Bijlage 3 - Regionaal Risicoprofiel 2022 VRF (inclusief bijlagen).pdf
Tekst van het document
Regionaal Risicoprofiel 2022-2025 Veiligheidsregio Fryslân
Copyright© Veiligheidsregio Fryslân
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Inhoudsopgave Samenvatting ............................................................................................................... 3
1. Inleiding ......................................................................................................... 6 Doel ...................................................................................................................... 6 Wat is het risicoprofiel? ......................................................................................... 6 Werkwijze ............................................................................................................. 7 Proces herziening en vaststelling ......................................................................... 7 Inventarisatie ....................................................................................................... 7 Risicobeeld .......................................................................................................... 8 Risicoanalyse ......................................................................................................... 8 Capaciteitenanalyse .............................................................................................. 9
2. Typering Veiligheidsregio Fryslân ....................................................10 Veiligheidsregio Fryslân ........................................................................................10 Klimaatverandering ...............................................................................................10 Cyber en connectiviteit .........................................................................................11 Polarisatie van de samenleving .............................................................................13
3. Risicobeeld van Fryslân ....................................................................... 14 Natuurlijke omgeving .......................................................................................... 14 Gebouwde omgeving ......................................................................................... 14 Technologische omgeving ................................................................................... 14 Vitale infrastructuur .............................................................................................. 14 Verkeer en vervoer ............................................................................................... 14 Gezondheid ......................................................................................................... 15 Sociaal-maatschappelijk ...................................................................................... 15 Risicodiagram ...................................................................................................... 18
4. Afsluiting ...................................................................................................... 19
Bijlagen ..................................................................................................................... 20
Samenvatting Het regionaal risicoprofiel van Veiligheidsregio Fryslân biedt inzicht in de aanwezige risico’s binnen het werkgebied van de veiligheidsregio. Op basis van dit risicoprofiel kan het bestuur strategische beleidskeuzes maken over het te voeren beleid om deze risico’s (verder) te voorkomen of het beperken van de effecten van mogelijke incidenten. Daarnaast biedt het risicoprofiel ook een solide basis voor de risicocommunicatie door de veiligheidsregio of gemeente naar haar burgers. Het regionaal risicoprofiel wordt elke vier jaar herzien. Voor de komende periode van 2022 - 2025 is de vormgeving van het product aangepast ten opzichte van de voorgaande risicoprofielen. In dit rapport is een compacte maar zo compleet mogelijk beeld gegeven van de aanwezige risico’s binnen Veiligheidsregio Fryslân, om de leesbaarheid van het product te bevorderen. De volledige risico-inventarisatie, risicoanalyse, capaciteitenanalyse en gemeente gebiedsbeelden zijn opgenomen in de bijlagen behorende bij dit rapport. Inventarisatie Bij het inventariseren van de risico’s wordt de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel gehanteerd.
Bij deze inventarisatie wordt er gekeken naar de vragen: • Wat kan ons overkomen? Welke soorten branden, rampen en crises kunnen zich in de regio en omliggende gebieden voordoen? • Welke risicovolle situaties zijn er in de regio en omliggende gebieden aanwezig? • Welke toekomstige ontwikkelingen kunnen zich daarin voordoen? Het gaat hierbij alleen om een overzicht van risicovolle situaties met de daarbij behorende kwetsbaarheden die kunnen leiden tot een ramp, crisis of groot incident. In de risicoanalyse wordt aan de hand van de inventarisatie een analyse gemaakt van de omvang van de risico’s. Dit gebeurt door, per scenario, inzichtelijk te maken wat de impact en de waarschijnlijkheid van een scenario is op basis van zes vitale belangen, behorende bij de landelijke methodiek. Daarnaast wordt er een capaciteiteninventarisatie gemaakt op de manier van voorkomen en bestrijden per scenario. Bij deze risicoanalyse wordt veelvuldig gebruik gemaakt van de kennis en kunde van onze partners. Hieruit volgt een risicodiagram waarin alle relevante scenario’s zijn weggezet op impact versus waarschijnlijkheid. Toekomstige ontwikkelingen Naast inventariseren en analyseren van de aanwezige risico’s binnen de regio, wordt er ook gekeken naar toekomstige ontwikkelingen. Deze kunnen nu of in de toekomst van invloed zijn op de mate van impact en waarschijnlijkheid van één van de risico’s.
Uit de expertsessies met partners en de consultaties bij o.a. de Friese gemeenten zijn er drie onderliggende ontwikkelingen die mogelijk nu en in de toekomst van invloed kunnen zijn op het risicobeeld: • Cyber en connectiviteit • Klimaatverandering • Polarisatie van de samenleving Deze zijn meegenomen in deze actualisatie van het regionaal risicoprofiel. Scenario's De volledige inventarisatie en analyse hebben geleid tot dertig scenario’s die zijn weergegeven in het risicodiagram in hoofdstuk 3 van dit document. Ten opzichte van het vorige risicoprofiel hebben er een aantal veranderingen plaatsgevonden. De nieuw toegevoegde scenario’s zijn: • Vervuiling Waddenzee • Incident vliegtuig • Incident wegverkeer • Rellen Enkele scenario’s zijn wat betreft de waarschijnlijkheid hoger ingeschaald, dit zijn de volgende scenario’s: • Aanslag • Uitval spraak- en datacommunicatie • Brand in kwetsbare objecten Voor alle drie scenario’s geldt dat deze van ‘mogelijk’ naar ‘waarschijnlijk zijn gegaan in het risicodiagram. Voor het Risicodiagram kijk op de volgende pagina of op pagina 18. 3
Risicodiagram
Zeer onwaarschijnlijk x
Catastrofaal
IMPACT
Mogelijk
Waarschijnlijk
Zeer waarschijnlijk
1
x
Zeer ernstig
Onwaarschijnlijk
26
2 11
21
12
Ernstig
3
19
13
25
Aanzienlijk
17
29
16
22
15
5 9
6 10
20 8 23
4
30 24 7
27 28
Beperkt +
18
14
4
1. Inleiding Doel Het doel van een regionaal risicoprofiel is om inzicht te bieden in de aanwezige risico’s binnen het grondgebied van een veiligheidsregio. Het inzicht kan het bestuur strategische beleidskeuzes maken over het te voeren beleid op deze risico’s (verder) te voorkomen of het beperken van de uitwerkingen van mogelijke incidenten. Daarnaast biedt het risicoprofiel ook een solide basis voor de risicocommunicatie door een veiligheidsregio of gemeente naar haar burgers. Wat is het risicoprofiel? Het risicoprofiel is de inventarisatie en analyse van (alle) aanwezige risico’s binnen een veiligheidsregio. Hierbij zijn ook de risico’s van de naastgelegen veiligheidsregio’s meegenomen. Voor Fryslân is dit bijvoorbeeld een overstroming vanuit zee, die zich niet alleen in Fryslân zelf kan voordoen maar zich ook in de provincie Groningen kan voordoen. De inventarisatie van de risico’s omvat een overzicht van de aanwezige risicovolle situaties en de daarbij horende soorten incidenten die zich voor kunnen doen op het grondgebied van de veiligheidsregio. Bijvoorbeeld het gebruik van gevaarlijke stoffen binnen Fryslân kan leiden tot een grote explosie of lekkage van gevaarlijke stoffen met daarbij horende risico’s voor de omgeving. De analyse vergelijkt, beoordeelt en interpreteert de verschillende soorten risico’s en zet deze af op een zogenaamd risicodiagram.
