Bijlage 3 - Regionaal Risicoprofiel 2022 VRF (inclusief bijlagen).pdf

Ook de Q-koorts, een infectieziekte voor mensen met als bron melkgeiten en melkschapen, komt nog regelmatig in Nederland voor. 2.6.2. Toekomstverwachting Momenteel dreigt de Afrikaanse varkenspest (AVP). Zowel gehouden varkens als wilde zwijnen worden ziek en sterven. In verschillende Europese landen, waaronder Polen en Roemenië is de ziekte aangetroffen en zijn duizenden varkens het slachtoffer. Ook Nederland bereidt zich voor op de komst van AVP, die een grote impact zou kunnen betekenen voor de Nederlandse varkens. Mensen zijn niet vatbaar voor de ziekte, maar kunnen het virus wel verspreiden. Er is nog geen vaccin voor deze variant van het virus (bron: Compassion in world farming). 2.6.3. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voo r het risicoprofiel van Fryslân niet relevant.

2.7

Conclusie

Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van indicatoren of beperkte impact op de regio in verhouding ten opzichte van de andere incidenttypen. Crisistype

Overstromingen

Incidenttype Overstroming door hoge rivierwaterstanden Overstroming vanuit zee Overstroming polder

Scenario Nee, geen rivieren van voldoende omvang in de regio Ja, zeer relevant Ja, zeer relevant

Bosbrand Natuurbranden Heide, veen- en duinbrand Koudegolf, sneeuw en ijzel Hittegolf Extreem weer

Storm, windhozen Aanhoudend laaghangende mist

Plagen

Ongedierte

Dierziekten

Ziektegolf

Ja, natuurgebieden aanwezig Nee, relatief beperkte aanwezigheid/ impact Ja, relevant Ja, relevant Nee, relatief beperkte impact Nee, relatief beperkte impact Nee, relatief beperkte impact Nee, relatief beperkte impact

3. Gebouwde omgeving Bij de crisistypen die vallen onder de gebouwde omgeving, gaat het om grote incidenten in gebouwen met daaraan gekoppeld het aantal aanwezigen (of de mate van zelfredzaamheid van de aanwezigen). Bij deze incidenttypen is het ook van belang om te kijken naar het grote oppervlakte/ uitgestrektheid van Fryslân en de aanwezigheid van de Waddeneilanden, omdat de aard en omvang van de effecten van een incident ook een relatie kan hebben met de uitgestrektheid en de bereikbaarheid (geïsoleerde ligging en moeilij ke bereikbaarheid).

3.1

Brand in kwetsbare objecten

Dit crisistype gaat over branden en incidenten met veel rookontwikkeling of giftige dampen in gebouwen waarbinnen zich veel mensen kunnen bevinden. De impact van een (grote) brand in een kwetsbaar object strekt zich verder uit dan alleen de (in)direct getroffenen die bij dit object betrokken zijn, zoals bijvoorbeeld bewoners van zorginstellingen en hun families. Een grote brand in bijvoorbeeld een zorginstelling kan regionale of zelfs landelijke gevolgen hebben al naar gelang de oorzaak/ effecten van de brand. Landelijk is er een tendens te zien in het ontstaan van steeds meer branden in gebouwen met verminderd- of niet-zelfredzame personen, welke volgens de definities uit het Bouwbesluit 2012 niet vallen onder de ‘woonfunctie voor zorg’. Volgens deze definitie vallen hieronder alleen de woonfuncties waarbij aan de bewoners professionele zorg wordt verleend met een vanuit het zorgaanbod georganiseerde koppeling tussen wonen en zorg en een daarvoor bestemde en uitgeruste woning. 3.1.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan branden in kwetsbare objecten zijn: • Brand in gebouwen met niet of verminderd zelfredzame personen; • Brand in gebouwen met een grootschalige publieksfunctie; • Brand in dichte binnensteden; • Brand in bijzonder hoge gebouwen (>25 meter) of ondergrondse bebouwing. 3.1.2.

Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • # gebouwen met niet of verminderd zelfredzame personen; • # gebouwen met een grootschalige publieksfunctie; • # binnensteden, bepaald volgens de methodiek dekkingsplan 2.0; • # bouwwerken > 25 meter. Op het moment zijn er circa 1.000 gebouwen in Fryslân met niet of verminderd zelfredzame personen. Het aantal gebouwen met een grootschalige publieksfunctie zit op 600, met circa 20 gebouwen waar meer dan 1.000 mensen in kunnen. Binnen Fryslân zijn

13 (oude) binnensteden. Er is maar slechts 1 bijzonder hoog gebouw in Fryslân aanwezig. Het incidentrisicoprofiel van Brandweer Fryslân heeft een specifieke uitwerking van het gebouwbrandrisico. 3.1.3. Toekomstverwachting Op korte termijn (4 jaar) worden geen grote veranderingen verwacht op dit thema. Voor de lange termijn is de toenemende vergrijzing een aandachtspunt. 3.1.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen ‘brand in gebouwen met niet of verminderd zelfredzame per sonen’, ‘brand in gebouwen met een grootschalige publieksfunctie’ en ‘brand in dichte binnensteden’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

3.2

Instorting in grote gebouwen en kunstwerken

Bij dit incidenttype ligt de nadruk op het aanwezig zijn van mensen tijdens het instorten van gebouwen. De oorzaak kan divers zijn (van aardschokken en gaslekkages tot terroristische aanslagen). Daarnaast valt op dat er de laatste jaren een stijgende lijn waarneembaar lijkt in moedwillige gaslekkages in woningen. Bij derg elijke incidenten dreigen bewoners bijvoorbeeld met zelfmoord/ een explosie. De impact van de instorting van een gebouw zijn groot. Afhankelijk van de omvang van het gebouw en de functie ervan kan de impact een regionale of zelfs landelijke schaal krijgen. 3.2.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan instortingen z ijn: • Instorting door explosies; • Instorting door gebreken in de constructie of fundering. 3.2.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • Brand in gebouwen met niet of verminderd zelfredzame personen; • Brand in gebouwen met een grootschalige publieksfunctie; • Brand in bijzonder hoge gebouwen (>25 meter) of ondergrondse bebouwing. Op het moment zijn er circa 1.000 gebouwen in Fryslân met niet of verminderd zelfredzame personen. Het aantal gebouwen met een grootschalige publieksfunctie zit op 600, met circa 20 gebouwen waar meer dan 1.000 mensen in kunnen. Er is maar slechts 1 bijzonder hoog gebouw in Fryslân aanwezig.

Deze gebouwen hebben een extra relevantie ten aanzien van dit crisistype (BAG gegevens 2020). Omdat de voorbeelden zoals beschreven in de inleiding van dit crisistype ook in en rond Fryslân plaatsgevonden hebben de laatste jaren, is ervoor gekozen instorting door explosies specifiek te benoemen in het risicoprofiel.

