CConstaterende datwaadhoeke
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Programmabegroting 2027

Gemeenteraad Waadhoeke 12 november 2026, gemeente waadhoekeBij agendapunt: Programmabegroting 2027 en begrotingswijziging 1 202758.050 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 7

Dit betekent dat het aantal aanvragen en de daarmee gepaard gaande kosten moeilijk in te schatten zijn. Peuterspeelzalen De bekostigingssystematiek is dat ouders een inkomensafhankelijke bijdrage betalen voor deelname aan het peuterspeelzaalwerk. Afhankelijk van het inkomen krijgen ouders een toeslag van de Belastingdienst. Bij kostwinnersgezinnen wordt deze toeslag (een vast bedrag per kind) door de gemeente betaald. Het aantal kinderen dat van deze voorziening gebruik maakt fluctueert elk jaar. Risicobeheersing De bijdrageregeling is een zogenaamde “open-eind-regeling”. Dit betekent dat het aantal aanvragen en de daarmee gepaard gaande kosten moeilijk in te schatten zijn. Algemene risico’s verbonden aan het subsidiëren van instellingen De gemeente Waadhoeke verstrekt jaarlijks vele subsidies, van kleine bedragen tot vele tonnen. Risico’s liggen er vooral op het gebied van de gesubsidieerde instellingen die grotendeels gefinancierd worden door de gemeente en die een bestuurlijke relatie met de gemeente hebben. Als er iets mis gaat dan wenden de instellingen zich veelal tot de gemeente voor een (financiële) oplossing . Risicobeheersing Tussentijds voortgangsgesprek met instellingen die substantieel subsidie ontvangen (groter dan € 50.000), in gesprek gaan als er problemen gesignaleerd worden, controle- of beoordelingsverklaring bij de jaarstukken.

Beschermd Wonen Tot op heden worden de taken uitgevoerd via Centrumgemeenten, in ons geval Leeuwarden. Met ingang van 2018 ligt het financieel risico al bij de gemeente. De invoering van het woonplaatsbeginsel en het nieuwe verdeelmodel voor beschermd wonen is wederom uitgesteld. Er is nog geen duidelijkheid over de nieuwe ingangsdatum. De centrumgemeenten blijven het budget voor beschermd wonen in 2027 dus ontvangen op basis van het huidige historische verdeelmodel. Risicobeheersing Regelmatig overleg en afstemming met SDF. Daarnaast actieve monitoring van informatie over de nieuwe herijking van de middelen voor beschermd wonen. Ziekteverzuim In de CAO gemeenten is bepaald dat een zieke medewerker in de eerste 52 weken van zijn afwezigheid recht heeft op 100% doorbetaling van het salaris. In de 52e tot en met de 104e week van zijn afwezigheid is dit percentage 70%. Daarna stopt de loondoorbetaling. De werkgever en werknemer spannen zich samen in om de zieke medewerker zo snel mogelijk weer aan het werk te krijgen. Met name in de eerste weken van afwezigheid wegens ziekte voert de werkgever zelf de regie op de bedrijfsgezondheidszorg en de verzuimbegeleiding. Uitgangspunt daarbij is snel en effectief ingrijpen en het verzuim bekorten. Vanaf dag 1 is de direct leidinggevende Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 108 verantwoordelijk voor de verzuimbegeleiding.

Na 3 weken neemt de arbodienst en bedrijfsarts de verzuimbegeleiding voor een deel over in met name een adviserende rol richting de werkgever. In 2025 zijn we een traject gestart met betrekking tot het verbeteren van de verzuimaanpak. Onderdelen daarvan zijn o.a. scholing voor HRM, voorlichting verzuim voor managers en leidinggevenden, toepassen van de online uitvraag en verzuimduur voorspeller (waardoor meer maatwerk mogelijk is op de uit te voeren acties), minder bespreken individuele casuïstiek en meer thematische bijeenkomsten voor leidinggevenden, meer acteren op basis van de uitkomsten van de verzuimanalyse. Het gemiddelde ziekteverzuimpercentage over 2026 (januari tot en met juli) bedroeg 8,1 %. Risicobeheersing Ziekteverzuimbegeleiding als gezamenlijke inspanning en sturing van leidinggevende, arbodienst en bedrijfsarts. Vanuit het werkbelevingsonderzoek en rapportages van de arbodienst extra aandacht voor het thema werkdruk in relatie tot verzuim, o.m. door verdiepingssessies in MO. Maatregelen gericht op preventie zoals coaching, stimuleren van een gezonde leefstijl en vitaliteit, aanbieden van een preventief medisch onderzoek (PMO). Wet WIA Sinds 2006 hebben we te maken met de WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen).

De WIA regelt onder meer de arbeidsongeschiktheidsuitkering voor medewerkers die 2 jaar of langer ziek zijn en die volgens het UWV (deels) blijvend arbeidsongeschikt zijn. De WIA voorziet in deze situaties in een inkomensvoorziening voor medewerkers die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn (IVA) en die voor een deel of tijdelijk volledig arbeidsongeschikt zijn (WGA). Gemeente Waadhoeke is eigen risicodrager voor de WGA en Ziektewet. Een eigen risicodrager betaalt voor een periode van 10 jaar zelf de WGA-uitkeringen van de (ex)-werknemers. De werkgever is tijdens deze periode van 10 jaar eveneens zelf belast met de re-integratie van zijn arbeidsongeschikte (ex)-werknemers. Deze wijziging vraagt een actieve en zorgvuldige hantering van het ziekteverzuimbeleid. Regelmatige toetsing in hoeverre het huidige beleid voldoet aan nieuwe wetgeving vindt plaats, onder meer in de periodieke overleggen van het Sociaal Medisch Team. Risicobeheersing Bij verwachte WIA-instroom van een medewerker, vroegtijdig melden van de WGA-gerechtigde bij en inschakelen van de casemanager van HCS. HCS voert vervolgens het casemanagement uit en verzorgt de begeleiding en ondersteuning bij de re-integratie. Doel hiervan is medewerkers zo snel mogelijk te begeleiden naar een plek waar ze hun restverdiencapaciteit kunnen inzetten, waardoor de kosten voor ons als eigen risicodrager worden beperkt.

Keuzepensioen Een gemeentelijke organisatie is op grond van het Pensioenreglement verplicht deelnemer in het ABP. Een werknemer bouwt tijdens zijn actieve periode pensioen op bij het ABP. Met het ABP-keuzepensioen kan een werknemer zelf het moment kiezen waarop het pensioen in gaat. Dat kan al vanaf de 60e verjaardag, maar moet uiterlijk 5 jaar ná de AOW-gerechtigde leeftijd in gaan. De medewerker heeft binnen het ABP-keuzepensioen diverse keuzemogelijkheden:  het moment waarop het keuzepensioen in gaat;  het pensioen (gedeeltelijk) laten ingaan en daarnaast (gedeeltelijk) blijven werken;  eerst een hoger en later een lager pensioen ontvangen, of andersom;  een gelijkblijvend inkomen, vóór en ná de AOW-leeftijd;  het verhogen van het pensioen met (een deel van) het nabestaandenpensioen. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 109 Dit onvoorspelbare vraagt een grote mate van flexibiliteit van de organisatie. Daarnaast biedt de cao per 1 januari 2026 nog een andere mogelijkheid om vervroegd uit te treden: de RVU voor zware beroepen. Als een werknemer voldoet aan de voorwaarden, dan heeft hij recht om deel te nemen aan de RVU. Dit kan vanaf 2 jaar vóór de AOW-leeftijd. Het dienstverband van de medewerker wordt beëindigd en de medewerker ontvangt een RVU-uitkering. Deze uitkering wordt door de werkgever betaald.

