CConstaterende datwaadhoeke
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Programmabegroting 2027

Gemeenteraad Waadhoeke 12 november 2026, gemeente waadhoekeBij agendapunt: Programmabegroting 2027 en begrotingswijziging 1 202758.050 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 7

84 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 85 Lokale lastendruk Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) brengt jaarlijks de Atlas van de lokale lasten uit. De Atlas van de lokale lasten presenteert de bruto woonlasten in vergelijking tot omliggende gemeenten. Momenteel is de woonlastendruk (afvalstoffenheffing, riool- en waterzorgheffing en OZB) iets lager dan het landelijk gemiddelde. Voor 2027 betekent de voorgestelde verwerking een stijging van de lastendruk van 6% ten opzichte van 2026. Voor een vergelijking met andere gemeenten verwijzen we naar www.coelo.nl. Kwijtscheldingsbeleid Voor inwoners met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van kwijtschelding van de geheven belasting. Het gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid maakt onderdeel uit van het gemeentelijk minimabeleid. Het percentage van de bijstandsnorm dat ten behoeve van de beoordeling of een verzoek wel of niet kan worden gehonoreerd is gesteld op 100%. Gelet op dit gegeven kan worden gesteld dat maximaal gebruik wordt gemaakt van de wettelijke vrijheden op dit gebied. Kwijtschelding is alleen mogelijk voor de onroerende zaakbelastingen, de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing. De bedragen aan kwijtgescholden afvalstoffenheffing en riool- en waterzorgheffing worden verdisconteerd in de desbetreffende heffingen.

In de begroting 2027 is een raming van € 568.000 opgenomen. In hoeverre de economische situatie van dit moment doorwerkt in het aantal aanvragen moet worden afgewacht. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 86 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Weerstandsvermogen is de mate waarin een gemeente in staat is middelen vrij te maken om substantiële tegenvallers op te vangen, zonder dat het beleid ingrijpend moet worden gewijzigd. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen:  Alle risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd, of die niet tot afwaardering van activa hebben geleid, die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot het balanstotaal of de financiële positie;  De weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. Ten aanzien van het weerstandsvermogen maken we onderscheid tussen:  incidenteel weerstandsvermogen; dit is de mate waarin risico’s met een eenmalig karakter opgevangen kunnen worden door de incidentele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit bestaat in hoofdzaak uit de Algemene Reserve.  structureel weerstandsvermogen; dit is de mate waarin risico’s met een structureel karakter opgevangen kunnen worden door structurele weerstandscapaciteit.

Dit betreft de structurele ruimte in de exploitatie en bestaat o.a. uit de onbenutte belastingcapaciteit, de post onvoorzien structureel en het structureel begrotingssaldo. Het incidenteel weerstandsvermogen is de mate waarin over de algemene reserve beschikt kan worden zonder dat het beleid ingrijpend moet worden gewijzigd. In de nota Reserves en Voorzieningen (Raad 8 oktober 2026) is de ondergrens vastgesteld op € 10,0 miljoen. Kwantificeren van risico’s In de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing (Raad 8 oktober 2026) is de systematiek vastgesteld om bepaalde risico’s te kwantificeren (zie B.) en de relatie met de weerstandscapaciteit (zie A.) inzichtelijk te maken. Deze systematiek heeft betrekking op de financiële risico’s die bekend zijn en leidt tot een ratio voor het incidentele weerstandsvermogen. Onder C. worden de niet gekwantificeerde risico's, ontwikkelingen en onzekerheden beschreven. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 87 A. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit kan onderscheiden worden in een weerstandscapaciteit in het vermogen en een weerstandscapaciteit in de exploitatie. Ontwikkelingen Macronorm OZB Het Rijk heeft met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) afgesproken dat vanaf 2020 een benchmark woonlasten wordt ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijker te maken.

