Bijlage 4: Woonbehoefteonderzoek Waadhoeke 2025
Tekst van het document
Aantallen afgerond op 5- tallen en WOZ-waarden op 1.000-tallen. Subtotalen kunnen daardoor afwijken van het randtotaal. ‘GGB 0-TR’ = grondgebonden nultreden. | Bron: WOZ-registratie Waadhoeke (2024). 4 | BESTAANDE VOORRAAD | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 60 4.5 BETAALBAARHEID KOOP WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | 614 BESTAANDE VOORRAAD Laagste risico’s in zuiden en langs randen van kernen De kaart rechts laat zien waar relatief veel energie-onzuinige particuliere woningen staan en waar óók veel lage- inkomensgroepen wonen. Daar is het risico op energiearmoede het grootst. Het beeld is vergelijkbaar met dat in de sociale huur. In delen van Franeker en in dorpen in het noorden en midden van de gemeente valt lage energetische kwaliteit het vaakst samen met lagere inkomens. Oudebildtzijl is een uitzondering. Toch zien we op andere plekken ook risico’s, maar dan op kleinere schaal. Denk aan Boksum, Berltsum, Marsum en delen van Bitgum en Menaam. Denk als gemeente na over hoe je huishoudens kunt stimuleren om te verduurzamen. Huishoudens informeren over subsidies kan een eerste stap zijn. Er zijn ook plekken waar risico’s op energiearmoede laag zijn. Vaak zijn dat nieuwbouwwijken of buurten aan de rand van dorpen. In het zuiden van de gemeente vallen de risico’s ook mee.
Uiteraard zijn ze op individueel niveau ook wel te vinden op plekken die rood kleuren, maar wel in mindere mate.
4.6 INVESTERINGSKRACHT Hamburgerrak in Franeker hoogste risico Grote investeringen in koopwoningen worden vaak gedaan als de woning verkocht is en nieuwe bewoners in het huis komen wonen. Daarmee verbetert de marktpositie van een woning. Op plekken waar veel ouderen in afgeloste koopwoningen wonen, is de kans dat er weinig in woningen is geïnvesteerd groter, helemaal als zij relatief weinig verdienen en relatief weinig vermogen hebben. We brachten in beeld in welke buurten het risico op een beperkte investeringskracht in de koopvoorraad het grootst is, en waar woningen op termijn dus mogelijk kwetsbaarder zijn. Uitgangspunten waren: hoog aandeel 65-plussers, hoog aandeel lage inkomens, hoog aandeel koopwoningen en hoog aandeel bouwperiode 1945-1990. Er is een hoog risico op beperkte investeringskracht in Franeker, met name in de wijk Hamburgerrak, gevolgd door St.-Annaparochie, Menaam en in mindere mate Marsum, Minnertsga en Tzummerum. We zagen eerder al dat dit vergrijsde plaatsen zijn. WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | 624 BESTAANDE VOORRAAD
4.7 AANPASBAARHEID Welke woningen zijn in potentie aanpasbaar? | Bijna helft corporatiebezit geschikt (te maken) Door de vergrijzing neemt de vraag naar woningen die | richten ons hier alleen op verbeteringen die met kleine | Onze inschatting is dat 47% van de corporatiehuur en geschikt zijn voor mensen met een zorgvraag de komende | aanpassingen (tot ca. € 10.000) te realiseren zijn. In de | particuliere huur en 59% van de koopvoorraad in jaren toe. Veel bestaande woningen zijn met kleine | schema’s hieronder staat per bouwperiode en grootte van | Waadhoeke geschikt is of geschikt te maken is. Opgeteld aanpassingen geschikt te maken voor ouderen, vooral bij | de woning hoe groot de kans is dat een woning aanpasbaar | gaat het om ruim 11.000 woningen. Het is een theoretisch een lichte zorgvraag. Denk aan het plaatsen van een traplift | is, volgens de Doorzonscan van Aedes Actiz. | getal. We weten niet of die woningen vrijkomen op het of verwijderen van drempels. We schatten hierna in om | CORPORATIE | < 250 M³ | 250 -300 M³ | > 300 M³ | moment dat een zorgbehoevende die nodig heeft. Het zegt hoeveel woningen het gaat. We maken daarbij onderscheid | < 1965 | 0% | 5% | 5% | ook niks over de kwaliteit van de woning.
Los hiervan blijft tussen drie soorten bewoners voor wie zulke aanpassingen | 1965-1980 | 15% | 25% | 25% | er ook een kwalitatieve opgave naar nieuwe geschikte nodig zijn: | 1980-2003 | 40% | 40% | 75% | woningen, bijvoorbeeld in een geclusterde woonvorm. Die 1. | mensen die slecht ter been zijn, maar niet of | > 2003 | 100% | 100% | 100% | realiseer je niet met kleine aanpassingen. nauwelijks gebruikmaken van hulpmiddelen; | NAAR VERWACHTING KOOP/PART. | < 300 M³ | 300 -350 M³ | > 350 M³ | AL GESCHIKT | GESCHIKT TE MAKEN 2. | mensen die gebruikmaken van een rollator; | < 1965 | 15% | 20% | 30% 3. | mensen in een rolstoel. | EIGENDOM | AANTAL | % | AANTAL | % 1965-1980 | 15% | 60% | 90% | Corporatiehuur | 1.310 | 28% | 900 | 19% 1980-2003 | 70% | 70% | 90% | -Accolade | 505 | 36% | 250 | 17% Voor de eerste twee groepen is het verbeteren van de | > 2003 | 100% | 100% | 100% | -Wonen NWF | 700 | 22% | 650 | 20% toegankelijkheid van de woning voldoende om langer | | Inschatting van de aanpasbaarheid van woningen voor corporatie | -en | Particuliere huur | 40 | 2% | 850 | 45% zelfstandig te blijven wonen. Bij de laatste groep is ook een | particulier bezit. N.B.: Bezoek aan woningen zelf moet uitwijzen of de | Koop | 50 | 0,3% | 8.050 | 59% goede doorgankelijkheid | belangrijk. Daar zijn grotere | inschatting klopt. We kijken hier alleen naar kenmerken vanuit de BAG.
We | WAADHOEKE | 1.400 | 7% | 9.800 | 52% ingrepen voor nodig die ook om aanpassingen in het casco | weten niet of bewoners zelf al aanpassingen gedaan hebben en of potentieel geschikte woningen bewoond worden door mensen die zorgbehoevend | | Aandeel woningen dat al geschikt is of naar verwachting geschikt te maken is, vragen (bredere deuren, ruimere plattegronden, etc.). We | worden. Het is dus een theoretische inschatting. Gebaseerd op de | onderverdeeld naar eigendom. Onder ‘al geschikt’ verstaan we nultredenwoningen van Doorzonscan van Aedes Actiz (met o.a. aannames over beukmaten en | corporaties of bijvoorbeeld bungalows in de particuliere sector. Bron: aanpasbaarheidsscan plattegronden per bouwperiode), aangevuld en bewerkt door KAW (2019). | KAW (2019), VHE-bestanden corporaties (2024), WOZ | -registratie Waadhoeke (2024). 4 | BESTAANDE VOORRAAD | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF |63 4.7 AANPASBAARHEID Vooral nieuwere buurten beter aanpasbaar De kaartjes hieronder geven een inschatting van hoe aanpasbaar bestaande huur- en koopwoningen zijn (voor uitleg over de methodiek: zie vorige pagina). We zien drie soorten plekken waar de kans op aanpasbaarheid het kleinst is: in en rond het centrum van Franeker, in oude dorpskernen en langs de Bildtdijken. Daar staan het vaakst oudere woningen met kleine plattegronden.
In het centrum van Franeker gaat het soms ook om gestapelde bouw zonder lift. Woningen aan de randen van kernen zijn vaak beter aanpasbaar: die zijn nieuwer met ook ruimere plattegronden. Het gaat om een theoretische inschatting. In de praktijk moet blijken hoe aanpasbaar ze echt zijn. WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | 644 BESTAANDE VOORRAAD Huur Koop 5 VRAAGDRUK OP DE HUUR- EN KOOPMARKT 5.1 IN HET KORT Dit hoofdstuk We gaan in dit hoofdstuk in op signalen die iets zeggen over de vraagdruk op de huur- en koopmarkt. Dat doen we aan de hand van de volgende cijfers: - Cijfers over de druk op de sociale huurmarkt die jaarlijks samengevat worden door Planbureau Fryslân, zoals inschrijfduur, reactiegraad, mutatiegraad en slaagkans (paragraaf 5.2); - Marktcijfers over de koopmarkt, zoals transactieprijs en de ‘krapte-indicator’ van de NVM (paragraaf 5.3). Uitkomsten in het kort - De krapte op de sociale huurmarkt is de laatste jaren zichtbaar toegenomen. De inschrijfduur van woningzoekenden steeg, er kwamen minder woningen vrij en de slaagkansen van alle groepen verslechterden. Er werd ook meer op huizen gereageerd. Reguliere gezins-rijwoningen zijn het populairst. De druk op de sociale huurmarkt is in Waadhoeke net wat groter dan in andere gemeenten in de buurt.
