doorbelast aan de taakvelden. Rentetoerekening (Bedragen x € 1.000)

Jaarrekening Begroting 2020 Begroting 2020 2020 Na wijziging

Verschil

a. Externe rentelasten korte en lange financiering b. Externe rentebaten

1.086 -

1.117 -

1.444 -

-32 -

Saldo rentelasten en rentebaten c. Rente die aan grondexploitatie moet worden doorberekend

1.086 -438

1.117 -422

1.444 -422

-32 -16

d. Bespaarde rente (reserves en voorzieningen) Aan taakvelden door te berekenen rente Vaste rente (o.a. annuïteit) Omslagrente e. Totaal doorberekende rente

1.251 1.899 2.100 2.100 201

1.177 1.872 2.128 2.128 256

1.177 2.199 2.128 2.128 -71

75 27 -28 -28 -55

Renteresultaat (negatief is meer doorbelast) Omschrijving Gewogen gemiddelde leningen portefeuille Investeringen Financieringstekort Bespaard Grondexploitatie

2020 4,46% 4,00% 1,00% 2,00% 2,50%

Omslag

3,00%

Administratieve organisatie De administratieve organisatie heeft onze doorlopende aandacht. In het Treasurystatuut 2018 is het door het College van Burgemeester en wethouders vastgestelde uitvoeringsbesluit als bijlage opgenomen.

94

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Paragraaf Bedrijfsvoering Inleiding Deze paragraaf is gewijd aan de bedrijfsvoering van de gemeente, dat wil zeggen de manier waarop de processen in ons bedrijf zijn georganiseerd, worden aangestuurd en de manier waarop de bedrijfsmiddelen worden ingezet. Doel van de bedrijfsvoering is om zo effectief en efficiënt mogelijk de afgesproken prestaties te leveren. Managementfilosofie In het document Managementfilosofie en hoofdstructuur van de gemeente Waadhoeke is vastgelegd hoe wij de organisatie willen besturen, managen, ontwerpen en inrichten. De managementfilosofie en hoofdstructuur is de basis voor de verdere uitwerking van de organisatie. Hierin is de rolopvatting voor de normen en waarden die medewerkers in de organisatie met elkaar delen en met anderen samenwerken vertaald in een aantal kernwaarden: 1. Vertrouwen; 2. Integer en betrouwbaar; 3. Klantgericht; 4. Doel- en resultaatgericht; 5. Omgevingsbewust. Onze kernwaarden zijn de basis van waaruit we handelen, bepalen wie we zijn als organisatie en als medewerkers ("is ons DNA”). Op de kernwaarden zijn we intern en extern aanspreekbaar. Bij het verder ontwikkelen van de organisatie worden ook andere rollen van management en medewerkers gevraagd waarin we in staat zijn bij te dragen aan de (complexe) vraagstukken die zich voordoen in de veranderende samenleving.

Voor het management betekent dit coachend leidinggeven, leren, faciliteren, antennefunctie, innoveren en strategisch denken. Voor medewerkers naar meer “mogelijk maken dat” ,van buiten naar binnen denken, integraal denken en verantwoordelijkheid nemen. Om dit te realiseren werken we aan een duurzame inzet van medewerkers, zodat kennis, houding en gedrag passen bij de gevraagde dienstverlening. In 2020 is een organisatieontwikkelplan gemaakt. Hierin zijn de bouwstenen voor de organisatieontwikkeling en de ontwikkelacties beschreven voor de periode 2020-2023. Het ontwikkelplan voor de gemeente Waadhoeke bestaat uit vier bouwstenen: • MO als collectief • Investeren in duidelijke taal • Van buiten naar binnen • Professionele ontwikkeling Per bouwsteen zijn verschillende ontwikkelacties benoemd waar de gemeente Waadhoeke de komende drie jaar aan gaat werken. Het ontwikkelplan zorgt ervoor dat ontwikkelacties in verbinding staan met elkaar. In plaats van losstaande (instrumentele) acties. Zo moeten bijvoorbeeld het opleidingsbeleid, het professionaliseren van sturingsinformatie, het vertalen van kernwaarden en het inrichten van een overlegstructuur allemaal aan hetzelfde doel werken. Een regieteam bewaakt via het ontwikkelplan de samenhang.