3.2.3. Toekomstverwachting Er zijn geen aanwijzingen die duiden op grote veranderingen de komende jaren. 3.2.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype ‘instorting door explosie’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

3.3

Conclusie

Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant. Een aantal incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van indicatoren of beperkte impact op de regio. Crisistype

Branden in kwetsbare objecten

Incidenttype Brand in gebouw met niet of verminderd zelfredzame personen Brand in gebouw met een grootschalige publieksfunctie Brand in bijzonder hoge gebouwen of ondergrondse bebouwing Brand in dichte binnensteden

Instorting in grote gebouwen en kunstwerken

Instorting door explosie Instorting door gebreken constructie of fundering

Scenario Ja, meer dan 1.000 relevante objecten Ja, veel publieksgebouwen/ evenementen Nee, met 1 gebouw slechts zeer beperkt relevant Ja, aantal dichte binnensteden Nee, minder relevant Nee, minder relevant

4. Technologische omgeving Onder de technologische omgeving vallen risico’s die horen bij inrichtingen met gevaarlijke stoffen en transport van gevaarlijke stoffen (bijvoorbeeld explosiegevaar of ontsnappen toxische stoffen) van. Voor het risicobeeld zijn alle inrichtingen en transportroutes geïnventariseerd die op de (professionele) risicokaart zijn opgenomen. Niet Bevi-inrichtingen zijn dus ook meegenomen bij deze risico-inventarisatie. De ondergrens van de inventarisatie is dan ook het Registratiebesluit. Het Friese risicoprofiel met betrekking tot de technologische omgeving is weergegeven in de onderstaande tabel. Op de (professionele) risicokaart is de ligging van deze risicobronnen weergegeven. In de Bijlage ‘Uitwerking risicobeelden per gemeente en gebieden’ is een nadere specificatie opgenomen per gemeente.

Stationaire inrichtingen: # BRZO-inrichtingen: # LPG-tankstations: # opslagen van verpakte gevaarlijke stoffen: # overige risicovolle objecten (brandbaar/ explosief): # defensie-inrichtingen (munitie etc.): # vuurwerkinrichtingen: Transport van gevaarlijke stoffen over de weg:

Transport van gevaarlijke stoffen over het water:

Transport van gevaarlijke stoffen over het spoor:

Er zijn stationaire inrichtingen met een plaatsgebonden risicocontour 10 -6 in Fryslân aanwezig. Aanwezig Aanwezig Aanwezig Aanwezig Aanwezig Aanwezig Er is een basisnet weg in Fryslân aanwezig. Er is geen plaatsgebonden risicocontour 10 -6 aanwezig rondom de weg. De kans is daarmee laag. Er is een basisnet water in Fryslân aanwezig op het Prinses Margrietkanaal en langs de Noordzeekust (de TEN-T route). Er is geen basisnet spoor in Fryslân aanwezig. Vervoer kan echter incidenteel voorkomen op het traject Meppel-LeeuwardenGroningen als het traject MeppelGroningen niet gebruikt kan worden. Er is geen plaatsgebonden risicocontour 10 -6 aanwezig

Transport van gevaarlijke stoffen in buisleidingen:

4.1

rondom het spoor. De kans is daarmee laag. Er zijn hogedruk transportleidingen voor aardgas in Fryslân aanwezig. Er zijn plaatsgebonden risicocontouren 10 -6 aanwezig.

Incidenten met brandbare-/ explosieve stof in open lucht

Dit crisistype omvat incidenten met explosieve en brandbare stoffen voor zover daarbij buiten de directe plaats incident slachtoffers kunnen vallen. Het gaat hierbij om incidenten in de open lucht. Een dergelijk incident met brandbare en/of explosieve stoffen kan leiden tot een aanzienlijk aantal slachtoffers. Dit is afhankelijk van de locatie en het tijdstip van het incident. Ook wordt schade aan milieu en gebouwen in deze niet uitgeslote n. 4.1.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan brandbare-/ explosieve stof zijn: • Incident vervoer weg; • Incident vervoer water; • Incident spoorvervoer; • Incident transport buisleidingen; • Incident stationaire inrichting. 4.1.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is gekeken naar het risicoprofiel dat is opgenomen in de inleiding van dit hoofdstuk. Hieruit blijkt dat er in Fryslân stationaire inrichtingen aanwezig zijn en er transport in buisleidingen plaatsvindt met brandbare/ explosieve stoffen. Beiden hebben een plaatsgebonden risico, hetgeen betekend dat er een kans aanwezig is. 4.1.3. Toekomstverwachting In de nabije toekomst worden kleine verschuivingen in het aantal risicobronnen verwacht . Mogelijk zal het gebruik van alternatieve brandstoffen een verandering met zich mee kunnen brengen.

Door de energietransitie komen er steeds meer bedrijven die alternatieve brandstoffen maken en opslaan. Hierbij valt te denken bijvoorbeeld waterstof en LNG. Daarnaast wordt waterstof meer en meer als energiebron gebruikt. Zowel voor particulieren (voertuigen) als private partijen (industrie) wordt een toename in het gebruik verwacht. De productie, transport en opslag brengt risico’s met zich mee. Daarnaast is er sprake van een trend dat energie gebufferd moet worden. Opgewekte energie door wind en zon die niet direct gebruikt wordt, kan worden opgeslagen in (buurt)batterijen of in andere energiedragers. Voorbeeld hierbij is dat door elektrolyse waterstof wordt geproduceerd met zon of windenergie en opgeslagen voor gebruikt op een ander (piek)moment.

4.1.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttype n ‘incident transport over het water’ en ‘incident stationaire inrichting’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

4.2

Incidenten met giftige stof in open lucht

Bij dit crisistype gaat het om incidenten met giftige stoffen die zich (snel) via de lucht kunnen verspreiden. Het gaat hierbij expliciet niet om incidenten in besloten ruimten, omdat de effecten daarvan anders zijn. Een dergelijk incident met toxische stoffen in de open lucht kan leiden tot een aanzienlijk aantal slachtoffers. Dit is afhankelijk van d e locatie en het tijdstip van het incident. Ook wordt schade aan milieu in deze niet uitgesloten. 4.2.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan een giftige stof zijn: • Incident vervoer weg; • Incident vervoer water; • Incident spoorvervoer; • Incident transport buisleidingen; • Incident stationaire inrichting. 4.2.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is gekeken naar het risicoprofiel dat is opgenomen in de inleiding van dit hoofdstuk. Hieruit blijkt dat er in Fryslân stationaire inrichtingen met giftige stoffen aanwezig zijn en die een plaatsgebonden risicocontour hebben. 4.2.3. Toekomstverwachting In de nabije toekomst worden kleine verschuivingen in het aantal risicobronnen verwacht. Grote veranderingen zijn echter niet waarschijnlijk. Mogelijk zal het gebruik van alternatieve brandstoffen een verandering met zich mee kunnen brengen.