- Per leeftijd zijn er verschillen: 55-plussers hebben de hoogste slaagkansen en hoeven minder vaak te reageren voordat ze een woning krijgen toegewezen. Zij staan vaak al lang ingeschreven en reageren vaak op specifieke producten waar er naar verhouding veel van zijn. Corporaties herkennen dat beeld ook in de dagelijkse praktijk (zie ook hoofdstuk 7.3). De grootste krapte zien we bij 55-minners. Opvallend is de groep 23 tot 35 jaar: zij reageren het vaakst, meestal op producten die ook veel beschikbaar komen en zijn doorgaans weinig kieskeurig, waardoor hun slaagkansen relatief gunstig uitkomen. - De koopmarkt in Waadhoeke is al minstens vijf jaar een ‘verkopersmarkt’. Er is beperkt keuze, de verkoopprijzen zijn hoog, er wordt veel overboden en woningen zijn snel verkocht. Tweekappers zijn het populairst. Rijwoningen zijn nog relatief betaalbaar, maar daar zien we juist wel de meeste overbiedingen. Betaalbaar wonen komt dus steeds meer onder druk te staan. - Na jaren van enorme krapte lijkt de markt in Waadhoeke zich de laatste kwartalen iets te ontspannen. Dat zien we overigens nog niet terug in de verkoopprijzen. Die stijgen nog steeds. De laatste jaren zagen we vaker schommelingen die niet leidden tot daadwerkelijk meer (betaalbaar) aanbod. De kans is dus groot dat het om een tijdelijk dipje gaat.
Des te belangrijker is het om continu een vinger aan de pols te houden hoe de vraag zich ontwikkelt. WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | 665 VRAAGDRUK OP DE HUUR- EN KOOPMARKT 5.2 SOCIALE HUUR DRUKMATEN Toenemende vraagdruk in de sociale huur Het Planbureau Fryslân publiceert sinds 2021 elk jaar cijfers over de vraagdruk op de sociale huurmarkt in Fryslân. De kaartjes rechts laten de gemiddelde inschrijfduur van actief woningzoekenden en het gemiddeld aantal reacties voor de meeste Friese gemeenten zien. Daaronder staat specifiek voor Waadhoeke hoe de ontwikkeling sinds 2018 eruitzag. De cijfers zijn duidelijk: sinds 2018 is de sociale huurmarkt in Waadhoeke aanzienlijk krapper geworden. In 2018 lag de gemiddelde inschrijfduur van actief zoekenden nog op ruim een jaar. In 2023 liep dat op naar bijna drieënhalf jaar. Het aantal reacties op een woning verdrievoudigde in | ONTWIKKELING GEMIDDELDE INSCHRIJFDUUR | ONTWIKKELING GEMIDDELD AANTAL REACTIES diezelfde periode. De concurrentie is dus flink toegenomen. | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 De gemiddelde inschrijfduur in Waadhoeke komt overeen | 15 | 17 | 26 | 32 | 37 | 41 | 23 | 29 | 45 | 56 | 64 | 68 met het Fries gemiddelde en is vergelijkbaar met andere | | Gemiddelde inschrijfduur in gemeenten in Fryslân in 2023.
Daaronder: | | Gemiddeld aantal reacties op een woning in gemeenten in Fryslân in buurgemeenten rondom Leeuwarden. Vooral ‘normale’ | de ontwikkeling ervan in Waadhoeke tussen 2018 en 2023. Bron: | 2023. Daaronder: de ontwikkeling ervan in Waadhoeke tussen 2018 en gezinswoningen zijn populair. De inschrijfduur is daarbij het | Planbureau Fryslân (2024). | 2023. Bron: Planbureau Fryslân (2024). hoogst en er wordt het vaakst op gereageerd. 5 | VRAAGDRUK OP DE HUUR-EN KOOPMARKT | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 67 5.2 SOCIALE HUUR DRUKMATEN Lagere slaagkansen door beperkte doorstroming Naast de inschrijfduur en het aantal reacties zeggen de mutatiegraad en slaagkans ook iets over de druk op de sociale huurmarkt. De mutatiegraad is het percentage woningen in de bestaande voorraad dat elk jaar beschikbaar komt. De slaagkans is het aantal verhuringen ten opzichte van het aantal woningzoekenden die reageerden op een woning. Hoe hoger de slaagkans, hoe meer woningzoekenden een woning kregen toegewezen. In Waadhoeke komen al sinds 2019 steeds minder woningen beschikbaar. Aan de ene kant komt dat doordat de koopmarkt minder bereikbaar wordt voor huishoudens met een lager inkomen.
Voorheen kon een deel van de | ONTWIKKELING GEMIDDELDE MUTATIEGRAAD | ONTWIKKELING GEMIDDELDE SLAAGKANS doelgroep voor sociale huur terecht in de koopvoorraad, | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 omdat die in Waadhoeke relatief betaalbaar was. Dat lukt | 9,2% | 10% | 9,3% | 8,3% | 7,5% | 7,1% | 16,4% | 14,1% | 7,1% | 7,1% | 6,5% | 6,0% nu niet meer, waardoor het aantal woningzoekenden bij | | Gemiddelde mutatiegraad in gemeenten in Fryslân in 2023. Daaronder: | | Gemiddelde slaagkans in gemeenten in Fryslân in 2023. Daaronder: de corporaties toeneemt en slaagkansen dalen. Er is ook veel | de ontwikkeling ervan in Waadhoeke tussen 2018 en 2023. Bron: | ontwikkeling ervan in Waadhoeke tussen 2018 en 2023. Bron: Planbureau vraag aan de ‘onderkant’ van de markt bij starters. Zij | Planbureau Fryslân (2024). | Fryslân (2024). kunnen niet starten door een gebrek aan woningen, | In Waadhoeke liggen mutatiegraad en slaagkans beide | populair is bij woningzoekenden. waardoor de lijst met wachtenden alleen maar groeit.
| onder het Fries gemiddelde, wat erop wijst dat Waadhoeke 5 | VRAAGDRUK OP DE HUUR-EN KOOPMARKT | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 68 5.2 SOCIALE HUUR DRUKMATEN Groep jongeren die actief zoekt sterk toegenomen De bovenste figuur rechts laat zien hoe het aantal zoekenden zich sinds 2018 per leeftijdsgroep ontwikkelt in Waadhoeke. De onderste figuur laat hun slaagkansen zien. Bij alle leeftijdsgroepen is het aantal woningzoekenden in | m de sociale huur toegenomen. Bijna de helft van alle zoekenden is jonger dan 35 jaar. Parallel zien we dat slaagkansen voor alle leeftijdsgroepen afnemen. Woningzoekenden ouder dan 55 jaar hebben de hoogste slaagkansen. Dat komt waarschijnlijk doordat zij vaak al | | Aantal unieke reacties naar leeftijd, Waadhoeke, 2018-2023. Bron: Planbureau Fryslân (2024). lang ingeschreven staan en omdat zij vaak reageren op specifiek aanbod, zoals grondgebonden nultredenwoningen. Woningzoekenden jonger dan 55 jaar hebben lagere slaagkansen, variërend tussen de 5 en 9% in 2023. Dat is ongunstiger dan het Fries gemiddelde. Dat de slaagkansen van 23- tot 35-jarigen nog relatief gunstig zijn, komt waarschijnlijk doordat producten die voor hen interessant naar verhouding het vaakst vrijkomen (goedkoop, gestapeld). Daarnaast reageren zij relatief vaak en zijn ze minder kieskeurig. | Slaagkans naar leeftijd, Waadhoeke, 2018-2023.
Bron: Planbureau Fryslân (2024). 5 | VRAAGDRUK OP DE HUUR-EN KOOPMARKT | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 69 5.3 KOOP MARKTCIJFERS Woningzoekende heeft weinig keuze | 80 | AANTAL TRANSACTIES 75 | 78 | 76 De figuren rechts laten zien hoe het aantal transacties en het aantal woningen waaruit een koper kon kiezen zich | 70 65 ontwikkelde (de ‘krapte-indicator’). Als de krapte-indicator | 60 onder de 5 ligt, is er sprake van een verkopersmarkt. Ligt | 55 het getal tussen de 5 en 10, dan is er sprake van een | 50 45 evenwichtige woningmarkt. | 40 35 Ondanks dat de koopmarkt nog steeds erg krap is, is er wel | 30 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 iets meer ontspanning zichtbaar dan afgelopen jaren. Het aantal transacties zien we sinds 2024 weer wat toenemen, | | Ontwikkeling van het aantal verkochte woningen in Waadhoeke, over de periode Q3 2019 t/m Q3 2024. Bron: NVM (2024). tot ongeveer op het niveau van 2019. We zien tegelijk dat het schommelt; in 2023 was er nog een enorme dip (lees: | WONINGTYPE | 2020 | 2023 | VERSCHIL | WONINGTYPE | 2020 | 2023 | VERSCHIL piek in de vraag) te zien, met nog maar een kwart van de | Tussenwoning | 35 | 29 | -17% | Tussenwoning | 1,7 | 2,5 | 49% Hoekwoning | 28 | 19 | -32% | Hoekwoning | 2,8 | 4,0 | 45% transacties uit 2019-2020.