95

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Human Resource Management Formatie De vastgestelde personeelsformatie (incl. Bestuur en Griffie maar excl. voormalig personeel) omvat per 1 januari 2020 317,17 fte. Op 1 januari 2021 omvat de vastgestelde personeelsformatie 333,33 fte. De formatie is toegenomen door inzet vanuit de personele schouw, verschuivingen vanuit de flexibele schil naar de vaste formatie en diverse kleine mutaties die budgetneutraal hebben plaatsgevonden. Door inzet van de personele schouw is er geen sprake meer van overformatie. Opleidingen Voor wat betreft opleiding en ontwikkeling worden, naast individuele trainingen/opleidingen, waar nodig ook organisatiebrede trainingen/opleidingen aangeboden. Conform de landelijke richtlijnen is hiervoor 2% van de loonsom beschikbaar. Deze middelen worden voornamelijk ingezet voor reguliere opleidingen en cursussen. De middelen voor opleidingen zijn niet volledig ingezet. Corona heeft hier een grote rol in gespeeld. Diverse trainingen en opleidingen zijn uitgesteld of hebben niet plaatsgevonden. Arbeidsomstandigheden De RI&E 2019-2022 binnendienst en buitendienst is afgerond en vertaald in een plan van aanpak. Arbeidsvoorwaardenbeleid In 2020 is de Wet Normalisering Rechtspositie Ambtenaren (WNRA) in werking getreden. De CarUwo is vervangen door de CAO Gemeenten.

Alle lokale rechtspositieregelingen zijn samengevoegd in het Personeelshandboek voor de gemeente Waadhoeke. Alle medewerkers hebben een nieuwe arbeidsovereenkomst ontvangen en ondertekend. Informatievoorziening Behoeftemanagement We hebben een start gemaakt met de invoering van behoeftemanagement. Dit is ervoor bedoeld om zowel extern (burgers en ondernemers in de gemeente) als intern bij de afdelingen binnen de gemeente de (informatie en ICT) behoeften op te halen, uit te werken, te budgetteren en in te vervullen. Hierbij is ook regionaal de samenwerking opgezocht. Dit heeft geleid tot een 5-tal regionale business cases. Voorbeeld van behoeften die met succes zijn vervuld zijn (en ook deel uitmaken van het uitvoeringsplan Dienstverlening) : - CityPermit: het digitaal aanvragen en verstrekken van parkeervergunningen - Klantreis ligplaatsen: om de dienstverlening richting pleziervaart te optimaliseren en vergroten - Samenwerking DataLab Fryslân: om beschikbare gegevens en processen optimaal te benutten voor informatie gestuurd werken Versnelde invoering digitaal samenwerken Medio maart hebben we veel werk verzet om onze gemeente in staat te stellen om digitaal en plaats onafhankelijk te gaan samenwerken. Hiervoor is in het kader van het Programma Digitaal Werken de applicatie MS Teams versneld ingevoerd voor onze hele gemeente.

Hiermee hebben wij onze collega’s optimaal gefaciliteerd om vanuit huis te kunnen werken. In dit kader zijn ook de nodige ICT middelen verstrekt aan onze collega’s.