Ook het gebruik van (Lithium-ion) accu’s zal groter worden in de toekomst doormiddel van buurtbatterijen, bij het instabiel raken hiervan zullen er veel giftige stoffen vrijkomen. 4.2.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype ‘incident stationaire inrichting’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

4.3

K ernincidenten

Een kernincident is een ongeval waarbij radioactieve stoffen en/of ioniserende straling vrijkomen. Bij een bijzonder ernstig ongeval, waarbij de gezondheid van grote aantallen mensen in een aanzienlijk gebied rond de installatie in gevaar komt, spreekt men van een kernramp. Een kernongeval kan verschillende vormen aannemen, onder meer: • een kernsmelting; • onbedoeld vrijkomen van radioactieve stoffen bij transport daarvan; • onbedoeld kritisch worden van een (reactor)opstelling of materiaal in een opwerkingsfabriek; • onbedoelde blootstelling aan een radioactieve bron. Bij blootstelling aan ioniserende straling bestaan er gezondheidsrisico's. Dit komt doordat de ioniserende werking van straling in lichaamscellen DNA-schade kan veroorzaken. 4.3.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke kernincidenten zijn: • Incident A-objecten: met of nabij centrales | ongeval scheepvaart met kernenergie en nucleair defensiemateriaal; • Incident B-objecten: vervoer grote eenheden radioactief materiaal | overige nucleaire faciliteiten brandklasse i | nucleaire faciliteiten brandklasse ii | overig vervoer en gebruik nucleaire materialen; • Incident militair terrein en transporten nucleaire materiaal. 4.3.2.

Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is allereerst gekeken naar het aantal A-objecten (= kernreactoren) en de daarbij horende evacuatie- en schuilzone. Deze zijn in Fryslân niet aanwezig. Wel ligt het in een voorbereidingszone van de kerncentrale in Emsland. Binnen dergelijke zones voorziet de overheid in bijvoorbeeld in een jodiumdistributieplan, waardoor er altijd voldoende jodiumpillen van tevoren uitgedeeld kunnen worden als er iets met deze kernenergiecentrale aan de hand is.

Ook is gekeken naar het aantal B-objecten in de regio. B-objecten zijn bedrijven en inrichtingen die gebruik maken van radioactieve bronnen voor industriële processen of toepassingen, die radioactieve bronnen opslaan of die radioactieve bronnen gebruiken voor onderzoeksdoeleinden. Ook ziekenhuizen behoren tot de categorie B -objecten, vanwege het radioactief materiaal dat daar gebruikt wordt voor de behandeling van patiënten en het stellen van diagnoses. In Fryslân zijn er ziekenhuizen aanwezig waar met dergelijke materiaal wordt gewerkt. De scenario’s bij de ziekenhuizen zijn echter dermate klein dat deze niet relevant zijn voor het regionaal risicoprofiel. Er is een kleine hoeveelheid vergunde B-objecten in de regio aanwezig. Er zijn geen (grote) inrichtingen aanwezig waar gewerkt wordt met radioactief materiaal. 4.3.3. Toekomstverwachting Naar verwachting vinden er de komende jaren geen grote veranderingen plaats in het kader van gebruik van radioactief materiaal in de regio. 4.3.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân niet relevant.

4.4

Conclusie

Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van

indicatoren of beperkte impact/ relevantie op de regio in verhouding tot andere incidenttypen. Crisistype

Incidenten met brandbare/explosieve stoffen in de open lucht

Incidenttype Incident transport over de weg Incident transport over het water Incident transport over het spoor Incident transport buisleidingen Incident stationaire inrichtingen Incident transport over de weg Incident transport over het water

Incidenten met giftige stoffen in de open lucht

Kernincidenten

Incident transport over het spoor Incident transport buisleidingen Incident stationaire inrichtingen Incident A-objecten: centrales Incident A-objecten: nabije centrales grensoverschrijdend Incident A-objecten: scheepvaart met kernenergie en nucleair defensiemateriaal Incident B-objecten: vervoer grote eenheden radioactief materiaal Incident B-objecten: overige nucleaire faciliteiten brandklasse i Incident B-objecten: nucleaire faciliteiten brandklasse ii Incident B-objecten: overig vervoer en gebruik nucleaire materialen

Scenario Nee, kleine kans Ja, relevant. Nee, kleine kans (alleen incidenteel vervoer mogelijk) Nee, kleine kans Ja, relevant. Nee, kleine kans Nee, kleine kans Nee, kleine kans (alleen incidenteel vervoer mogelijk) Nee, kleine kans Ja, relevant. Nee Nee (wel preparatiezone)

Nee

Nee

Nee Nee (hoewel wel kleine hoeveelheden vergund bij o.a. ziekenhuizen) Nee (slechts kleine hoeveelheden vergund)

Incident militair terrein en transporten nucleaire materiaal

Nee onbekend

5. Vitale infrastructuur Bij vitale infrastructuur gaat het om producten, diensten en de onderliggende processen die, als zij uitvallen, maatschappelijke ontwrichting kunnen veroorzaken. Dat kan zijn, omdat er sprake is van veel slachtoffers en grote economische schade, dan wel wa nneer het herstel zeer lang gaat duren en er geen reële alternatieven voorhanden zijn, terwijl deze producten en diensten onmisbaar zijn. In dit hoofdstuk komen de zes crisistypen aan bod die te maken hebben met de vitale infrastructuur binnen Fryslân.

5.1.

V erstoring energievoorziening

Uitval van elektriciteitsvoorzieningen kan gevolgen hebben, variërend van maatschappelijke ontwrichting tot fysieke gevolgen voor kwetsbare groepen binnen de samenleving. Vaak blijft de uitval van elektriciteit beperkt tot wijk en, dorpen en soms enkele gemeenten. Zelden worden er grote landsdelen getroffen, daarnaast is de uitval van elektriciteit vaak van korte duur. De uitval van olie - en gasvoorzieningen komt maar zelden voor. De impact van uitval van energievoorzieningen hebben te maken met de duur van de uitval. Korte uitval van energievoorzieningen (minder dan 4 uren) komen relatief veel voor en hebben een relatief kleine impact. Wanneer er sprake is van een langere uitval, is de impact groter. Hierin speelt ook de tijd van het jaar een grote rol. 5.1.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan verstoring in de energievoorziening zijn: • Uitval olievoorziening; • Uitval gasvoorziening; • Uitval elektriciteitsvoorziening. 5.1.2. Mate van relevantie in Fryslân Voor dit crisistype zijn geen goede indicatoren beschikbaar om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is. Fryslân wordt daartegen wel van de genoemde energievormen voorzien en de incidenttypen zijn daarom wel een mogelijkheid.

De uitval van de olievoorziening is een incidenttype dat een nationaal probleem zal zijn en waarvan geen ernstige incidenten vanuit het verleden bekend over zijn. 5.1.3. Toekomstverwachting Er zijn de komende beleidsperiode geen grote veranderingen te verwachten op dit thema.