Met de invoering van de benchmark wordt afgestapt van de afspraak dat de ontwikkeling van de lokale lasten jaarlijks wordt gemonitord met de macronorm onroerende zaakbelasting (ozb, de macronorm). Het COELO zal de benchmark samenstellen en opnemen in de Atlas van de lokale heffingen. Redelijk peil 2027 De Financiële-verhoudingswet (Fvw) bepaalt dat de eigen inkomsten van een gemeente een bepaald redelijk peil moeten hebben, wil zij in aanmerking komen voor een aanvullende uitkering op basis van artikel 12 Fvw. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: 1. de onroerendezaakbelastingen (OZB); 2. de riool- en waterzorgheffing; 3. de afvalstoffenheffingen en reinigingsrechten. Totaal WOZ-waarde woningen 2026 [1] Totaal WOZ-waarde niet woningen gebruikers 2026 [2] Totaal WOZ-waarde niet woningen eigenaren 2026 [3] Totaal OZB-opbrengst o.b.v. totaal WOZ-waarde 2026 [4] Totaal onderdekking reiniging/afvalstoffen 2026 [5] Totaal onderdekking riolering 2026 [6] Totaal OZB-opbrengst o.b.v.

totaal WOZ-waarde gecorrigeerd voor onderdekking reiniging/afvalstoffen en riool 2026 [7=4-5-6] Werkelijk gewogen landelijk gemiddelde OZB-percentage van de gecorrigeerde WOZ-waarde 2026 [8=(7/(1+2+3)*100] Percentage van de WOZ-waarde voor toelating tot artikel 12 voor het jaar 2027 [9=8*1,20] Op basis van deze tabel is het percentage van de WOZ-waarde voor toelating tot artikel 12 voor het jaar 2027 (redelijk peil OZB) vastgesteld op 0,1595. Voor de WOZ-waarden worden de gegevens gebruikt van het CBS die ook voor het gemeentefonds gehanteerd worden. Voor de berekening van de totale OZB-opbrengst wordt gebruik gemaakt van de gegevens (OZB-percentages) van de Monitor inkomsten uit lokale heffingen. Voor de berekening van de onderdekking reiniging en riolering wordt gebruik gemaakt van de Informatie voor derden (taakvelden) begrotingen 2027. Artikel 12-gemeenten moeten gedurende de hele looptijd van de aanvraag en van de toekenning van de aanvullende uitkering blijven voldoen aan het jaarlijks in deze circulaire vastgestelde redelijk peil Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 88 van de eigen inkomsten. Voor de lopende artikel 12-trajecten kan hier door een bijzonder voorschrift van worden afgeweken.

Riool- en afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Voor de onderdelen riolering, afvalstoffen en reiniging moet er sprake zijn van tarieven die resulteren in 100% kostendekkendheid. Dit uitgangspunt volstaat bij de beoordeling van de hoogte van deze heffingen of zij voldoen aan het redelijke peil. Van een minimumtarief per aansluiting is in dit verband dan ook geen sprake meer. Een eventuele onderdekking op de onderdelen riolering, afvalstoffen en reiniging moet gecompenseerd worden door extra baten uit de OZB boven de 120%. Weerstandscapaciteit in het vermogen (incidentele weerstandscapaciteit) De weerstandscapaciteit in het vermogen bestaat uit de volgende elementen. Ten eerste de algemene reserve, die volgens de begroting 2027 afgerond € 18,3 miljoen bedraagt. In principe is het bedrag van € 18,3 miljoen beschikbaar voor het opvangen van tegenvallers. Doordat de rente over het saldo (tot maximaal € 10 miljoen) wordt gebruikt binnen de begroting is alleen het saldo daarboven beschikbaar zonder gevolgen voor de exploitatie. Ten tweede de mogelijke stille reserves. Stille reserves zijn de meerwaarden van activa die te laag of tegen nul zijn gewaardeerd doch direct verkoopbaar zijn indien men dat zou willen. De stille reserves van de gemeente Waadhoeke worden gevormd door de aandelen en de vaste activa.

Echter de aandelen die de gemeente in bezit heeft (BNG en afvalsturing) zijn niet te vervreemden. Een aantal gebouwen en gronden van de gemeente zijn verkoopbaar, maar vallen deels onder monumentenzorg of zijn langdurig verpacht. Dit werkt waardebeperkend. Vanuit het verleden heeft de gemeente 145 ha niet strategische grond in bezit. Deze gronden worden momenteel verpacht. Het betreft hier activa met een economisch nut (art 59 BBV, verhandelbaar en kunnen bijdragen aan het genereren van middelen) die onder de huidige BBV bepalingen dienen te worden geactiveerd. Omdat deze gronden al voor de inwerkingtreding van het BBV in het bezit waren van de gemeente geldt de overgangsbepaling van art 76. De gronden worden op basis van genoemd artikel gewaardeerd tegen een boekwaarde van nihil. De marktwaarde in vrije staat is berekend op € 7,25 miljoen. Ten derde kan de raad theoretisch besluiten om de aanwending van alle overige bestemmingsreserves te wijzigen en dus te benutten als dekkingsmiddel voor tegenvallers. Het eventueel wijzigen van de aanwending van bestemmingsreserves heeft echter vergaande gevolgen voor tal van beleidsterreinen, die middelen voor investeringen en exploitatiebijdragen verliezen, en voor de totale exploitatie, omdat de “bespaarde rente” als dekkingsmogelijkheid voor het merendeel wegvalt.

