Bijlage 2 - Integraal Veiligheidsplan 2019-2022 Waadhoeke (19.200694).docx

2018 23

Het aantal inbraken in bedrijven is in tegenstelling tot de woninginbraken flink afgenomen en de laatste twee jaar dus stabiel. Ontwikkelingen Om de veiligheid van het eigen terrein te vergroten, gebruiken sommige ondernemers cameratoezicht op het eigen terrein. Doelen en beoogde resultaten Aantal diefstal/inbraak in bedrijven en kantoren ≤ aantal 2018 (23) Inspanningen (gemeente en partners) Gemeente en partners zien voor de beleidsperiode 2019-2022 geen aanleiding specifiek beleid voor het thema ‘veilige bedrijventerreinen’ te ontwikkelen.

7 Externe veiligheid’ ofwel veiligheid rond inrichtingen waarin gevaarlijke stoffen worden opgeslagen en/of

bewerkt, is onderdeel van veiligheidsveld 4: Fysieke veiligheid. 24

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

2.3 Veilig uitgaan Uitgaansvoorzieningen hebben een positief effect op de veiligheid: de sfeer in de gemeente verbetert er immers door. Maar er kunnen zich ook specifieke veiligheidsproblemen juist rond uitgaansvoorzieningen voordoen, zoals geweldpleging, overlast en vernielingen. De gemeente heeft hier enerzijds de verantwoordelijkheid voor de aanpak van en/of regievoering rond criminaliteit en overlast in de openbare ruimte (openbare orde) en anderzijds een stimulerende rol naar ondernemers toe om gezamenlijk de veiligheid van hun bedrijven te optimaliseren. Verschil met de eerdere thema’s is dat de gemeente ook bij dit tweede taakaspect in het algemeen wel actief zelf de regie blijft voeren en die niet ‘belegt’ bij ondernemers. Dit is mede te verklaren vanuit de relatief grote veiligheidsrisico’s bij dit thema.8 Kaders Drank en Horecawet en Drank en Horeca-verordening De wet en de verordening bepalen de voorschriften voor de verkoop en het schenken van alcohol. Algemene Plaatselijke Verordening In de APV zijn diverse artikelen opgenomen om de openbare orde te bewaren, zoals het verbod op openbaar drankgebruik en het verbod op hinderlijk gedrag op openbare plaatsen of openbare gebouwen. De politie kan hierop bekeuren. Wetboek van strafrecht In dit wetboek worden strafbare feiten en de daarbij behorende strafmaat beschreven.

Uitgaansgeweld wordt mede door middel van opgelegde straffen aangepakt. Dit is het domein van de politie en het Openbaar Ministerie. Staand beleid Drank en horeca Horeca en paracommerciële9 instellingen mogen geen alcohol schenken aan personen onder de 18 jaar. In de verordening heeft de gemeente schenktijden opgenomen voor paracommerciële rechtspersonen zoals sportkantines. Zij mogen alleen op specifieke tijdstippen alcoholhoudende dranken schenken in verband met de aanwezigheid van jeugd. Voormalig Franekeradeel heeft destijds geen sluitingstijden voor de horeca bepaald. De horeca hanteert zelf onderling een sluitingstijd van 02:00. De gemeente zet toezichthouders in voor het handhaven van de voorschriften uit de Drank en Horecawet en verordening en legt sancties op indien er (bij herhaling) overtredingen worden gesignaleerd. Belangrijke voorschriften betreffen de schenktijden, de aanwezigheid van een leidinggevende en het schenken en verkopen van alcoholhoudende dranken aan personen van 18 jaar en ouder.

8 Een derde belangrijk aspect van de aanpak van de veiligheid, dat van de vergunningverlening en handhaving

in het kader van brandveiligheid, is onderdeel van de aanpak van brandveiligheid (zie hoofdstuk/thema 4.2). 9 Paracommercie zijn niet commerciële rechtspersonen zoals dorpshuizen, sportkantines, wijkgebouwen en culturele centra. 25

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

Overlast en openbare orde Om de openbare orde te handhaven wordt er door de politie horecatoezicht ingezet op de vrijdagen zaterdagnacht. Een enkele horecaondernemer werkt met een portier. Voorzien ondernemers calamiteiten dan kunnen zij rechtstreeks contact opnemen met de horecadienst van de politie via een speciaal telefoonnummer (de horecatelefoon). Horecabedrijven hanteren ook eigen huisregels. Bij overtreding daarvan riskeert de bezoeker een horecaverbod. Analyse Oordeel overlast horeca (Veiligheidsmonitor 2018) Minder dan 10% van de inwoners van Franekeradeel heeft (soms) te maken met overlast door de horeca. Openbare orde en overlast Over het algemeen zijn er weinig openbare orde problemen tijdens het uitgaan. De gemeente heeft tweemaal per jaar een horecaoverleg, één voor de Franeker horeca en één voor de omliggende dorpen (o.a. discotheken Berltsum), maar bilateraal vindt er regelmatig overleg plaats. Buiten enkele incidenten met geluidsoverlast en een incident met teveel bezoekers en een vroegtijdige ontruiming, zijn er geen noemenswaardige incidenten. Uitgaansgeweld en vernielingen Uitgaansgeweld wordt niet gemeten. Ook wordt niet gemeten hoeveel vernielingen een relatie hebben met uitgaan. Dat er een verband is tussen uitgaan en vernielingen staat wel als een paal boven water.

Autospiegels en bushokjes die op routes liggen van jeugd die na het uitgaan naar huis fietst, moeten het soms ontgelden. Ook de bloembakken van de ondernemers uit de binnenstad zijn vaak doelwit. Vanwege het gebrek aan heterdaad of getuigen is het moeilijk om de daders te pakken om de oplopende schade te achterhalen. Hoewel het niet officieel wordt vastgelegd, is bij vrijwel ieder geweldsincident tijdens uitgaansuren drank in het spel. Soms in combinatie met drugs. GHB-gebruik heeft een aantal keren geleid tot een ziekenhuisopname. Ook in 2018 is er tijdens diverse evenementen actief gecontroleerd op drugs. Ontwikkelingen Vanaf 1 januari 2013 is de gemeente toezichthouder op de naleving van de Drank- en Horecawet. Op 13 september 2018 is de gerepareerde Drank- en Horecaverordening vastgesteld door de raad, deze verordening is nog niet geharmoniseerd en bevat alleen de regels van de voormalig gemeenten. Op dit moment ligt de concept verordening klaar en zal besproken worden in het horecaoverleg. Tevens kan de paracommerciële horeca reageren. Het streven is om de verordening in 2019 ter vaststelling richting de raad te sturen. Met het preventie- en handhavingsplan alcohol moet nog gestart worden, maar dit gaat in samenwerking met de afdeling Samenleving. Ook deze moet medio 2019 gereed zijn.

Doelen en beoogde resultaten Oordeel overlast horeca ≤ percentage 2018 (10%) Inspanningen (gemeente en partners) Continueren van staand beleid. Harmonisatie van de Drank- en Horecaverordening. Opstellen van VTH-beleid.

26

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

2.4 Veilige evenementen Evenementen, zeker de grootschalige, kunnen behoorlijke veiligheidsrisico’s opleveren. Het is aan de organisator voorwaarden voor de veiligheid te realiseren, en aan de gemeenten om de juiste voorwaarden te stellen en die te handhaven. De burgemeester is formeel verantwoordelijk voor de openbare orde, en maakt op basis van die verantwoordelijkheid keuzes ten aanzien van de wenselijkheid en toelaatbaarheid van evenementen, de veiligheidsvoorwaarden daarvoor en de controle en handhaving. De uitgangspunten ten aanzien van deze elementen en beslispunten legt de gemeente vast in haar evenementenbeleid. Belangrijke taakaspecten van de gemeente zijn zodoende het formuleren van evenementenbeleid en het gestalte geven aan een robuuste vergunningprocedure en aan controle en handhaving. Wat betreft de veiligheid van specifieke evenementen kan als uitgangspunt gehanteerd worden dat de ondernemer zelf daar primair verantwoordelijk voor is – en die ondernemer heeft dus ook het voortouw bij het realiseren van de veiligheidsmaatregelen. Maar strekt dit zich uit tot de veiligheid buiten het evenemententerrein? De gemeente heeft toch toestemming verleend, op basis van haar verantwoordelijkheid voor de openbare orde? Uiteindelijk zal de gemeente met haar veiligheidspartners vaak toch nog de nodige voorzieningen treffen.