Risicobeheersing De mogelijkheden van risicobeheersing zijn beperkt. In onder meer de personeelsgesprekken die jaarlijks met de medewerkers worden gehouden proberen we zo snel mogelijk zicht te krijgen op mogelijke pensioenplannen/-wensen van de medewerker, zodat we daarop zo snel mogelijk kunnen anticiperen. WW en bovenwettelijke WW De Werkloosheidswet (WW) is ook van toepassing op overheidspersoneel. We zijn als gemeentelijke organisatie verplicht eigenrisicodrager voor de WW. Dit houdt in dat de kosten van WW-uitkeringen van ex-medewerkers voor rekening van de werkgever zijn. Het betekent daarnaast ook dat de werkgever wettelijk verantwoordelijk is voor de re-integratie van zijn ex-medewerkers met als doel om deze medewerkers weer aan het werk te krijgen. In 2015 is de WW op een aantal onderdelen versoberd (vertraagde opbouw en verkorting maximale duur van de WW-uitkering). Afgesproken is om deze versoberingen in opbouw en duur te repareren. Dit vindt plaats door een zgn. reparatie-uitkering. Risicobeheersing We investeren in re-integratiebegeleiding van de ex-medewerkers. Om er voor te zorgen dat de ex- medewerkers zo snel mogelijk uitstromen naar werk en dus geen geld meer kosten voor de werkgever. Krapte op de arbeidsmarkt De schaarste op de arbeidsmarkt is merkbaar.

Door de vergrijzing en toegenomen decentrale taken vraagt werving en selectie en het binnenhalen van geschikte medewerkers steeds meer aandacht en inspanning. Met de o.a. de arbeidsmarktcampagne, ontwikkeling arbeidsvoorwaarden en het aanbieden van traineeships en stageplekken voor MBO en HBO profileren we ons als werkgever op de arbeidsmarkt en in de (regionale) samenwerking. Het gebruik maken van technologie en AI heeft hierbij de bijzondere aandacht. Risicobeheersing De mogelijkheden van risicobeheersing zijn beperkt. Risico's zitten in veel meer vakgebieden, de krapte op de arbeidsmarkt is een landelijk probleem. Beheersing van de risico's blijft derhalve een punt van aandacht. Verbonden partijen De gemeente Waadhoeke neemt deel in een aantal verbonden partijen. Dit zijn partijen die gemeentelijke taken in opdracht van de gemeente uitvoeren. Gemeenten lopen een aantal risico’s ten aanzien van verbonden partijen. Het gaat hierbij o.a. om:  Financiële tekorten bij verbonden partijen;  Taken, doelstellingen en prestaties worden niet gerealiseerd;  Onvoldoende sturingsmogelijkheden door de organisatievorm (bijvoorbeeld door verschillende inzichten en belangen bij de deelnemers in een Gemeenschappelijke Regeling) Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 110 De verbonden partijen worden afzonderlijk toegelicht in de paragraaf Verbonden Partijen.

In deze paragraaf worden bovengenoemde zaken vermeld zodra deze van toepassing zijn bij één van de verbonden partijen. Risicobeheersing Door duidelijke afspraken met verbonden partijen, een frequente rapportage/verantwoording door verbonden partijen aan de gemeente en periodieke ambtelijke overleggen wordt het inzicht in het functioneren van de verbonden partijen vergroot. Hiermee wordt getracht de gelopen (financiële) risico's te minimaliseren. FUMO De FUMO voert voor de gemeente Waadhoeke de VTH taken uit op het gebied van milieu. De werkzaamheden zijn vastgelegd in een Dienstverleningsovereenkomst welke jaarlijks wordt bijgesteld met de verwachte werkzaamheden. De FUMO heeft de opdracht om robuust en toekomstbestendig te worden De FUMO staat de komende jaren voor de opgave om een verdere doorontwikkeling te maken, te voldoen aan landelijke eisen voor robuuste omgevingsdiensten en om haar rol om onder de Omgevingswet te adviseren over milieuthema’s. Deze keuzes leiden tot een aanzienlijke uitzetting van de begroting. In de (ontwerp)begroting 2027 van de FUMO zijn de risico’s in beeld gebracht. Het weerstandsvermogen van de FUMO is voldoende om deze risico’s op te vangen. Het beoordeelde risico is fors gedaald ten opzichte van het vorige toets moment in de begroting van 2026. Dit komt doordat het risico van het niet behalen van de productiviteitsnorm lager is geworden.

Dit komt enerzijds doordat deze norm in de begroting van 2027 is verlaagd en anderzijds doordat de overhead middels een vaste bijdrage wordt gefinancierd en geen onderdeel meer uitmaakt van het uurtarief. Risicobeheersing Per tertaal legt de FUMO verantwoording af over de voortgang van de prestaties ten opzichte van de Dienstverleningsovereenkomst. Hierdoor hebben we inzicht en kan als dat nodig is bijgestuurd worden. Tevens zijn er driemaal per jaar accountoverleggen waarin de rapportages worden besproken. Ook ontvangen we tertaalberichten van de gehele organisatie over de voortgang van de urenbesteding, de prestaties op de belangrijkste personele indicatoren en de financiële prognose. Tot slot geeft de FUMO een uitgebreide inhoudelijke verantwoording in de bestuurlijke halfjaarrapportages en in de jaarstukken. Herplantplicht Afgelopen periode heeft de gemeente Waadhoeke intensief overleg gehad met de provincie Fryslân om gezamenlijk te inventariseren welke herplantplichten nog openstaan en welke inmiddels zijn verlopen of door de tijd achterhaald. Dit overleg was bedoeld om duidelijkheid te krijgen over de status van lopende dossiers en om te komen tot een structurele oplossing voor de afhandeling van de herplantplicht van de gemeente Waadhoeke en zijn voorgangers. Tijdens het overleg met de provincie is gebleken dat een aantal herplantplichten mogelijk verouderd zijn.

Het is daarom van belang om per dossier te beoordelen of de herplantplicht nog geldig is. Op dit moment hebben we ambtelijk overeenstemming met de provincie. Dit zal leiden tot een definitieve aanvraag door de gemeente medio november/december 2027. De benodigde middelen zullen dan ook in beeld kunnen zijn. Op basis hiervan wordt in de begroting 2027 een budgetaanvraag ingediend voor de uitvoering. Invoering Omgevingswet Nu de Omgevingswet is ingevoerd zullen we te maken krijgen met de structurele (extra) lasten van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen, door onder andere de beheerskosten van Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 111 het DSO (digitaal stelsel Omgevingswet), legesvermindering en de verzwaring van de procedures door intensiever vooroverleg, adviesrecht, participatie en de intensievere samenwerking met andere overheden. Hoeveel deze kosten zullen bedragen is nog niet duidelijk omdat veel van de gevolgen van de implementatie van de Omgevingswet nog onzeker zijn op het moment van invoering. De verwachting is dat we hier pas in 2027 enig zicht op zullen gaan krijgen. Op dit moment is er in de begroting nog geen rekening gehouden met deze kosten. Risicobeheersing De monitoring van risico's vindt plaats in de reguliere bijeenkomsten van het projectteam. Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 D. Financiële kengetallen 1a.

Netto schuldquote Een kengetal om de hoogte van de schulden van gemeenten te beoordelen en te vergelijken is de netto schuld als aandeel van de inkomsten, uitgedrukt in procenten. Dit kengetal is de netto schuldquote. De hoogte van de inkomsten bepaalt in belangrijke mate hoeveel schuld een gemeente kan dragen. Hoe hoger de inkomsten des te meer rente en aflossing een gemeente kan dragen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. 1A Netto schuldquote | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bedragen x € 1.000 A Langlopende schulden en vlottende passiva | 46.360 | 41.925 | 41.925 | 40.792 | 39.659 | 38.526 B Uitzettingen looptijd < 1 jaar en liquide middelen | 64.656 | 26.000 | 26.000 | 26.000 | 26.000 | 26.000 Netto schuld (A-B) | -18.296 | 15.925 | 15.925 | 14.792 | 13.659 | 12.526 C Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties | 192.477 | 175.243 | 181.673 | 179.047 | 176.438 | 180.485 reserves) Netto schuldquote (A-B)/C x 100% | -10% | 9% | 9% | 8% | 8% | 7% Analyse De gemiddelde netto schuldquote van de Nederlandse gemeenten bedraagt ongeveer 79%. Een normale netto schuldquote bevindt zich tussen 0% en 100%. Dit varieert door investeringen die gedaan zijn. De netto schuldquote van de gemeente Waadhoeke bedraagt gemiddeld 9%.