Het is dan ook realistischer om dit onderdeel van de weerstandscapaciteit in het vermogen op p.m. te stellen. Tabel: Weerstandscapaciteit in het vermogen in 2027 Soort reserve Stand per 1-1-2027 Algemene reserve 18.275.356 Stille reserves p.m. Bestemmingsreserve p.m. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 89 Weerstandscapaciteit in de exploitatie (structurele weerstandscapaciteit) De weerstandscapaciteit in de exploitatie bestaat uit de volgende elementen. Ten eerste de onbenutte belastingcapaciteit. Op basis van de artikel 12-norm voor het verwerven van eigen middelen door het heffen van OZB, riool- en afvalrecht heeft Waadhoeke in 2027 een beperkte onbenutte belastingcapaciteit. Ten tweede de post onvoorzien. Tot slot dient het saldo van de begroting 2027 in de berekening te worden betrokken. Tabel: Weerstandscapaciteit in de exploitatie in 2027 Wat? Bedrag x € 1.000 Artikel 12-norm onbenutte belastingcapaciteit p.m. Onvoorziene uitgaven: éénmalig p.m. Onvoorziene uitgaven: structureel 351 Begrotingssaldo 847 Effecten beheerplannen tekort gemiddeld t/m 2030 p.m. Kostendekkende rioolrechten 332 Kostendekkende afvalstoffenheffing 348 Vrije ruimte in belastingcapaciteit (OZB) p.m. Totaal 1.878 De belastingcapaciteit is de ruimte die er is om de lokale belastingen en heffingen te verhogen.

Voor de rioolrechten en de afvalstoffenheffing geldt dat deze tarieven maximaal kostendekkend mogen zijn. De kostendekkendheid (afgerond) voor rioolheffing is in 2027 96% en voor de afvalstoffenheffing 95%. Ten aanzien van de artikel 12-norm geldt voor de onderdelen riolering en afvalstoffen het regime van kostendekkendheid. Ten aanzien van de OZB geldt de beperking van kostendekkendheid niet, maar dat betekent niet dat de OZB onbeperkt verhoogd kan worden. Als normtarief voor de OZB kan aansluiting gezocht worden bij de artikel 12-norm van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Het percentage van de WOZ- waarde voor toelating tot artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet (Fvw) bedraagt voor 2027 0,1595. Vrije ruimte in de belastingcapaciteit ten opzicht van de artikel 12-norm is op dit onderdeel aanwezig. Om pragmatische redenen is dit in bovenstaande tabel eerst als p.m. weergegeven. Voor een volledig beeld dient hierbij nog de opmerking worden gemaakt dat in 2027 afgerond € 1.830.000 als bespaarde rente in de begroting is verwerkt. Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 B. Gekwantificeerde risico's Incidentele risico’s die de gemeente Waadhoeke loopt betreffen met name risico’s in de grondexploitatie en kapitaalgoederen. Het totaal aan incidentele risico’s bepaalt de benodigde incidentele weerstandscapaciteit.

Echter door de maximale gevolgen van de individuele risico’s bij elkaar op te tellen ontstaat een te negatief oordeel over de risico’s. Want niet alle risico’s doen zich in één jaar voor in hun maximale omvang. Daarom wordt een inschatting gemaakt van de kans dat een risico zich voordoet en de financiële impact hiervan. Klasse kans Klasse | Kans | Financiële impact 1 | Zeer klein (1-20%) | 5% 2 | Klein (21-40%) | 25% 3 | Gemiddeld (41-60%) | 50% 4 | Groot (61-80%) | 75% 5 | Zeer groot (81-100%) | 95% Voorbeeld: Stel een project van € 5 miljoen. Het financiële risico wordt bepaald op € 1 miljoen. De kans dat dit risico zich voordoet wordt geschat op klein (klasse 2). De bijbehorende financiële impact bedraagt 25%. De benodigde incidentele weerstandscapaciteit voor dit project wordt berekend op € 250.000. Wanneer een complex in de berekening een positief resultaat laat zien, kan er wel een risico zijn dat door onvoorziene omstandigheden een financieel risico ontstaat. Voor een aantal complexen in de grondexploitatie wordt een negatief resultaat verwacht en is voor de grootte hiervan een voorziening opgenomen. Het is niet uitgesloten dat ook het deel dat niet afgedekt wordt door een voorziening een risico vormt. Voor de volledige systematiek hoe risico’s te kwantificeren wordt verwezen naar de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing (Raad 8 oktober 2026).