Hierdoor worden alle verschillende risico’s - uiteenlopend van een overstroming tot een natuurbrand of aanslag - vergelijkbaar in één beeld weergegeven. Met dit beeld kunnen strategische beleidskeuzes gemaakt worden over de ambities en te ondernemen acties door de veiligheidsregio en haar partners. Het risicoprofiel biedt input voor diverse beleidsstukken waaronder het Beleidsplan Veiligheid. Daarnaast worden de diverse incidentbestrijdingsplannen gebaseerd op de aanwezige risico’s binnen Veiligheidsregio Fryslân, waarvoor het regionaal risicoprofiel als basis wordt gebruikt.
5
Regionaal Riscoprofiel 2022-2025 • Veiligheidsregio Fryslân
Werkwijze Risicoinventarisatie
Risicoanalyse
Risicobeeld en risicoduiding
Capaciteiteninventarisatie
Risicoprofiel
Capaciteitenanalyse
Visie op ontwikkeling Veiligheidsregio
Beleidsbepaling
Beleidsplan Veiligheidsregio
Bovenstaand stroomschema is een visuele weergave van de werkwijze die wordt doorlopen. De zes stappen tot en met de capaciteitenanalyse zijn meegenomen in het regionaal risicoprofiel. De overige stappen vallen buiten het opstellen van het regionaal risicoprofiel. Proces herziening en vaststelling Een veiligheidsregio is verplicht om elke vier jaar het regionaal risicoprofiel te herzien en opnieuw vast te stellen. Dit gebeurt door middel van het aangaan van een breed traject. Bij de herziening worden meerdere partners betrokken, zowel overheden als niet-overheden. Ondanks de geldende maatregelen omtrent het coronavirus is het gelukt om alle partners te betrekken in het proces. Dit is gedaan met ‘hybride’ expertsessies, waarbij er deels mensen fysiek aansloten, maar ook een groot gedeelte online. Daarnaast is er middels een schriftelijke consultatieronde input opgehaald. Het samenwerken aan het regionaal risicoprofiel maakt dat het een breed gedragen product is en dat iedereen hiermee uit de voeten kan. Inventarisatie Per veiligheidsthema wordt op basis van een uitgebreide inventarisatie het risicobeeld weergegeven. De inventarisatie heeft plaatsgevonden aan de hand van de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel.
Het gaat in dit hoofdstuk om de vraag: • Wat kan ons overkomen? Welke soorten branden, rampen en crises kunnen zich in de regio en omliggende gebieden voordoen? • Welke risicovolle situaties zijn er in de regio en omliggende gebieden aanwezig? • Welke toekomstige ontwikkelingen kunnen zich daarin voordoen? Het gaat hierbij alleen om een overzicht van risicovolle situaties met de daarbij behorende kwetsbaarheden die kunnen leiden tot een ramp, crisis of groot incident. Overige brandrisico’s, zoals ook is geadviseerd vanuit het landelijke project, vallen buiten het regionaal risicoprofiel. Deze risico’s zijn in een ander traject in beeld gebracht (Incidentrisicoprofiel Fryslân) en worden ook binnen dat kader verder doorontwikkeld. 6
Regionaal Riscoprofiel 2022-2025 • Veiligheidsregio Fryslân
Risicobeeld Het risicobeeld is een overzicht van de risico’s op rampen en crisis waar de Friese gemeenten mee te maken kunnen krijgen. Dit overzicht is voor elke gemeente opgebouwd uit een beschrijving per thema en een visuele weergave per thema. Voor de inventarisatie die ten grondslag ligt aan dit overzichtsdocument is o.a. gebruik gemaakt van de professionele risicokaart, databases van het CBS, Politieregistraties, prognoses KNMI en van bestaande (ramp)bestrijdingsplannen en incidentbestrijdingsplannen. Daarnaast is er actief input opgehaald bij partners in de vorm van expertsessies en consultatierondes. Risicoanalyse In de risicoanalyse wordt aan de hand van de inventarisatie een analyse gemaakt van de omvang van de risico’s. Dit gebeurt door, per scenario, inzichtelijk te maken wat de impact en de waarschijnlijkheid van een scenario is. Om dit te kunnen bepalen wordt aan de hand van de landelijke handreiking een analyse gemaakt over een zestal vitale belangen en bijbehorende impactcriteria. Impact Vitale belangen
Impactcriteria
Territoriale veiligheid
Aantasting van de integriteit van het grondgebied
Fysieke veiligheid
• • •
Economische veiligheid
Kosten
Ecologische veiligheid
Langdurige aantasting van natuur en milieu (flora en fauna)
Sociale politieke stabiliteit
• • •
Veiligheid cultureel erfgoed
Doden Ernstig gewonden en chronisch zieken Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
Verstoring van het dagelijks leven Aantasting van positie van het lokale en regionale openbaar bestuur Sociaal psychologische impact
Aantasting cultureel erfgoed
Om de bovenstaande criteria meetbaar te maken, wordt elk criterium (per scenario) ingeschaald in vijf klassen: A-B-C-D-E. Hierbij geldt de volgende doorvertaling van deze klassen: • A: Beperkt gevolg • B: Aanzienlijk gevolg • C: Ernstig gevolg • D: Zeer ernstig gevolg • E: Catastrofaal gevolg Waarschijnlijkheid Om een zo gedegen mogelijke afweging te maken worden de volgende bronnen gebruikt per scenario om de waarschijnlijkheid te kunnen bepalen: • Casuïstiek • Statistiek • Faalgegevens • Strategieën en actoranalyses • Expertjudgement 7
Regionaal Riscoprofiel 2022-2025 • Veiligheidsregio Fryslân
Vooral statistiek, casuïstiek en expertjudgement zijn voor de totstandkoming van de scenario’s gebruikt. Hieronder zijn de waarschijnlijkheidsklassen in een kort overzicht weergegeven:
Klasse
% waarschijnlijkheid Kwalitatieve omschrijving
A
< 0.05
Zeer onwaarschijnlijk
B
0.05 - 0.5
Onwaarschijnlijk
C
0.5 - 5
Mogelijk
D
5 - 50
Waarschijnlijk
E
50 - 100
Zeer waarschijnlijk
Een uitgebreide uitwerking van de systematiek en de scenario’s is terug te vinden in de risicoanalyse. Capaciteitenanalyse In de capaciteitenanalyse wordt per scenario een beeld geschetst waaruit blijkt of de capaciteit voldoende is of niet en wat daar eventueel aan moet worden gedaan om deze op het minimale niveau te krijgen. Bij het bepalen van de capaciteiten wordt ingezoomd op welke repressieve capaciteit voorhanden is en wat er aan ‘de voorkant’ aan kan worden gedaan. Bij dit laatste moet gedacht worden aan voorbereiding op en voorkoming van incidenten. In de conclusie wordt tot slot een overzicht gegeven van alle capaciteiten.