Dit is lager dan gemiddeld en geeft aan dat rente en aflossing geen onevenredig deel uitmaken van de exploitatie. 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen In veel gevallen lenen gemeenten gelden aan derden of verbonden partijen. Hierover wordt rente in rekening gebracht en worden aflossingen ontvangen. Voor het bedrag aan verstrekte leningen hebben de schulden per saldo geen lasten op de exploitatie. Deze verstrekte leningen zijn niet meegenomen in de definitie van de netto schuldquote bij 1A. Wanneer sprake is van een grote portefeuille verstrekte leningen kan dit de netto schuldquote negatief beïnvloeden. Daarom wordt ook de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen berekend (verstrekte leningen worden in mindering gebracht op de schulden). De gemeente Waadhoeke heeft beperkt leningen verstrekt. Gemiddeld over de afgelopen jaren gaat het om een bedrag van afgerond € 1.000.000. 1B Netto schuldquote gecorr.

Voor alle verstrekte leningen | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bedragen x € 1.000 A Langlopende schulden en vlottende passiva | 46.360 | 41.925 | 41.925 | 40.792 | 39.659 | 38.526 B Verstrekte leningen | 3.979 | 3.378 | 1.567 | 1.567 | 1.567 | 1.567 C Uitzettingen looptijd < 1 jaar en liquide middelen | 64.656 | 26.000 | 26.000 | 26.000 | 26.000 | 26.000 Netto schuld gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen (A- B-C) | -22.275 | 12.547 | 14.358 | 13.225 | 12.092 | 10.959 D Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties reserves) | 192.477 | 175.243 | 181.673 | 179.047 | 176.438 | 180.485 Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte | -12% | 7% | 8% | 7% | 7% | 6% leningen (A-B-C)/D x 100% 112 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Analyse De gemiddelde netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen bedraagt voor alle Nederlandse gemeenten ongeveer 57%. Het verschil tussen de kengetallen 1A en 1B laat zien dat Nederlandse gemeenten gemiddeld meer leningen verstrekken dan Waadhoeke. 2. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft de verhouding weer tussen het eigen vermogen en het balanstotaal. Hiermee wordt inzichtelijk in welke mate de bezittingen op de balans (linkerzijde) gefinancierd zijn met eigen vermogen. De tegenhanger van de solvabiliteitsratio is de schuldratio.

De schuldratio geeft aan welk deel van de bezittingen gefinancierd is met vreemd vermogen. In het bedrijfsleven wordt de solvabiliteitsratio gebruikt om inzichtelijk te maken in welke mate aan de financiële verplichtingen (aflossing van schulden) kan worden voldaan. Met name bij een liquidatie. Het eigen vermogen van een gemeente bestaat uit de reserves. Solvabiliteitsratio | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bedragen x € 1.000 A Eigen vermogen (cf. art. 42 BBV) | 65.426 | 57.219 | 58.726 | 57.037 | 56.865 | 54.229 B Balanstotaal | 163.063 | 123.983 | 126.679 | 122.479 | 117.674 | 112.566 Solvabiliteit (A/B) x 100% | 40% | 46% | 46% | 47% | 48% | 48% Analyse De solvabiliteit van de gemeente Waadhoeke bedraagt in 2027 46% en stijgt iets in de jaren hierna. Dit is boven het gemiddelde van de Nederlandse gemeenten (33%) en kan derhalve worden gezien als een gezonde solvabiliteit. Opgemerkt moet worden dat voorzieningen worden gezien als vreemd vermogen aangezien hier verplichtingen tegenover staan. Waadhoeke heeft een behoorlijke voorziening op de balans om de uitgaven in de beheerplannen te dekken. 3. Kengetal grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop.

De boekwaarde van de grondexploitatie heeft daarmee een relatie met de netto schuldquote aangezien rente toegerekend en geactiveerd wordt en daarmee niet op de exploitatie drukt. En in een normale situatie zullen bij verkoop de schulden die aangegaan zijn voor de aankoop van bouwgrond afgelost kunnen worden. Daarom wordt het kengetal grondexploitatie ook uitgedrukt als de boekwaarde ten opzichte van de totale baten exclusief mutaties in de reserves. Grondexploitatie | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bedragen x € 1.000 A Niet in exploitatie genomen bouwgronden (cf. art. 38 lid a | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 punt 1 BBV) B Bouwgronden in exploitatie (cf. art. 38 lid b BBV) | 15.375 | 10.398 | 7.726 | 7.726 | 7.726 | 7.726 C Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties | 192.477 | 175.243 | 181.673 | 179.047 | 176.438 | 180.485 reserves) Grondexploitatie (A+B) / C x 100% | 8% | 6% | 4% | 4% | 4% | 4% 113 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Analyse De grondexploitatie vormt een groot aandeel in de bezittingen van de gemeente. Het aandeel grondexploitatie blijft in kalenderjaar 2027 en volgende jaren redelijk constant. 4. Structurele exploitatieruimte Op basis van de Gemeentewet moet de begroting structureel en reëel in evenwicht zijn. Structureel evenwicht betekent dat structurele lasten gedekt moeten worden door structurele baten.

Een aantal uitgaven in de begroting zijn incidenteel. Op basis van artikel 19 BBV worden incidentele baten en lasten en structurele mutaties in de reserves al inzichtelijk gemaakt. Om de structurele exploitatieruimte inzichtelijk en vergelijkbaar te maken wordt deze uitgedrukt in een percentage. Het kengetal wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten exclusief mutaties in reserves. Structurele exploitatieruimte | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bedragen x € 1.000 A Totale structurele lasten | 168.258 | 171.989 | 180.025 | 181.090 | 177.977 | 184.272 B Totale structurele baten | 166.925 | 175.571 | 182.694 | 179.722 | 176.826 | 180.873 C Totale structurele toevoegingen aan de reserves | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 D Totale structurele onttrekkingen aan de reserves | 236 | 449 | 460 | 460 | 388 | 388 E Totale baten (art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties reserves) | 192.477 | 175.243 | 181.673 | 179.047 | 176.438 | 180.485 Structurele exploitatieruimte ((B-A)+(D-C))/( E ) x 100% | -1% | 2% | 2% | -1% | 0% | -2% Analyse Het blijkt dat de structurele exploitatieruimte 2% is in 2027 en vanaf 2028 licht daalt in verband met dalende begrotingssaldi (door de dalende uitkering gemeentefonds).

Het grootste deel van de baten en lasten in de exploitatie is structureel. De rekening/begroting is minder flexibel wat betekent dat bijsturen lastig is. 5. Belastingcapaciteit Belastingen zijn een belangrijke inkomstenbron voor gemeenten. Verhoging van belastingen geeft structurele ruimte in de begroting. Belastingen zijn echter ook een politiek gevoelig punt, wat het belang van vergelijking vergroot. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van lokale lasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met de gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt daarom berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijke gemiddelde in jaar t-1 uitgedrukt in een percentage.

114 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishouden | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bedragen x € 1.000 A OZB-lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde | 295 | 305 | 315 | 315 | 315 | 315 B Rioolheffing voor gezin* | 347 | 365 | 392 | 392 | 392 | 392 C Afvalstoffenheffing voor een gezin | 316 | 332 | 358 | 358 | 358 | 358 D Eventuele heffingskorting | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 E Totale woonlasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde | 958 | 1.002 | 1.064 | 1.064 | 1.064 | 1.064 (A+B+C-D) F Woonlasten landelijke gemiddelde voor gezin in t-1 | 972 | 1.052 | 1.095 | 1.095 | 1.095 | 1.095 Woonlasten t.o.v. landelijke gemiddelde jaar er voor (E/F) | 99% | 95% | 97% | 97% | 97% | 97% x 100% De definitieve tarieven volgen bij de vaststelling van de verordeningen. * de rioolheffing stijgt jaarlijks door een structureel cumulatieve uitzetting van de kosten met € 95.000 per jaar. Om reden van vergelijkbaarheid met het landelijk gemiddelde is dit niet in de cijfers verwerkt. Analyse Uit de vergelijking blijkt dat de woonlasten van de gemeente Waadhoeke, bij een WOZ-waarde van € 337.000, iets lager dan het landelijk gemiddelde liggen. Dit zegt echter maar beperkt iets over de mogelijkheid om de lasten wel of niet te verhogen.