Hierin wordt een ratio weerstandsvermogen aanbevolen tussen 1,0 en 1,4. Op basis van de beoordelingstabel weerstandsvermogen wordt dit gekwalificeerd als ‘voldoende’. Wanneer uit berekeningen in de programmabegroting blijkt dat de ratio lager is dan 1,0 moeten maatregelen genomen worden om het weerstandsvermogen binnen de meerjarenplanperiode op peil te brengen. Beschikbare incidentele weerstandscapaciteit De ratio weerstandsvermogen bedraagt: | = > 1,0 en < 1,4 Benodigde incidentele weerstandscapaciteit Daarnaast is de ondergrens van de algemene reserve bepaald op € 10,0 miljoen (nota Reserves en Voorzieningen, Raad 8 oktober 2026). De hoogte van de vrij besteedbare reserve is daarom een combinatie van alles boven de ratio weerstandsvermogen van 1,0 met in achtneming van deze ondergrens. Alle bedragen in de volgende tabellen zijn x € 1, tenzij anders vermeld. Voor de hierna geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s is een rapporteringsondergrens voor het maximale financiële risico gehanteerd van € 250.000 of lager indien er bijzondere omstandigheden zijn. Oftewel maximale financiële risico’s onder de € 250.000 worden in principe niet gepresenteerd.

90 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 91 Berekeningsmethode omvang weerstandscapaciteit Voor de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit worden de risico's met een financieel negatief gevolg als onderstaand meegerekend in de simulatie: 1. Risico's met een structureel gevolg vermenigvuldigen met de factor 2; 2. Als zekerheid 90% hanteren; 3. De uitkomst vermenigvuldigen met de factor 1,0. Risico: Waddenglas Waddenglas is een tuinbouwgebied ten zuiden van Sexbierum. Het betreft een gebied dat vanaf 2008 in samenwerking met de provincie Fryslân en de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (R.V.O.) tot stand is gekomen. Nadat de koopovereenkomst met Friss Holding b.v. in oktober 2022 is ontbonden hebben R.V.O, de Provincie en de gemeente Waadhoeke het besluit genomen om de samenwerking Waddenglas te beëindigen. De financiële afrekening is in de boekwaarde verwerkt. De gemeente Waadhoeke zal nu de grondexploitatie Waddenglas zelfstandig op zich nemen. De gemeente Waadhoeke kan zelfstandig over ruim 58,4 ha. grond van Waddenglas beschikken. Deze 58,4 ha. liggen in het zoekgebied en bieden een kans bij de ontwikkeling van een klimaatlandschap. De verkoop van Waddenglas als tuinbouwgebied is daarom stop gezet om te onderzoeken of een klimaatlandschap met of in dit gebied mogelijk is.

Voor dit klimaatlandschap heeft de raad in de vergadering van 10 juli 2025 besloten om de ontwerpfase te starten. Het vooruitzicht dat er een glastuinbouwgebied komt, wordt daarmee steeds kleiner. De vraag die daardoor actueel is, is de vraag of de boekwaarde van ca. € 9.3 miljoen nog wel in stand is te houden. Conclusie is dat we de huidige boekwaarde niet in stand kunnen houden. De raad heeft in de vergadering van 18 december 2025 besloten om de boekwaarde van ca. € 9,3 miljoen af te boeken naar € 5,3 miljoen passend bij een klimaatlandschap. De financiële uitkomsten van de exploitatie van een klimaatlandschap zijn op dit moment (medio 2026) lastig te voorspellen. Het maximaal risico is wanneer de gronden uiteindelijk tegen een agrarische waarde van ca. € 4,6 miljoen worden verkocht. Dat betekent een risico van ca. € 700.000. De kans hierop wordt als gemiddeld ingeschat. Risicobeheersing De risico’s worden zoveel mogelijk beperkt door beheersmaatregelen. Dat betekent de kosten beperken. Max. financieel risico Kans I/S Factor € 700.000 Gemiddeld (50%) I 1 Risico: Kie-1 Kie fase 1 is een bedrijventerrein aan de zuidwestkant van Franeker. Alle kavels zijn in 2025 verkocht of in optie uitgegeven. De boekwaarde per 01-01-2026 bedraagt ca. € 1,29 miljoen. Vanwege de netcongestie zal de grex naar verwachting pas in 2031 sluiten met een tekort van ca. € 1,73 miljoen.