5.1.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen ‘uitval gasvoorziening’ en ‘uitval elektriciteitsvoorziening’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

5.2.

Verstoring drinkwatervoorziening

Binnen dit crisistype gaat het om een verstoring van de levering of kwaliteit van het drinkwater binnen Fryslân. Het bedrijf Vitens is verantwoordelijk voor de drinkwatervoorziening en zorgt voor de zuivering. Drinkwater is een primaire levensbehoefte voor de mens. Daarnaast wordt drinkwater gebruikt voor andere huishoudelijke doeleinden, bluswater, proceswater en consumptiewater voor dieren. Uitval van de drinkwatervoorziening kan een behoorlijke impact hebben op de samenleving wanneer het van langere duur betreft. In het meest extreme geval kunnen mensen erdoor komen te overlijden als gevolg van uitdroging. Uitval van de drinkwatervoorziening wanneer het van korte duur betreft, kan problemen opleveren in de continuïteit van bedrijven als ziekenhuizen en scholen. 5.2.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan verstoring van de drinkwatervoorziening zijn: • Uitval drinkwatervoorziening; • Problemen waterinname; • Verontreiniging in drinkwaternet. 5.2.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • # productielocaties met bijbehorende waterwingebieden . Bij dit crisistype wordt geen gebruik gemaakt van de waterwingebieden binnen Fryslân, omdat deze niet te verenigen zijn met de grenzen van Fryslân. In Fryslân wordt grondwater verwerkt tot drinkwater.

Er is dus geen directe relatie tussen de kwaliteit en kwantiteit van het oppervlaktewater en die van het drinkwater In Fryslân zijn 9 productielocaties met bijbehorende waterwingebieden (Vitens, 2020). 5.2.3. Toekomstverwachting Er zijn geen verwachtingen dat er grote veranderingen gaan plaats vinden in de toekomst op dit gebied. 5.2.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype ‘verontreiniging in het drinkwaternet’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

5.3.

Verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering

De uitval van rioolwater‐ en afvalwaterzuivering bestaat uit een stelsel van zuiveringsinstallaties, gemalen en leidingen. Verstoring van rioolwaterafvoeren en afvalwaterzuivering heeft vooral impact op het verslechteren van het oppervlaktewater. Ook zaken als verslechtering van het (water)milieu en gezondheidsrisico’s voor mens en dier zijn risico’s van een verstoring in de rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering. 5.3.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan verstoring van rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering zijn: • Uitval rioleringssysteem; • Uitval afvalwaterzuivering. 5.3.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • # persgemalen; • # kilometers persleidingen; • # rioolzuiveringsinstallaties; • # slibontwateringsinstallaties. Fryslân heeft 275 persgemalen en 826 kilometer aan persleidingen. In Fryslân zijn 27 rioolwaterzuiveringsinstallaties en er is een centrale slibontwateringsinstallatie in Heerenveen (Wetterskip Fryslân, 2020). De uitval van het gehele systeem van zuivering wordt daarmee zeer onwaarschijnlijk. 5.3.3. Toekomstverwachting Op het moment van schrijven worden geen grote veranderingen verwacht op dit thema. 5.3.4.

Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttypen ‘uitval afvalwaterzuivering’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

5.4. Verstoring telecommunicatie en ICT: uitval spraak - en datacommunicatie Totale uitval van telecommunicatie heeft een groot effect op het openbare leven en het bedrijfsleven. Vele processen zullen bij een uitval tot stilstand komen. Storingen en uitval van het telefoonnetwerk kan (gedeeltelijk) worden verholpen door het plaatsen van hulpzenders. Dergelijke zenders worden ook bij grote evenementen gebruikt waar de waarschijnlijkheid van overbelasting groot is. ICT is een andere kwetsbare dienst die uit kan vallen. Dataverkeer en veel bedrijfsprocessen zijn gekoppeld aan ICT, waardoor het voor velen een groot probleem zal opleveren. Uitval van ICT kan worden opgevangen door gebruik te maken van fall-back procedures, back-up programma’s en door bijvoorbeeld gebruik te maken van meerdere gelijkwaardige servers. Daarnaast behoren ook piketregelingen, gegarandeerde opkomsttijden, juiste contracten in DVO/SLA (dienstverleningsovereenkomst/ service-level-agreement) tot mogelijke oplossingen.

Cybercrime kan een aanleiding zijn tot uitval ICT. Iedereen kan ook te maken krijgen met cybercrime, omdat het digitale domein sterk is verweven binnen de samenleving. Cyberaanvallen kunnen hierdoor ook snel worden verspreid en de aard en omvang hiervan is moeilijk in te schatten. Zogenaamde DDoS aanvallen komen steeds vaker en in grotere mate voor. Totale uitval van telecommunicatie heeft een groot effect op het openbare leven en het bedrijfsleven. Vele processen zullen bij een uitval tot stilstand komen. Middels cybercrime kan er vertrouwelijke informatie worden gelekt en fysieke systemen worden platgelegd, dit kan een behoorlijke impact op de samenleving hebben al naar gelang het soo rt systeem dat wordt geraakt. 5.4.1. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • # aanwezigheid ervan; • # verstoringen in het verleden. Telecommunicatie en ICT zijn in het dagelijkse leven niet meer weg te denken. V anwege de aanwezigheid ervan zijn verstoringen daarom mogelijk. Dit is eerder ook al gebleken; op 24 juni 2019 was er van 15.34 tot 18.52 uur een storing op het telefonienetwerk van KPN, waardoor het alarmnummer 1-1-2 niet meer bereikbaar was. Ook hebben zich meerdere hackeraanvallen voorgedaan, o.a. gericht op Nederlandse gemeenten en het Medisch Centrum Leeuwarden. 5.4.2.

Toekomstverwachting De ontwikkelingen op dit terrein gaan snel. De continuïteit van de samenleving is een aspect dat daarbij een belangrijke rol speelt. 5.4.3. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

5.5.

V erstoring/ uitval afvalverwerking

Bij uitval van afvalverwerking kan leiden tot een gevaar voor de volksgezondheid, omdat er een opeenhoping en verspreiding van afval zal ontstaan. Dit zal met name in stedelijk gebied zijn. De effecten van dit crisistype zal in de eerste periode vooral overlast inhouden. Langdurige uitval kan leiden tot een grotere kans op infectieziekten, al wordt een dergelijke uitval niet snel verwacht. 5.5.1. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is de onderstaande indicator in beeld gebracht:

• • •

# afvalverwerkers; # afvalverbrandingsinstallaties; Het niveau waarop de crisis zich voordoet.

In Fryslân zijn diverse afvalverwerkers gevestigd. Ook is er een afvalverbrandingsinstallatie aanwezig. Indien een bedrijf uitvalt, zijn er diverse opvangmogelijkheden in het land aanwezig en is de kans nihil dat een verstoring in Fryslân zal resulteren tot een crisis. 5.5.2. Toekomstverwachting Het ligt niet in de lijn der verwachting dat in de komende vier jaar grote veranderi ngen zullen plaatsvinden. 5.5.3. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype niet relevant voor het risicoprofiel van Fryslân.