De rioolheffing en afvalstoffenheffing mogen maximaal kostendekkend zijn, de OZB wordt door gemeenten zelf bepaald. Ter indicatie: van alle gemeenten is de laagste gemiddelde woonlast ongeveer € 669 en de hoogste ongeveer € 2.279. Verloop kengetallen De huidige schuldpositie van de gemeente Waadhoeke brengt op basis van de kengetallen geen grote risico’s met zich mee. De wendbaarheid van de begroting is echter beperkt. De woonlasten zijn op dit moment iets lager dan het landelijk gemiddelde. Omdat de balanstotalen naar rato sneller afnemen dan de reservepositie, stijgt de solvabiliteitsratio enigszins. Het aandeel grondexploitatie is stabiel in het meerjarenperspectief. Een structurele exploitatieruimte is beperkt meerjarig aanwezig. Totaal kengetallen programmabegroting 2027 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto schuldquote | -10% | 9% | 9% | 7% | 7% | 6% Netto schuldquote gecorr. voor alle verstrekte leningen | -12% | 7% | 8% | 7% | 7% | 6% Solvabiliteitsratio | 40% | 46% | 46% | 47% | 48% | 48% Grondexploitatie | 8% | 6% | 4% | 4% | 4% | 4% Structurele exploitatieruimte | -1% | 2% | 2% | -1% | 0% | -2% Belastingcapaciteit | 99% | 95% | 97% | 97% | 97% | 97% 115 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 116 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding In deze paragraaf wordt voor de kapitaalgoederen de belangrijkste informatie aangegeven.

Te denken valt aan: - de vastgestelde beleidskaders; - de aanwezige en geldende beheerplannen; - de financiële vertaling daarvan in de begroting, en - of er sprake is van achterstallig onderhoud. In de beheerplannen zijn de kwantiteit en kwaliteit van de kapitaalgoederen beschreven evenals de activiteiten om de veiligheid, het comfort en de kwaliteit hiervan op basisniveau te houden of te brengen tegen zo laag mogelijke kosten. Alle beheerplannen gaan uit van niveau basis: schoon heel en veilig. De meeste beheerplannen hebben een looptijd van vier jaar. Bij beleidswijzigingen op het terrein van duurzaamheid, ecologie en dergelijke zullen de beheerplannen mogelijk voortijdig worden aangepast. Het beheer is volgend aan het beleid. Eens per twee jaar zullen de financiële paragrafen worden geactualiseerd. Per beheerplan zal gekeken worden dat als er geen beleidswijzigingen zijn om in deze slag ook de looptijd van de beheerplannen aan te passen. In de beheerplannen wordt onderscheid gemaakt tussen: 1. Regulier onderhoud (terugkerende niet te grote bewerkingen in een vastgestelde termijn) en 2. Groot onderhoud, reconstructies en vervangingen (deze bewerkingen zijn aan een (vaak langere) vastgestelde termijn gebonden). De geraamde bedragen komen uit de huidige beheersystemen. Jaarlijks worden inspecties uitgevoerd waarna daadwerkelijk de onderhoudsmaatregel bepaald wordt.

Afhankelijk van de staat van onderhoud op dat moment kunnen maatregelen naar voren worden gehaald of uitgesteld worden. Het groot onderhoud (bij riolering en openbare verlichting) blijft financieel achter bij de planning. Veelal is de voorbereiding wel in gang gezet maar de fysieke uitvoering (nog) niet gestart. Hierdoor lopen de uitgaven ook achter op de planning en zijn de onderhoudsvoorzieningen hoger dan gepland. Naar verwachting zal de achterstand in de resterende looptijd worden ingelopen. Deze discrepantie tussen de planning financiële planning en de uitvoering is bij grote projecten niet te voorkomen. De uitvoering van deze projecten vraagt steeds meer voorbereidingstijd. De volgende beheerplannen zijn in de raad vastgesteld en actueel: Opgemerkt wordt hierbij dat het vaststellen van een beheerplan met de invoering van de omgevingswet een bevoegdheid van het college is geworden.

Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Naam beheerplan | Looptijd | Vastgesteld Wegen | 2023-2026 | 30-3-2023 Openbaar Groen | 2023-2026 | 20-7-2023 Civiele Kunstwerken | 2023-2026 | 30-3-2023 Water en rioleringsprogramma | 2026-2030 | 16-10-2025 Openbare verlichting | 2020-2029 | 3-9-2020 Gebouwen | 2023-2032 | 29-6-2023 Buitensportaccommodaties | 2026-2029 | 23-4-2026 Baggerplan | 2022-2030 | 11-11-2021 Begraafplaatsen | 2023-2026 | 1-6-2023 Tractie | 2023-2026 | 30-3-2023 Speeltoestellen | 2024-2027 | 15-2-2024 Financieel beleidskader en ontwikkelingen Het beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen is goed ingeregeld door middel van de vastgestelde beheerplannen. Deze onderdelen hebben te maken gehad en zullen in de toekomst te maken hebben met prijsstijgingen. Areaaluitbreiding Punt van aandacht is het inregelen van middelen voor areaaluitbreiding en indexatie. Door nieuwe woonwijken, bedrijventerreinen en andere (burger) initiatieven neemt feitelijk het areaal toe. Voor de afdelingen groen en reiniging start het beheer direct vanaf dag 1; voor de andere onderdelen volgt dat later in de tijd. Indexatie In de praktijk merken we duidelijk al enige jaren het effect van prijsstijgingen (indexatie). Zoals ook in de beheerplannen is beschreven zijn de prijzen de afgelopen 4 jaar flink gestegen.

Voor een toekomstbestendige systematiek is het noodzakelijk om jaarlijks de budgetten te herzien. Zolang het beleid niet wijzigt verandert het beheer ook niet. Om die reden zullen de financiële paragrafen van de verschillende beheerplannen minimaal elke 2 jaar aan de raad worden voorgelegd voor actualisatie. Technisch gezien wordt hiermee een beheerplan met een of twee jaar verlengd. Door niet mee te bewegen met de prijsstijgingen, kunnen we met het beschikbare budget minder werk uitvoeren dan gepland. Dit kan leiden tot achterstanden en de kwaliteit van onze kapitaalgoederen. Gepland onderhoud gaat dan plaats maken voor correctief onderhoud, waardoor er minder controle is. De kans op het falen van een weg, brug of kade wordt dan ook groter. Op korte termijn worden de gevolgen niet direct veel groter, maar voor de middellange termijn is belangrijk om met terugwerkende kracht de indexatie op te vangen. Bemensing De krapte op de arbeidsmarkt werkt door naar de gemeente en onze aannemers. Door een tekort aan mensen kunnen werken niet altijd volgens planning uitgevoerd worden. Het betekent uitstel van werken en mogelijke verhoging van (loon)prijzen. De verwachting is dat we hier de komende jaren last van blijven houden, zeker ook met het oog op opgaven die we hebben naast de technische opgave.

Hierbij valt te denken aan energie, aanbestedingsregels, inspraak, circulariteit en klimaatverandering. 117 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 118 Hoe komen financiële ramingen tot stand? Met behulp van het gegevensbeheersysteem GBI maken we een jaarplannen. Deze planningen geven inzicht welke financiële middelen nodig zijn. Met behulp van de organisatiewaarden (schoon, heel en veilig) vindt afweging plaats over prioritering en fasering. In de beheerplannen is dit ook nader toegelicht. Naar aanleiding van de jaarplanningen volgt er een verder uitgewerkt onderhouds- en financieringsplan. De werkzaamheden combineren we daar waar mogelijk met de andere beheerplannen en projecten. Welke ontwikkelingen hebben invloed op benodigde financiële middelen? Er zijn ook ontwikkelingen waar de gemeente geen invloed op heeft, maar die wel gevolgen hebben voor kapitaalgoederen en daarmee van invloed zijn op het budget:  de druk op de openbare ruimte neemt steeds meer toe, omdat de openbare ruimte steeds intensiever wordt gebruikt als gevolg van toename (zwaarder) verkeer over weg en water. Dit heeft effect op de staat van onderhoud.