96

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Regionaal samenwerken We hebben veel ervaring opgedaan met regionaal samenwerken en het bijbehorende governancemodel. Hierbij wordt gebruik gemaakt van verschillende tafels om informatievraagstukken zowel strategisch, tactisch en operationeel op te pakken. Het vervolg is om dit model verder te verfijnen om de samenwerking naar een hoger plan te tillen. Projecten die we regionaal hebben opgepakt zijn: - Invoering zaaksysteem (REX van leverancier Roxit) - Digitale werkomgeving (diverse Office 365 producten) Daarnaast hebben we regionaal een start gemaakt met de aanbesteding van een nieuw eHRM systeem en de realisatie van een sociaal intranet in combinatie met een werkplek startportaal. Van reactief naar pro-actief We hebben een eerste stap gezet in de richting van portfoliomanagement. Weten wat speelt en gaat spelen binnen informatiemanagement en ICT. Als we weten wat moet gebeuren, kunnen we op basis hiervan samen met de betreffende afdelingen budgetteren en prioriteren. Dit gaat er uiteindelijk voor zorgen dat we als informatiemanagement meer aan het stuur komen te zitten. Hierdoor weten we wat er op ons afkomt en kunnen we vroegtijdig onze (interne en externe) klanten pro actief (en deels ongevraagd) gaan bedienen. Planning en Control De opzet van de P&C cyclus is vastgelegd in de nota Planning & Control.

De instrumenten die ten dienste staan van de gemeenteraad om invulling te kunnen geven aan zijn rol zijn de kadernota, de programmabegroting, de tussentijdse rapportages en de jaarstukken. Het afgelopen jaar is er gewerkt aan de implementatie van de P&C cyclus in de softwaretool LIAS. De verschillende instrumenten die ten dienste staan aan de gemeenteraad zijn voor het eerste jaar allemaal in LIAS gemaakt. Daarnaast is de bestuursrapportage in 2020 doorontwikkeld. In eerdere bestuursrapportages van voor 2020 lag de aandacht grotendeels op de financiële verantwoording. In 2020 is de bestuursrapportage een instrument geworden wat zich richt op financiële verantwoording en beleidsmatige verantwoording. Rechtmatigheid/Doelmatigheid en doeltreffendheid/ Interne controle Rechtmatigheid t/m boekjaar 2020 Elk jaar wordt door de gemeenteraad een controleprotocol vastgesteld, waarin de kaders voor de rechtmatigheidstoets zijn vastgelegd. Controle op rechtmatigheid heeft alleen maar zin als dit in samenhang gebeurt met een goede administratieve organisatie, een waarneembare interne controle, beschreven actuele processen en een goede dossiervorming. Rechtmatigheidsverantwoording naar college met ingang van boekjaar 2021 Met ingang van 2021 moet het college van burgemeester en wethouders in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording afgeven.

Op die wijze legt het college expliciet verantwoording af over het rechtmatig handelen in de organisatie. Het college moet de rechtmatigheidsverantwoording opnemen in de jaarrekening, waarbij de eventueel geconstateerde afwijkingen, voor zover deze boven de door de Raad vast te stellen grens uitkomen, moeten worden vermeld. Omdat deze rechtmatigheidsverantwoording onderdeel is van de jaarrekening, wordt deze automatisch onderdeel van de accountantscontrole op de jaarrekening en valt de rechtmatigheidsverantwoording onder het door de accountant af te geven oordeel bij de jaarrekening.

97

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Het is de bedoeling dat in de paragraaf Bedrijfsvoering, onderdeel van het jaarverslag, het college uiteenzet hoe de rechtmatigheidsverantwoording tot stand is gekomen. Daartoe heeft het college een controle- en rapportagesysteem nodig, om zicht te hebben op de relevante rechtmatigheidsaspecten in de organisatie, de risico’s op afwijkingen en de daarop genomen beheersmaatregelen, alsmede (een toetsing op) de werking van deze beheersmaatregelen en de uitkomsten daarvan. De huidige interne controlestructuur biedt daartoe de nodige handvatten. Net als de huidige situatie, waarin de Raad bevoegd is om de materialiteitsgrenzen en het normenkader vast te stellen, blijft dat ook gelden na de overgang van accountant naar college. In de Auditcommissie gaan Raad en college met elkaar in gesprek om invulling te geven aan deze rechtmatigheidsverantwoording. Rechtmatigheidsverantwoording BVO Sociaal Domein NWF 2021 Met ingang van 2021 bestaat de begroting en jaarrekening van de Dienst SoZaWe alleen uit de bedrijfsvoeringslasten. Hierover verantwoordt de Dienst zich naar haar bestuur. De verantwoording over de programmalasten verschuift naar de gemeenten. Dat betekent dat ook de rechtmatigheidsverantwoording over de programmalasten bij de gemeenten komt te liggen. Dit is van majeure impact op de inrichting van de interne controle.