Het belang voor de lokale gemeenschap van een evenement, is mede bepalend voor de balans daarbij. Zeker bij de grotere en belangrijkere evenementen zal de gemeente, net als bij de andere thema’s binnen dit veiligheidsveld, een vruchtbaar PPS-pad moeten kiezen en vooral ook een effectieve regie moeten voeren op de omvattende procedure en de samenwerking tussen en inzet van de publieke en private partijen. Kaders Algemene Plaatselijke Verordening Het evenementenbeleid, de voorwaarden die de gemeente stelt ten aanzien van beveiliging, calamiteitenplan, verkeersregelaars, EHBO en communicatie, is opgenomen in de APV. Regionaal evenementenbeleid De Veiligheidsregio heeft regionale afspraken opgesteld over wanneer de gemeente regionaal advies moet inwinnen bij de Veiligheidsregio over het afgeven van een vergunning. Dit in verband met de inzet van partners als politie, brandweer, GHOR en Rode Kruis. Beleidsregel horeca (ontheffing artikel 35) Artikel 35 van de Drank en Horecawet geeft de mogelijkheid een ontheffing aan te vragen om te mogen schenken op de openbare weg (tappunt). Deze ontheffing wordt vrijwel altijd aangevraagd in combinatie met een evenementenvergunning. Staand beleid Algemene Plaatselijke Verordening Op basis van de APV kan een vergunning worden aangevraagd voor het houden van een evenement.

Zo vraagt de gemeente bij een groot evenement (meer dan 500 bezoekers per dag) bijvoorbeeld om een calamiteitenplan en moet een aanvraag minimaal 12 weken voor het evenement worden ingediend. De vergunning wordt verleend na nadrukkelijke afstemming met de veiligheidspartners. Aan sommige vergunningen gaan maanden van afstemming en overleg vooraf. Denk aan de PC en de AD. Afstemming is nodig om de juiste voorwaarden te kunnen stellen, zoals de inzet van beveiliging, calamiteitenplan, verkeersregelaars, EHBO en communicatie.

27

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

Grootschalige evenementen hebben veel impact om de fysieke leefomgeving. Daarom vraagt de gemeente naast de vergunningaanvraag ook om een calamiteitenplan of draaiboek. Dit is nodig om te kunnen beoordelen of de organisatie goed heeft nagedacht over veiligheid, verkeer, overlast en hygiëne. Vaak is nadere afstemming nodig om het draaiboek te verfijnen en de afspraken te bekrachtigen. In het huidige beleid faciliteert gemeente Waadhoeke o.a. de AD en PC. Zo bekostigt de gemeente de verkeersregelaars die het verkeer leiden tijdens de PC, maar regelt zij ook wegafzettingen en stroomvoorzieningen. Bij grootschalige evenementen huurt de gemeente op kleine schaal beveiligers voor het toezicht op de openbare orde. De gemeente investeert samen met de evenementorganisaties en de horeca in voldoende toiletvoorzieningen en afvalbakken tijdens de evenementen in de stad om wildplassen en zwerfvuil te voorkomen. Na het gehouden evenement worden er extra schoonmaakrondes gehouden om de binnenstad weer schoon te maken. Evenementen dragen bij aan de saamhorigheid van de gemeente. Het geeft de gemeente uitstraling en maakt haar levendig. De keerzijde is dat het de gemeente veel capaciteit en middelen kost om evenementen veilig te laten verlopen. Naast veiligheid stellen bezoekers ook eisen aan voorzieningen zoals een schone WC , een EHBO-post en de aanwezigheid van beveiligers.

En zonder teveel overlast. Omwonenden willen niet teveel merken van het evenement. Terwijl de organisatie van het evenement juist groots wil uitpakken. In dat spanningsveld van soms tegenstrijdige belangen moet de gemeente alle partijen dienen en een vergunning verlenen die met allerlei facetten rekening houdt. Beleidsregel horeca (ontheffing artikel 35) Voormalig gemeente Franekeradeel heeft in de beleidsregel horeca bepaald dat aanvragers van een ontheffing artikel 35 (het kunnen schenken op de openbare weg) een verklaring Sociale Hygiëne moeten kunnen overleggen. Reden daarvan is voornamelijk dat houders van deze verklaring ten opzichte van mensen die deze verklaring niet hebben, geschoold zijn in de gevolgen van alcohol bij jongeren onder de 18 jaar. Deze bepaling is van belang voor het evenementenbeleid omdat ontheffingen artikel 35 voornamelijk worden afgegeven bij evenementen (waarbij veel jeugd op de been is). Openbare orde en veiligheid Om mogelijke openbare orde problemen in kaart te brengen en te voorkomen, worden alle evenementenvergunningen met de politie besproken. Bij grootschalige evenementen is er ruim voor het evenement overleg met alle betrokken partners om veiligheidsaspecten goed af te stemmen en van elkaar te weten wie wat doet en waarom. Na afloop evalueren we de grote evenementen samen met de betrokken partners.

Door de goede contacten met zowel de evenementenorganisaties als de partners als politie, brandweer en de GHOR zijn de draaiboeken en de calamiteitenplannen van jaarlijkse evenementen gedegen uitgewerkt en zijn er vrijwel nooit (onaangename) verrassingen. De inzet van de politie bij grotere evenementen is fors. Om die reden moet de evenementenvergunning ook tijdig worden aangevraagd zodat de claim op politiecapaciteit tijdig geregeld kan worden. Indien de politie geen capaciteit heeft voor het toezicht tijdens een evenement, kunnen zij adviseren de vergunning niet te verlenen. In sommige gevallen kan de vergunning toch verleend worden, indien de evenementen organisatie toezicht inhuurt via een beveiligingsbureau.

28

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

Elfstedentocht De gemeente heeft zelf de regie op het draaiboek van de Schaats Elfstedentocht. Ieder jaar wordt het draaiboek geactualiseerd samen met de partners waaronder het rayonhoofd, politie, beveiliging en GHOR. Er ligt inmiddels een geactualiseerd draaiboek + digitale kaart voor Waadhoeke. De inzet van de politie en de gemeente zal bij geen ander evenement zo groot zijn als bij de Elfstedentocht op de schaats. Omdat de tocht voor het laatst in 1997 is verreden, is er weinig praktijkervaring waardoor de uitvoering van het draaiboek op het moment suprême wellicht minder geolied zal verlopen dan het draaiboek van de PC of de AD. De belangrijkste factoren bij een Elfstedentocht zijn het gedrag van het publiek en de uniciteit van het evenement. De gemeente weet niet hoeveel mensen naar Franeker zullen komen en of de grote mensenmassa te sturen is, maar vol = vol. Het gemeentepersoneel, 50 man beveiliging, 100 man politie, camera’s, EHBO’ers en spreiding van de standplaatshouders moet zorgen voor een fantastische dag. De Schaats Elfstedentocht wordt beschouwd als een GRIP 410 situatie: de crisissituatie waarbij zowel bestuurlijk als operationeel maximaal is opgeschaald. In het geval van een Elfstedentocht vindt die opschaling vooraf al plaats. Analyse De gemeente heeft relatief veel evenementen.

Dat varieert van dorpsfeesten tot straatkaatsen tot grote evenementen als de PC en de Agrarische Dagen. Vooral de PC en de AD halen grote bezoekersaantallen die richting de 15.000 gaan en hebben een regionale uitstraling. Naast de vaste evenementen zijn er evenementen als de Slachtemarathon waarbij sprake is van veel bezoekers en veel mogelijke incidenten. Of inwoners hinder ervaren van een evenement is vooral te meten aan de hand van het aantal klachten. De gemeente legt het aantal klachten niet vast omdat zij niet werkt met een eenduidig systeem waarin klachten of meldingen worden verwerkt. Ontwikkelingen Op dit moment is er geen apart beleid voor evenementen wat het voor de afdeling soms lastig maakt bij de vergunningverlening. In 2019 wordt dit beleid met medewerking van een student alsnog opgesteld. De diverse organisaties worden hier uiteraard ook bij betrokken. De verwachting is na de zomervakantie 2019 met dit beleid naar de raad te kunnen. Grotere evenementen vergen veel tijd van de gemeente en de politie. Verschillende incidenten door het land hebben ertoe geleid dat vaak niets meer aan het toeval wordt overgelaten. Veiligheid bij evenementen en de rol van gemeente en partners daarin wordt een manifester thema. Grootschalige evenementen worden geëvalueerd. De leerpunten worden meegenomen voor het volgende jaar.