De krapte-indicator nam ook iets | 2-onder-1-kap | 83 | 74 | -11% | 2-onder-1-kap | 1,5 | 2,7 | 76% toe, maar ligt nog steeds ruim onder de 5. Dat betekent | Vrijstaand | 128 | 92 | -28% | Vrijstaand | 3,5 | 5,2 | 47% dat er al vijf jaar op rij sprake is van een krappe | Appartement | 7 | 3 | -57% | Appartement | 1,8 | 3,0 | 64% huizenmarkt en dat kopers weinig keuzemogelijkheden | GEMIDDELD | 281 | 217 | -23% | GEMIDDELD | 2,5 | 3,8 | 48% hebben. De meeste keus is er bij vrijstaand wonen. Dat | Ontwikkeling van het aantal verkochte woningen in Waadhoeke, over de | | Ontwikkeling van het aantal woningen waaruit een woningzoekende kon product komt ook het vaakst voor in Waadhoeke, en is | periode 2020-2023, uitgesplitst naar woningtype. Bron: NVM (2024). | kiezen (‘de krapte-indicator’), over de periode 2020-2023, uitgesplitst naar gemiddeld duurder dan andere woningtypen. | woningtype. Bron: NVM (2024). 5 | VRAAGDRUK OP DE HUUR-EN KOOPMARKT | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 70 5.3 KOOP MARKTCIJFERS Minder keuze, dus hogere verkoopprijzen | TRANSACTIEPRIJS € 500.000 De figuren rechts laten de ontwikkeling zien van de transactieprijs per type woning en het aandeel woningen | € 400.000 | € 372.200 dat boven de vraagprijs werd verkocht.
| € 201.800 € 300.000 Door de krapte nam het aandeel woningen dat boven de | € 200.000 vraagprijs werd verkocht steeds verder toe: in 2020 was dat nog iets meer dan een kwart, in 2023 was dat al ruim | € 100.000 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 een derde. Vooral tweekappers zijn gewild: de helft van alle | Tussenwoning | Hoekwoning | 2-onder-1-kap | Vrijstaand | Totaal tweekappers ging boven de vraagprijs weg. In dezelfde periode zien we de gemiddelde transactieprijzen flink | | Ontwikkeling van de transactieprijzen per woningtype in Waadhoeke, over de periode Q3 2019 t/m Q3 2024. Bron: NVM (2024). toenemen. Die stijging is een direct gevolg van overbieden en een opdrogend aanbod. Betaalbaarheid komt daardoor | WONINGTYPE | 2020 | 2023 | VERSCHIL | WONINGTYPE | 2020 | 2023 | VERSCHIL steeds meer onder druk te staan. | Tussenwoning | € 146.000 | € 196.000 | 34% | Tussenwoning | 23% | 35% | 13% Hoekwoning | € 159.000 | € 235.000 | 48% | Hoekwoning | 29% | 28% | -2% 2-onder-1-kap | € 223.000 | € 266.000 | 19% | 2-onder-1-kap | 42% | 49% | 6% Ondanks toenemende druk en stijgende prijzen zien we dat | Vrijstaand | € 268.000 | € 391.000 | 46% | Vrijstaand | 21% | 26% | 5% tussen- en hoekwoningen in Waadhoeke nog relatief | Appartement | - | - | - | Appartement | - | - | - betaalbaar zijn.
Doorstroming in de bestaande voorraad op | Totaal | € 229.000 | € 305.000 | 33% | Totaal | 28% | 35% | 7% gang brengen zorgt dus voor de beste kansen om meer betaalbare koop op de markt te krijgen. | | Ontwikkeling van de transactieprijzen in Waadhoeke, over de periode 2020- | | Ontwikkeling van het aandeel woningen dat boven de vraagprijs is verkocht 2023, uitgesplitst naar woningtype. Bron: NVM (2024). | in Waadhoeke, over de periode 2020-2023, uitgesplitst naar woningtype. Bron: NVM (2024). 5 | VRAAGDRUK OP DE HUUR-EN KOOPMARKT | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 71 6 UITKOMSTEN VELDWERK 6.1 IN HET KORT Dit hoofdstuk We laten hier de uitkomsten van het veldwerk onder jongeren en starters in de leeftijd 18 tot en met 35 jaar zien. We vroegen hen naar hun woon- en verhuiswensen en ervaringen bij het zoeken van een woning. Bijna 600 jongeren en starters vulden de enquête in, wat genoeg is om een goed onderbouwd beeld te geven van hun woonvraag. We gaan in op: - In het kort: samenstelling van de respons (paragraaf 6.2); - Woon- en verhuiswensen van starters en doorstromers: waar oriënteren ze zich, wat voor product zoeken ze (paragraaf 6.3)? - Belemmeringen in hun zoektocht (paragraaf 6.4); - Dilemma’s in hun keuzeproces (paragraaf 6.5). Alle figuren die we in dit hoofdstuk laten zien, zijn gebaseerd op de enquête.
We vermelden daarom niet steeds de bron erbij. Uitkomsten in het kort - De verhuisbehoefte onder jongeren in Waadhoeke is groot, maar het lukt lang niet iedereen om ook echt een stap te zetten. De meeste starters en doorstromers willen binnen drie jaar een (volgende) stap op de woningmarkt zetten. Doorstromers hebben iets vaker een urgente verhuiswens (binnen één jaar) dan starters. Hun verhuiswensen zijn erg concreet: de meesten zijn actief op zoek bij een corporatie, makelaar of in hun eigen netwerk. Daarbij zoeken starters vaak een corporatiewoning, terwijl doorstromers vaker een koophuis zoeken. - Bijna alle jongeren die aangeven nog thuis te wonen, zijn jonger dan 25 jaar. Jongeren die al uit huis zijn, samenwonen of kinderen hebben, zijn bijna altijd 26 jaar of ouder. Dat betekent dat het starters in het algemeen lukt om voor hun 25ste een eerste stap op de woningmarkt te zetten. - We zien onder jongeren een sterke binding met Waadhoeke. Vrijwel alle jongeren met een verhuiswens beginnen met zoeken binnen de gemeentegrens. Starters zoeken vaak op Franeker, St.-Annaparochie of andere grotere kernen met voorzieningen, vaak aan de oostkant van Waadhoeke. Lukt dat niet, dan is Leeuwarden een uitwijkoptie. Ze wonen het liefst dicht bij vrienden en familie, voorzieningen en werk of studie.
Doorstromers zoeken juist veel minder op Franeker en St.-Annaparochie, maar kiezen vaker voor kleinere kernen met voorzieningen. Ze zoeken bovendien vaak in de directe omgeving van waar ze nu al wonen. De provinciehoofdstad staat ook niet op hun alternatievenlijst. - Doorstromers zoeken vaak wat ruimere koopproducten. Starters kijken vaker naar compactere huurwoningen. Daarbij is de wens van doorstromers vaak realistischer; zij weten beter welk product je met welk budget kunt kopen. Starters zijn daar nog onervarener in. - Alle groepen ervaren belemmeringen die te linken zijn aan krapte: veel concurrentie, weinig beschikbaar aanbod in gewenst(e) prijs of type of onvoldoende aanbod in de gewenste kern. WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | 736 UITKOMSTEN VELDWERK 6.2 WIE DEDEN ER MEE? LEEFTIJD Meeste 25-plussers wonen al op zichzelf | Geen reacties | Ouder dan | Jonger dan Minder dan 5 reacties | 36 jaar | 18 jaar Om meer inzicht te krijgen in woon- | en verhuiswensen van jongeren en starters tot en met 35 jaar en hun ervaringen bij het zoeken naar een woning nodigden we hen uit om | Meer dan 30 reacties | OB Meer dan 160 reacties | NA een vragenlijst in te vullen. We stuurden hen allemaal een | 26 tot 35 flyer met uitnodiging, en ongeveer 600 van hen vulden de | VP | jaar WH | SJ | SA | 18 tot 25 vragenlijst in.