Hiervoor is een voorziening getroffen. Het risico ligt vooral bij de ontwikkeling van de kosten(- stijging). Alhoewel er rekening is gehouden met een post onvoorzien kan de kostenontwikkeling leiden tot een groter tekort. De kans dat het tekort groter wordt kan als gemiddeld beoordeeld worden, gelet op de onzekere prijsontwikkelingen van de laatste periode. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 92 Risicobeheersing Omdat de kavels zo goed als verkocht zijn zal de komende periode in het teken staan van het beheersen van de kosten. Max. financieel risico Kans I/S Factor € 0 Gemiddeld (50%) I 1 Risico: Kie-2 Kie fase 2 is een uitbreiding aan de westkant van het bestaande bedrijventerrein Kie fase 1. Het bestemmingsplan en ook de grondexploitatie is in de raadsvergadering van 7 maart 2024 vastgesteld. De boekwaarde per 1-1-2026 bedraagt ca. € 300.000 negatief. Het geraamd eindresultaat is positief met ca. € 100.000. De belangstelling voor deze uitbreiding is goed, ook omdat fase 1 zo goed als uitverkocht is. Omdat we aan het begin staan van deze grondexploitatie zijn de risico’s diverse en kunnen ze groot worden. Het terrein moet nog bouwrijp gemaakt worden met de daarbij behorende aanbestedings- en uitvoeringsrisico’s. Onderdeel van het bouwrijp maken is de aanleg van nutsvoorzieningen, waarbij met name de beschikbaarheid van ruimte op het elektriciteitsnet een risico is.

In 2025 is gewerkt aan de voorbereidingen voor het bouwrijp maken en intensief overleg met de nutsbedrijven gevoerd. Daarnaast zal de belangstelling t.z.t. omgezet moeten worden naar daadwerkelijke verkopen, ook dat is een risico. Om het financieel risico concreter te maken is een ongunstiger scenario doorgerekend. Twee jaar vertraging en een verhoging van het rentepercentage van 2% naar 3% geeft een verwacht negatief resultaat van ca. € 300.000 op eindwaarde (2037). Risicobeheersing Naast het beheersen van de kosten, is inzet nodig om ruimte op het elektriciteitsnetwerk beschikbaar te krijgen, dan wel alternatieven te zoeken. Tegelijkertijd zal het contact met belangstellende bedrijven worden onderhouden. Max. financieel risico Kans I/S Factor € 300.000 Groot (75%) I 1 Risico: Project Alvestêdewyk De Alvestêdewyk is de uitbreidingslocatie voor woningbouw van Franeker. De eerste fase is in ontwikkeling en wordt inmiddels woonrijp gemaakt. Ongeveer 150 woningen zijn gerealiseerd. De tweede fase is bouwrijp gemaakt en woningbouw vindt plaats. Nadat door de marktpartij het openbaar gebied (deels) woonrijp is gemaakt vindt overdracht aan de gemeente plaats. Voor de gehele woonwijk geldt, dat deze door de marktpartij, o.b.v. een exploitatieovereenkomst + Addendum wordt ontwikkeld. In dit Addendum zijn nieuwe afspraken vastgelegd voor de ontwikkeling van fase 3 en 4 van de woonwijk.