Waar mogelijk wordt afgeschaald, waar nodig wordt opgeschaald, waardoor eventuele veiligheidsrisico’s tijdig getackeld worden. Doelen en beoogde resultaten De gemeente verleent in afstemming met de veiligheidspartners vergunningen met vergunningseisen ter bevordering van een veilig verloop van het evenement. Inspanningen (gemeente en partners) Continueren van staand beleid. Continueren van politie-inzet bij grote evenementen. Opstellen van evenementenbeleid.

10 GRIP staat voor gecoördineerde Regionale Incidentenbestrijdings Procedure. Grip 4 = Incident veroorzaakt bedreiging

welzijn van bevolking in en buiten de eigen gemeente, grensoverschrijdend.

29

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

2.5 Veilig toerisme Dit thema heeft betrekking op de onveiligheid die zich kan voordoen in en rond recreatiegebieden zoals strand- en duingebied, natuurgebieden, recreatieplassen en rond kampeerterreinen. De risico’s betreffen onder meer beroving, diefstal uit of van vaartuigen, geweldpleging, overlast en vernielingen. De gemeente bewaakt samen met de beheerders van de recreatiegebieden de risico’s en voorkomende aantastingen van de veiligheid, stelt met relevante partners eventueel een aanpak op en bewaakt de doorvoering daarvan. Afhankelijk van het probleem en het palet van betrokken partijen kan de gemeente ook zelf de regie voeren bij de aanpak. Eventueel hebben recreatieondernemers een rol in de aanpak en is er sprake van PPS. Kaders Liggeldverordening De liggeldverordening bepaalt dat vaartuigen die aanmeren in de bebouwde kom van Franeker daarvoor liggeld moeten betalen. APV In de APV is een aantal artikelen opgenomen over gebruik van openbaar water. Vaartuigen mogen bijvoorbeeld niet zomaar overal afmeren en zwemmers mogen het scheepvaartverkeer niet hinderen. Ook is een artikel opgenomen om overlast voor vaartuigen aan te pakken. Staand beleid De gemeente heeft een havenmeester die aangemeerde watersporters controleert of zij juist zijn afgemeerd, het liggeld int en optreedt bij overlast.

Analyse Het toerisme in gemeente Waadhoeke is niet van die aard dat de openbare orde in het geding is en extra politie-inzet nodig is. In de het politiejaarverslag en de Veiligheidsmonitor zijn daarom voor Waadhoeke geen specifiek aan toerisme verbonden indicatoren opgenomen. Ontwikkelingen De gemeente wil Franeker aantrekkelijker maken voor watersporters door onder meer het uitbreiden van het aantal aanlegplaatsen. Doelen en beoogde resultaten Inspanningen (gemeente en partners) Continueren van staand beleid.

30

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

3. Jeugd en veiligheid Binnen dit veiligheidsveld vallen de veiligheidsthema’s in relatie tot jeugd: ‘overlastgevende jeugd’, ‘criminele jeugd/individuele probleemjongeren’, ‘jeugd, alcohol en drugs’ en ‘veilig in en om de school’. Het gaat dus om de veiligheid rond jeugd thuis, in de buurt, op school en bij het stappen. Het item jeugd is bewust afgezonderd van het eerste veiligheidsveld (veilige woon- en leefomgeving) en in een apart veiligheidsveld opgenomen, hoewel het natuurlijk een sterke wisselwerking met het eerste veiligheidsveld kent. Bij integratie in het eerste veiligheidsveld zou de analyse namelijk te complex worden en daarnaast kent het item jeugd een specifiek netwerk van actoren en specifieke regimes waarbinnen deze actoren opereren. Tegelijkertijd is het thema Jeugd en Veiligheid vanzelfsprekend onderdeel van het integraal jeugdbeleid, dat afzonderlijk door de raad is vastgesteld. Om overlap en herhaling te voorkomen wordt daar in dit hoofdstuk deels naar verwezen.

3.1 Overlastgevende jeugd Dit thema heeft betrekking op de overlast van groepen jongeren. Groepen jongeren veroorzaken soms geluidsoverlast, kunnen intimiderend aanwezig zijn, zwerfvuil achterlaten en plegen soms vernielingen en andere vormen van kleine criminaliteit. Soms plegen ze ook zwaardere vormen van criminaliteit – het betreft dan zogenaamde ‘criminele jeugdgroepen’: thema 3.2. De gemeente is vanuit haar algemene taakstelling ten aanzien van de kwaliteit van de lokale gemeenschap én haar verantwoordelijkheid voor de openbare orde, ook verantwoordelijk voor de aanpak en beheersing van jeugdoverlast. Kaders Algemene Plaatselijke Verordening In de APV zijn diverse artikelen opgenomen om overlast (in openbare gebouwen of openbare werken) aan te pakken. In extreme gevallen kan de gemeente als ultimum remedium een samenscholingsverbod opleggen (APV).

Gemeentewet (Bevelen bestrijden ernstige overlast) Op basis van de Gemeentewet artikel 172a is de burgemeester bevoegd specifieke verboden op te leggen om ernstige overlast te bestrijden: • een verbod om zich bij bepaalde objecten of in bepaalde delen van de gemeente te bevinden • een verbod om zich in bepaalde delen met meer dan drie personen in groepsverband op te houden • een plicht om zich te melden op bepaalde plaatsen, al dan niet in de gemeente gelegen Jeugdwet Op grond van de Jeugdwet heeft de gemeente een Gemeentelijk protocol calamiteiten jeugdigen, die vallen onder de jeugdwet 2017 en 2018. Wetboek van Strafrecht (Sr) artikel 461 Op grond van artikel 461 Sr kan bijvoorbeeld een school jeugd buiten schooltijd verbieden het terrein/schoolplein te betreden middels een verboden toegang bordje. Het bordje helpt de politie om handhavend op te treden. De gemeente kan dit artikel ook toepassen om het gebruik van speelvelden, voetbalkooien of skatebanen te reguleren.

31

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

Staand beleid Notitie Jongerenwerk Het jongerenwerk participeert in diverse overleggen, heeft een taak heeft ten aanzien van de preventie van problemen bij opgroeien en overlastgevend gedrag. De aanpak van overlastgevende jongerengroepen is een integraal werkproces tussen jongerenwerk, politie en gemeente. Het ambulant jongerenwerk richt zich in samenwerking met de wijkagenten op bemiddeling tussen jongeren en hun omgeving. De aanpak van jeugdoverlast is lastig, want in sommige gevallen staat de jeugd gewoon in een groepje op de weg, niet vermoedend dat dat als intimiderend kan worden ervaren. Wijkagenten De wijkagenten kennen de groepen overlastgevende jeugd, kennen de plekken waar ze overlast veroorzaken en bezoeken die en de scholen regelmatig. In sommige gevallen, bij grote zorg, zoekt de wijkagent contact met hulpverlenende instanties. De politie voert toezicht op vernielingen (vandalisme en baldadig gedrag) en spoort indien mogelijk de daders op. Operationeel expert jeugdgezinszaken en eergerelateerd geweld De politie heeft een speciale operationeel expert in dienst die binnen de politie regie heeft op de aanpak van jeugdoverlast en ook contacten heeft met de jongerenwerkers en hulpverlenende instanties (zorgmeldingen). Algemene Plaatselijke Verordening In extreme gevallen kan de gemeente als ultimum remedium een samenscholingsverbod opleggen.