De figuren rechts laten zien hoe de jaar responsgroep eruitzag. Omdat we geen referentiegroep hebben, zijn de uitkomsten niet gewogen. Het gaat ons | FI | MI | WI puur om te zien waar de knelpunten bij hen zitten. | TM | BE OO | BI | BM | HUISHOUDENSSAMENSTELLING KL | 250 IN | 80% Regionale voorzieningencentra en voorzieningenkernen zijn | RI goed vertegenwoordigd in de respons. Van jongeren die de | S&P | BO | SL | ME | 200 | Starter | Doorstromer DO | MA vragenlijst invulden, komt 30% uit Franeker. Kijken we | PE | SKI SC naar de verdeling van leeftijd, dan zien we dat jongeren tot | ZW | DR | DE | 150 HJ | FR 25 jaar iets vaker reageerden dan de groep daarboven. De | BL meeste respondenten wonen nog bij hun ouders. Deze | BOKK 100 groep bestaat (vanzelfsprekend) het vaakst uit jongeren tot | HI | WJ | BA | 27% | 30% 25 jaar. Je zou dus kunnen zeggen dat het veel jongeren | TZ | 19% | 21% WIN | 50 lukt om rond hun 25ste | wel een woning te vinden.
| AC | 9% | 8% SP | 4% | 2% 0 Ik woon bij mijnAlleenstaand zonderAlleenstaand metSamenwonend /Samenwonend / ouder(s)/verzorger(s)kinderen | kind(eren) | gehuwd zonder | gehuwd met kinderen | kind(eren) 6 | UITKOMSTEN VELDWERK | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 74 6.2 WIE DEDEN ER MEE? VERHUISWENSEN Veel jongeren willen op korte termijn verhuizen De figuren rechts laten zien op welke termijn jongeren en | 241 | thuiswonenden | 143 | stellen of alleenstaanden starters tot en met 35 jaar willen verhuizen en wat ze al | hebben een verhuiswens | willen doorstromen gedaan hebben in hun zoektocht naar een (nieuw) huis. We | 3 tot 10 | 3 tot maken in het vervolg onderscheid tussen starters en | jaar | Binnen | 10 1 jaar | jaar | Binnen doorstromers. Starters hebben in de vragenlijst aangegeven | 1 jaar dat ze nog bij hun ouders wonen. Zij zijn nog inwonend. Doorstromers hebben al eens een stap op de woningmarkt gemaakt. Een deel van hen huurt, een deel heeft een eigen | 1 tot 3 | 1 tot huis. | jaar | 3 jaar Veel jongeren willen op (redelijk) korte termijn verhuizen, | WAT HEB JE AL GEDAAN OM EEN WONING TE VINDEN? binnen drie jaar. Opvallend genoeg geven doorstromers | Nee, ik heb geen actie ondernomen vaker aan een urgente verhuiswens te hebben. Ongeveer | Gezocht binnen mijn eigen netwerk of op sociale media 40% van hen wil binnen een jaar verhuizen.
De meeste | Contact gehad met een makelaar Gezocht op websites zoals Funda jongeren zijn al actief op zoek. Starters schrijven zich vaker | Gereageerd op een woning van een particuliere verhuurder in bij corporaties. Bij doorstromers zien we juist ‘koop- | Ingeschreven bij een particuliere verhuurder acties’, zoals zoeken op Funda | of contact zoeken met een | Gereageerd op een woning van een corporatie Ingeschreven bij een woningcorporatie makelaar. Starters en doorstromers geven beide aan binnen | 0% | 5% | 10% | 15% | 20% | 25% | 30% | 35% hun eigen netwerk of op sociale media te zoeken. Doorstromers | Thuiswonend 6 | UITKOMSTEN VELDWERK | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 75 6.3 WOON- EN VERHUISWENS PLEK - STARTERS WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | 766 UITKOMSTEN VELDWERK Eerste zoekplaats Overige zoekplaatsen Starters blijven het liefst binnen eigen gemeente De ‘hittekaarten’ rechts laten het zoekgedrag van starters zien: waar zoeken ze in eerste instantie, en waar zoeken ze nog meer als het in hun voorkeursplaats niet lukt? Starters zoeken eerst bijna altijd binnen hun eigen gemeentegrens. Daarin zie je het sterke gemeenschapsgevoel in Waadhoeke terug, waar makelaars in hun gesprekken aan refereerden. De voorkeur van starters gaat vaak uit naar Franeker, St.- Annaparochie en voorzieningenkernen in het oosten.
Ook in tweede instantie zoeken starters vooral lokaal. Vooral Franeker, voorzieningenkernen of kleinere kernen rondom Franeker en Leeuwarden behoren tot de uitwijkopties. Dronryp en Berltsum worden van de voorzieningenkernen bovengemiddeld vaak genoemd als alternatief, vaak door starters uit de nabijgelegen dorpen, maar bij Dronryp ook opvallend vaak door starters uit Franeker. Harlingen behoort amper tot de uitwijkopties. Voorzieningen spelen een belangrijke rol in de keuze van starters. Die hoeven niet per se in de woonplaats zelf aanwezig te zijn, mits de plaats maar dicht bij een stad ligt. 6.3 WOON- EN VERHUISWENS PLEK - DOORSTROMERS WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | 776 UITKOMSTEN VELDWERK Doorstromers zijn honkvaster dan starters De hittekaarten van doorstromers laten grotendeels hetzelfde beeld zien als voor starters: Franeker en voorzieningenkernen in het oosten zijn in eerste instantie wederom de gewildste plekken. Er zijn ook verschillen. Doorstromers zoeken hun alternatieven vaak over korte afstand: van Franeker naar Dronryp en van basis- en woonkernen naar voorzieningenkernen. Daarbij geldt dat doorstromers uit o.a. Minnertsga, Oudebildtzijl en Vrouwenparochie vaker op St.-Annaparochie georiënteerd zijn en doorstromers uit o.a. Tzum, Wjelsryp of Oosterbierum op Franeker.
Doorstromers zoeken bijna niet naar alternatieven buiten de gemeente. Waar Leeuwarden bij de starters vaak tot de uitwijkopties behoorde, zien we dit beeld niet terug bij doorstromers. Een mogelijke verklaring is dat doorstromers al bewust de keuze hebben gemaakt om niet in een stad te wonen. Ook de binding met het huidige dorp en de omgeving kan een rol spelen. Tzummarum wordt als enige voorzieningenkern weinig door jongeren genoemd als alternatief. De startersvraag is hier dus vooral lokaal. Eerste zoekplaats Overige zoekplaatsen 6.3 WOON- | EN VERHUISWENS PRODUCT - | STARTERS De factsheet | op de volgende pagina laat het gewenste | bruto-jaarinkomen nodig van € 40.000. Bij koopwoningen | starters net dat zetje in de rug zijn om een eerste huis te product van starters zien, uitgesplitst naar huur en koop. | tot € 250.000 is dat € 52.000 (volgens de Hypotheker, met | kopen. Sinds 2023 kun je in Waadhoeke een starterslening We vroegen hen naar eigendom, prijsklasse, oppervlakte en | peildatum 1-1-2025). Het gemiddeld inkomen per | aanvragen voor koopwoningen tot € 250.000. Uit de woningtype. Belangrijk: het gaat puur om wensen, en die | inkomensontvanger in Waadhoeke ligt een stuk lager, met | vragenlijst blijkt dat de helft van de doorstromers de wijken vaak af van wat ze daadwerkelijk kunnen. | een gemiddelde van € 34.000. Alleenstaande starters | starterslening kent.
Bij starters is dat een derde. zonder eigen vermogen zullen gemiddeld genomen dus Kopen vaak als voorkeur, huren als uitwijkoptie | aangewezen zijn op de sociale huur. | BEN JE BEKEND MET DE STARTERSLENING? De meeste starters in Waadhoeke kopen het liefst een woning. Tegelijk zien we ook vraag naar huurwoningen. | Wat starters wensen is niet haalbaar via nieuwbouw Ongeveer een kwart geeft aan geen voorkeur te hebben | De meeste starters zoeken bij voorkeur een koopwoning voor huur of koop. Uit cijfers en gesprekken blijkt dat | met meer dan 100 m² woonoppervlakte. Bij huurwoningen starters het liefst kopen, maar dat ze wel bereid zijn om | mag dat iets minder zijn. Leggen we dit naast de gewenste concessies te doen als dat niet lukt. Dat is in veel gevallen | prijsklasse, dan zien we meteen dat hun wensen niet via | Ja ook nodig; het wensbeeld dat veel starters in eerste | nieuwbouw in te vullen zijn. Of dat in de bestaande bouw | Nee instantie hebben, is in de huidige markt lastig in te willigen. | lukt, is ook maar de vraag. De kansen zijn daar wel wat groter. Zet voor koopstarters dus vooral in op vrijspelen Focus op laagste betaalbaarheidsklassen | van bestaand aanbod.