5.6.

V erstoring voedselvoorziening: uitval distributie

Het verstoren van de vitale infrastructuur door het uitvallen van de voedselproductie/ uitgifte in grote delen van het land, zou kunnen gebeuren door natuurrampen (extreem nat of extreem droog, extreem koud, extreem warm, overstroming, verzilting van het grondwater), door beregening van veldgewassen met besmet water, muizenplaag in graan of bijvoorbeeld door besmetting met vraatdieren zoals sprinkhanen en coloradokevers. 5.6.1. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is de onderstaande indicat or in beeld gebracht: • Het niveau waarop de crisis zich voordoet. Indien deze crisis zich voordoet, zal dit zich niet alleen afspelen binnen onze Veiligheidsregio Fryslân. Dergelijke crises zullen daarom al snel op nationaal of Europees niveau opgepakt worden. Hierdoor wordt de relevantie voor alleen de Veiligheidsregio Fryslân zeer klein. 5.6.2. Toekomstverwachting Het ligt niet in de lijn der verwachting dat in de komende vier jaar grote veranderingen zullen plaatsvinden. 5.6.3. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype niet voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

5.7.

Conclusie

Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van indicatoren of beperkte impact op de regio in verhouding tot andere incidenttypen. Crisistype Verstoring energievoorziening

Verstoring drinkwatervoorziening Verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering Verstoring telecommunicatie en ICT Verstoring afvalverwerking Verstoring voedselvoorziening

Incidenttype Uitval olievoorzieningen Uitval gasvoorzieningen Uitval elektriciteitsvoorzieningen Uitval drinkwatervoorzieningen Problemen waterinname Verontreiniging in het drinkwaternet Uitval rioleringssysteem Uitval afvalwaterzuivering Uitval voorzieningen voor spraak- en datacommunicatie Uitval afvalverwerking

Scenario Nee Ja, relevant

Uitval distributie

Nee

Ja, relevant Nee Nee Ja, relevant Nee Ja, relevant Ja, relevant Nee

6. Verkeer en vervoer Verkeer over land, water en door de lucht zijn in de hedendaagse maatschappij een veel voorkomend en vanzelfsprekend fenomeen geworden. Een groot deel van de bevolking beschikt over eigen vervoer of maakt (in-)direct gebruik van tal van transportmogelijkheden als vrachtauto, schip of vliegtuig. In dit hoofdstuk wordt alleen ingezoomd op incidenten zonder aanwezigheid van gevaarlijke stoffen. Deze incidenttypen zijn reeds uitgewerkt. Daarmee blijven er vier crisistypen over die in dit hoofdstuk aan de orde komen.

6.1.

Luchtvaartincidenten

Dit crisistype omvat grote luchtvaartongevallen, zowel door civiele als militaire toestellen, zowel passagiers- als cargotoestellen. De impact van een (groot) luchtvaartincident of crash is altijd groot. Een incident zal dan ook vrijwel altijd een effect hebben op de inzet en betrokkenheid van hulpdiensten uit Friesland. De effecten lopen uiteen van persoonlijk letsel of overlijden tot schade aan gebouwen en omgeving. 6.1.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke luchtvaartincidenten zijn: • Incident bij start of landing op of om een luchtvaartt errein; • Incident vliegtoestel bij vliegshow. 6.1.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • # vliegvelden; • # vliegbewegingen; • # vliegshows. In de regio liggen geen burgerluchthavens. Friesland grenst echter wel aan Drenthe waar de luchthaven Groningen Airport Eelde gelegen is met ongeveer 40.000 vliegbewegingen per jaar. Daarnaast zijn er een aantal kleine vliegvelden in de regio aanwezig zoals Ameland en Drachten. Daarnaast wordt periodiek een luchtshow gehouden op de vliegbasis Leeuwarden, tijdens de Opendagen Luchtmacht. 6.1.3. Toekomstverwachting Voor de toekomst ten aanzien van luchtvaartincidenten wordt verwacht dat er mogelijk veranderingen in het soort luchtvaartuigen kan plaatsvinden.

Er worden steeds meer gebruik gemaakt van onbemande vliegtuigen als drones door zowel defensie, bedrijven en particulieren.

6.1.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype ‘Incident bij start of landing op of om een luchtvaartterrein’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

6.2.

Incidenten op of onder water

De impact van een incident op het water wordt mede bepaald door de bereikbaarheid en tijd die hulpdiensten nodig hebben om de plaats van het incident te bereiken. De samenwerking met andere organisaties als Rijkswaterstaat, KNRM en Kustwacht maakt dat incidenten vaak ook complex zijn wat betreft de inzet van de hulpdiensten. De Veiligheidsregio Fryslân en andere publieke hulpverleners w erken sinds 2017 ook samen met Professionele Watersport Organisaties bij incidenten op de Friese meren en vaarwegen. 6.2.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan het water zijn: • Incident waterrecreatie en pleziervaart; • Incident beroepsvaart, anders dan met gevaarlijke stoffen; • Incidenten op ruim water; • Grootschalig duikincident; • Incident op natuurijs. 6.2.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • # scheepsvaartverkeer; • # jacht- en passantenhavens in de regio; • # scheepsvaartincidenten. Relevant binnen dit crisistype voor Fryslân is de waterrecreatie en pleziervaart: Fryslân heeft een groot aantal ligplaatsen voor de pleziervaart. In Fryslân zijn meer dan 60 jachthavens waar, voornamelijk in de zomerperiode, meer dan 250 personen aanwezig kunnen zijn per jachthaven (Provincie Fryslân, 2020).

Op de Friese wateren wordt veel gevaren, waardoor er ook geregeld incidenten plaatsvinden op het water. Daarnaast wordt (en kan) er in het winterseizoen op veel plekken geschaatst op natuurijs. In dat kader is meegenomen dat de provincie een aantal lange schaatstochten rijk is waarbij de Elfstedentocht de meest in het oog springt. Er is veel scheepvaartverkeer op de Waddenzee en op het IJsselmeer . De incidenten op de Waddenzee zijn opgenomen in de Risico-inventarisatie Waddenzee en de incidenten op het IJsselmeer zijn opgenomen in de Nautische Risico-inventarisatie IJsselmeergebied. Beide risicoprofielen zijn gebruikt voor de mate van relevantie.

6.2.3. Toekomstverwachting Er worden geen grote veranderingen verwacht op het vlak van incidenten op of onder water de komende jaren. Wel ontstaan er veranderingen in het gebruik van brandstof bij schepen n.a.v. de energietransitie. 6.2.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen ‘incident waterrecreatie en pleziervaart’, ‘incident beroepsvaart, anders dan met gevaarlijke stoffen’ en ‘incident op ruim water’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

6.3.