8
2. Typering Veiligheidsregio Fryslân Veiligheidsregio Fryslân De bestuurlijke grenzen van Veiligheidsregio Fryslân vallen samen met die van de Provincie Fryslân. De regio bestaat uit 18 gemeenten en kenmerkt zich vooral als rurale regio met een aantal sterke stedelijke kernen, waaronder Leeuwarden, Heerenveen, Drachten en Sneek. Het inwoneraantal bedraagt ongeveer 651.000 personen (CBS, 2021). Daarnaast bestaat een groot deel van de regio uit water in de vorm van een aantal grote meren. Deze meren, in combinatie met de Waddenzee, maken dat de provincie gedurende het hele jaar in trek is bij toeristen die vooral in het zomerseizoen in grote getale in de provincie recreëren. Daarnaast maken vier Waddeneilanden onderdeel uit van de veiligheidsregio.
Cyber en connectiviteit De verwevenheid tussen de fysieke leefomgeving en de digitale wereld neemt elk jaar verder toe. Van telecommunicatie, betalen, verkeer en vervoer en vitale infrastructuur tot elementen in de eigen woning als een slimme cv, tv of koelkast; alles staat met elkaar in verbinding. In 2021 heeft het CSBN (cybersecuritybeeld Nederland) andermaal aangetoond dat gerichte aanvallen op onderdelen van deze digitale wereld het dagelijkse leven ernstig kunnen aantasten. Ransomeware bij grote bedrijven, instellingen (of particulieren) en hacks bij voedingsmiddelentoeleveranciers laten zien hoe makkelijk het is om elementaire processen te onderbreken. Daarnaast vindt steeds vaker diefstal van persoonsgegevens plaats, waardoor inloggegevens of bijvoorbeeld creditcardgegevens in verkeerde handen vallen. De laatste jaren hebben aangetoond dat het per organisatie verschilt hoe goed deze zijn voorbereid op dergelijke scenario’s, en dat meerdere (grote) partijen voor langere tijd niet hebben kunnen werken volgens hun reguliere processen. Dit alles maakt het belang van de digitale veiligheid van overheid, instelling en burger de komende jaren alleen maar groter.
De veiligheidsregio bereidt zich achter de schermen steeds meer en beter voor op deze vaak onzichtbare dreiging en maakt daarbij gebruik van het brede netwerk aan partners, waaronder providers en diverse handreikingen zoals de Handreiking Cybersecuritymaatregelen van de NCSC.
9
Regionaal Riscoprofiel 2022-2025 • Veiligheidsregio Fryslân
Klimaatverandering Het klimaat ontwikkelt en verandert continu. In de regio komt extreem weer steeds vaker voor, met bijvoorbeeld grote hoeveelheden neerslag en wateroverlast als gevolg. Een groot deel van de regio ligt onder zeeniveau, waardoor het afvoeren van water en vasthouden van water in drogere perioden belangrijk zijn voor een regio als Fryslân. De laatste jaren hebben laten zien dat de verandering van het klimaat een steeds grotere druk legt op de hulpdiensten, door grote stormen in de zomer en wateroverlast door hevige regenbuien. Daarnaast speelt ook het fenomeen droogte steeds meer, wat invloed heeft op hittegolven en natuurbranden binnen de regio. Een andere bijkomstigheid van de veranderingen in het klimaat is dat duurzaamheid een steeds grotere rol krijgt binnen onze samenleving. Het toepassen van nieuwe energiebronnen en het vervangen van fossiele brandstoffen gaat met een sneltreinvaart. Dit brengt risico’s met zich mee die van invloed kunnen zijn op de fysieke leefomgeving. Dit alles leidt ertoe dat het thema klimaatverandering op meerdere plekken terug komt in de inventarisatie van risico’s, maar ook in de analyse van die risico’s. Daarom maakt het deel uit van meerdere scenario’s.
10
Regionaal Riscoprofiel 2022-2025 • Veiligheidsregio Fryslân
11
Regionaal Riscoprofiel 2022-2025 • Veiligheidsregio Fryslân
Polarisatie van de samenleving Het hebben van een eigen mening is een groot goed. Dit is ook met reden geborgd in onze Grondwet als het gaat om de vrijheid van meningsuiting (art. 7) en het recht op betogen en demonstreren (art. 9). De afgelopen jaren valt te zien dat mensen, mede door de komst van sociale media, steeds sneller een eigen mening vormen en het niet altijd eens zijn met beslissingen vanuit de overheid of andere instanties. Verschillen tussen opvattingen worden vaker versterkt en uitvergroot in het politiek debat maar zeker ook in de vorm van (anti) corona demonstraties en discussies over het mogelijk onderscheid tussen wel- en niet gevaccineerde personen. Kortom: de maatschappij verandert continu. Een bijkomend effect hiervan is tijdens de Coronacrisis goed te zien geweest in de vorm dat groepen mensen maatregelen niet accepteren en niet meewerken. Andere minder recente voorbeelden hierin zijn het niet meewerken aan de evacuatie van een gebied dat dreigt te overstromen, verzet tegen bepaalde risicobronnen in de fysieke leefomgeving en mogelijk meer ongeregeldheden tijdens demonstraties.