Daarnaast moeten we rekening houden met de werkzaamheden voor aanleg glasvezel, de warmtetransitie en verdere elektrificatie, waardoor het enerzijds drukker in de ondergrond wordt en er anderzijds sprake is van effect op de openbare ruimte;  wetgeving en beleidsdoelen zoals de Global Goals. Concreet voorbeeld is het VN-verdrag voor de rechten van mensen, waarbij de openbare ruimte ook voor iedereen met een beperking toegankelijk is. Dit vraagt extra aandacht bij onderhoudswerken;  het verduurzamen van het gemeentelijke vastgoed is daar waar mogelijk verwerkt in de verschillende beheerplannen. De kosten voor het verduurzamen zijn hiermee inzichtelijk. Een belangrijk aandachtspunt/risico hierbij is de capaciteit van de infrastructuur van Liander;  weersomstandigheden zoals droogte, hitte, veel regen zorgen voor overlast voor onze inwoners en hebben effect op de kwaliteit van o.a. de wegen, het water, bruggen en groen. Tijdens onderhoudswerkzaamheden wordt hier zoveel mogelijk rekening mee gehouden (klimaatadaptieve maatregelen);  areaaluitbreiding en prijsstijgingen, zoals hierboven is beschreven;  energielasten die de afgelopen jaren flink zijn gestegen en erg flexibel zijn. Energie speelt vooral bij onze gebouwen en openbare verlichting;  leveranties van materialen leiden ook tot problemen.

Als bepaalde materialen niet leverbaar zijn, is dat niet alleen van invloed op de planning, maar ook op het beschikbare budget. Bepaalde materialen worden geleid door dagprijzen en dus is het risico groot dat onderhoudswerken dan duurder worden dan eerder is geraamd Hierna wordt ingegaan op de aanwezige en geldende beheerplannen. Beheerplan wegen (2023-2026) Het beheerplan probeert een antwoord te geven op de vraag welke kosten voor inspectie, onderhoud en eventuele vervanging / reconstructie gewenst is. Het aanwezige oppervlak verhardingen bedraagt 4.196.794 m². Dit is te verdelen in: 2.030.077 m² asfaltbetonverhardingen; 249.519 m² cementbetonverhardingen; 1.917.198 m² elementenverhardingen. Voorts is nog 169.968 m² aan onverharde en half verharde wegen aanwezig waaronder 55 km recreatieve paden van schelpen of koersmix. De onkruidbestrijding op verhardingen werd altijd op eenvoudige wijze onopgemerkt uitgevoerd. Met ingang van 2016 is toepassen van chemische onkruidbestrijdingsmiddelen verboden. We kunnen het resultaat basisniveau maar op 1 manier proberen te bewerkstelligen. Dat is met de methode die bestaat uit een combinatie heet-water-techniek en onkruid-borstelen. Wij zullen het onkruid op Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 119 elementenverhardingen nu moeten beheren. Dat vraagt capaciteit.

Er zal in het vervolg scherp gemonitord moeten worden om niet in een situatie met enorme achterstanden verzeild te raken. Ook voor het onkruidbeheer streven wij naar basiskwaliteit, vraag is of de huidige mogelijkheden van bestrijden toereikend zijn om het gewenste beeld te behalen. Hierdoor zijn we aan het intensiveren van de heetwater- en borstelroutes. Het beheerplan 2023-2026 is in de raad van 30 maart 2023 vastgesteld. Omvorming schelpenpaden naar duurzamere en minder onderhoudsgevoelige paden In het beheerplan Wegen (pagina 19) en bijbehorend raadsvoorstel is de omvorming van schelpenpaden naar duurzamere en minder onderhoudsgevoelige paden genoemd. De kosten voor het omvormen van alle 125 km schelpenpaden worden op afgerond € 4.400.000 geraamd. Bijkomend effect van omvorming is dat deze paden voor gebruikers met scootmobiel, rollator etc. veiliger/toegankelijker zijn. Als alle schelpenpaden zijn omgevormd ontstaat een jaarlijkse besparing op onderhoud van circa € 60.000. Overigens kan dit niet in 1 jaar worden uitgevoerd maar moet er met het oog op de beperkte uitvoeringscapaciteit op een periode van 4/5 jaar worden gerekend. Besloten is om € 1.000.000 als startbedrag te reserveren. De uitvoering van deze eerste "tranche" is gestart in 2024 en zal in 2025 worden afgerond. De volgende "tranche" is in de kadernota voor 2026 gehonoreerd en is in uitvoering.

Er wordt gewerkt conform het in de raad van 30 maart 2023 vastgestelde beheerplan Wegen 2023- 2026. Beheerplan openbaar groen (2023-2026) Het in de raad van 20 juli 2023 vastgestelde beheerplan Groen gaat in op het beheer van: • Gras: gazon, gazon met bollen, berm, kruidenrijk gras, riet, ruigte en uitmaaien watergangen. • Cultuurlijke beplanting: hagen, heesters, rozen, vaste planten. • Bomen: solitaire bomen, rijbeplanting en groepen van bomen zonder onderbeplanting. • Natuurlijke beplanting/houtopstanden: bomenrijen met onderbeplanting en/of een groep van boomvormers met onderbeplanting. De gemeente Waadhoeke beheert: Wat Hoeveel (bij benadering) Gras 69.840 are Cultuurlijke beplanting 2.338 are Natuurlijke beplating 10.208 are, waaronder 42 bosjes Bomen 33.000 stuks Sloten 570,2 km hekkelen en 4623,4 are maaiboot (inclusief OSW) Exoten / overlastsoorten Op basis van de feitelijke situatie Bovenstaand overzicht van de arealen binnen de gemeente Waadhoeke. Hiervoor wordt gerekend met de nu bekende gegeven vanuit GBI. Het is bekend dat deze niet 100% kloppen. Echter de (financiële) inspanningen om dit 100% kloppend te krijgen in relatie tot het verkrijgen van betere (financiële) cijfer is niet reëel. Gekozen wordt om geleidelijk naar 100% te blijven streven.

In het beheerplan groen zijn de kwantiteit en de kwaliteit van het openbaar groen beschreven met daarop aansluitend een beschrijving van het geheel van activiteiten om de kwaliteit van het openbaar groen in stand te houden, dan wel op gezette tijden op niveau te brengen tegen zo laag mogelijke kosten. Dit impliceert een efficiënte planning en uitvoering van onderhoud. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 120 In het beheerplan wordt ingegaan op: wat is biodiversiteit, ecosystemen en leefgemeenschappen. Ook wordt ingegaan op de noodzaak van beheer en successie. Daarnaast wordt een beschrijving gegeven van wat gemeente Waadhoeke nu doet aan het bevorderen van biodiversiteit in het eigen groen en welke kansen er zijn voor de toekomst. Er wordt gewerkt conform het in de raad van 20 juli 2023 vastgestelde Beheerplan Openbaar Groen 2023-2026. Beheerplan civiele kunstwerken (2023-2026) De gemeente Waadhoeke heeft 115 verkeersbruggen, 194 fiets-/voetgangersbruggen, 4 tunnels, 1 viaduct, 3 sluizen, 19 km damwanden en beschoeiingen, 44 kademuren (5,7 km), minstens 343 duikers, 42 steigers, 7 haven, 7 trailerhellingen en 4 afmeersteigers. Deze zijn gemaakt van hout, kunststof, beton/metselwerk of staal. Er zijn twee beweegbare verkeersbruggen (Winsum en Ritsumasyl). Er zijn twee sluizen in de noordelijke Elfstedenvaarroute en één in de vaarweg naar Marsum.