Kortweg houdt dit in dat de gemeente samenscholen, het in groepjes staan, op de openbare weg kan verbieden. Een dergelijk verbod werkt alleen als de politie strikt handhaaft. Ook op overlast in openbare gebouwen of aan openbare werken handhaaft de politie op basis van de APV. Wetboek van Strafrecht artikel 461 (Sr) Jeugd komt graag op schoolpleinen. Meestal is dit geen probleem, maar in sommige gevallen vervuilt de jeugd de pleinen met lege blikjes, lege chipszakken en ander afval. Soms zijn er ook vernielingen, klimt jeugd op daken en heeft de school ernstige hinder van de groepen jeugd die het plein bezoeken. In dat geval helpt een verboden toegang bordje (artikel 461 Sr) de politie om handhavend op te treden. Zonder dit bord kan de politie de jeugd wegsturen, maar heeft daarvoor eigenlijk geen juridische grond. Met artikel 461 Sr kan na een waarschuwing ook bekeurd worden met een boete van maximaal € 225. Indien de gemeente wil dat er bijvoorbeeld na 22:00 geen gebruik meer wordt gemaakt van deze voorzieningen (om reden van overlast voor de omwonenden) kan de gemeente een artikel 461 bord plaatsen en tijden benoemen waarop het verbod van toepassing is. Analyse Aantal meldingen jeugdoverlast 2016 Totaal 211

2017 266

32

2018 254

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

Het aantal meldingen jeugdoverlast is in 2018 een klein beetje afgenomen. Het gaat hierbij om verschillende overlastlocaties in gemeente Waadhoeke. Op diverse van deze overlast-locaties is door de politie extra gecontroleerd. Ook zijn de namen genoteerd van de jongeren die op de locaties werden aangetroffen. Hieruit is gebleken dat er geen verband is tussen de verschillende locaties. Ontwikkelingen Not in my backyard Jeugdoverlast is vaak het gevolg van verveling. Daarom wordt jeugdoverlast vaak in een adem genoemd met de aanwezigheid van voorzieningen en vormen van vrijetijdsbesteding. Het creëren van voorzieningen voor jongeren is lastig. Het gedrag van jeugdgroepen is soms grillig: prachtige voetbalkooien worden soms jaren compleet genegeerd om dan ineens ontdekt te worden en uit te groeien tot ‘the place to be’, om vervolgens ten onder te gaan aan het eigen succes omdat de vele klachten uit de buurt leiden tot een sluiting van de kooi. Want dat is het spanningsveld: iedereen wil graag voldoende voorzieningen voor jeugd, maar liever niet nabij de eigen woning. Het aantal meldingen jeugdoverlast is opnieuw toegenomen. Ook in 2017 was er o.a. veel jeugdoverlast bij de Kamstrabank op de Zuiderkade. Jeugd veroorzaakte daar lawaaioverlast, liet zwerfvuil achter en urineerde achter de bank.

De politie heeft lange periode extra toezicht gehouden en de gemeente heeft borden bij de bank opgehangen dat het gebruik van de bank na 21:00, omwille van overlast, niet is toestaan. De gemeente heeft in 2017 een enquête gehouden onder omwonenden. Hieruit bleek dat veel mensen in de nabije woonomgeving overlast ervoeren. Maar niet in gelijke mate. Na lange periode van toezicht vanuit de politie, gesprekken met jeugd, inzet van jongerenwerk en aanpassingen om de bank minder aantrekkelijk te maken besloot het college om de bank weg te halen en op een later tijdstip elders te herplaatsen. Dit besluit werd niet uitgevoerd doordat de raad een motie aannam om de bank op zijn huidige plaats te laten staan. De gemeente is samen met de politie en jongerenwerk met een groep jongeren in gesprek geweest om een alternatieve locatie voor hen te realiseren in Franeker, maar dit is nog niet gelukt, wel is een alternatieve locatie nog steeds onder de aandacht. Overlast door drank en drugs Een deel van de overlast wordt veroorzaakt door gebruik van drank en drugs. De gemeente heeft met haar horecaverordening het schenken van alcohol in bijvoorbeeld sportkantines beperkt om te voorkomen dat jeugd in aanraking komt met alcohol. Met de komst van de nieuwe Drank en Horecawet is niet alleen de schenker strafbaar (wanneer hij schenkt aan iemand onder de 18 jaar) maar ook de persoon zelf.

Dat bekent dat de toezichthouder een boete van € 45,00 kan opleggen aan iemand die onder de 18 jaar is en drank in zijn bezit heeft. Doelen en beoogde resultaten Aantal meldingen jeugdoverlast ≤ aantal 2018 (254) Inspanningen (gemeente en partners) Continueren van staand beleid en het opstellen van Integraal jeugdbeleid voor Waadhoeke. Om de aanpak van overlast te structureren maakt de gemeente in afstemming met o.a. politie en jongerenwerk een vast stappenplan.

33

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

3.2 Criminele jeugd/individuele probleemjongeren Hier staan de individuele probleemjongeren centraal. Jongeren die in diverse opzichten de maatschappelijke aansluiting hebben verloren. Ze vormen de harde kern van jeugdgroepen en plegen verschillende vormen van criminaliteit. Ook ten aanzien van dit thema binnen dit veiligheidsveld voert de gemeente de regie. Het beleidskader wordt daarbij weer gevormd door het jeugdbeleid en eventueel het veiligheidsbeleid. Een belangrijk hulpmiddel bij de uitvoeringsregie en -coördinatie vormt in veel gemeenten het Veiligheidshuis Fryslân. In het Veiligheidshuis worden alle strafrechtzaken waarbij minderjarige verdachten tussen de 12 en 18 jaar zijn betrokken, behandeld. In het Veiligheidshuis vindt de koppeling plaats tussen de justitiële en de zorgketen. Kaders De kaders voor dit thema komen overeen met die voor het vorige: 3.1 Overlastgevende jeugd. In aanvulling daarop: Wetboek van strafrecht In dit wetboek worden strafbare feiten en de daarbij behorende strafmaat beschreven. Veelvoorkomende criminaliteit onder jeugd zoals vernielingen, drugsdelicten, verkeersovertredingen en geweldsdelicten wordt door middel van opgelegde straffen (ook boetes) aangepakt. De opsporing en de bestraffing van veelvoorkomende criminaliteit zijn de domeinen van de politie en het OM.

De gemeente speelt een rol in preventie als het gaat om alcohol- en drugsgebruik. Staand beleid Repressie Repressie, de aanpak van strafbare feiten gepleegd door jongeren is het domein van de politie. Zij brengen criminele jeugdgroepen in kaart en brengen deze informatie in bij het Veiligheidshuis. Verder onderhoudt de politie goed contact met scholen. Schoolverzuim kan een signaal zijn dat een persoon afglijdt. Vroegtijdige signalering en aanpak ervan kan erger voorkomen. Zodra het strafbare feit is gepleegd, is het zaak om de pleger zo snel mogelijk te straffen, omdat anders het leermoment voorbij is. Om die reden is het streven van de politie om strafzaken met jeugdige verdachten binnen 30 dagen aan te bieden aan de officier van Justitie. Wanneer het gaat om vergrijpen die kunnen worden afgedaan met een Halt straf 11 verwijst de politie in ten minste 80% van de zaken binnen 7 dagen na het incident (het voorval en het aanhouden van de pleger) door naar Bureau Halt. Veiligheidshuis Fryslân De aanpak van de jeugdige veelpleger kent een repressieve en een zorgkant. De combinatie van deze twee aspecten vindt plaats binnen het Veiligheidshuis. In het Veiligheidshuis worden alle strafrechtzaken waarbij minderjarige verdachten tussen de 12 en 18 jaar zijn betrokken, behandeld.

Daarin wordt op het niveau van de individuele jongere de inzet vanuit de diverse disciplines gecoördineerd. Zodoende is sprake van een zogenaamde ‘persoonsgerichte aanpak’. Idee is dat voor elke jongere een sluitend traject wordt vastgesteld met zowel justitiële als zorgelementen. Dit traject moet de kans op aansluiting na de detentie vergroten. Aspecten van de aanpak zijn – naast strafoplegging – scholing, toeleiding naar werk of stage, zinvolle dagbesteding.