Kijken we naar de gewenste prijsklasse, dan zien we dat starters vooral zoeken naar betaalbare koopwoningen tot € | Starterslening al redelijk bekend bij starters | Doorstromers | Starters 250.000 en huurwoningen tot de eerste of tweede | Met een starterslening is het mogelijk om net wat meer te aftoppingsgrens. Voor koopwoningen tot € 200.000 is een | kunnen lenen bij aankoop van een woning. Dit kan voor 6 | UITKOMSTEN VELDWERK | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 78 6.3 WOON- | EN VERHUISWENS PRODUCT - | STARTERS GEWENST EIGENDOM | GEWENSTE OPPERVLAKTE | Huur | Koop 50% | 44% 44% | 40% 29% | 27% 30% | 27% | 27% 24% Koopwoning | Huurwoning | Geen voorkeur | 20% | 18% | 16% 11% | 11% 12% GEWENSTE KOOPPRIJS | 10% | 4% | 7% 50% | 44% 38% | 0% 40% | Minder dan 50 m² 50 tot 65 m² | 65 tot 85 m² | 85 tot 100 m² | 100 tot 150 m²Meer dan 150 m² 30% | GEWENST WONINGTYPE - | KOOP 20% | 16% | 24% | 16% | 7% | 6% 10% | 2% 0% Minder dan € 200.000 | Tussen € 200.000 en € Tussen € 250.000 en € | Tussen € 300.000 en € | Tiny house, 250.000 | 300.000 | 350.000 | Tweekapper of vrijstaand | Rijwoning | Appartement | woonboerderij of samen GEWENSTE HUURPRIJS | of rug-aan-rug | bouwen 50% | GEWENST WONINGTYPE - | HUUR 40% 24% | 19% | 17% | 13% | 7% | 5% 30% 20% 10% 0% | Rijwoning | Appartement | vrijstaand | Rug-aan-rug | Levensloopbestendig Minder dan € 480 Tussen €
480 en € 680Tussen € 680 en € 730Tussen € 730 en € 900Tussen € 900 en € 1.150 | of tweekapper | of tiny house 6 | UITKOMSTEN VELDWERK | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 79 6.3 WOON- EN VERHUISWENS PRODUCT - DOORSTROMERS De factsheet op de volgende pagina laat het gewenste product van doorstromers zien, uitgesplitst naar huur en koop. We vroegen hen naar eigendom, prijsklasse, oppervlakte en woningtype. Vaker koop-georiënteerd Doorstromers zoeken in driekwart van de gevallen een koopwoning. Er is slechts beperkte behoefte aan sociale huurwoningen en een klein deel geeft aan geen voorkeur te hebben. Dat past ook bij het beeld van corporaties, die aangeven dat hun doelgroep steeds vaker uit jongeren of starters en ouderen bestaat. Doorstromers hebben in tegenstelling tot starters vaker een uitgesproken mening over het gewenste eigendom. Ze hoeven waarschijnlijk minder vaak concessies te doen, omdat ze al ‘binnen zijn’ op de woningmarkt. We vermoeden ook dat doorstromers beter weten wat ze kunnen betalen en wat voor product daarbij past, in vergelijking tot starters. Doorstromers hebben meer te besteden We zien dat doorstromers meer te besteden hebben dan starters. Zij zijn vaker samenwonend en ouder dan starters waardoor zij een hoger inkomen hebben of langer hebben kunnen sparen.
Ook kunnen ze opgebouwde overwaarde meenemen als ze nu al in een koopwoning wonen. Kijken we naar de huursector, dan zien we - overigens net als bij starters - bijna geen vraag naar middenhuur. Dat ondersteunt het beeld dat middenhuur in Waadhoeke vooral interessant is voor ouderen (zie paragraaf 7.4). Koop: meer ruimte, huur: compact en betaalbaar Doorstromers die een koophuis zoeken, zoeken vaak een woning die groter is dan 100 m². Doorstromers naar de huur zoeken juist ook vaak kleiner dan 85 m². Een deel van de wensen van koop-doorstromers kun je realiseren met nieuwbouw, maar ook hier geldt dat je moet inzetten op doorstroming, vooral om grotere woningen voor een schappelijke prijs vrij te spelen. Vooral producten die huur-doorstromers achterlaten zijn gewild voor starters Doorstromers laten vooral koopwoningen achter. Vaak zijn dit rijen, tweekappers of vrijstaande woningen. Dit zijn precies de typologieën die instromers op de koopmarkt zoeken. De vraag is wel of de verkoopprijs past bij het budget van starters. Opknappers kunnen nog wel eens voor een betaalbare prijs op de markt komen, maar gaat het om een goed onderhouden woning, dan leg je daar al gauw meer voor neer, zeker als het om twee-onder-een-kap of vrijstaand gaat. In de huur laten doorstromers vaak rijen achter. Dat type past qua product en prijs wel bij een starter.
WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | 806 UITKOMSTEN VELDWERK 0 10 20 30 40 50 60 70 Appartement, flat of studio Bedrijfswoning of boerderij Kamer met gedeelde voorzieningen Levensloopbestendige woning Rij- of hoekwoning Twee-onder-één-kapwoning Vrijstaande woning WAT LATEN DOORSTROMERS ACHTER? Koop Corporatiehuur Particuliere huur 6.3 WOON- | EN VERHUISWENS PRODUCT - | DOORSTROMERS GEWENST EIGENDOM | GEWENSTE OPPERVLAKTE | Huur | Koop 70% | 66% 76% 60% 13% | 11% | 50% | 44% 40% Koopwoning | Huurwoning | Geen voorkeur | 30% | 22% | 22% | 26% 20% | 11% GEWENSTE KOOPPRIJS | 10% | 1% | 1% | 3% | 3% 30% | 25% | 0% | 0% 25% | 0% 19% | Minder dan 50 m² 50 tot 65 m² | 65 tot 85 m² | 85 tot 100 m² | 100 tot 150 m² Meer dan 150 m² 20% | 16% | 15% 15% | 12% | GEWENST WONINGTYPE - | KOOP 9% | 34% | 27% | 12-13% | 5% 10% | 5% 5% 0% Minder dan € Tussen € 200.000 Tussen € 250.000 Tussen € 300.000 Tussen € 350.000 Tussen € 400.000 Meer dan € 200.000 | en € 250.000 en € 300.000 en € 350.000 en € 400.000 en € 500.000 | 500.000 Vrijstaand | Tweekapper | Rijwoning of boerderij | Samen bouwen GEWENSTE HUURPRIJS 40% | GEWENST WONINGTYPE - | HUUR 30% | 22% | 13-14% | 10% | 6-7% 20% 10% 0% | Rijwoning of tweekapper | Appartement | Rug-aan-rug | Tiny houseof Minder dan € 480 Tussen € 480 en € 680Tussen € 680 en € 730Tussen € 730 en € 900Tussen € 900 en € 1.150 | of vrijstaand |
levensloopbestendig 6 | UITKOMSTEN VELDWERK | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 81 6.3 WOON- EN VERHUISWENS WAT IS BELANGRIJK? WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | 826 UITKOMSTEN VELDWERK Nabijheid van vrienden en familie belangrijkst De figuur rechts laat voor starters en doorstromers zien waar hun nieuwe woonplaats aan moet voldoen. Beide groepen vinden nabijheid van vrienden en familie het belangrijkst, gevolgd door nabijheid van winkels en voorzieningen. Starters vinden ook de nabijheid van werk of studie belangrijk. Waarschijnlijk komt dat omdat starters minder vaak een auto hebben en afstanden dus lastiger te overbruggen zijn. Dit verklaart mogelijk ook waarom veel starters Leeuwarden als zoekplaats aangeven. Doorstromers kijken weer vaker naar de aanwezigheid van groen of onderwijs. Dit kan te maken hebben met dat zij rekening houden met hun (toekomstige) kinderen in het kiezen van een woonplek. Starters vaakst gebonden aan voorzieningen We vergeleken voor beide groepen in hoeverre hun zoekplaats verschilt van hun huidige woonplaats. Omgekeerd weet je dan ook hoe groot de binding met hun woonplaats is. We zien dat starters sterk gebonden zijn aan plekken met voorzieningen. In woonkernen is dat juist het minst. Dat strookt ook met het beeld dat we net zagen: de nabijheid van voorzieningen, werk of studie is belangrijk.
Doorstromers zijn juist vaak gebonden aan voorzieningenkernen (en dus veel minder aan Franeker of St.-Annaparochie) en woonkernen. Zij verhuisden daar vaak al bewust naartoe en hechten mogelijk veel waarde aan de mienskip in dorpen. Mogelijk speelt de aanwezigheid van een basisschool ook een rol. Dichtbij werk of studie Aanwezigheid onderwijs Winkels en voorzieningen Aanwezigheid zorgvoorzieningenNabijheid familie/ vrienden Omringd door groen Anders Regionaal voorzieningencentrum 85% Voorzieningenkern 57% Basiskern 61% Woonkern 33% Regionaal voorzieningencentrum 23% Voorzieningenkern 63% Basiskern 43% Woonkern 55% WAARAAN MOET JE WOONPLAATS VOLDOEN? BINDING VAN STARTERS MET HUN HUIDIGE WOONPLEK BINDING VAN DOORSTROMERS MET HUN HUIDIGE WOONPLEK Starters Doorstromers Alle belemmeringen hangen samen met schaarste De figuur rechts laat zien welke belemmeringen starters en doorstromers ervaren tijdens hun zoektocht naar een nieuwe woning. De vaakst genoemde belemmeringen zijn allemaal gerelateerd aan schaarste. Zo geven jongeren aan dat er te weinig aanbod is in het gewenste prijssegment, van het gewenste type of op de gewenste locatie. Ze geven ook aan dat ze veel concurrentie van andere woningzoekenden ervaren. De verschillen tussen starters en doorstromers en huur en koop zijn minimaal. Deze obstakels ervaart dus bijna iedereen op de (starters)markt wel in zekere mate.