12
3. Risicobeeld van Fryslân Natuurlijke omgeving Binnen het thema natuurlijke omgeving zijn 5 crisistypen gedefinieerd: overstromingen, natuurbranden, extreem weer, plagen en dierziekten. Op basis van de inventarisatie blijkt dat plagen en dierziekten een relatief beperkte impact zouden hebben op de regio, waar bijvoorbeeld overstromingen - met relatief veel vierkante kilometers binnen het overstromingsgebied - een relatief hoge impact zal hebben op de regio. Dit maakt dat er voor de crisistypen plagen en dierziekten geen specifieke scenario’s worden meegenomen in de risicoanalyse. Voor extreem weer, natuurbranden en overstromingen worden per type wel één of meer scenario’s uitgewerkt. Extreem weer en de vele vormen daarvan zullen de komende jaren nadrukkelijk de aandacht houden, omdat recente voorbeelden laten zien dat de frequentie van extreem weer toe lijkt te nemen en ook de impact langzaam groter lijkt te worden. Dit is echter vaak nog heel lokaal, waardoor een plek in het regionaal risicoprofiel nog niet op alle vlakken op zijn plaats is.
Crisistype
Incidenttype
Scenario
Overstromingen
Overstroming vanuit zee
1. Overstroming uit zee - Dijkdoorbraak vaste land 2. Overstroming uit zee - Dijkdoorbraak waddeneiland 3. Overstroming uit zee - Defecte sluis Harlingen
Onderlopen polder
4. Overstroming polder - Bezwijken polderdijk
Natuurbranden
Bosbrand
5. Natuurbrand
Extreem weer
Koudegolf, sneeuw en ijzel
6. Koudegolf
Hittegolf
7. Hittegolf
13
Regionaal Riscoprofiel 2022-2025 • Veiligheidsregio Fryslân
Gebouwde omgeving Binnen het thema gebouwde omgeving worden 2 crisistypen gedefinieerd: branden in kwetsbare objecten en instorting van gebouwen en kunstwerken. Voor de regio Fryslân zijn drie scenario’s uitgewerkt binnen het crisistype branden in kwetsbare objecten. Het scenario brand in kwetsbare objecten is qua waarschijnlijkheid één stap verhoogd. Crisistype
Incidenttype
Scenario
Branden in kwetsbare objecten
Brand in gebouw met niet of verminderd zelfredzame personen
8. Brand in kwetsbaar object
Brand in gebouw met een grootschalige publieksfunctie
9. Brand bij evenement in gebouw
Brand in dichte binnensteden
10. Brand in dichte binnenstad
Technologische omgeving Binnen het thema technologische omgeving zijn er 3 crisistypen gedefinieerd: incidenten met brandbare/explosieve stoffen in de open lucht, incidenten met giftige stoffen in de open lucht en kernincidenten. Op basis van de risico-inventarisatie blijkt dat kernincidenten een beperkte mate van relevantie hebben in de regio. Dit maakt dat er in totaal drie scenario’s zijn uitgewerkt binnen dit thema, waaronder een scenario voor een explosie bij een stationaire inrichting. Dergelijke scenario’s krijgen ook buiten het regionaal risicoprofiel aandacht in de vorm van bijvoorbeeld rampbestrijdingsplannen en vakbekwaamheidsprogramma’s binnen de veiligheidsregio. Crisistype
Incidenttype
Scenario
Incidenten met brandbare/ explosieve stoffen in de open lucht
Incident transport over water
11. Vervuiling Waddenzee (Nieuw scenario)
Incident stationaire inrichtingen
12. Explosie stationaire inrichting
Incidenten met giftige stoffen in de open lucht
Incident stationaire inrichtingen
13. Toxisch incident inrichting
14
Regionaal Riscoprofiel 2022-2025 • Veiligheidsregio Fryslân
Vitale infrastructuur Binnen het thema vitale infrastructuur zijn 6 crisistypen gedefinieerd: verstoring energievoorziening, verstoring drinkwatervoorziening, verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering, verstoring telecommunicatie en ICT, verstoring afvalverwerking en verstoring voedselvoorziening. Meerdere crisistypen zijn relevant binnen dit thema, waardoor er meerdere scenario’s zijn opgenomen in de risicoanalyse. Extra aandacht zal de komende jaren uitgaan naar verstoring en uitval van ICT. De laatste jaren laten zien dat incidenten op dit thema steeds verstrekkender gevolgen hebben voor de maatschappij en het functioneren van bedrijven en instellingen. Het scenario uitval spraak- en datacommunicatie is één stap verhoogd in de waarschijnlijkheid. Crisistype
Incidenttype
Scenario
Verstoring energievoorziening
Uitval gasvoorzieningen
14. Uitval gasvoorziening
Uitval elektriciteitsvoorzieningen
15. Uitval elektriciteitsvoorziening
Verstoring drinkwatervoorziening
Verontreiniging in het drinkwaternet
16. Verontreiniging drinkwater
Verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering
Uitval afvalwaterzuivering
17. Uitval waterzuivering
Verstoring telecommunicatie en ICT
Uitval voorzieningen voor spraak- en datacommunicatie
18. Uitval spraak- en datacommunicatie
15
Regionaal Riscoprofiel 2022-2025 • Veiligheidsregio Fryslân
Verkeer en vervoer Binnen het thema verkeer en vervoer zijn 4 crisistypen gedefinieerd: luchtvaartincidenten, incidenten op of onder water, verkeersincidenten op land en incidenten in tunnels. Aangezien er in Fryslân geen tunnels aanwezig zijn is dit laatste type niet relevant. Bij de andere typen geldt dat er steeds een of meerdere incidenttypen relevant zijn en dat daar ook scenario’s voor zijn opgesteld. Hierbij is het scenario van een verkeersongeval op de weg nieuw opgenomen in het risicoprofiel. Het scenario voor een luchtvaartincident is aangepast en vernieuwd na overleg met partners.