Doelmatigheid en doeltreffendheid Met het instellen van de externe rekenkamerfunctie heeft de gemeenteraad het instrument om de doelmatigheid en doeltreffendheid van gemeentelijke beheershandelingen nader te laten onderzoeken. De Rekenkamer heeft in 2019 de eerste onderzoeksrapporten (P&C producties en Dienstverlening) opgeleverd. In 2020 is het Tax Control Framework (systeem van fiscale beheersing) onderwerp van onderzoek. Het opstellen van een plan van aanpak interne onderzoeken naar doelmatigheid en doeltreffendheid en het daadwerkelijk uitvoeren hiervan is vastgelegd in de verordening 213a. Dit is een verantwoordelijkheid van het college. De “eigen” onderzoeksthema’s worden met de rekenkamer afgestemd. Voor 2020 is het onderwerp "onderzoek naar de Kwaliteit van de juridische functie van Waadhoeke", voor 2021 staat een onderzoek gepland naar de doelmatigheid van inkoop en aanbesteding. Interne controle Gemeente Waadhoeke heeft een intern controleplan dat jaarlijks wordt vastgesteld. De rechtmatigheidscontroles en de interne controles vinden in samenhang plaats. Frauderisicoanalyse Er is een Frauderisicoanalyse, waarin de frauderisico’s in beeld zijn gebracht en waarbij is aangegeven in hoeverre deze worden afgedekt door de getroffen interne beheersmaatregelen. Het document wordt jaarlijks aangepast en aangevuld.

Risicomanagement Risicobewustheid/risicomanagement wordt binnen de organisatie verder onder de aandacht gebracht. Om dit te ondersteunen is de digitale tool NARIS aangeschaft voor nadere analyses en presentaties. Risicomanagement voor de beoordeling van verbonden partijen wordt op provinciale schaal in samenwerking met collega's van andere gemeenten opgepakt.

98

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2020

Communicatie In 2020 hebben we vanwege de coronacrisis veel inzet besteed aan crisiscommunicatie. Dan gaat het om een component interne en een component externe communicatie. Voor beide aandachtsgebieden geldt dat informatievoorziening, gericht op gedragsinstructies en duiding van de crisis en beïnvloeden van stemming aandacht vroegen. Corona zorgde enerzijds voor vertraging van plannen, anderzijds noopte het tot versneld ontwikkelen van deels nieuwe communicatie-instrumenten zoals interne en externe webinars, nieuwe werkwijzen, zoals online overleggen en intensievere productie van content voor offline en online (social) media. Ondanks corona zorgde communicatie ook voor informatievoorziening of ondersteuning van communicatie en participatie op een breed scala van aandachtsgebieden, los van de crisis. Daarnaast leverde communicatie een bijdrage aan het stimuleren van een constructieve werk- en samenwerkingscultuur, die het gedachtegoed zoals verwoord in de dienstverleningsvisie, het ontwikkelperspectief en de omgevingswet ondersteunt. Huisvesting Na de realisatie van de centrale huisvesting in Franeker is in 2020 ook de landschappelijke inpassing en de aanleg van de parkeergelegenheid voltooid. De buitendienst en twee gebiedsteams zijn nog decentraal gehuisvest. Bij de huisvesting van de buitendienst is in 2020 gestart met een intern onderzoek naar de capaciteitsproblematiek.