Opvallend is dat doorstromers vaker dan starters ervaren dat zij concurreren met anderen of dat het gewenste aanbod ontbreekt. Het is dus belangrijk om ook voor hen de juiste producten te bouwen. Jongeren laten ons ook weten dat betaalbaar aanbod ontbreekt in zowel koop als sociale huur. Ze geven ook aan dat er veel wordt overboden en dat ze concurrentie ervaren van zoekers van buiten de gemeente. Makelaars herkennen dat beeld ook. Dit maakt het lastig om in eigen dorp iets te vinden, terwijl dat wel vaak de voorkeur heeft. 6.4 BELEMMERINGEN WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | 836 UITKOMSTEN VELDWERK Te weinig aanbod in het gewenste prijssegment Te weinig aanbod in het gewenste type Te weinig aanbod in de plaats waar ik zoek Te weinig aanbod in de juiste kwaliteit woning Wat ik wil, kan ik niet betalen Lastig om aan de juiste informatie te komen Te laat of niet ingeschreven voor een huurwoning Lastig om de geldzaken rond te krijgen Hindernissen in wet- en regelgeving Veel concurrentie van andere zoekers Geen problemen Veel problemen WELKE OBSTAKELS KOMEN STARTERS EN DOORSTROMERS TEGEN TIJDENS HUN ZOEKTOCHT? Doorstromer huur Doorstromer koop Starter huur Starter koop 6.5 DILEMMA’S 25 | 18 Doorstromers kiezen liefst in één keer het juiste | 16 product, bij starters is tussenoplossing ook goed | 20 | 14 12 Om meer inzichtelijk te krijgen in keuzes en
afwegingen | 15 | 10 van jongeren legden we ze een aantal dilemma’s voor. De | 10 | 8 figuren rechts laten zien hoe starters en doorstromers | 6 5 | 4 daarop reageren. Jongeren zijn vooral uitgesproken over | 2 waar ze willen wonen, de grootte van een huis in relatie tot | 0 | 0 of die ‘woonklaar’ is en de bereidheid om te wachten op een koopwoning. | 48 | 56 | 39 Ruimere | Kleinere | Langer | Sneller kluswoning | instapklare thuis wonen | verhuizen Starters hebben het liefst een instapklare (huur)woning, | woning ongeacht in welke plaats, maar ze wachten ook hun keuze | 40 | 40 af. Doorstromers wachten liefst op de juiste woning. Ze | 35 | 35 hebben geen uitgesproken voorkeur over de plek, maar zijn | 30 | 30 wel meer gebonden aan hun eigen woonplaats vergeleken | 25 | 25 met starters. Doorstromers lijken ook iets vaker hun | 20 | 20 15 | 15 handen uit de mouwen willen steken als ze daardoor een | 10 | 10 ruimere woning kunnen kopen. Dat doorstromers op zoek | 5 | 5 zijn naar een ruimere woning zagen we al eerder terug bij | 0 | 0 het gewenste product.
52 58 | 50 | 59 Eerst huren, | Wachten op | Eigen | Verhuizen naar dan kopen | een | woonplaats | een andere koopwoning | plaats 6 | UITKOMSTEN VELDWERK | Starters | Doorstromers | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 84 7 WOONBEHOEFTE EN WENSPROGRAMMA 7.1 IN HET KORT Dit hoofdstuk | Uitkomsten in het kort | appartementen op gewilde locaties bij voorzieningen. We lieten in hoofdstuk 3 zien hoe groot de komende jaren | - | De verwachting is dat er in heel Waadhoeke tot 2035 | Het is denkbaar om ook mondjesmaat wat toe te de verwachte woonbehoefte per kern of cluster is. Hierna | afgerond 300 tot 400 extra sociale huurwoningen | voegen in het hogere middenhuursegment om vertalen we dat naar een kwalitatief programma voor de | nodig zijn om in de vraag te voorzien. Het gaat om | instroom uit andere regio’s aan te trekken. sociale huur, middenhuur en koop (paragrafen 7.2 t/m | 31% van de netto-opgave. Hiermee laat je het aandeel | - | In de koopsector is behoefte aan een mix van types, 7.5). | sociale huur in de gemeente licht stijgen, van 24% nu | met de nadruk op betaalbaar wonen. Het gaat om naar 24 à 25% in 2035. Je zorgt daarmee voor wat | afgerond 550 tot 750 koopwoningen tot 2035.
Omdat Verspreid over het hoofdstuk staan de belangrijkste | ‘ontspanning’ op de krappe sociale huurmarkt in de | bouwen voor starters via nieuwbouw financieel lastig conclusies uit de gesprekken met de corporaties, | regio (zie ook hoofdstuk 5). | kan zijn, moet je ook inzetten op doorstroming in de Huurdersbelang Fryslân en makelaars. | - | Er is vooral vraag naar compacte grondgebonden | bestaande voorraad. Bouw daarom ook voor jonge woningen die voor meerdere doelgroepen geschikt zijn. | doorstromers die nu nog in woningen voor starters Verderop staan schema’s met een kwalitatief programma | Dat betekent dat er nu ouderen in kunnen wonen, | wonen. Er is ook vraag naar levensloopgeschikte per kern, uitgedrukt in nullen en plussen. Ze zijn bedoeld | maar dat er later eventueel ook een jong gezin in kan. | woningen op kleinere kavels in het segment tussen 4 als houvast bij het maken van plannen. Elke rij (dus | Daarmee bouw je een product dat ook op termijn nog | en 4,5 ton, met een oppervlak van 80 tot 100 m². horizontaal) geeft aan hoe het programma er in de ideale | gewild is. In grotere kernen is soms ook vraag naar | Betaalbaar wonen toevoegen kan ook door bestaand situatie per kern uitziet. Ter illustratie: heb je in totaal 100 | appartementen voor jong en oud. Soms kan toevoegen | vastgoed een tweede leven te geven.
woningen nodig, en de verdeling is rij: ++, appartement: | ook het resultaat zijn van sloop en nieuwbouw. +, grondgebonden nultreden: +, dan is de verdeling dus | - | Er is vraag naar afgerond 100 tot 125 woningen in de 50, 25, 25. Verticaal hoef je de verdeling in plussen niet | middenhuur, vaak voor de doelgroep ouderen. Het aan te houden, maar ze geven wel een orde van grootte | gaat om moderne, ruime en comfortabele weer: grotere kernen hebben wat meer plussen dan kleine. 7 | WOONBEHOEFTE EN WENSPROGRAMMA | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 86 7.2 WENSPROGRAMMA IN ÉÉN OVERZICHT Focus op betaalbaar wonen | Middenscenario als houvast voor programmering | Meer dan twee derde betaalbaar De conclusie uit de vorige hoofdstukken is helder: de vraag | Het schema hieronder laat zien hoe de prijsverdeling in de | Het Rijk verplicht gemeenten om erop te sturen dat op naar betaalbaar wonen is groot. Deels vanuit ‘zichtbare’ | totale netto-opgave er tot 2035 in de ideale situatie uitziet. | regioniveau | twee derde van het programma in het groepen, zoals huishoudens die staan ingeschreven bij | Dat is het gevolg van nieuwbouw, sloop én transformatie. | betaalbare segment valt. Op basis van het Socrates-model corporaties, doorstromers van huur naar koop of koop- | We rekenen hierna met het middenscenario.
We laten ook | voldoet Waadhoeke ruimschoots aan die eis, met zelfs 73% starters die actief op zoek zijn. Maar deels ook vanuit een | een laag en hoog scenario zien. Het lage scenario gaat uit | betaalbaar. Specifiek voor middenhuur verwachten we op ‘verborgen vraag’ door thuiswonende jongeren die hun | van een lagere koopkracht en zwakkere economie. Meer | basis van gesprekken met stakeholders en andere signalen verhuiswens eerst maar uitstellen, omdat passend aanbod | huishoudens doen dan een beroep op sociale huur. In het | dat het aandeel middenhuur in de praktijk wat lager mag ontbreekt. | hoge scenario geldt het omgekeerde beeld. | zijn dan uit Socrates blijkt. Zie daarvoor ook paragraaf 7.4. Hoe groot de vraag naar betaalbaar wonen precies is, | SOCIALE | MIDDEN- | KOOP berekenden we op basis van het nieuwste Socrates-model | HUUR | HUUR uit 2024. Dat model laat zien hoe de totale vraag zich | TOT € 900 | € 900 TOT € | GOEDKOOP | BETAALBAAR | MIDDELDUUR | DUUR PER MAAND | 1.184 PER | TOT € 285K | € 285K -€ 355K | € 355K -€ 610K | BOVEN € 610K verdeelt over sociale huur, middenhuur en koop, in diverse | MAAND prijssegmenten. We vertaalden de uitkomsten naar de | 1.100 ERBIJ TOT 2035 situatie in Waadhoeke door te corrigeren voor het | LAAG | 33% | 13% | 53% | 22% | 12% | 12% | 7% inkomensniveau en prijsverschillen op de koopmarkt.