Crisistype
Incidenttype
Scenario
Luchtvaartincidenten
Incident bij start of landing op of om een luchtvaartterrein
19. Incident bij start of landing op of om luchtvaartterrein (Nieuw scenario)
Incidenten op of onder water
Incident waterrecreatie en pleziervaart
20. Incident waterrecreatie - op groot water
Incident beroepsvaart (anders dan met gevaarlijke stoffen)
21. Incident beroepsvaart
Incident waterrecreatie en pleziervaart
22. Incident natuurijs
Incident op de weg
23. Incident wegverkeer (Nieuw scenario)
Verkeersincidenten op land
Gezondheid Binnen het thema gezondheid zijn 2 crisistypen gedefinieerd: bedreiging volksgezondheid en ziektegolf. Beide crisistypen zijn relevant binnen dit thema voor de regio, waardoor er meerdere scenario’s hiervoor zijn uitgewerkt, waaronder een ziektegolf. Crisistype
Incidenttype
Scenario
Bedreiging volksgezondheid
Besmettingsgevaar via contactmedia
24. Besmettingsgevaar
Dierziekten overdraagbaar op mens
25. Dierziekten
Ziektegolf besmettelijke ziekte
26. Ziektegolf
Ziektegolf
16
Regionaal Riscoprofiel 2022-2025 • Veiligheidsregio Fryslân
Sociaal-maatschappelijk Binnen het thema sociaal-maatschappelijk zijn 4 crisistypen gedefinieerd: paniek in menigten, verstoring openbare orde, terrorisme/ ernstige criminaliteit en persoon verward gedrag. Aangezien alle crisistypen als relevant worden gezien zijn er meerdere scenario’s binnen dit thema uitgewerkt. Nieuw hierin is het scenario rellen rondom demonstraties. Dit scenario is in de plaats gekomen van ongeregeldheden rondom voetbalwedstrijden. Het scenario aanslag is één stap verhoogd in de waarschijnlijkheid. Crisistype
Incidenttype
Scenario
Paniek in menigten
Paniek tijdens grote festiviteiten, concerten en demonstraties
27. Paniek groot evenement
Verstoring openbare orde
Rel rondom demonstraties en andere manifestaties
28. Rellen rondom demonstraties of manifestaties (Nieuw scenario)
Terrorisme/ ernstige criminaliteit
Aanslag op plaatsen waar veel mensen bijeenkomen
29. Terreur aanslag
Persoon verward gedrag
Maatschappelijke onrust
30. Persoon met verward gedrag
17
Risicodiagram
Zeer onwaarschijnlijk
x
Mogelijk
Waarschijnlijk
Zeer waarschijnlijk
1
Catastrofaal x
26
2
Zeer ernstig
IMPACT
Onwaarschijnlijk
11 21
12
Ernstig
3
16
19
13
25
Aanzienlijk
17
29
22
15
5 9
6
18 20 8
10
23
4
30 24 7
27 28
Beperkt
14
+
Legenda 1 2 3 4 5
Overstroming uit zee - Dijkdoorbraak vaste land Overstroming uit zee - Dijkdoorbraak waddeneiland Overstroming uit zee - Defecte sluis harlingen Overstroming polder - Bezwijken polderdijk Natuurbrand
16
Verontreiniging drinkwater
21
Incident beroepsvaart
26
Ziektegolf
12
Vervuiling (nieuw scenario) Explosie stationaire inrichting
17
Uitval waterzuivering
22
Incident natuurijs
27
Brand bij evenement in kwetsbaar object
13
Toxisch incident inrichting
18
23
Incident wegverkeer (nieuw scenario)
28
Brand bij evenement in gebouw
14
Uitval gasvoorziening
19
24
Besmettingsgevaar
29
Brand in dichte binnenstad
15
Uitval electriciteitsvoorziening
Uitval spraak- en datacommunicatie Incident bij start of landing op of om luchtvaartterrein (nieuw scenario) Incident waterrecreatie - op groot water
Paniek groot evenement Rellen rondom demonstraties of manifestaties (nieuw scenario)
25
Dierziekten
30
6
Koudegolf
11
7
Hittegolf
8 9 10
20
Terreur aanslag Persoon met verward gedrag
4. Afsluiting Met de herziening van het regionaal risicoprofiel voor Veiligheidsregio Fryslân is er een nieuw risicoprofiel opgeleverd voor de periode 2022 - 2025. Het vaststellen van dit document voor deze periode wil niet zeggen dat de risico’s niet zullen veranderen in de tussentijd. Over de genoemde periode zal er jaarlijks een check op de actuele situatie plaatsvinden. Het opstellen van het beleidsplan veiligheid van Veiligheidsregio Fryslân zal een moment zijn waar het regionaal risicoprofiel nogmaals tegen het licht wordt gehouden en waar nodig wordt aangepast, in overleg met de relevante partners. Hierbij wordt ook gemeenten gevraagd mee te denken over de risicoprioritering als input voor het beleidsplan veiligheid.
Bijlagen a. Risico-inventarisatie b. Risicoanalyse c. Gemeentebeelden d. Capaciteitenanalyse
19
Risicodiagram
Zeer onwaarschijnlijk x
Catastrofaal
IMPACT
Mogelijk
Waarschijnlijk
Zeer waarschijnlijk
1
x
Zeer ernstig
Onwaarschijnlijk
26
2 11
21
12
Ernstig
3
19
13
25
Aanzienlijk
17
29
16
22
15
5 9
6 10
20 8 23
4
30 24 7
27 28
Beperkt +
18
14
4
Regionaal Risicoprofiel 2022-2025 Veiligheidsregio Fryslân Bijlage a. Risico-inventarisatie
Copyright© Veiligheidsregio Fryslân
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Risico-inventarisatie Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Fryslân 2021
Inhoud 1.
2.
Inleiding ................................................................................................................. 7 1.1.
Doel ................................................................................................................. 7
1.2.
Methode .......................................................................................................... 7
Natuurlijke omgeving ............................................................................................. 8 2.1
2.1.1.
Mogelijke incidenttypen ............................................................................. 8
2.1.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................... 8
2.1.3.
Toekomstverwachting ................................................................................ 9
2.1.4.
Conclusie .................................................................................................. 9
2.2
Natuurbranden ............................................................................................... 10
2.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 10
2.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 10
2.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 10
2.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 10
2.3
Extreem weer ................................................................................................. 11
2.3.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 11
2.3.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 11
2.3.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 14
2.3.4.
Conclusie ................................................................................................ 14
2.4
Aardbevingen ................................................................................................. 14
2.4.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 14
2.4.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 15
2.4.3.
Conclusie ................................................................................................ 16
2.5
Plaag en ongedierte ....................................................................................... 16
2.5.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 16
2.5.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 17
2.5.3.
Conclusie ................................................................................................ 17
2.6
Ziektegolf in geval van dierziekte .................................................................... 17
2.6.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 18
2.6.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 19
2.6.3.
Conclusie ................................................................................................ 19
2.7 3.
Overstromingen ............................................................................................... 8
Conclusie ....................................................................................................... 19
Gebouwde omgeving ........................................................................................... 21 3.1
Brand in kwetsbare objecten ........................................................................... 21
3.1.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 21
3.1.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 21
3.1.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 22
3.1.4.
Conclusie ................................................................................................ 22
3.2
3.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 22
3.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 22
3.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 23
3.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 23
3.3 4.
Conclusie ....................................................................................................... 23
Technologische omgeving ................................................................................... 24 4.1
Incidenten met brandbare-/ explosieve stof in open lucht................................. 25
4.1.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 25
4.1.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 25
4.1.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 25
4.1.4.
Conclusie ................................................................................................ 26
4.2
Incidenten met giftige stof in open lucht .......................................................... 26
4.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 26
4.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 26
4.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 26
4.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 26
4.3
Kernincidenten ............................................................................................... 27
4.3.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 27
4.3.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 27
4.3.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 28
4.3.4.
Conclusie ................................................................................................ 28
4.4 5.