De oeverconstructies worden gevormd door natuurlijke glooiingen, beschoeiingen, damwanden en kademuren. Voor het bepalen van het onderhoudsniveau wordt met een aantal factoren rekening gehouden. Veiligheid is het eerste criterium voor vervanging. Daarnaast wordt rekening gehouden met de functionaliteit van de brug (verkeersbrug, fietsvoetgangersbrug, loopbrug), de ligging van de brug (doorgaande route, sluipwegen, doodlopende weg) en de situatie van het gebied (openbaar gebied, bedrijventerrein, particulier terrein). Jaarlijks wordt ca. 20% van alle bruggen door ons of ingehuurde specialisten aan een gedegen inspectie onderworpen. Groot en regulier onderhoud is opgenomen in het uitvoeringsplan. Geconstateerd wordt dat voor een groot deel van de kunstwerken de onderhouds- en vervangingsplanning afwijkt van het vastgestelde beheerplan. mede om deze reden en het huidige beheerplan loopt af eind 2026 zal er voor 2027 een nieuw beheerplan worden opgesteld. Water-en rioleringsplan (2026-2030) In oktober 2025 is het nieuwe water- en rioleringsprogramma 2026-2030 (WRP) conform de omgevingswet behandeld. Na vaststelling van het WRP is de begroting daarop aangepast. Het WRP is geen wettelijk verplicht plan. Door een WRP op te stellen wordt er planmatig gewerkt aan een goede rioleringszorg. Ook geeft het een onderbouwing voor de hoogte van de rioolheffing.

Met de invoering van de Omgevingswet vervalt de verplichting om een WRP op te stellen, maar het wordt wel aangeraden. Het blijft onder andere nodig om een onderbouwing te geven van de hoogte van de rioolheffing. Met de invoering van de Omgevingswet moeten er een visie, een programma (of meerdere programma’s) en een plan worden opgesteld. Deze indeling hebben we daarom ook gebruikt voor dit WRP. In het WRP is een uitvoeringsprogramma voor de jaren 2026-2030 opgenomen. Dit uitvoeringsprogramma geeft sturing aan de opgave voor exploitatie, onderhoud, inspectie, onderzoek en eventuele vervanging/reconstructie om te voldoen aan de beleidsuitgangspunten voor de zorgplichten. Beheerplan Openbare verlichting (2019-2029) Dit beheerplan is september 2020 voor 10 jaar vastgesteld en heeft als doel om het beheer te harmoniseren en op een aantal vlakken ook te standaardiseren. Daarbij geeft dit beheerplan inzicht Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 121 in de vervangingsopgave die er ligt voor de komende jaren (periode 2020-2029) inclusief de financiële onderbouwing. Er wordt gewerkt conform het Beheerplan Openbare verlichting 2019-2029. Hoewel de uitvoering achter loopt op de financiële planning is er geen sprake van achterstallig onderhoud. In 2025 is vastgesteld om versneld te verledden. Gereserveerde bedragen uit het beheerplan zijn daarom eerder beschikbaar gesteld.

In 2025 is de versnelde verledding ingezet, mede als doel om energiekosten te drukken en om de verduurzaming van de openbare verlichting te versnellen. Dit ook in verband met het behalen van de trede in de CO2 prestatieladder. Beheerplan Gebouwen (2023-2032) Dit beheerplan is juni 2023 geactualiseerd en vastgesteld en heeft als doel om het beheer te harmoniseren en op een aantal vlakken ook te standaardiseren. In dit beheerplan zijn daar waar combinaties van werk met werk worden voorzien de duurzaamheidsmaatregelen mee genomen. Voor een verdere stap in het duurzaam maken van de gemeentelijke gebouwen zijn in dit beheerplan de duurzaamheidsmaatregelen in het Dashboard vastgoed gemeente Waadhoeke opgenomen. Hierin wordt het “eind”-overzicht gegeven wanneer de panden verduurzaamd zouden worden tot “Aardgasvrij". In de begroting is her voor de jaren 2024-2028 budget opgenomen. In dit beheerplan zijn geen maatregelen voor aanpassingen van gebouwen vanuit mogelijke nieuwe ontwikkelingen meegenomen. Indien dit speelt zal hierover apart geadviseerd worden. In 2026 is de keuze gemaakt voor volgorde van het verduurzamen van de gebouwen. Er wordt gewerkt conform het in de raad van juni 2023 vastgestelde Beheerplan Gebouwen 2023- 2032.

Beheerplan buitensportaccommodaties (2026-2030) Dit beheerplan is in december 2025 vastgesteld en heeft als doel om invulling te geven aan het beheer en onderhoud van de buitensportaccommodaties. Het beheerplan is aangepast naar aanleiding van het vaststellen van het accommodatie beleid in juli 2025. Daarbij geeft dit beheerplan inzicht in de vervangingsopgave die er ligt voor de komende jaren (periode 2026-2030) inclusief de financiële onderbouwing. Er wordt gewerkt conform het Beheerplan buitensportaccommodaties 2026-2030. Baggerplan 2022-2030 De gemeente Waadhoeke is verantwoordelijk voor een groot deel van het onderhoud van de watergangen in de kernen in de gemeente. In 2021 is het Baggerplan 2022 - 2030 vastgesteld. Hiermee heeft de gemeente de beschikking over een onderhoudsplan. Door het structureren van de aanpak voor het onderhoud zijn de kosten voor de komende jaren inzichtelijk gemaakt en is een tijdsschema opgezet. Met het invoeren van het baggerprogramma wordt uiteindelijk niet alleen de afwatering verbeterd, maar zullen ook de water- en waterbodemkwaliteit zich positief ontwikkelen. Het baggerplan kan zowel uitvoerings- als beleidsondersteunend gebruikt worden. Met dit baggerplan voldoen we aan onze wettelijke verplichtingen.

De watergangen waarvoor de gemeente Waadhoeke onderhoudsplichtig is en die liggen in de kernen van de gemeente zijn opgenomen in dit baggerplan. Evenals de verplichting om uiterlijk 2025 het aan het Wetterskip over te dragen stedelijk water conform de afspraken te kunnen overdragen. De volgende wateren zijn niet in het baggerplan opgenomen:  watergangen gelegen in het landelijk gebied, deze zijn voor ca. 90 % in onderhoud bij het waterschap;  nautisch vaarwater (dit is water bestemd voor (recreatie) scheepvaart), bestaande uit “opfearten” die niet als vaarweg zijn geclassificeerd; Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027  | reeds overgedragen (secundaire en hoofd)watergangen in de voormalig gemeente Menameradiel die binnen de Overdracht Stedelijk Waterbeheer (OSW) vallen. Deze watergangen zijn in beheer en onderhoud overgegaan naar het Wetterskip Fryslân. Beheerplan begraafplaatsen (2023-2026) Dit beheerplan is op 1 juni 2023 vastgesteld en gaat in op het beheer van de vier gemeentelijke begraafplaatsen. Dit zijn de begraafplaatsen in Franeker, St.-Annaparochie, St.- Jacobiparochie en Vrouwenparochie. De overige begraafplaatsen zijn niet in eigendom en beheer bij gemeente Waadhoeke. Er wordt gewerkt conform het Beheerplan begraafplaatsen 2023-2026. Beheerplan tractie (2023-2026) Het beheerplan Tractie 2023-2026 is op 30 maart 2023 door de raad vastgesteld.

Naast een leidraad voor het dagelijks beheer wordt met het beheerplan tractiemiddelen een inzichtelijk beeld gegeven in onderwerpen als de aanschaf, het beheer, onderhoud, vervanging en exploitatie van het gemeentelijk materieel. Beheerplan Speeltoestellen (2024-2027) Het beheerplan Speeltoestellen is op 15 februari 2024 door de raad vastgesteld. Naast een leidraad voor het dagelijks beheer wordt met het beheerplan Speeltoestellen een inzichtelijk beeld gegeven in onderwerpen als de aanschaf, het beheer, onderhoud, vervanging en exploitatie van de gemeentelijke speeltoestellen. Er wordt gewerkt conform het beheerplan Speeltoestellen 2024-2027.