Tevens zijn op basis hiervan in 2026 de gronden gelegen in deze 2 fasen overgedragen aan de marktpartij. Daarmee is de zogenaamde "Grondbank" gelijktijdig in administratieve en financiële zin opgeheven. Het positieve resultaat behaald met deze overdracht ad. € 1,2 miljoen is toegevoegd aan de Reserve S&D. Vanuit het Addendum is met de marktpartij een aanvullende financiële afspraak gemaakt. Deze voorziet in de situatie, dat er - binnen een periode van 5 jaar - voor de 3 en 4 fase geen enkele mogelijkheid tot woningbouw mogelijk mocht blijken. In dat geval rust er bij de gemeente nog een nabetalingsafspraak ter hoogte van € 2,2 mln. (peildatum 1 januari 2025) jaarlijks te vermeerderen met 4% rente. Per 1 januari 2027 is daarmee de stand van dit risico opgelopen tot € 2,4 mln. De Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 93 hiervoor vermelde € 1,2 miljoen reserve S&D wordt als eerste dekking op dit risico in mindering gebracht. Per saldo resteert daarna als risico € 1,2 miljoen. Risicobeheersing Waar mogelijk bevorderen dat de functie agrarisch in het Omgevingsplan Gemeente Waadhoeke wordt gewijzigd in wonen. Max.

financieel risico Kans I/S Factor € 1.200.000 Klein (25%) I 1 Risico: Baggerplan 2022-2030 In het door de raad op 11 november 2021 vastgestelde baggerplan 2022-2030 zijn de volgende waterwegen niet meegenomen: - watergangen gelegen in het landelijk gebied, deze zijn voor ca. 90 % in onderhoud bij het waterschap - nautisch vaarwater (dit is water bestemd voor (recreatie) scheepvaart), bestaande uit “opfearten” die niet als vaarweg zijn geclassificeerd, - reeds overgedragen (secundaire en hoofd)watergangen in de voormalig gemeente Menameradiel die binnen de Overdracht Stedelijk Waterbeheer (OSW) vallen. Deze watergangen zijn in beheer en onderhoud overgegaan naar het Wetterskip Fryslân . Het wel of niet baggeren voor ander gebruik dan waterafvoer (zogenaamde natte profiel) is een keuze en geen wettelijke verplichting. Het op peil houden voor de waterafvoer van deze wateren ligt bij de eigenaar. De uitvoering van het vastgestelde baggerplan is in 2022 opgepakt en in 2025 verder uitgevoerd. Gekozen is om eerst de wateren in het kader van het stedelijk water en de overdracht hiervan uit te voeren. Hiervoor is een bestek op de markt gebracht. Uitvoering heeft plaats gevonden in 2023 en 2024. Na de uitvoering is het stedelijk water op niveau. De afrekening met het Wetterskip heeft plaatsgevonden in 2024.

In het verdere baggerplan komen er mogelijk onvoorziene milieurisico's in de uitvoering. Risicobeheersing Zorgvuldige uitvoering. Max. financieel risico Kans I/S Factor € 0 Gemiddeld (50%) I 1 Risico: Alternatieven in beheerplannen In de vastgestelde beheerplannen (voor wegen, kunstwerken openbaar groen, gebouwen en openbare verlichting) zijn ten aanzien van het groot onderhoud alternatieven doorgevoerd die gericht zijn op kostenbesparing. Het onderhoudsniveau is bepaald op veilig, sober doch doelmatig. Keerzijde hiervan is dat op termijn het aan te pakken onderhoud behoorlijk groter wordt. De kans is aanwezig dat het onderhoud toch eerder uitgevoerd moet worden. Dit brengt een risico met zich mee. Daarnaast zal de komende jaren de ondergrondse infrastructuur (glasvezel, stroom) behoorlijk op de schop gaan, waardoor misschien binnen de beheerplannen met de planning geschoven moet worden. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en een gemiddelde kans. Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Risicobeheersing Door werk met werk te maken wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten laag gehouden. Max. financieel risico | Kans | I/S Factor € 1.000.000 | Gemiddeld (50%) | I | 1 Risico: Seizoenschade gemeentelijke kapitaalgoederen Extremere weersomstandigheden zorgen voor een grotere belasting van de kapitaalgoederen.