Instorting in grote gebouwen en kunstwerken .................................................. 22
Conclusie ....................................................................................................... 28
Vitale infrastructuur ............................................................................................. 31 5.1.
Verstoring energievoorziening ........................................................................ 31
5.1.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 31
5.1.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 31
5.1.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 31
5.1.4.
Conclusie ................................................................................................ 32
5.2.
Verstoring drinkwatervoorziening .................................................................... 32
5.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 32
5.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 32
5.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 32
5.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 32
5.3.
5.3.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 33
5.3.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 33
5.3.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 33
5.3.4.
Conclusie ................................................................................................ 33
5.4.
Verstoring telecommunicatie en ICT: uitval spraak- en datacommunicatie ........ 33
5.4.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 34
5.4.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 34
5.4.3.
Conclusie ................................................................................................ 34
5.5.
Verstoring/ uitval afvalverwerking ................................................................... 34
5.5.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 34
5.5.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 35
5.5.3.
Conclusie ................................................................................................ 35
5.6.
Verstoring voedselvoorziening: uitval distributie .............................................. 35
5.6.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 35
5.6.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 35
5.6.3.
Conclusie ................................................................................................ 35
5.7. 6.
Verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering .......................................... 33
Conclusie ....................................................................................................... 36
Verkeer en vervoer ............................................................................................... 37 6.1.
Luchtvaartincidenten ...................................................................................... 37
6.1.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 37
6.1.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 37
6.1.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 37
6.1.4.
Conclusie ................................................................................................ 38
6.2.
Incidenten op of onder water .......................................................................... 38
6.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 38
6.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 38
6.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 39
6.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 39
6.3.
Verkeersincidenten op land ............................................................................ 39
6.3.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 39
6.3.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 39
6.3.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 39
6.3.4.
Conclusie ................................................................................................ 39
6.4.
6.4.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 40
6.4.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 40
6.4.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 40
6.4.4.
Conclusie ................................................................................................ 40
6.5. 7.
Conclusie ....................................................................................................... 40
Gezondheid .......................................................................................................... 42 7.1.
Bedreiging volksgezondheid ........................................................................... 42
7.1.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 42
7.1.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 42
7.1.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 43
7.1.4.
Conclusie ................................................................................................ 43
7.2.
Ziektegolf ....................................................................................................... 43
7.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 43
7.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 43
7.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 43
7.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 44
7.3. 8.
Incidenten in tunnels ...................................................................................... 39
Conclusie ....................................................................................................... 44
Sociaal maatschappelijke omgeving ................................................................... 45 8.1.
Paniek in menigten, tijdens grote festiviteiten, concerten en demonstraties ...... 45
8.1.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 45
8.1.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 46
8.1.3.
Conclusie ................................................................................................ 46
8.2.
Verstoring openbare orde ............................................................................... 46
8.2.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 46
8.2.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 46
8.2.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 47
8.2.4.
Conclusie ................................................................................................ 47
8.3.
Terrorisme/ ernstige criminaliteit ..................................................................... 47
8.3.1.
Mogelijke incidenttypen ........................................................................... 47
8.3.2.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 47
8.3.3.
Toekomstverwachting .............................................................................. 48
8.3.4.
Conclusie ................................................................................................ 48
8.4.
Persoon verward gedrag ................................................................................ 48
8.4.1.
Mate van relevantie in Fryslân ................................................................. 48
8.4.2.
Toekomstverwachting .............................................................................. 48
8.4.3.
Conclusie ................................................................................................ 48
8.5.
Conclusie ....................................................................................................... 48
1. Inleiding In dit document worden aan de hand van de maatschappelijke thema’s de risico’s binnen de regio Fryslân geïnventariseerd. Deze maatschappelijke thema’s zijn: 1. Natuurlijke omgeving 2. Gebouwde omgeving 3. Technologische omgeving 4. Vitale infrastructuur en voorzieningen 5. Verkeer en vervoer 6. Gezondheid 7. Sociaal-maatschappelijke omgeving Per veiligheidsthema wordt op basis van een uitgebreide inventarisatie het risicobeeld weergegeven. De inventarisatie heeft plaatsgevonden aan de hand van de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel. Het gaat in dit hoofdstuk om de vraag: Wat kan ons overkomen? Welke soorten branden, rampen en crises kunnen zich in de regio en omliggende gebieden voordoen? Welke risicovolle situaties zijn er in de regio e n omliggende gebieden aanwezig? Welke toekomstige ontwikkelingen kunnen zich daarin voordoen? Het gaat hierbij alleen om een overzicht van risicovolle situaties met de daarbij behorende kwetsbaarheden die kunnen leiden tot een ramp, crisis of grote brand. Overige brandrisico’s, zoals ook is geadviseerd vanuit het landelijke project, vallen buiten het regionaal risicoprofiel. Deze risico’s zijn in een ander traject in beeld gebracht (Incidentrisicoprofiel Fryslân) en worden ook binnen dat kader verder dooron twikkeld.
1.1.
Doel
Bepalen welke crisis- en incidenttypen voor Friesland relevant zijn.
1.2.
Methode
1: Met behulp van indicatoren bepalen of het crisis-/ incidenttype voor Fryslân relevant is. 2: Door inzichtelijk te maken of er demografische en ruimtelijke ontwikkelingen de aankomende 4 jaar te zijn verwachten.
2. Natuurlijke omgeving De provincie Fryslân kenmerkt zich door haar uitgestrekte weidegronden, bossen, landbouwgronden, duingebieden en natuurlijk de Waddenzee , het IJsselmeer en de kenmerkende Friese Meren. De natuurlijke omgeving is dus een belangrijk aspect in deze open en groene provincie, zowel in het dagelijks leven als voor bijvoorbeeld toerisme. Binnen dit thema worden een zestal crisistypen onderscheiden. Hieronder z ullen deze typen één voor één kort omschreven worden.
2.1
Overstromingen
Een overstroming ontstaat als een onbeheersbare hoeveelheid water het land instroomt. Dit water kan overal vandaan komen, uit zee of uit binnenwateren zoals meren, vaarten of rivieren. Een zeedijk of een boezemkade kan bezwijken, een duin kan wegslaan of h et (zee)water kan bij een hevige storm over de dijken heenslaan. Bijkomende gevaren en problemen van een overstroming zijn de kans op uitval van bijvoorbeeld elektriciteit of gas en de mogelijkheid dat ziektes zich via het water gaan verspreiden. De impact van een (grote) overstroming is enorm. Het grondgebied is voor langere tijd niet bruikbaar, zeker als het een overstroming uit zee betreft. Van de Friese bevolking zal een groot gedeelte getroffen worden, waarbij onderscheid gemaakt kan worden tussen mensen die direct betrokken zijn en in ondergelopen gebied wonen tot mensen die op droge gronden wonen en familie/ kennissen hebben in het ondergelopen gebied. Bijkomend aspect voor hen die op droge gronden wonen is dat waarschijnlijk een beroep gedaan zal worden op allerlei vormen van onderdak. Ook de milieuschade zal aanzienlijk zijn. Bij een overstroming vanuit zee dient ook rekening gehouden te worden met de gevolgen in de regio Groningen. 2.1.1.
Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan overstromingen zijn: • Overstromingen uit zee; • Vollopen van de polder/ dijkdoorbraak; • Overstromingen door hoge rivierwaterstanden. 2.1.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is de faalkans per jaar op een overstroming in beeld gebracht. Uit de LIWO-kaart met de overstromingskansen blijkt dat een groot deel van Friesland kans loopt om te overstromen. Een groot gedeelte van de regio ligt op namelijk gelijke hoogte met, of net onder de zeespiegel. Fryslân heeft daarnaast ook een aantal buitendijkse gebieden. Rivieren van relevante grootte zijn niet aanwezig in de regio.
2.1.3. Toekomstverwachting Volgens het IPCC stijgt de zeespiegel tussen 2001 en 2100 met 26 tot 82 centimeter. Hierdoor wordt meer overloopgebied verwacht. De stijging is het gevolg van d e oplopende temperatuur, waardoor zeewater uitzet en ijs smelt. Regionale veranderingen in de zeespiegel kunnen sterk afwijken van het wereldgemiddelde. Ook de toekomstige veranderingen als gevolg van de opwarming van het klimaat zullen niet overal even groot zijn. Satellietmetingen laten zien dat het zeeniveau niet overal even hard stijgt. Langs de Nederlandse kus t heeft het zeeniveau de afgelopen eeuw gelijke tred gehouden met het wereldgemiddelde. 2.1.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen ‘overstroming uit zee’ en ‘vollopen van de polder/ dijkdoorbraak’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
2.2
Natuurbranden
In Friesland zijn meerdere gebieden die aangemerkt kunnen worden als ‘natuurbrand gevoelig’. Het gaat dan met name om de gebieden in het zuidoosten van de provincie als ook om de Waddeneilanden. 2.2.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan natuurbranden zijn: • Bosbranden; • Heide, veen en duinbranden. 2.2.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is gekeken naar de onderstaande indicatoren. • Gebieden met gemengde bos en naaldbos; • Gebieden met Hoogveen en duingebied; • Natuurgebieden (bos/ heide/ duin) met een minimale (aaneengesloten) grootte van 100 hectare; • Slechte bereikbaarheid vanaf de vaste wal in relatie tot een hoge score in de Risico Inventarisatie Natuurbranden (RIN). Samen met de Friese natuurbeheerders zijn er 13 natuurgebieden in Friesland aangewezen die een verhoogd risico op een natuurbrand hebben en waarvan de exacte hoogte van het risico met de Risico Inventarisatie Natuurbranden (RIN) bepaald wordt. Deze gebieden worden in beperkte mate bepaald door heide, veen en duinen. 2.2.3. Toekomstverwachting Naar verwachting zullen er de komende vier jaar geen grote veranderingen plaatsvinden in de (omvang van) de grote natuurgebieden in de regio. Wel wordt bij deze 13 gebieden een gebiedsgerichte aanpak natuurbrandbeheersing uitgevoerd vanuit Brandweer Fryslân.
Deze heeft als doel om het aanwezige risico op natuurbrand te verkleinen. Tot slot is droogte relevant, omdat het de kans op een natuurbrand vergroot. Het KNMI stelt dat er een kans aanwezig is dat het in de toekomst droger wordt. In twee van de vier klimaatscenario’s uit 2014 wordt Nederland droger. De andere twee scenario’s geven niet of nauwelijks toename van droogte. Er wordt momenteel veel onderzoek gedaan om meer inzicht te krijgen in de kans op drogere zomers in de toekomst. Wat zeker is, is dat Zuid Europa droger wordt en Noord-Europa natter. Nederland zit daar precies tussenin en het kan nog beide kanten op gaan. 2.2.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is het incidenttype ‘bosbranden’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
2.3
Extreem weer
De impact van extreem weer varieert van een toenemend aantal sterfgevallen bij extreme hitte of kou terwijl door langdurige mist of ijzel delen van het dagelijks leven stil kunnen komen te liggen. Storm kan de gehele regio treffen, terwijl een windhoos vrij plaatselijk kan zijn. Bij zowel extreme kou als bij storm zijn effecten op de infrastructuur te verwachten die een verstoring van het dagelijks leven tot gevolg kunnen hebben. Een hittegolf kan ook effect hebben op de watervoorziening en mogelijk ook voor de landbouw (beperking sproeiwater). 2.3.1. Mogelijke incidenttypen Mogelijke incidenten gerelateerd aan extreem weer zijn: • Een koudegolf, sneeuw en ijzel; • Een hittegolf; • Storm en windhozen; • Aanhoudende laaghangende mist. 2.3.2. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn de onderstaande indicatoren in beeld gebracht: • Aantal sneeuwdekdagen per jaar; • Aantal vorstdagen per jaar; • Aantal ijsdagen per jaar; • Aantal tropische dagen per jaar; • Aantal hittegolven per jaar. Voor aanhoudende laaghangende mist is nog geen goede indicator beschikbaar. Uit de indicatoren gerelateerd aan een koudegolf, sneeuw en ijzel blijkt dat het aantal witte dagen flink afneemt. De laatste jaren ligt het aantal dagen onder de 10. Ook is de trend dat het aantal vorstdagen en ijsdagen per jaar afneemt.
Uit zowel een grafiek met daarin het aantal hittegolven per jaar (≥ 5 dagen met ≥ 25 graden) als de grafiek met daarin het aantal tropische dagen valt af te lezen dat het aantal hittegolven toeneemt.
Kijkende naar het incidenttype storm en windhozen valt op dat in het verleden soms jaren voorkwamen met op 4 dagen een officiële zware storm. Dit aantal dagen zien we tegenwoordig niet meer, maar het aantal zware stormen neemt niet af.
2.3.3. Toekomstverwachting Klimaatverandering is een continu (langzaam) proces . De komende vier jaar worden er echter geen grote veranderingen verwacht en is het aannemelijk dat de geschetste trend aanhoudt. 2.3.4. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst zijn de incidenttypen ‘koudegolf, sneeuw en ijzel’, ‘hittegolf’ en ‘storm en windhozen’ voor het risicoprofiel van Fryslân relevant.