Tabel 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bedragen x € 1.000 Lasten Beheerplan Wegen | 4.367 | 4.367 | 4.367 | 4.367 | 4.367 Beheerplan Openbaar Groen | 2.953 | 3.070 | 3.070 | 3.070 | 3.070 Beheerplan Civiele Kunstwerken | 627 | 627 | 627 | 627 | 627 Water- en rioleringsplan | 3.817 | 4.041 | 4.136 | 4.231 | 4.326 Beheerplan Openbare Verlichting | 422 | 442 | 442 | 442 | 442 Beheerplan Gebouwen | 809 | 809 | 809 | 809 | 809 Beheerplan Buitensportaccommodaties | 914 | 914 | 914 | 914 | 914 Baggerplan | 72 | 72 | 72 | 72 | 72 Beheerplan begraafplaatsen | 71 | 71 | 71 | 71 | 71 Beheerplan tractie | 502 | 502 | 502 | 502 | 502 Beheerplan Speeltoestellen | 155 | 172 | 172 | 172 | 172 Totale lasten | 14.709 | 15.087 | 15.182 | 15.277 | 15.372 In vorenstaande tabel zijn de structurele lasten voor onderhoud kapitaalgoederen opgenomen. 122 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 123 Deze lasten betreffen uitgaven voor klein/regulier of jaarlijkse onderhoud en dotaties aan de onderhoudsvoorzieningen voor groot onderhoud. Dus niet de lasten voor inzet eigen personeel, kapitaallasten en overhead. De bedragen in kolom 2026 zijn de bijgestelde budgetten (tot en met de 7e wijziging 2026). De budgetten 2027 zijn ten opzichte van 2026 niet veranderd in afwachting van actualisatie van de beheerplannen.

Wel is/wordt het budget voor uitvoering van het water- en rioleringsplan jaarlijks aangepast met als dekking de rioolheffing (in lijn met het vastgestelde plan). Ook is budget Openbaar groen verhoogd als onderdeel van de autonome ontwikkeling (ten laste van de stelpost voor loon- en prijsontwikkeling). Hoewel de uitvoering vaak niet synchroon loopt met de financiële planning is er geen sprake van achterstallig onderhoud kapitaalgoederen. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 124 Paragraaf Financiering Inleiding Op grond van de wet Financiering decentrale overheden (Fido) is door de gemeenteraad het Treasurystatuut 2026 voor onze gemeente vastgesteld in de raadsvergadering van 27 november 2025. Daarin is opgenomen het uitvoeringsbesluit Treasury, zoals deze is vastgesteld in de vergadering van B&W op 28 oktober 2025. Uitgangspunten begroting In de begroting 2027 is voor wat betreft het financieringstekort uitgegaan van een percentage van 1,0%. In de begroting 2027 is er sprake van een overschot. Conform het vastgelegde beleid wordt de bespaarde rente van 2% (over de reserves en voorzieningen) ten gunste van de exploitatie gebracht. Treasurybeheer Algemeen De financiële administratie is primair ingericht op budgetbeheer en minder op het volgen van kasstromen.

Dit heeft tot gevolg dat investeringen budgettair snel worden verwerkt, maar dat er minder zicht is op (meerjaren) gevolgen voor de treasury. Renterisicobeheer In de wet Fido is een norm gegeven voor de omvang van het renterisico. Onder renterisico wordt verstaan de gevoeligheid van de financiële positie van de organisatie voor renteschommelingen. De beheersing bestaat eruit, dat de herfinanciering gelijkmatig gespreid moet worden. Renterisiconorm De basis van de norm is de omvang van de begroting. Het percentage is 20%. De gemeentelijke aflossingsverplichtingen bevinden zich ruim binnen deze norm. Omschrijving Bedragen x € 1.000 Begroting 2027 (afgerond) 183.000 Renterisiconorm 36.600 Aflossingen 1.133 Ruimte onder de risiconorm 35.467 Beschrijving renterisiconorm De renterisiconorm stelt in de kern dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en renteherzieningen niet meer dan 20% van de begroting mogen bedragen. Het maximum percentage van 20% moet voor de komende vier jaar worden berekend op basis van de begroting voor het komende jaar. De norm is bedoeld om het budgettaire risico van rentestijgingen te maximeren. Het gaat erom dat openbare lichamen bewust omgaan met de risico’s van langlopende financiering, vooral het renterisico bij herfinanciering.

Hoe meer de looptijd van de schuld gespreid wordt, hoe minder gevoelig de begroting wordt voor abrupte rentestijgingen bij herfinanciering. Als de jaarlijkse aflossingen en renteherzieningen worden begrensd tot 20% van de begroting, leidt een rentestijging van 1 procentpunt tot 0,2 procentpunt hogere rentelasten op de begroting. Als de rente met 5 procentpunt stijgt, stijgen de rentelasten op de begroting met 1 procentpunt. Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Kasgeldlimiet Bij een begrotingsomvang van ongeveer € 183 miljoen bedraagt de toegestane kasgeldlimiet 8,5% van dit bedrag ofwel € 15 miljoen (afgerond). Het aantrekken van langlopende leningen zal bij de verwachte renteontwikkeling niet eerder gebeuren dan op het moment, dat de kasgeldlimiet nagenoeg wordt bereikt.

KASGELDLIMIET 2027 1: jan-mrt | 2: apr-jun | 3: jul-sep | 4: okt-dec | Jaar Vlottende schuld Opgenomen gelden < 1 jaar Schuld in rekening-courant | 1.889 | 575 | 1.032 | 1.000 | 1.124 Gestorte gelden door derden < 1 jaar Overige geldleningen niet zijnde vaste schuld Totaal vlottende schuld | 1.889 | 575 | 1.032 | 1.000 | 1.124 Vlottende middelen Uitgeleende gelden < 1 jaar | 28.215 | 44.065 | 37.667 | 35.000 | 36.237 Contante gelden in kas Tegoeden in rekening-courant | 0 Overige uitstaande gelden < 1 jaar Totaal vlottende middelen | 28.215 | 44.065 | 37.667 | 35.000 | 36.237 Toets kasgeldlimiet Totaal netto vlottende schuld | -26.326 | -43.490 | -36.635 | -34.000 | -35.113 Toegestane kasgeldlimiet | 15.555 | 15.555 | 15.555 | 15.555 | 15.555 Ruimte (+) / Overschrijding (-) | 41.881 | 59.045 | 52.190 | 49.555 | 50.668 Intern liquiditeitenbeheer Aan de interne liquiditeitsplanning wordt de nodige aandacht besteed. Mede in het kader van de planning- en controlfunctie zal elke afdeling betrokken worden bij de verdere invoering van de liquiditeitsplanning. Bij de huidige renteontwikkeling in relatie tot het in de begroting opgenomen rentepercentage achten wij het risico van mis schattingen minimaal. Gemeentefinanciering Bij de financiering van de gemeentelijke activiteiten en investeringen wordt uitgegaan van integrale financiering.

Dat wil zeggen dat steeds gekeken wordt naar de totale financieringsbehoefte van de gemeente. Bij de huidige verwachtingen over de renteontwikkeling wordt eerst maximaal met kort geld gefinancierd. Pas wanneer de maximale kasgeldlimiet wordt bereikt, wordt overgegaan tot het aantrekken van middelen op lange termijn. De termijn wordt bepaald door de aard van de te financieren investeringen, de resterende looptijd van de bestaande leningen en de te betalen rentepercentages bij de verschillende looptijden van de leningen. 125 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 126 Wet HOF De inwerkingtreding van de wet HOF (Houdbare OverheidsFinanciën) zal gaandeweg leiden tot een EMU-macronorm voor de decentrale overheid als geheel. De praktijk op dit moment wijst uit, dat het weinig effect heeft voor de gemeentelijke financiering. Schatkistbankieren Voor zover de gemeente overtollige middelen heeft, worden die afgeroomd ten gunste van de schatkist vanaf een drempelbedrag. Het drempelbedrag wordt vanaf 1 juli 2021 voor gemeenten met een begrotingstotaal kleiner of gelijk aan € 500 miljoen als volg bepaald: het drempelbedrag is gelijk aan 2% van het begrotingstotaal, waarbij het drempelbedrag minimaal € 1 miljoen bedraagt. Voor Waadhoeke is het drempelbedrag ongeveer € 3.640.000.

Rentetoerekening Hieronder wordt inzicht gegeven in de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte. Belangrijke punten bij de rentetoerekening zijn:  De rente aan de grondexploitatie wordt toegerekend op basis van de berekening renteomslag (notitie rente 2023 commissie BBV). In de begroting 2027 en de toekomstige grexen bedraagt deze rente 2,0%.  Er mag bespaarde rente berekend worden over reserves en voorzieningen. Het rentepercentage wat gehanteerd wordt in de begroting 2027 bedraagt 2,0%.  De rente moet over alle investeringen omgeslagen worden op basis van een omslagpercentage waarbij het renteresultaat maximaal 0,5% af mag wijken van de door te berekenen rente. In de begroting 2027 wordt gerekend met 2,0%. Op basis van de rentetoerekening ontstaat een renteresultaat van afgerond € 64.000 positief. Dit bedrag is doorbelast aan de taakvelden. Rentetoerekening Begroting 2027 (bedragen x € 1.000) a. Externe rentelasten korte en lange financiering 328 b. Externe rentebaten - c. Rente die aan grondexploitatie moet worden doorberekend 155 d. Bespaarde rente (reserves en voorzieningen) 1.830 Aan taakvelden door te berekenen rente 2.158 Vaste rente (o.a. annuïteit) - Omslagrente 2.094 e.