De huizenprijzen liggen in Waadhoeke namelijk lager dan | MIDDEN | 31% | 10% | 59% | 21% | 11% | 15% | 12% gemiddeld in Nederland, waardoor iemand met een lager | HOOG | 24% | 8% | 68% | 24% | 13% | 18% | 14% inkomen (in normale marktomstandigheden) sneller een koopwoning kan kopen. | | Gewenste verdeling van de totale behoefte van 1.100 woningen (zie paragraaf 3.5) over sociale huur, middenhuur en koop, in diverse prijssegmenten. De grens voor goedkope koop is benaderd met behulp van de enquête onder jongeren en starters. Bron: ABF Socrates (2024), gecorrigeerd voor inkomensverschillen en bereikbaarheid van de koopmarkt. 7 | WOONBEHOEFTE EN WENSPROGRAMMA | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 87 7.3 SOCIALE HUUR WAT BEPAALT DE VRAAG? Hoe bepaal je de vraag naar sociale huur? De vraag naar sociale huur wordt beïnvloed door veel | aftoppingsgrens liggen (€ 682,96 voor een- | en | - | Beschikbaarheid: een langdurig tekort aan sociale huur factoren. We hebben te maken met regels, we zien trends | tweepersoons- | en € 731,93 voor drie- | of | kan ervoor zorgen dat huurders naar buurgemeenten en er zijn toekomstige ontwikkelingen. Soms kunnen we die | meerpersoonshuishoudens). | verhuizen waar wél aanbod is.
goed voorspellen, maar vaak ook niet, zoals economische | - | Een deel van de huurders woont ‘scheef’: met een te | - | Woonmilieuvoorkeuren: we weten dat huishoudens conjunctuur en situaties op de wereld. | hoog inkomen in een sociale huurwoning, bijvoorbeeld | met een laag inkomen bij verhuizing vaker dan omdat de huurder meer is gaan verdienen. In 2022 | gemiddeld kiezen voor een plek met voorzieningen, Regels die de vraag beïnvloeden | woonde in Waadhoeke 19,7% van de huurders scheef, | zoals een supermarkt of school. Woningcorporaties zijn gebonden aan regelgeving. | waarvan 13,6% ‘goedkoop’ en 6,1% ‘duur’ scheef | - | Toegankelijkheid van de koopmarkt: lage rentes of - | Er is een maximale inkomensgrens voor sociale huur | woont. Bij goedkope scheefheid woont iemand in een | soepele hypotheekvoorwaarden zorgen voor meer die jaarlijks wordt geïndexeerd en varieert op basis van | sociale huurwoning, terwijl hij of zij genoeg verdient | vraag naar koopwoningen. huishoudensgrootte. In 2025 is die grens € 49.669 | om in een middenhuur- | of koopwoning te wonen. Bij | - | Extramuralisering van wonen met zorg: hoe sneller dat voor een- en € 54.847 voor meerpersoonshuishoudens. | dure scheefheid geldt het omgekeerde.
| gebeurt, hoe meer ouderen zelfstandig (blijven) wonen Corporaties moeten 92,5% van hun bezit toewijzen | en hoe vaker huurders met ggz-ondersteuning in een aan deze groep. Er is de mogelijkheid om 7,5% vrij toe | Andere ontwikkelingen die de vraag beïnvloeden | reguliere sociale huurwoning wonen. te wijzen en dat kan verhoogd worden naar 15%. | Er zijn ook veel andere factoren die de vraag naar sociale | - | De mate waarin beleggershuur een alternatief vormt: - | Daarnaast zijn er regels voor passend toewijzen. Bij | huurwoningen beïnvloeden. Dat zijn o.a.: | hoe goedkoper, hoe groter de concurrentie met de ten minste 95% van de woningen die aan huishoudens | - | Economische ontwikkelingen: bij een groeiende | sociale huurmarkt en dus hoe lager de vraag naar met een inkomen onder de grens voor passend | koopkracht daalt de afhankelijkheid van sociale huur. | sociale huurwoningen. toewijzen worden toegewezen (die grenzen verschillen | Hogere inkomens zorgen voor een kleinere groep die | - | Aanbod van alternatieve producten die de vraag naar per soort huishouden), moet de kale huur onder de | aanspraak maakt op sociale huur. | sociale huur beïnvloeden.
7 | WOONBEHOEFTE EN WENSPROGRAMMA | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 88 7.3 SOCIALE HUUR VERWACHTE BEHOEFTE 285 tot 390 sociale huurwoningen erbij tot 2035 | KERN/CLUSTER | NETTO-BEHOEFTE SOCIALE HUUR TOT 2035 Het schema rechts laat zien hoe de vraag naar sociale huur | LAAG | HOOG zich naar verwachting tot 2035 ontwikkelt. De eis van het FRANEKER | 95 | 125 Rijk is dat je programma op regioniveau | voor minimaal BERLTSUM | 15 | 25 30% uit sociale huur bestaat. De bandbreedte van 285 tot 390 sociale huurwoningen houdt daar rekening mee en | DEINUM | 15 | 20 komt uit op 31% (voor de berekening: zie paragraaf 7.2). | DRONRYP | 35 | 45 Het aandeel sociale huur binnen de totale voorraad groeit | MARSUM | tot 10* | tot 10* hierdoor iets, naar 24 à 25% (nu: 24%). Dat is ook | MENAAM | 20 | 30 wenselijk, want de doelgroep voor passend toewijzen ligt in | MINNERTSGA | maatwerk | maatwerk Waadhoeke op 28%. De verhouding tussen doelgroep en | SEXBIERUM-PIETERSBIERUM | 15 | 20 aanbod aan sociale huur komt hierdoor dus beter in balans. | ST.-ANNAPAROCHIE | 25 | 35 Helemaal naar 28% toe bewegen is niet nodig, omdat we | ST.-JACOBIPAROCHIE | maatwerk | maatwerk weten dat een deel van de doelgroep scheefwoont in een | TZUM | tot 10 | tot 10 koophuis. In sommige kernen is toevoegen maatwerk.
Het | TZUMMARUM | maatwerk | tot 10 is belangrijk om daar samen met corporaties en het dorp WINSUM | 15 | 20 de precieze behoefte te bepalen. DORPEN IN HET NOORDEN | maatwerk | maatwerk Verwachte netto-behoefte aan sociale huurwoningen per kern en per | DORPEN IN HET OOSTEN | tot 10 | tot 10 | * In Marsum zien we wel een behoefte, maar door de nabijheid van cluster, voor de periode 2025-2035, in een laag en hoog scenario. Voor | DORPEN IN HET ZUIDWESTEN | maatwerk | maatwerk | vliegbasis Leeuwarden zijn er veel planologische restricties waardoor uitleg over de scenario’s: zie paragraaf 7.2. Gebaseerd op analyses eerder | bouwen in Marsum | bijna onmogelijk is. We laten in dit rapport wel zien in dit woonbehoefteonderzoek. Door afronding kunnen optelverschillen | 285 | 390 | wat de behoefte is die we meten. bestaan. Bij maatwerk is in het model gerekend met +5 woningen. 7 | WOONBEHOEFTE EN WENSPROGRAMMA | WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | | 89 7.3 SOCIALE HUUR PROGRAMMALEIDRAAD Vooral vraag naar multi-inzetbare woningen Rechts laten we zien hoe de kwalitatieve invulling van het programma voor de sociale huur er bij voorkeur uitziet.
Het zwaartepunt moet liggen op grondgebonden woningen die multi-inzetbaar zijn voor verschillende doelgroepen: nu vooral om senioren zelfstandig in te laten wonen, maar later ook om andere kleine huishoudens in te huisvesten. In sommige grotere kernen is ook ruimte voor appartementen voor jong en oud. In kleinere kernen ligt stapelen juist minder voor de hand. Daar is wel vraag naar ‘reguliere’ rijwoningen, vooral in Franeker en in kernen die wat minder vergrijsd zijn, zoals Berltsum, Sexbierum-Pietersbierum en Winsum. WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | 907 WOONBEHOEFTE EN WENSPROGRAMMA TZUM ST.-JACOBIPAROCHIE ST.-ANNAPAROCHIE SEXBIERUM-PIETERSBIERUM MINNERTSGA MENAAM MARSUM DRONRYP DEINUM BERLTSUM FRANEKER KERN/CLUSTER KWALITATIEVE BEHOEFTE SOCIALE HUUR TOT 2035 RIJ TZUMMARUM WINSUM DORPEN IN HET NOORDEN DORPEN IN HET OOSTEN DORPEN IN HET ZUIDWESTEN + / ++ + / ++** ++ + + + 0 / + +** + +** ++** + + 0** 0 / + 0 / +** 0 0 +++* 0 / + 0 + 0 + 0 0 ++* / ** 0** 0 0 0 0 115 - 155 APPARTEMENT 50 - 70 + +** ++ / +++ + + ++ +/++ +** + +** ++** + / ++ + 0** 0 0** GGB 0-TREDEN 120 - 165 In principe levensloopgeschikt * Bouw voor een mix van jong en oud. Dat mogen ook appartementen specifiek voor jongeren of kleine huishoudens zijn. ** Bestaand aanbod is verouderd, dus ook vernieuwen.