11 HALT staat voor Het ALTernatief. waarin de gemeenten samenwerken met politie en justitie om kleine

vergrijpen - zoals vernieling, (winkel)diefstal of overlast met vuurwerk - gepleegd door jongeren van 12 tot 18 jaar, snel af te doen met een eenvoudige straf, meestal een leerstraf of een werkstraf. Zo kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan, zonder dat zij in aanraking komen met het Openbaar Ministerie. 34

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

Analyse Het OM stelde voorheen jaarlijks de Criminaliteitsbeeld Analyse Jeugd beschikbaar. Daarin waren cijfers opgenomen van het aantal jeugdige delinquenten per gemeente en hun aandeel in het totaal aantal incidenten/strafbare feiten. Het OM stelt deze Criminaliteitsbeeld Analyse Jeugd niet meer beschikbaar. Hierdoor is er geen recente informatie en kan er geen analyse worden gemaakt naar de aard en omvang van criminaliteit onder jeugd. Ontwikkelingen De afgelopen crisis trof de jeugd misschien wel het hardst. Er was weinig werk, maar gelukkig trekt de economie op dit moment weer aan. Daarnaast is het gebruik van luxe artikelen zoals mobiele telefoons, scooters en kleding onder jeugd groot. Zonder inkomen kan jeugd dit vaak alleen financieren door schulden te maken. In een aantal gevallen belandt jeugd in de criminaliteit. Doelen en beoogde resultaten Omdat er geen cijfers van het aantal jeugdige delinquenten bekend zijn, kunnen daar ook geen meetbare doelen op worden vastgesteld. Inspanningen (gemeente en partners) Continueren van staand beleid. Inspanning doen om de cijfers uit de Criminaliteitsbeeld Analyse Jeugd weer beschikbaar te krijgen.

35

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

3.3 Jeugd, alcohol en drugs Verschijnselen die binnen dit thema vallen zijn onder meer drank en horeca, hinderlijk gebruik van alcohol in de openbare ruimte en gebruik van drugs. Via het (jeugd)gezondheidsbeleid, eventueel het coffeeshopbeleid, en het jeugdbeleid en/of veiligheidsbeleid, voert de gemeente regie op dit thema. Voor de uitwerking van het thema Jeugd, alcohol en drugs verwijzen wij binnen dit IVP naar de thema’s 1.1 sociale kwaliteit (coffeeshops), 2.3 veilig uitgaan (drank en horeca) en 2.4 veilige evenementen (drank en horeca). Integraal Jeugdbeleid Het jeugdbeleid van Waadhoeke is nu nog vastgelegd in diverse jeugdnota’s. Alcohol en drugs staan hier centraal. Met onder meer het plan jeugd en alcohol, het onderwijspreventieprogramma ‘de gezonde school en genotmiddelen’ en de inzet van jongerenwerk wordt ingezet op het ontmoedigen van alcohol en drugsgebruik door jongeren tot 18 jaar en verantwoord alcoholgebruik vanaf 18 jaar.

3.4 Veilig in en om de school Jeugd kan dader zijn en slachtoffer van onveiligheid – thuis, in de buurt, bij het stappen maar ook op school. Mogelijke veiligheidsproblemen op en rond scholen zijn pesten, geweldpleging, diefstal, overlast (voor omwonenden), vernielingen en verkeersonveiligheid. Voor de uitwerking van het thema Veilig in en om de school verwijzen wij naar het Integraal Jeugdbeleid en daarnaast binnen dit IVP naar de thema’s 1.1 sociale kwaliteit (overlast en vernielingen) en 4.1 verkeersveiligheid. Integraal Jeugdbeleid Het jeugdbeleid van Waadhoeke is vastgelegd in diverse jeugdnota’s. Jeugd & veiligheid is binnen dit jeugdbeleid een afzonderlijk thema. Binnen dit thema wordt de inzet van Waadhoeke op onderwerpen als verkeerseducatie, weerbaarheid en veilige kinderopvang nader uitgewerkt. De gemeentelijke inzet op zorg voor jeugd richt zich specifiek op: - het inschakelen, herstellen en versterken van het probleemoplossend vermogen van kinderen en jongeren, hun ouders en sociale omgeving; - het bevorderen van de opvoedcapaciteiten van de ouders en de sociale omgeving; - preventie en vroeg-signalering; - het tijdig bieden van de juiste hulp op maat; - veilig en gezond kunnen opgroeien en; - voldoende kwalitatieve ontmoetings- en speelmogelijkheden.

36

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

4. Fysieke Veiligheid Binnen dit veiligheidsveld vallen de ‘echte’ fysieke veiligheidsthema’s: verkeersveiligheid, brandveiligheid, externe veiligheid en rampenbestrijding’. De zogenaamd ‘echte’ fysieke thema’s omdat het hier exclusief draait om de fysieke veiligheidsrisico’s en niet om sociale veiligheid. Het eerste veiligheidsveld bevat ook fysieke aspecten, maar slechts waar ze relevant zijn vanwege het oorzakelijke verband met sociale veiligheid.

4.1 Verkeersveiligheid Verkeersveiligheid heeft betrekking op de veiligheid van verkeer voor verkeersdeelnemers in het algemeen, voor specifieke doelgroepen en in bepaalde gebieden (woongebied, scholen, winkelgebied e.d.). Deze veiligheid wordt beïnvloed door fysieke factoren (infrastructuur) en het rijgedrag van verkeersdeelnemers. De gemeente is verantwoordelijk voor de veiligheid op en rond het gemeentelijk wegennet. Dit betreft doorgaande wegen, ontsluitingswegen en wegen in verblijfsgebied. De ‘veiligheidsopgave’ ten aanzien van deze categorieën wegen verschilt maar is telkens integraal van aard, in de zin dat ook de veiligheid van omliggend gebied – in het bijzonder woongebied – er deel van uitmaakt. De gemeente realiseert veiligheidsvoorwaarden in de ontwerpfase, beheert en onderhoudt die in de gebruiksfase en brengt dan ook eventueel extra voorzieningen aan. Voor het verkeersveilig gebruik van de wegen organiseert de gemeente verkeerseducatie en werkt zij samen met onder meer de politie, die toezicht en handhaving uitoefent. De gemeente voert zowel beleidsmatig als in belangrijke opzichten ook operationeel de regie over de verkeersveiligheid. Haar visie en operationalisering daarvan legt zij vast in verkeers- en vervoersbeleid, eventueel mede in RO-beleid alsook eventueel in het integrale veiligheidsbeleid.

Het totaal van de maatregelen met betrekking tot verkeersveiligheid kan de gemeente eventueel ook nog vastleggen in een separaat verkeersveiligheidsplan. Kaders Voor de uitwerking van het thema verkeersveiligheid verwijzen wij naar het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoer Plan (GVVP) en het categoriseringsplan Duurzaam Veilig. GVVP In de diverse GVVP’s wordt het samenhangende verkeers- en vervoerbeleid voor Waadhoeke bepaald. Om de verkeersveiligheid te bevorderen wordt in dit plan onder meer de inzet op verkeerseducatie en voorlichting nader uitgewerkt. Categoriseringsplan Duurzaam Veilig Vanaf 2008 werkt Waadhoeke aan het categoriseringsplan Duurzaam Veilig. Onderdeel van dit plan is de herinrichting van verblijfsgebieden (30 km/uur en 60 km/uur) die in overleg met bewoners wordt opgesteld. De uitvoering van het plan wordt gespreid in de tijd. Verder voert gemeente Waadhoeke de regie: - over en het feitelijk op peil houden van veiligheid op en rond het gemeentelijk wegennet (doorgaande wegen, ontsluitingswegen en wegen in verblijfsgebied); - op het enerzijds via voorwaarden in de ontwerpfase en anderzijds via interventies en voorlichting in de gebruikfase; - op stuurinformatie voor interventies van bijvoorbeeld handhaving en het op peil houden en delen met de handhavingspartners.