V erkeersincidenten op land

Jaarlijks zijn er geregeld verkeersincidenten op de weg en/of bij treinverkeer. Verkeersincidenten kunnen fysiek slachtoffers opleveren, maar ook kent een verkeersongeval neveneffecten als mobiliteitsproblemen. 6.3.1. • • •

Mogelijke incidenttypen Mogelijke verkeersincidenten op het land zijn: Incident wegverkeer; Incident treinverkeer.

6.3.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • Aanwezigheid van verkeerswegen; • Aanwezigheid van spoorwegen; • # (GRIP-) ongevallen. Friesland telt zo’n 966 kilometer wegen. Daarnaast is de provincie zo’n 993 Rijks - en Provinciale wegen rijk. Deze wegen zijn onderverdeeld in een viertal Rijkswegen en zo’n 28 Provinciale wegen. Daarnaast ligt er in de provincie 150 kilometer spoor (Pdok, 2020).

6.3.3. Toekomstverwachting In de komende jaren worden er geen grote veranderingen verwacht omtrent verkeersincidenten op het land. 6.3.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

6.4.

Incidenten in tunnels

Tunnels zijn gesloten constructies waar een spoor of weg doorheen voert. Dat is meteen het grootste probleem van tunnels. Mocht er in de tunnel een ongeval gebeuren, waarbij brand kan ontstaan of gevaarlijke stoffen kunnen vrijkomen, dan zijn de conseq uenties

potentieel groter dan wanneer een ongeval buiten de tunnel zou plaatsvinden. Ook de bereikbaarheid en ontvluchting in tunnels kan ook problematischer zijn dan buiten de tunnel. 6.4.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan tunnels zijn: • Incident in treintunnels en ondergrondse stations; • Incident in wegtunnels; • Incident in tram- en metrotunnels en ondergrondse station. 6.4.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • # > 250 meter overdekte wegvakken. In Fryslân zijn geen overdekte wegvakken aanwezig die vallen onder de definitie van tunnel (Nationaal wegenbestand, 2020). 6.4.3. Toekomstverwachting Er zijn voor de komende jaren geen (nieuwe) tunnels gepland in de regio. 6.4.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype niet voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

6.5.

Conclusie

Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van indicatoren of beperkte impact op de regio in verhouding tot andere incidenttypen. Crisistype

Luchtvaartincidenten

Incidenten op of onder water

Verkeersincidenten op land

Incidenttype Incident bij start of landing op of om een luchtvaartterrein Incident vliegtoestel bij vliegshows Incident waterrecreatie en pleziervaart Incident beroepsvaart (anders dan met gevaarlijke stoffen) Incident op ruim water Grootschalig duikincident Incident wegverkeer

Scenario Ja, relevant. Nee Ja, zeer relevant in zomermaanden. Ja, relevant veel afvaarten naar Waddeneilanden. Ja, relevant. Nee Ja, relevant.

Incidenten in tunnels

Incident treinverkeer Incident treintunnels en ondergrondse stations Incident in wegtunnels Incident in tram- en metrotunnels en ondergrondse stations

Nee Nee Nee Nee

7. Gezondheid De gezondheid van de samenleving is een belangrijk goed. Echter kan dit op verschillende manieren gevaar lopen. Factoren als bevolkingsdichtheid en de grootte van de veestapel zijn van toepassing op dit thema.

7.1.

Bedreiging volksgezondheid

Binnen dit crisistype gaat het om plotselinge gebeurtenissen, inzichten in of vermoedens over een directe bedreiging van de gezondheid van een grote groep personen, echter (nog) zonder (veel) ziektegevallen. Problemen van deze aard kunnen ontstaan door een concreet ongeval of gebeurtenis, waardoor een blootstelling plaatsvindt, die schadelijk is voor de gezondheid (op lange termijn). Omvang van deze incidenttypen hebben gemiddeld genomen een relati e tot de regionale bevolking. Ook belangrijk bij deze incidenttypen is de maatschappelijke onrust die kan ontstaan bij berichtgeving over dergelijke incidenten (voorbeeld hiervan is de EHEC bacterie). Dierziekten kunnen in Fryslân gevolgen hebben voor het dagelijks leven, ook wanneer er geen sprake is van dier op mens of mens op mens besmetting. Verspreiding of verplaatsing van de dierziekten kunnen leiden tot een verstoring van het dagelijks leven. Dit kan zich uiten in het afsluiten van wegen of gebieden voor (gemotoriseerd) vervoer, vervoersverboden of bijvoorbeeld lege schappen in de supermarkten. Naast dierziekten kunnen ziektegolven (zoals bij griep/corona) in het algemeen verstrekkende gevolgen hebben voor de continuïteit van diensten en overheden. 7.1.1.

Mogelijke incidenttypen Mogelijke volksgezondheid bedreigende incidenten zijn: • Besmetting via contactmedia; • Feitelijke grootschalige besmetting (nog) zonder ziekteverschijnselen; • Besmettelijkheidgevaar vanuit buitenland; • Besmettelijkheidgevaar in eigen regio; • Dierziekte overdraagbaar op mens. 7.1.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • Aanwezigheid van inwoners; • Aanwezigheid van vee (# vee, ingedeeld naar diersoort); • Besmettelijke ziektevarianten (vanuit het buitenland en/ of heersend binnen de eigen regio). In Fryslân is er aanwezigheid van inwoners en vee. Daarnaast heeft de regio te maken met de directe gevolgen van de corona pandemie, waardoor er besmettelijkheidsgevaar binnen de eigen regio heerst. Doordat er (snelle) verspreiding is, ontstaan er (in het buitenland) ook nieuwe varianten van het Corona-virus. Deze kunnen nadeliger zijn dan de heersende vorm.

7.1.3. Toekomstverwachting Het ligt niet in de lijn van verwachting dat er grote veranderingen plaatsvinden op het gebied van bedreiging van de volksgezondheid. Wel valt er te zien dat sommige dierziekten inmiddels onder de dieren zelf heerst en niet meer afhankelijk is van trekvogels die uit andere landen terugkomen. 7.1.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypes ‘besmettingsgevaar via contactmedia’ en ‘feitelijke grootschalige besmetting (nog) zonder ziekteverschijnselen’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

7.2.