2.4
Aardbevingen
Tot een magnitude van 5 zal een aardbeving weinig schade tot gevolg hebben. Het kan zijn dat je het gevoel hebt dat er een vrachtwagen langs rijdt en in sommige ge vallen zullen lichte voorwerpen bewegen. Als de aardbeving krachtiger wordt dan magnitude 5, dan zullen de gevolgen groter zijn in de vorm van schade en slachtoffers. Door een aardbeving kunnen gebouwen behoorlijk beschadigd raken. Bij kleine aardbevingen kunnen er scheurtjes in muren ontstaan, of kleine delen van het gebouw afbreken. Als de aardbeving groter wordt, dan kunnen grote scheuren in muren ontstaan, de schoorsteen kan afbreken en dakpannen kunnen wegglijden. Als de aardbeving erg sterk is, dan kunnen constructieve onderdelen van daken en vloeren het begeven of het gebouw kan helemaal instorten. Buiten de directe schade aan gebouwen kan het ook zijn dat er brand ontstaat (bijvoorbeeld door een gebroken gasleiding), of dat het gebouw onder water komt te staan als een waterleiding breekt. 2.4.1. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is het aantal aardbevingen uit het verleden binnen Fryslân in beeld gebracht (bron: NAM).
Aantal aardbevingen tussen 1986 en 2021
Aantal aanbevingen in friesland 3
2
1
2020
2018
2016
2014
2012
2010
2008
2006
2004
2002
2000
1998
1996
1994
1992
1990
1988
1986
0
Af te lezen valt dat het aantal bevingen is toegenomen, maar dat deze niet systematisch voorkomen. Bijna alle bevingen hadden een kracht tussen de magnitude 1,0 en 2,0. Eén aardbeving had een kracht van magnitude 2,8. Vanaf magnitude 1,5 is de aardbeving voelbaar. Vanaf magnitude 2,0 zullen hoogstens enkele (zeer) lichte objecten kunnen bewegen, maar vrijwel nooit is er enige vorm van schade. Om deze redenen is dit crisistype voor Fryslân niet relevant. 2.4.2. Toekomstverwachting Het crisistype aardbeving zou in de toekomst mogelijk relevant kunnen worden voor de regio. Er worden al aardbevingen gemeten in Fryslân. Dit zou in de toekomst door kunnen zetten. Aardbevingen kunnen namelijk veroorzaakt worden door gaswinningen. Dit is ook de oorzaak van de vele aardbevingen in Groningen. Ook in Fryslân zijn er gasvelden en gaswinlocaties aanwezig. Bij de gemeente Smallingerland ligt zelfs een groot veld. In de onderstaande afbeeldingen zijn in lichtgroen de aardgasvelden aangegeven.
2.4.3. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het risicoprofiel van Fryslân niet relevant.
2.5
Plaag en ongedierte
Gezien het landelijke en open karakter van de provincie waarbij een groot deel van het grondgebied wordt gebruikt in de landbouw en veeteelt kan ongedierte voor behoorlijke overlast zorgen. Binnen dit incidenttype worden overlast van onder andere ratten, boktorren en eikenprocessierupsen gewogen. Van dier op mens overdraagbare (dier)ziekten worden binnen het thema ‘gezondheid’ nader uitgewerkt. De impact van ongedierte kan verschillen. Van (lokale) overlast van bijvoorbeeld de eikenprocessierups tot wijdverspreide schade door toedoen van muizen of ratten aan akkers en landerijen. Met name de processierups is de laatste jaren aan een gestage opmars door Nederland bezig en leidt steeds vaker tot o ngemak. Contact met de brandharen van de rups kan leiden tot irritatie van de huid, ogen, keel en luchtwegen. Ook kunnen er ontstekingen van het slijmvlies van de neus, keel en luchtwegen ontstaan. 2.5.1. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, is gekeken naar het aantal meldingen eikenprocessierups. Hierdoor krijg je een goed beeld van waar de problemen met de processierups het grootst zijn (bron: zorgwijzer.nl).
Tot op heden zijn het aantal voorvallen in Friesland nog beperkt. Ook omdat de impact van de processierups zich beperkt tot ongemak, is deze vorm van ‘plaag en ongedierte’ niet relevant. 2.5.2. Toekomstverwachting Er is in 2019 sprake van een enorme toename van het aantal eikenprocessierupsen in vergelijking tot voorgaande jaren. En in de opvolgende zal het aantal rupsen (en de overlast) waarschijnlijk nog hoger zijn, verwachten biologen. Rupsen verpoppen zich namelijk tot vlinder. Iedere vlinder die paart, zet in een nazomer 20 tot 50 stukken eipakketten af op de boom. Deze overwinteren op de takken van de eiken. In het voorjaar komen de eitjes met nieuwe rupsen uit. De populatie rupsen groeit op deze manier nog sneller. Daarnaast zijn er nog veel oude nesten van processierupsen. De brandharen die in de nesten liggen kunnen nog jarenlang voor overlast bl ijven zorgen. Op lange termijn gaat de processierups niet meer weg. Er is veel tijd en geld nodig om de rups te bestrijden. Er moet het hele jaar gewerkt worden aan preventieve bestrijding. Ook de processievlinders moeten aangepakt worden, zodat deze geen nieuwe eitjes kunnen leggen. 2.5.3. Conclusie Op basis van de indicatoren en de verwachtingen in de toekomst is dit crisistype voor het risicoprofiel van Fryslân niet relevant.
2.6
Ziektegolf in geval van dierziekte
Ook wanneer een dierziekte niet direct overdraagba ar is op de mens, kan de impact van een wijdverspreide dierziekte in de regio impact hebben op de inwoners. Hierbij valt te denken aan economische schade voor veebedrijven en leveranciers, maar ook aan het
afsluiten van wegen en gebieden voor (gemotoriseer d) verkeer. De impact is relatief beperkt. 2.6.1. Mate van relevantie in Fryslân Om te bepalen of het crisistype voor Fryslân relevant is, zijn ten eerste de CBS-gegevens over het aantal veebedrijven en stuks (pluim)vee in de provincie inzichtelijk gemaakt. De trend van de afgelopen jaren is dat de aantallen afnemen.
Kijkende naar de dierziekten die die in Nederland/ Fryslân een rol hebben gespeeld zijn de varkenspest, de vogelgiep, Q-koorts, BSE en MKZ relevant. De vogelgriep is een dierziekte dat op dit moment (2021) nog binnen Fryslân voorkomt. Dit blijkt uit de onderstaande kaart met daarop de bedrijven waarbij in 2020 vogelgriep is geconstateerd. Sinds 22 oktober 2020 zijn er op verschillende plaatsen met vogelgriep besmette vogels gevonden. Sinds 23 oktober 2020 moeten bedrijven pluimvee binnenhouden (ophokplicht).