37

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

Analyse Voor het versterken van verkeersveiligheid is het nodig dat er een goede analyse beschikbaar is op lokaal niveau. Op basis van deze analyse kan namelijk bepaald worden of en hoe knelpunten opgelost kunnen worden. Deze analyse zal voor gemeente Waadhoeke in 2020 door de politie uitgevoerd worden. Ontwikkelingen Het parket Centrale Verwerking Openbaar Ministerie (COVM) en Parket Noord Nederland nemen samen deel aan de pilot intensivering verkeershandhaving. Deze pilot beoogt het vergroten van de verkeersveiligheid. Voor een goede en gerichte aanpak is een integrale benadering nodig, idealiter vormgegeven langs drie lijnen; educatie, weginrichting en handhaving. Hiermee is ook in de driehoek ingestemd, staat verkeersveiligheid in dit Integraal veiligheidsplan en verkeershandhaving in het jaarplan van het basisteam NWF en komt er daarom binnenkort een overleg tussen CCV, de afdeling OOV en de afdeling verkeer vanuit een integrale benadering. Doelen en beoogde resultaten Met deze aanpak willen we het aantal verkeersdoden en ernstig gewonden terugbrengen. Inspanningen (gemeente en partners) Op basis van de verkeersanalyse de gemeentelijke verkeersveiligheid integraal (gemeente, politie en OM) oppakken, waarbij gekeken wordt langs bovengenoemde drie lijnen; educatie, weginrichting en handhaving.

38

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

4.2 Brandveiligheid Dit thema heeft enerzijds betrekking op de ontwerptechnische en gebruikstechnische brandveiligheid van soorten gebouwen en anderzijds op de voorwaarden voor effectieve repressie. Om de brandveiligheid te borgen ziet de brandweer toe op preventie en geeft zij voorlichting aan doelgroepen. Daarnaast prepareert de brandweer zich op de bestrijding (repressie) van branden. De gemeente voert beleidsmatig de regie over de lokale brandveiligheid. Belangrijkste uitvoeringspartner is vanzelfsprekend de brandweer. Per 1 januari 2014 zijn alle gemeentelijke korpsen ondergebracht bij de Veiligheidsregio Fryslân. Deze organisatie ziet in alle gevallen toe op een adequate vormgeving van de brandweertaken en bewaakt en bevordert daarbij de wisselwerking van de brandweertaken met onder meer integrale handhaving en de tenuitvoerlegging van de Wabo (Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht) c.q. de Omgevingsvergunning. Kaders Wet Veiligheidsregio’s (Wvr) De Wet op de Veiligheidsregio’s is sinds oktober 2010 van kracht. Deze wet zorgt ervoor dat de operationele partijen bij een ramp; de politie, de brandweer, de GHOR en de gemeente, beter samenwerken. Door een wetswijziging zijn gemeenten verplicht om hun brandweerkorpsen te regionaliseren per 1 januari 2014.

Dit betekent dat zowel het personeel als het beheer en materieel van Waadhoeke overgegaan is naar de Veiligheidsregio Fryslân . Staand beleid Op 19 oktober 2017 heeft de raad met het dekkingsplan 2.0 ingestemd. In dit plan ligt de focus op kostenneutrale oplossingen zoals het verminderen van branden door brandpreventie, zoals het plaatsen van brandmelders – waardoor brand eerder gemeld wordt -, de inzet van twee aanrijdende brandweerauto’s (van verschillende kazernes) waardoor niet iedere kazerne hoeft te beschikken over uitgebreid materieel en het aanpassen van de opkomsttijden. Voor de brandweerpost in Franeker had dit de volgende gevolgen: Één tankautospuit minder (waren er nl. twee); Geen hulpverleningsvoertuig met kraan meer; Maar wel een WTS1000 + HRU (watertransportsysteem). Bij evenementen is een advies van de brandweer vaak nodig. Het preventiebureau van de brandweer beoordeelt bijvoorbeeld of een feesttent aan de veiligheidsvoorschriften voldoet en calamiteitenroutes geborgd zijn. Dit alles om de kans op calamiteiten te verkleinen. De voorwaarden die de brandweer stelt, worden meegenomen in de te verlenen vergunning. Verder ligt het Beleidsplan Veiligheid 2019-2022 ‘Samenwerken aan een veiliger en gezonder Fryslân!’ momenteel ter instemming aan het college en de raad.

Analyse Of de repressieve brandweerzorg adequaat wordt uitgevoerd, wordt vooral gemeten aan de hand van de wettelijke opkomsttijden. Onder opkomsttijd wordt verstaan de tijd tussen de melding van een incident tot en met het moment dat de brandweer ter plaatse is. De Wet op de Veiligheidsregio heeft bepaald dat dit alleen in uitzonderingsgevallen maximaal 18 minuten mag duren. De oorsprong van deze normtijden is onduidelijk en niet gerelateerd aan de normtijden van de andere operationele diensten bij een calamiteit. 39

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

Ontwikkelingen Opkomsttijd Doordat de organisatie van de brandweer voornamelijk wordt bemenst door vrijwilligers -waardoor de uitruktijd lang duurt want men moet eerst naar de kazerne toe- is het niet verrassend dat de normtijden vrijwel altijd worden overschreden. Zowel de politie als de GHOR ( ziekenvervoer) worden afgerekend op een opkomsttijd van 15 minuten bij prio 1 meldingen. De opkomsttijden van de brandweer staan daarom ook ter discussie. De Veiligheidsregio Fryslân verwacht niet dat de brandweerzorg haar opkomsttijden sterk kan verbeteren. Wel is er winst te behalen in het eerder ontdekken van de brand door het plaatsen van brandmelders en door middel van het geven van voorlichting. Hierdoor kan de brandweer worden gealarmeerd wanneer de brand nog gering is en waarschijnlijk snel door de brandweer of betrokkenen zelf kan worden geblust. Dit alles om de schade zoveel mogelijk te beperken. Preventie De raad heeft een preventiebudget beschikbaar gesteld dat ook kan worden gebruikt voor brandpreventie. Omdat vooreerst het thema woninginbraken prioriteit heeft, wordt het preventiebudget daarvoor aangewend. Project Bluswatervoorzieningen Diverse (grote) branden in Fryslân in de afgelopen jaren hebben aanleiding gegeven tot vragen over de bluswatervoorziening. De aard van die vragen varieerde en ging over bijv.

de beschikbaarheid/ bereikbaarheid van bluswater, de feitelijke hoeveelheid water welke beschikbaar was, de tijd die nodig is om aanvullende watervoorziening op te bouwen en in te zetten tot aan vragen over de wijze van brandbestrijding. Vanwege de maatschappelijke impact van situaties waarin bluswater een rol speelt en de grote hoeveelheid betrokken partijen heeft de bestuurscommissie gevraagd om een heldere handreiking voor bluswater in Fryslân waarin het gezamenlijk doel is beschreven die het huidige budgettaire kader als vertrekpunt heeft. Hier is momenteel zowel extern (Veiligheidsregio Fryslân) als intern een werkgroep mee aan de slag. Brandveilig leven Brandveilig leven is er om het brandveiligheidsbewustzijn en de zelfredzaamheid van burgers, bedrijven en instellingen bij brand te vergroten door de eigen verantwoordelijkheid te stimuleren. Via een doelgroepgerichte aanpak zorgt Brandweer Fryslân - samen met gemeenten en ketenpartners - de Friese samenleving van jong tot oud bewust te maken van de gevaren van brand, de wijze waarop het brandrisico kan worden verkleind en wat je moet doen als er toch brand uitbreekt. Uitvoering WABO Voor de uitvoering van de WABO taken en adviesrol van de brandweer is een dienstverleningsovereenkomst worden opgesteld, waarin de diverse werkafspraken zijn vastgelegd.

Doelen en beoogde resultaten Continueren van het huidige dekkingsplan (tenzij normering wordt aangepast). Inspanningen (gemeente en partners) De Veiligheidsregio geeft uitvoering aan de gemeenschappelijk regeling Veiligheidsregio Fryslân (waaronder alle brandweerzorg is geregeld) waaraan alle Friese gemeenten financieel bijdragen. De Veiligheidsregio continueert het huidige dekkingsplan (brandrisicoprofiel).