Ziektegolf

Dit crisistype betreft een feitelijke golf van gezondheidsklachten met initieel soms een onbekende oorzaak, bijvoorbeeld een ziekteverwekker die een grootschalige epidemie teweeg brengt, zoals bij een grieppandemie. Een (griep)pandemie kan de samenleving behoorlijk schaden en ontwrichten. In combinatie met een schaarste aan vaccins en antivirale middelen kan dit leiden tot grote sociale onrust. De sociale onrust en maatschappelijke ontwrichting zijn afhankelijk van de virulentie van het virus, het percentage zieken, de mortaliteit, vaccinatie en behandelmogelijkheden. In het landelijk draaiboek zijn scenarioberekeningen gemaakt over het verloop van een epidemie gedurende een pandemische periode. 7.2.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke ziektegolven zijn: • Ziektegolf van een besmettelijke ziekte; • Ziektegolf van een niet besmettelijke ziekte. 7.2.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is de onderstaande indicator in beeld gebracht: • # inwoners (ingedeeld naar leeftijdsklassen); Bij deze incidenttypen kan het gaan om tal van verschillende oorzaken van een uiteenlopend karakter binnen Fryslân en is daarom moeilijk nader te specificeren. Het gaat hierbij om laat ontdekte oorzaken van het crisistype ‘Bedreiging Volksgezondheid’.

Voor Fryslân zijn enkele getalsmatige bewerkingen uitgevoerd van deze berekeningen om een indruk te geven van de regionale belasting van de gezondheidszorg. In het worst case scenario gaat het om circa 320.000 geïnfecteerden in Fryslân en bij het realistische scenario gaat het om circa 160.000 geïnfecteerden in Fryslân (GGD Fryslân). 7.2.3. Toekomstverwachting De Corona pandemie heeft laten zien dat een mogelijke ziektegolf van regionale/ nationale of zelfs internationale omvang denkbaar is. Vooralsnog wordt niet ingezet/ voorbereid op nieuwe pandemieën of ziektegolven, de komende beleidsperiode zal vooral

in het teken staan van het bestrijden van de (naweeën van de) corona pandemie en lering trekken uit evaluaties. 7.2.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype ‘ziektegolf van een besmettelijke ziekte’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

7.3.

Conclusie

Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van indicatoren of beperkte impact op de regio in verhouding tot de andere incidenttypen. Crisistype

Bedreiging volksgezondheid

Ziektegolf

Incidenttype Besmettingsgevaar via contactmedia Feitelijke grootschalige besmetting (nog) zonder ziekteverschijnselen Besmettelijkheidgevaar vanuit het buitenland Besmettelijkheidgevaar in de eigen regio Dierziekten overdraagbaar op mens Ziektegolf besmettelijke ziekte Ziektegolf niet besmettelijke ziekte

Scenario Ja, relevant. Nee Nee Nee Ja, relevant. Ja, relevant. Nee

8. Sociaal maatschappelijke omgeving Nederland heeft een hoge bevolkingsdichtheid. Veel mensen op een klein oppervlakte of een relatief kleine ruimte kan leiden tot ernstige incidenten. Fryslân zelf is niet heel dicht bevolkt, maar kent zeker evenementen en festiviteiten en dergelijke waar veel mensen samenkomen. In dit hoofdstuk komen de drie crisistypen aan bod die van toepassing zijn in Fryslân.

8.1. Paniek in menigten, tijdens grote festiviteiten, concerten en demonstraties Dit crisistype heeft te maken met de verdrukkingen in menigten als gevolg van blind enthousiasme, massale paniek en vluchtgedrag ten tijde van festiviteiten, concerten en demonstraties. Impact bij dit incidenttype zal voornamelijk bestaan uit mensen d ie letsel oplopen door verdrukkingen. 8.1.1. Mate van relevantie in Fryslân Voor dit crisistype zijn geen goede indicatoren beschikbaar om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is. Daarom hebben wij gekeken in hoeverre zich grote festiviteiten voordoen binnen Fryslân. Door de politie wordt in de crowd-management gebruik gemaakt van 2 personen per vierkante meter. Ook kan er worden gekeken naar het aantal evenementen die in Fryslân jaarlijks zijn. Ongeveer zijn er 1.700 evenementen in Fryslân per jaar, waarvan het grootste deel valt in de A-en B-klasse evenementen. C-klasse evenementen zijn bijvoorbeeld Koningsdag en de Sneekweek.

8.1.2. Toekomstverwachting Concrete aanwijzingen voor veranderingen op dit gebied zijn er niet. 8.1.3. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

8.2.

V erstoring openbare orde

De openbare orde kan worden verstoord tijdens uitgaan, voetbal, evenementen, kermis, markt of braderieën. 8.2.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten die gerelateerd aan verstoring van de openbare orde zijn: • Rel rondom demonstraties en andere manifestaties; • Gewelddadigheden rondom voetbalwedstrijden; • Maatschappelijke onrust en buurtrellen. 8.2.2. Mate van relevantie in Fryslân Het hebben van een eigen mening is een groot goed. Dit is ook met reden geborgd in onze Grondwet als het gaat om de vrijheid van meningsuiting (art. 7) en het recht op betogen en demonstreren (art. 9). De afgelopen jaren valt te zien dat mens en, mede door de komst van sociale media, steeds sneller een eigen mening vormen en het niet altijd eens zijn met beslissingen vanuit de overheid of andere instanties. Verschillen tussen opvattingen worden vaker versterkt en uitvergroot in het politiek deb at maar zeker ook in de vorm van (anti) corona demonstraties en discussies over het mogelijk onderscheid

tussen wel- en niet gevaccineerde personen. Kortom: de maatschappij verandert continue. Het uiten van en mening zien we ook steeds vaker in Fryslân vo orkomen. Voorbeelden hiervan zijn anti-corona demonstraties, boerenprotesten en anti zwarte piet demonstraties. Er kan dus geconcludeerd worden dat ‘rel rondom demonstraties en anderemanifestaties’ relevant is voor de veiligheidsregio Fryslân. 8.2.3. Toekomstverwachting Er zijn geen aanwijzingen dat er grote veranderingen worden verwacht ten opzichte van verstoringen van de openbare orde. Wel is de verwachtingen dat demonstraties om meningen te uiten steeds vaker zullen voorkomen. 8.2.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype ‘ rel rondom demonstraties en andere manifestaties’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

8.3.

Terrorisme/ ernstige criminaliteit

Ter aanvulling van het landelijke model is gekozen om in Fryslân het crisistype terrorisme extra mee te nemen in het risicoprofiel. Dit wordt ten eerste gedaan om dit crisistype onder de aandacht te brengen/ te houden in Fryslân. Ten tweede speelt mee dat, door dit soort incidenten te (be)noemen, een gedegen afw eging gemaakt kan worden of het wel/ niet/ minder relevant is voor de veiligheidsregio. Door toedoen van een aanslag vallen in Fryslân doden of gewonden, ontstaat schade aan gebouwen of andere vitale objecten en ontstaat een ontwrichting van de dagelijks e gang van zaken. Incidenten als gijzeling/kaping zullen een dergelijke impact hebben. Er wordt altijd een doel (target) gekozen waarmee zoveel mogelijk aandacht wordt gegenereerd voor de zaak, welke de plegers nastreven (tegen regering; specifieke maatsch appelijke toestanden; gevestigde maatschappelijke orde ontwrichten; internationale motieven; dierenwelzijn; religie etc.). 8.3.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten die gerelateerd aan verstoring van de openbare orde zijn: • Aanslag op vitale infrastructuur; • Aanslag op plaatsen waar veel mensen bijeenkomen; • Gijzeling/ kaping. 8.3.2. Mate van relevantie in Fryslân Er zijn momenteel geen goede indicatoren en toekomstverwachtingen te geven op regionale schaal.