Gewenst kwalitatief programma voor de sociale huurmarkt, uitgesplitst per kern of cluster. Gebaseerd op analyses eerder in dit woonbehoefteonderzoek en trends op basis van woonvoorkeuren. En verder: 0 = vraag en aanbod zijn in balans, + of ++ of +++ = vraag is (veel) groter dan het aanbod. Het programma per kern moet opgeteld uitkomen binnen de bandbreedtes onderaan. Onderkant = scenario ‘laag’, bovenkant = scenario ‘hoog’. Voor verdere uitleg: zie pagina 86. 7.3 SOCIALE HUUR PROGRAMMALEIDRAAD Kwalitatieve aanwijzingen voor elke kern Hierna geven we nog een aantal aanwijzingen mee voor het samenstellen van het programma voor de sociale huur. Die gelden in principe voor elke kern. 1. Vergroot het aanbod voor jongeren en starters. Er zijn allerlei signalen die laten zien dat er onvoldoende aanbod is voor starters en jonge doorstromers op de sociale huurmarkt. We zien dat terug in de enquête die jongeren invulden en horen dat in gesprekken met stakeholders. Ook cijfers bevestigen dat: jongeren tot 23 jaar hebben de laagste slaagkansen, en die zijn de laatste tijd bovendien het snelst teruggelopen. Bij 23- tot 35-jarigen zijn de slaagkansen ook lager dan gemiddeld, terwijl die groep zorgt voor bijna de helft van alle reacties op woningen in Fryslân.
Bedien hen met nieuwbouw of door woningen in de bestaande voorraad vrij te spelen, bijvoorbeeld door ook te bouwen voor jonge doorstromers. Bij nieuwbouw kun je o.a. denken aan kleine appartementen specifiek voor deze doelgroep. 2. Bouw vooral voor kleine huishoudens. Corporaties in Waadhoeke huisvesten steeds meer alleenstaanden en stellen en steeds minder gezinnen. Hun voorraad is daar nog lang niet altijd op afgestemd. Richt je daarom via nieuwbouw op producten die multi- inzetbaar zijn. Dat betekent: met een plattegrond die past bij meerdere doelgroepen, maar niet aanvoelt als een typische seniorenwoning. Daarmee breng je ook meer balans in de voorraad, die nu grotendeels nog uit ruime gezinswoningen bestaat. In kernen met een duidelijke woonzorgfunctie kun je ook denken aan producten die wél specifiek voor senioren zijn, zoals geclusterd wonen. Aanbod voor kleine huishoudens vergroten kan ook door woningen te splitsen of andere manieren van samenwonen toe te staan. 3. Blijf overal vernieuwen. In sommige buurten staat verouderd corporatiebezit en is vervanging of verbetering nodig. Het is belangrijk om daar ook oog voor te hebben, desnoods in combinatie met verdichting in bestaande buurten in kernen die lang gewild blijven, zoals Franeker. Op andere plekken kan juist het omgekeerde spelen: teruglopende vraag vanuit dorpen zelf en dus de keuze om verdund terug te bouwen.
Dat speelt vooral aan de noordkant van de gemeente, langs de Waddenkust. Zie ook de volgende pagina. WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | 917 WOONBEHOEFTE EN WENSPROGRAMMA Woningen in Berltsum die voor meerdere doelgroepen geschikt zijn. Foto: Wonen NWF. 7.3 SOCIALE HUUR OMGAAN MET ONZEKERHEDEN Wat gebeurt er na 2035? Hoe de vraag naar sociale huur zich op de lange termijn ontwikkelt, is nu nog lastig te zeggen. Het ligt voor de hand dat de vraag na 2035 afneemt, omdat sterfte onder ‘babyboomers’ groter wordt en er dus over de hele breedte van de woningmarkt meer ontspanning ontstaat. Het aantal babyboomers is in Waadhoeke relatief groot (zie ook paragraaf 3.2). Als de vraag daadwerkelijk terugloopt, dan zal dat vooral merkbaar zijn in kleinere kernen. In grotere kernen blijft de vraag langer stabiel, omdat die plekken per saldo meer huurders aantrekken, vanwege bereikbaarheid en nabijheid van voorzieningen. Onderstaand schema laat schematisch zien hoe de behoefte aan sociale huur (overigens nu al) verschilt per soort kern. Omgaan met onzekerheden op lange termijn Op plekken waar de vraag op termijn mogelijk afneemt, is het belangrijk om wél te blijven investeren, zodat kernen aantrekkelijk blijven.
Dat kan door te denken in een rollende voorraad: met nieuwbouw kwaliteit aan een kern toevoegen (“het tapijt uitrollen”), om vervolgens incourante woningen af te breken (“het tapijt weer oprollen”). Dat mag gepaard gaan met verdunning, zoals: acht incourante woningen afbreken, zes kwalitatief goede woningen terugbouwen. Corporaties in Waadhoeke werken in veel kleinere kernen al op deze manier. Investeer je op termijn niet meer in zulke kernen, dan loop je het risico om in een negatieve spiraal terecht te komen, waarin matige kwaliteit overgaat in afname van de woningvraag. Dat kan zelfs overslaan op de koopvoorraad. Dat wil je te allen tijde voorkomen. De afbeelding hieronder illustreert het principe van de rollende voorraad. WOONBEHOEFTEONDERZOEK WAADHOEKE | 23 MEI 2025 | DEFINITIEF | 927 WOONBEHOEFTE EN WENSPROGRAMMA 2025 Netto groei Netto daling 2035 2045 Denken in een rollende voorraad: het tapijt uitrollen (nieuwbouw) betekent aan de achterkant het tapijt weer oprollen (sloop van oude, incourante woningen). Zo vernieuw je de voorraad en houd je kernen waar de vraag (op termijn) mogelijk terugloopt gewild. Verwachte ontwikkeling per soort kern in de komende jaren. Stippellijn = sociale huur, doorgetrokken lijn = totale behoefte. Het gaat om een schematische weergave.
KADER: WAT ZEGGEN DE CORPORATIES? Behoefte is leidend voor plek en product Toevoegingen in de sociale huursector bestaan de komende jaren vooral uit producten voor kleine huishoudens. Dat is en blijft de belangrijkste doelgroep van corporaties. Van oudsher bestaat de sociale huurvoorraad juist vaak uit ruime gezinswoningen. Aanbod van dat type is er voldoende. Door voortaan meer compacte woningen te bouwen die multi-inzetbaar zijn voor jong en oud zorg je voor een betere balans in de voorraad. Wonen Noordwest Friesland bouwt in alle soorten kernen, mits er vraag is. In kernen met veel vraag resulteert dat vaak in groei, in zwakkere kernen is eerder sprake van stabilisatie of incidenteel zelfs verdunning, zoals in kernen langs de Waddenkust. Bouwen voor de behoefte nu én in de toekomst blijft bij beide corporaties het uitgangspunt, ook al is dat met de huidige prijzen en het gebrek aan ruimte soms lastig. Vraag naar seniorenwoningen blijkt niet uit cijfers Signalen vanuit de markt over de grote vraag naar seniorenwoningen stroken niet met wat corporaties meten. Omdat senioren vaak al lang ingeschreven staan, seniorenwoningen vaker muteren en omdat het aanbod ruim is ten opzichte van de vraag, hoeven ouderen niet lang te wachten voor ze een woning toegewezen krijgen.
Beide corporaties richten zich daarom liever op ‘normale’ compacte woningen die makkelijk senior-proof te maken zijn. Er moet dus wel ruimte zijn voor bijvoorbeeld een traplift en de plattegrond moet ruim genoeg zijn om met hulpmiddelen te kunnen leven, maar die voorzieningen hoeven niet bij de oplevering al aanwezig te zijn. Vaak wordt ook gekozen voor ingrepen in de bestaande voorraad, omdat ouderen dan langer in hun eigen woning in hun eigen vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen. Wonen Noordwest Friesland ziet weinig heil in doorstroming: ouderen verhuizen vaak pas als het écht niet anders meer kan. Als er geen noodzaak is, slaan ze een verhuizing liever af. Incidenteel verkoop, vooral om balans te creëren Corporaties verkopen af en toe woningen, maar die woningen gaan lang niet altijd naar koop-starters, omdat het vaak om ruime gezinswoningen gaat die buiten het prijsbereik van starters vallen. Het belangrijkste doel is balans aanbrengen in de voorraad. Daarmee spelen ze in op het kwaliteitsvraagstuk: verkopen, om vervolgens elders beter passende woningen terug te bouwen (kleiner, compacter). Dat gebeurt vaak op plekken waar ook op termijn nog vraag wordt verwacht, zoals in kernen met voorzieningen die goed bereikbaar zijn. De doelgroep voor sociale huur woont per saldo vaker in dat soort kernen.