40

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

4.3 Externe veiligheid Bij dit thema staan de risico’s van gevaarlijke stoffen centraal. Gevaarlijke stoffen worden opgeslagen en/of bewerkt in inrichtingen en vervoerd via weg, water, spoor, lucht en buisleidingen. Te onderscheiden zijn het zgn. ‘groepsrisico’ (GR) en het ‘plaatsgebonden risico’ (PR). In beide gevallen gaat het om de zgn. ‘naarbuitengerichte’ (ofwel externe) veiligheidsrisico’s van de gevaarlijke stoffen. De gemeente is verantwoordelijk voor de risicobeheersing rond gevaarlijke stoffen op gemeentelijk grondgebied, in het bijzonder in zoverre het soorten inrichtingen en vervoer betreft ten aanzien waarvan de gemeente het bevoegd gezag is. Voor inrichtingen en vervoer waarvoor andere bestuursorganen het bevoegd gezag vormen, heeft de gemeente een beperkte verantwoordelijkheid. De risicobeheersing geschiedt via beleidsvorming, risico-inventarisatie en -analyse, vergunningverlening en controle, bestuurlijke verantwoording bij veranderend groepsrisico, doorvertaling externe veiligheidsfactoren in RO-procedures, risicocommunicatie en preparatie rampenbestrijding. Over al deze elementen voert de gemeente de regie en uitvoeringscoördinatie. De uitvoering ligt deels bij gemeentelijke afdelingen, deels bij de brandweer en soms ook bij regionale milieudiensten. Voor de uitwerking van het thema externe veiligheid verwijzen wij naar de Visie Externe Veiligheid.

Visie Externe Veiligheid In de Visie Externe Veiligheid is geïnventariseerd welke externe veiligheidsrisico's in de gemeente aanwezig zijn en is bepaald hoe met deze en toekomstige risico's om wordt gegaan in relatie tot ROen omgevingsvergunningverlening. Daarnaast is vastgelegd hoe in voorkomende gevallen wordt omgegaan met de verantwoordingsplicht groepsrisico en is geborgd dat deze werkwijze doorwerkt in Externe-Veiligheid-relevante besluiten op het gebied van RO, Milieu, Rampenbestrijding en Verkeer en vervoer.

41

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

4.4 Voorbereiding op rampenbestrijding Bij dit thema staan mogelijke rampen en crises centraal. Die vinden zelden plaats, maar gemeente en veiligheidspartners dienen zich toch terdege te prepareren op de eventuele ramp. De gemeente is daarbij verantwoordelijk voor de kwaliteit van de gemeentelijke processen. Het college is belast met brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing en de GHOR. De gemeenten werken samen in een verplichte gemeenschappelijke regeling: de Veiligheidsregio Fryslân. De burgemeesters van de gemeenten vormen het bestuur van de Veiligheidsregio. De gemeente is opdrachtgever van de Veiligheidsregio. De gemeente betaalt ook een inwonersbijdrage aan de Veiligheidsregio om de taken op het gebeid van rampenbestrijding en crisisbeheersing te vervullen. Daarnaast vervult de gemeente nog een eigenstandige rol in de rampenbestrijding en crisisbeheersing als verantwoordelijke voor de gemeentelijke rampbestrijdingsprocessen. Kaders Wet Veiligheidsregio’s (Wvr) De Wet Veiligheidsregio’s is sinds oktober 2010 van kracht. Deze wet zorgt ervoor dat de operationele partijen bij een ramp; de politie, de brandweer, de GHOR en de gemeente, beter samenwerken. Waadhoeke is op grond van deze wet aangesloten bij de veiligheidsrisico Fryslân.

Staand beleid Veiligheidsregio Fryslân De Veiligheidsregio Fryslân is een samenwerkingsverband van de Friese gemeenten, Brandweer Fryslân, GGD Fryslân en de GHOR. De kerntaken zijn: - Bestrijding van rampen en incidenten: effectief en slagvaardig optreden op de momenten dat het er toe doet; - In kaart brengen van risico’s en voorbereidingen treffen: het voorkomen van risico’s en rampen, zowel op het terrein van veiligheid als op het terrein van publieke gezondheid; - De zorg voor slachtoffers en gewonden na een ramp of incident en; - Brandweerzorg. Als er sprake is van een ramp komen alle hulpverleningsdiensten in actie. Hun rol is voor de burger vaak duidelijk: zij zijn op de plek van het incident en verlenen eerste hulp aan slachtoffers. De rol van de gemeente bij rampen is misschien wat minder zichtbaar maar wel omvangrijk. De gemeente is in hoofdlijnen verantwoordelijk voor de volgende taakorganisaties: - Publieke zorg; - Communicatie; - Omgevingszorg; - Slachtofferinformatie en; - Ondersteuning (o.a. Nazorg). Klaar zijn voor rampen betekent voor de gemeente dat zij weet hoe zij moet handelen als er een ramp plaatsvindt binnen de gemeente. Het Crisisplan vormt daarvoor de leidraad. Opschaling gebeurt conform de Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdings Procedure (GRIP)12. 12 GRIP staat voor gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdings Procedure. GRIP kent 5 fasen:

GRIP 0 = Bronbestrijding bij klein incident, afhandeling door politie, brandweer en GHOR (geneeskundige hulpverlening) GRIP 1 = Bronbestrijding bij klein incident, afstemming tussen verschillende disciplines nodig. GRIP 2 = Bron- en effectbestrijding. Incident heeft gevolgen voor de omgeving (denk aan rook, asbest, wateroverlast). GRIP 3 = Incident veroorzaakt bedreiging van het welzijn van (grote groepen) van de bevolking binnen de eigen gemeente. GRIP 4 = Incident veroorzaakt bedreiging welzijn van bevolking in en buiten de eigen gemeente, grensoverschrijdend.

42

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

Naarmate de ramp grote effecten heeft op de fysieke leefomgeving neemt ook de GRIP-fase toe. Naarmate de GRIP toeneemt, wordt ook de operationele leiding opgeschaald. In deze procedure is de centrale gedachte dat grotere incidenten anders afgehandeld moeten worden dan kleinere, omdat er meer middelen en bestuurslagen betrokken raken, er moet opgeschaald worden. In het Crisisplan staan alle gemeentelijke processen beschreven die kunnen worden opgestart als er sprake is van een ramp. De aansturing van deze en andere taken gebeurt binnen Veiligheidsregio Fryslân door experts. Deze professionals zijn getraind en door ervaring goed in staat om in moeilijke omstandigheden het hoofd koel te houden en sturing te geven. Ook in het CoPI13 is een expert (Officier van Dienst (OvD) Bevolkingszorg) aanwezig die namens de gemeente aanschuift om op de rampplek direct uitvoering te geven aan de gemeentelijke taken. De gemeente betaalt samen met de andere deelnemende gemeenten voor de training en piketkosten van deze experts. Van alle diensten die betrokken zijn bij een rampsituatie is de gemeente het minst goed voorbereid op een rampsituatie. De politie, brandweer en de GHOR maken dagelijks levensbedreigende situaties mee en zijn 24/7 paraat. De gemeente daarentegen moet vooral ervaring opdoen door veel te oefenen.

In 2018 hebben bijna alle medewerkers die een rol hebben in het draaiboek van de gemeente meegedaan aan een rampenoefening. Het gemeentelijke beleidsteam 14(GBT) oefent apart. De gemeente oefent samen met de buurgemeenten. Dit gebeurt omdat gemeente Waadhoeke met de buurgemeenten afspraken heeft gemaakt over vervanging en het overnemen van diensten. Politie/brandweer/GHOR De politie is bij een ramp vaak als een van de eerste hulpverleningsdiensten ter plekke. Zij zullen zich direct bezighouden met de eerste opvang van slachtoffers en het afzetten van het rampgebied. De brandweer heeft als primaire taak om branden te blussen maar wordt ook gealarmeerd bij verkeersongevallen om slachtoffers uit autowrakken te halen. De brandweer heeft ook een duikteam beschikbaar voor ongevallen te water. De GHOR zal zich primair bezighouden met de verzorging van de slachtoffers/gewonden. Zij zetten daar ambulances voor in en bouwen in sommige gevallen een gewondennest nabij de ramplocatie. Op deze plek krijgen slachtoffers direct medische hulp en wordt de ernst van hun verwondingen beoordeeld waardoor de zwaar gewonden het eerst met de ambulance worden afgevoerd. Officier van Dienst Bevolkingszorg (OvD-Bz) Noordwest In gemeente Waadhoeke is een piketgroep voor de lokale functie Officier van Dienst Bevolkingszorg (OvD-Bz). De constructie is mogelijk door samenwerking met de gemeente Harlingen .