Landelijk wordt door de NCTb (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding) een Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) opgesteld. Dit beeld is onderverdeeld in een aantal niveaus: • Terroristische dreiging is minimaal • Terroristische dreiging is beperkt

• • •

Terroristische dreiging is aanzienlijk Terroristische dreiging is substantieel Terroristische dreiging is kritiek

8.3.3. Toekomstverwachting Concrete aanwijzingen voor veranderingen op dit gebied zijn er niet. 8.3.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst i s het incidenttype ‘aanslag op plaatsen waar veel mensen bijeenkomen’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

8.4.

Persoon verward gedrag

Eveneens in aanvulling op het landelijk model is gekozen om in Fryslân het crisistype persoon verward gedrag op te nemen in het risicoprofiel. Dit wordt gedaan omdat dit thema de laatste jaren steeds meer aandacht krijgt binnen onze regio. De ervaring leert dat dergelijke incidenten grote impact hebben op zowel de directe als de indirecte omgeving. Incidenten die in het (recente) verleden gezorgd hebben voor de meeste impact zijn incidenten waarbij mensen moedwillig de gaskraan open zetten in huis en daarmee (bijna) een explosie veroorzaken. Daarnaast raakt het thema verschillende andere incidenttypen en scenario’s zoals brand of explosie in een kwetsbaar object. Tevens leidt een dergelijk incident mogelijk tot maatschappelijke onrust in (delen van) de regio. 8.4.1. Mate van relevantie in Fryslân In de laatste jaren hebben zich binnen Fryslân maar ook landelijk een aantal (grote ) incidenten voorgedaan waar personen zichzelf wat aan wilden doen en daarmee een direct gevaar vormden voor hun omgeving. 8.4.2. Toekomstverwachting De impact van de Corona-pandemie kan nadelige impact hebben op de psychische toestand van mensen. Bijvoorbeeld als gevolg van inkomstenverlies, baanverlies e.d. 8.4.3. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.

8.5.

Conclusie

Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de onderstaande crisis- en incidenttypen voor het risicoprofiel van Fryslân relevant . Een aantal incidenttypen zal niet nader uitgewerkt worden door een beperkte aanwezigheid van indicatoren of beperkte impact op de regio in verhouding tot de andere incidenttypen.

Crisistype Paniek in menigten

Verstoring openbare orde

Terrorisme/ ernstige criminaliteit Persoon verward gedrag

Incidenttype Paniek tijdens grote festiviteiten, concerten en demonstraties Rel rondom demonstraties en andere manifestaties Gewelddadigheden rondom voetbalwedstrijden Maatschappelijke onrust en buurtrellen Aanslag op vitale infrastructuur Aanslag op plaatsen waar veel mensen bijeenkomen Gijzeling/ kaping Maatschappelijke onrust

Scenario Ja, relevant, veel evenementen door het jaar heen in de provincie. Ja, relevant Nee Nee Nee Ja, relevant. Nee Ja, relevant

Regionaal Risicoprofiel 2022-2025 Veiligheidsregio Fryslân Bijlage b. Risicoanalyse

Copyright© Veiligheidsregio Fryslân

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Risicoanalyse Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Fryslân 2021

Inhoud 1

2

Inleiding ........................................................................................................................................................... 4 1.1

Aanleiding .............................................................................................................................................. 4

1.2

Werkwijze............................................................................................................................................... 4

1.3

Scenario opbouw ................................................................................................................................... 4

1.4

Methodische verantwoording ................................................................................................................. 4

1.5

Impact meting ........................................................................................................................................ 4

1.6

Waarschijnlijkheid meting....................................................................................................................... 6

1.7

Resultaat ................................................................................................................................................ 6

1.8

Leeswijzer .............................................................................................................................................. 6

Scenariobeschrijvingen ................................................................................................................................... 7 2.1

Inleiding.................................................................................................................................................. 7

2.2

Natuurlijke omgeving.............................................................................................................................. 8

2.2.1

Overstroming uit zee -Dijkdoorbraak op het vaste land ...................................................................... 9

2.2.2

Overstroming uit zee -Dijkdoorbraak vaste land ................................................................................. 9

2.2.3

Overstroming uit zee – Dijkdoorbraak Waddeneiland ....................................................................... 12

Overstroming uit zee – .................................................................................................................................. 15 Defecte sluis Harlingen .................................................................................................................................. 15 Overstroming polder – Bezwijken polderdijk .................................................................................................. 18 Natuurbrand................................................................................................................................................... 20 Koudegolf ...................................................................................................................................................... 24 Hittegolf ......................................................................................................................................................... 27 2.3

Gebouwde omgeving ........................................................................................................................... 29

Brand in kwetsbaar object ............................................................................................................................. 30 Brand bij evenement in gebouw .................................................................................................................... 32 Brand in dichte binnenstad ............................................................................................................................ 34 2.4

Technologische omgeving ................................................................................................................... 36

Vervuiling Waddenzee ................................................................................................................................... 37 Explosie stationaire inrichting ........................................................................................................................ 39 Toxisch incident inrichting ............................................................................................................................. 41 2.5

Vitale infrastructuur en voorzieningen .................................................................................................. 44

Uitval Gasvoorziening.................................................................................................................................... 45 Uitval Elektriciteitsvoorziening ....................................................................................................................... 47 Verontreiniging Drinkwater ............................................................................................................................ 50 Uitval Waterzuivering..................................................................................................................................... 52 Uitval spraak-en datacommunicatie............................................................................................................... 54 2.6

Verkeer en vervoer .............................................................................................................................. 57

Incident bij start of landing op of om een luchtvaartterrein ............................................................................ 58 Incident waterrecreatie - op groot water ........................................................................................................ 60 Incident beroepsvaart .................................................................................................................................... 62 Incident op natuurijs ...................................................................................................................................... 64

Incident wegverkeer ...................................................................................................................................... 66 2.7

Gezondheid.......................................................................................................................................... 68

Besmettingsgevaar ........................................................................................................................................ 69 Dierziekten..................................................................................................................................................... 71 Ziektegolf ....................................................................................................................................................... 74 2.8

Sociaal maatschappelijke omgeving .................................................................................................... 77

Paniek groot evenement ................................................................................................................................ 78 Rellen rondom demonstraties of manifestaties .............................................................................................. 80 Terreur aanslag ............................................................................................................................................. 82 Personen met verward gedrag ...................................................................................................................... 84 3