Totaal doorberekende rente 2.158 Renteresultaat (positief is meer doorbelast) -64 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 127 Overzicht gehanteerde rentepercentages Omschrijving Begroting 2027 Gewogen gemiddelde leningenportefeuille 2,00% Investeringen 3,00% Financieringstekort 1,00% Bespaard 2,00% Grondexploitatie 2,00% Omslag 2,00% Administratieve organisatie De administratieve organisatie heeft onze doorlopende aandacht. In het Treasurystatuut 2026 is het door het college van burgemeester en wethouders vastgestelde uitvoeringsbesluit als bijlage opgenomen. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 128 Paragraaf Bedrijfsvoering Inleiding Deze paragraaf is gewijd aan de bedrijfsvoering van de gemeente, dat wil zeggen de manier waarop de processen in ons bedrijf zijn georganiseerd, worden aangestuurd en de manier waarop de bedrijfsmiddelen worden ingezet. Doel van de bedrijfsvoering is om zo effectief en efficiënt mogelijk de afgesproken prestaties te leveren. Organisatiefilosofie In het document Organisatiefilosofie en hoofdstructuur van de gemeente Waadhoeke is vastgelegd hoe wij de organisatie willen besturen, managen, ontwerpen en inrichten. Hierin is de rolopvatting voor de normen en waarden die medewerkers in de organisatie met elkaar delen en met anderen samenwerken vertaald in een aantal kernwaarden: 1. Vertrouwen 2. Integer en betrouwbaar 3. Klantgericht 4.

Doel- en resultaatgericht 5. Omgevingsbewust Onze kernwaarden zijn de basis van waaruit we handelen, bepalen wie we zijn als organisatie en als medewerkers; het is ons 'DNA'. Op de kernwaarden zijn we intern en extern aanspreekbaar. Landelijke ontwikkelingen blijven van invloed op onze gemeentelijke organisatie. Als organisatie ervaren we voor diverse specifieke functies krapte op de arbeidsmarkt. We anticiperen hier zo goed mogelijk op door te blijven werken met trainees en van strategisch personeelsplanning (SPP). Bij (langdurige) uitval op cruciale functies in voor de gemeente belangrijke dossiers en/of prioritaire onderwerpen gaan wij snel over tot (externe) oplossingen om de continuïteit te blijven waarborgen. Via de reguliere P&C-instrumenten verantwoorden we eventuele overschrijdingen. Tegelijkertijd blijven we ons duidelijk profileren op het gebied van de arbeidsmarktcommunicatie. Voor duurzaamheid is continu aandacht. We werken aan bewustwording en vertalen dit naar concrete acties zoals het verder elektrificeren van het wagenpark en de aanschaf van duurzame producten. Human Resource Management Organisatieontwikkeling In 2027 gaat specifiek aandacht uit naar duurzame inzetbaarheid van medewerkers. In deze organisatieontwikkeling krijgen de onderwerpen vitaliteit, omgaan met werkdruk en digitale fitheid extra aandacht.

De thema's zijn gekozen op basis van de uitkomsten van het werkbelevingsonderzoek, de RI&E, de strategische personeelsplanning en cao. De huidige cao vraagt extra aandacht voor het omgaan met werkdruk en vitaliteitsbeleid. Leren en ontwikkelen Leren en ontwikkelen is een belangrijk instrument om de organisatiedoelen van Waadhoeke te realiseren. Door te investeren in de ontwikkeling van medewerkers versterken we niet alleen vakmanschap maar ook het vermogen van de organisatie om samen te werken, te vernieuwen en in te spelen op maatschappelijke opgaven. Het centrale leer- en ontwikkelaanbod sluit daarom aan bij de organisatiethema's: werken aan de hand van duidelijke opdrachten, leren prioriteren, slim digitaliseren, slim samenwerken en integraal werken. Daarnaast is er aandacht voor thema’s zoals (zelf) leiderschap, integriteit, informatieveiligheid en privacy en een goed inwerkprogramma voor nieuwe collega's. De digitale leeromgeving Waadtûker ondersteunt medewerkers hierbij met e- learning, leerlijnen en kennisdeling en biedt de mogelijkheid te sturen en plannen en organiseren. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 129 Naast het centrale aanbod beschikken afdelingen over een eigen leer- en ontwikkelbudget. In totaal is voor leren en ontwikkelen jaarlijks 2% van de loonsom beschikbaar.

Strategische personeelsplanning (SPP) Strategische personeelsplanning is een continu proces. Elke manager denkt na over wat er op de eigen afdeling speelt en welke ontwikkelingen er zijn. Kunnen we bijblijven en mee met nieuwe ontwikkelingen? Hebben we voldoende medewerkers met de juiste kwaliteiten? Nu de arbeidsmarkt krapper wordt en ontwikkelingen steeds sneller gaan, is het nog belangrijker om te ontdekken wat nodig is en welke acties we ondernemen. Vanuit SPP is onderstaande ambitie geformuleerd. Onze ambitie in 2026 is/was;  Wij willen een aantrekkelijke werkgever zijn.  Wij leren, experimenteren en delen kennis en ervaring met elkaar.  Wij werken in dialoog zowel binnen als buiten de organisatie.  Wij maken het mogelijk om talenten zo breed mogelijk in de organisatie in te zetten.  Wij maken maximaal gebruik van technologische mogelijkheden. Traineeprogramma Het traineeprogramma is in 2025 weer opgestart met 4 nieuwe trainees. Inmiddels zijn deze vier trainees uitgestoomd in reguliere functies binnen onze gemeente. We kunnen daarmee spreken van een succes. Per september is een nieuwe trainee ingestroomd voor een periode van acht maanden vanuit het regionaal traineeprogramma vanuit diverse samenwerkende gemeenten en de provincie. Na deze periode is het de bedoeling dat er in de daarop volgende periode van anderhalf jaar ook andere trainees instromen.

Arbeidsomstandigheden Gemeente Waadhoeke streeft naar optimale arbeidsomstandigheden voor alle medewerkers. Er moet veilig gewerkt kunnen worden. Op basis van de Risico-inventarisatie en Evaluatie (RI&E) uit 2025 is een Plan van Aanpak (PvA) gemaakt voor de jaren 2026 tot en met 2028. De maatregelen uit dit PvA worden vanaf 2026 uitgevoerd en dit wordt voortgezet in 2027. Vanuit de Arbowet is het verplicht preventiemedewerkers aan te stellen. Voor onze organisatie zijn, verspreid over alle locaties, 5 preventiemedewerkers aangewezen en opgeleid. Rechtspositie- en arbeidsvoorwaardenbeleid De huidige cao voor de sector gemeenten loopt tot 31 maart 2027. In het laatste akkoord zijn afspraken gemaakt over een loonsverhoging, modern werkgeverschap, hybride werken, duurzaamheid en inclusie Informatievoorziening De digitale transformatie blijft zich in een hoog tempo ontwikkelen. Zowel landelijk als regionaal gaan we steeds meer en breder samenwerken om sneller te kunnen acteren op vragen vanuit onze samenleving. Regionaal werken we onder andere samen met het Shared Service Centre (SSC), gemeente Leeuwarden en gemeente Noardeast-Fryslân. Dit betekent dat de bestaande (digitale) processen verder moeten worden gestandaardiseerd en gedigitaliseerd. Het doel hiervan is om inwoners, bedrijven en interne organisatie maximaal te kunnen ondersteunen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://waadhoeke.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/ef7b6195-03cd-4801-bb4b-8fb7fc9d4e03?agendaItemId=9d269765-b50f-4db6-8b6d-c2b880ec76e4