Voor deze functie is gekozen om te werken middels een hard piket, zodat er ook voor deze functie een garantie van aanwezigheid is. Om te voldoen aan kwaliteitseisen dient de OvD-Bz geslaagd te zijn voor het examen OvD-Bz en aanwezig te zijn bij trainingen en bijeenkomsten.

GRIP 5 = Incident veroorzaakt bedreiging welzijn van bevolking in en buiten de eigen Veiligheidsregio, grensoverschrijdend. 13 CoPI is kort voor Commando Plaats Incident. Op de ramplocatie vormen de leiders van alle betrokken hulpverleningsdiensten ( brandweer, politie en de GHOR) samen met de OVD Bevolkingszorg van de gemeente de operationele leiding. 14 Bij GRIP 3 wordt het Gemeentelijk Beleidsteam (GBT) ingesteld. Het GBT staat onder directe aansturing van de burgemeester. Van GRIP 3 is sprake wanneer het incident hoge impact heeft en bestuurlijke leiding is vereist. Criterium hiervoor is o.a. het welzijn van (grote) groepen mensen of een relatie met een politiek zeer gevoelige kwestie.

43

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

Analyse In 2018 zijn er verschillende oefeningen geweest voor de functies uit de gemeentelijke draaiboeken. Omdat een daadwerkelijke ramp zeldzaam is, zijn trainingen eigenlijk de enige manier om te leren handelen in stressvolle situaties en te zorgen voor een blijvende aandacht voor het actueel houden van de draaiboeken. Gemeente Waadhoeke is klaar15 voor een rampsituatie. De gemeentelijke teamleiders worden aangestuurd door deze experts die oproepbaar zijn via een hard piket. De experts bedienen alle Friese gemeenten. Hierdoor doet een kleine groep mensen ervaring op met rampsituaties welke ook in onze gemeenten plaatsvinden (vliegtuigincident Bitgum, spoorongeluk Harlingen en giftig gas Huhtamaki Franeker) en kunnen zij deze ervaring aanwenden om in nieuwe rampsituaties snel en doeltreffend te handelen. De effectiviteit van het handelen van de expert hangt uiteraard sterk samen met de kennis en kunde van de gemeentelijke teamleiders en medewerkers. Ontwikkelingen Elk jaar doet zich de kans op een Schaats Elfstedentocht voor. De kans op een incident bij een Schaats Elfstedentocht is relatief groot. Door stevige voorbereiding en de inzet van o.a. crowdmanagement wordt geprobeerd deze risico’s te beperken. Zodra de tocht wordt afgekondigd geldt een GRIP 4 situatie waardoor het Regionaal BeleidsTeam (RBT) en het Regionaal Operationeel Team (ROT) in paraatheid worden gebracht.

Omdat de tocht eens in de 15 à 20 jaar wordt verreden, ontstaat er geen routine en ervaring. Dit terwijl de risico-gevoeligheid in onze samenleving flink is toegenomen. Doelen en beoogde resultaten De medewerkers die een rol hebben in het gemeentelijke draaiboek bij rampen zijn jaarlijks minimaal 1 keer betrokken bij een rampenoefening. Diverse expertteams worden jaarlijks meerdere malen beoefend/ingezet/opgeleid. Inspanningen (gemeente en partners) Continueren van staand beleid. De gemeente neemt deel aan de oefeningen die onder regie van de Veiligheidsregio worden gepland. De gemeentelijke teamleiders actualiseren minimaal eenmaal per jaar de draaiboeken. De gemeente kan onderdeel uitmaken van de onverwachtse Systeemoefening die onder regie van de Inspectie wordt uitgevoerd. De gemeente neemt deel aan een rampenoefening Schaats Elfstedentocht.

15 De gemeente is klaar voor een ramp omdat zij haar draaiboeken gereed heeft, deelneemt aan trainingen en de

aansturing van de gemeentelijke processen heeft belegd bij experts. Daardoor is de afhandeling van een rampsituatie deels voorzienbaar. Toch blijft het menselijke handelen de grootste factor waarvan tevoren niet voorzien kan worden hoe dit precies uitpakt.

44

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

5. Integriteit en veiligheid Dit veiligheidsveld omvat verschijnselen die een inbreuk vormen op onze maatschappelijke integriteit, belangrijke regels en andere afspraken in het kader van de veiligheid en stabiliteit van onze samenleving. Deze verschijnselen hebben potentieel dan ook een omvangrijk veiligheidseffect: ze kunnen in meest extreme vorm fundamenteel ontwrichtend werken. Thema’s binnen dit veiligheidsveld zijn ‘radicalisering en polarisatie’, ‘georganiseerde criminaliteit’ en ‘ambtelijke en bestuurlijke integriteit’.

5.1 Polarisatie en radicalisering Bij dit thema gaat het om ideologische groepen/stromingen in de samenleving die dermate zijn geradicaliseerd, dat zij een bedreiging vormen of kunnen gaan vormen voor de veiligheid. Sprake kan zijn van dreigend geweld. Deze groepen vergroten de polarisatie in de samenleving, zetten het sociaal weefsel onder druk. Stromingen die op die manier kunnen radicaliseren, zijn bijvoorbeeld: rechtsextremisme, islamradicalisme, dierenrechtenradicalisme, links-extremisme. De rol van de gemeente op dit terrein is vooral proactief en preventief van aard. Via haar algemene inzet op sociale cohesie, netwerken in buurten en respect verkleint/beperkt de gemeente in algemene zin de voedingsbodem voor radicalisme. Daarnaast kan de gemeente explicieter inzetten op de preventieve kant van dit onderwerp door het bespreekbaar te maken met diverse actoren en eventueel speciale voorzieningen te treffen. Ten slotte heeft de gemeente, vanuit haar lokale regierol, ook een signalerende rol. In voorkomende gevallen kan de gemeente informatie delen met de justitiële actoren. In een daarop volgende aanpak kan de gemeente bepaalde flankerende maatregelen uitvoeren. Als geheel heeft de gemeente dus een belangrijke regisserende en uitvoerende rol op het vlak van proactie en preventie en daarnaast een ondersteunende rol op het vlak van de repressie.

Kaders Geen specifieke kaders of wet- en regelgeving. Staand beleid Het ronselen van Jihadstrijders voor de gewapende strijd in Syrië of terroristische organisaties komt ook in gemeente Waadhoeke voor. Bij vermoedens speelt de politie de informatie door naar de Regionale inlichtingen Dienst van de politie. Analyse Bij de politie en de gemeente is op dit moment één signaal bekend van polarisatie of radicalisering. Ontwikkelingen Doelen en beoogde resultaten Inspanningen (gemeente en partners) Geen aanleiding voor specifiek beleid.

45

Gemeente Waadhoeke

Integraal Veiligheidsplan 2019-2022

5.2 Georganiseerde criminaliteit Bij dit thema gaat het om vormen van georganiseerde criminaliteit die zich manifesteren in binnensteden/op gemeentelijk grondgebied en die in bepaalde mate gebruik (misbruik) maken van gemeentelijke voorzieningen en beschikkingen (waaronder vergunningen en aanbestedingen). Sprake is van verweving van onder- en bovenwereld en vaak ook van ‘witwassen’. Misdaadbranches die het betreft zijn vooral drugshandel, vastgoedfraude en mensenhandel. Gemeenten kunnen de bewegingsruimte van deze vormen van criminaliteit inperken door bij procedures kritisch te werk te gaan (BIBOB) en/of een integrale bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit vorm te geven. De rol van de gemeente is daarbij vooral een preventieve, is er een van ‘tegenhouden’. Kern van de aanpak is het voorkomen dat de gemeentelijke dienstverlening (beschikkingen) faciliterend werkt voor de georganiseerde criminaliteit. De aanpak richt zich op de georganiseerde criminaliteit die binnen de actieradius van het ‘gewone’ gemeentelijk werk komen en is dus onderdeel, doet een beroep op de aspecten van het gewone bestuurlijke repertoire. Al met al is de bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit zodoende ‘ongewoon gewoon’.