Dit brengt het risico van ongepland onderhoud met zich mee. Dit risico wordt met het huidige klimaat steeds groter en speelt nu in droge hete zomers en kwakkelende winters. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en de kans op gemiddeld. Risicobeheersing Door inspecties en tweejaarlijkse actualisering van financiële paragraaf van de beheerplannen wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten beperkt gehouden. Max. financieel risico | Kans | I/S Factor € 1.000.000 | Klein (25%) | I | 1 Risico: Misschatting in beheerplannen De kosten voor vervanging en groot onderhoud in beheerplannen is gebaseerd op inspecties en reële schattingen. In totaal bedraagt de omvang van de beheerplannen in de planperiode afgerond € 14.394.000. Er is een kans op misschatting, voordelig en nadelig. Dit kan leiden tot extra kosten, stel 5%. Door de economische situatie wordt door partijen hoger ingeschreven dan in de afgelopen jaren. Daardoor is er amper meer sprake van aanbestedingsvoordelen. Ten tijde van de Covid- pandemie en de oorlog in Oekraïne en onlangs de afsluiting van de straat van Hormuz zijn de prijzen van grondstoffen veel verder gestegen dan voorzien. Deze tendens lijkt zich met geopolitieke ontwikkelingen stevig door te zetten. Het risico op misschattingen wordt hiermee groter en stijgt naar gemiddeld.

Daarnaast worden de te onderhouden objecten steeds ouder en neemt het onderhoud toe. Risicobeheersing Regelmatig actualiseren van kostenramingen/financiële paragraaf beheerplannen. Max. financieel risico | Kans | I/S Factor € 719.700 | Gemiddeld (50%) | I | 1 Risico: Vervuilde bodemlocaties Gevallen van bodemverontreiniging zijn bekend als er eerder een bodemonderzoek heeft plaatsgevonden (en de resultaten daarvan ook bij de gemeente en/of provincie bekend zijn). Ook potentiële gevallen van bodemverontreiniging zijn eerder door de provincie (als bevoegd gezag Wet bodembescherming) geïnventariseerd op basis van historische activiteiten (zoals voormalige fabrieken, brandstoffenopslagen of stortplaatsen) die mogelijk gevolgen kunnen hebben voor de aanwezige bodemkwaliteit. Deze gegevens staan geregistreerd in het bodeminformatiesysteem van de provincie, FUMO en Friese gemeenten (die zijn aangesloten bij de shared service voorziening). Daarnaast heeft de gemeente een generieke bodemkwaliteitskaart (inclusief PFAS) voor het grondgebied vastgesteld. Daarmee is de huidige situatie van de aanwezige bodemkwaliteit adequaat in beeld. 94 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 95 Bij de voorbereidingen van nieuwe ontwikkelingen, wijzigingen van bestemmingsplannen, eigendomstransacties, nieuwbouwplannen e.d.

geldt dat er onderzoek dient te worden uitgevoerd naar de verschillende aspecten die bij de uitvoerbaarheid van een ontwikkeling een rol (kunnen) spelen, waaronder ook het uitvoeren van een verkennend bodemonderzoek. Op basis van actuele onderzoeksresultaten toetst de gemeente of de bodem milieuhygiënisch geschikt is voor de geplande vorm van bodemgebruik. Bij het actualiseren van onderzoeksgegevens of bij het uitvoeren van nieuw bodemonderzoek komt soms nieuwe informatie over de bodemkwaliteit naar voren. Heel soms wordt daarbij onverwacht een ‘nieuw geval’ van een oude bodemverontreiniging aangetroffen (wettelijk uitgangspunt hiervoor is dat deze is ontstaan vóór 1987, want daarna geldt de wettelijke zorgplicht) die nog niet eerder is ontdekt. Dat valt op voorhand (zonder onderzoek) doorgaans niet te voorzien en vormt in die zin in enige mate een risico voor de gemeente, voor zover het gemeentelijk eigendom betreft en er ter plaatse ontwikkelingen spelen die van belang zijn in relatie tot het beoogde bodemgebruik. Risicobeheersing Afwijkingen melden via reguliere P&C-cyclus. Max. financieel risico Kans I/S Factor € 500.000 Klein (25%) I 1 Risico: Vangnetuitkering Participatiewet (dienst SoZaWe) Gemeenten dienen tekorten op de budgetten van taakveld 6.3 Inkomensregelingen (programma 7 Sociaal Domein) zelf aan te vullen.

Als het tekort oploopt bestaat de mogelijkheid voor compensatie, oftewel een vangnetuitkering. Om voor compensatie in aanmerking te komen moet aan een groot aantal voorwaarden voldaan worden. Waadhoeke heeft over 2025 een vangnetuitkering aangevraagd, omdat er sprake is van een tekort. Voor 2026 en 2027 lijkt dit niet van toepassing. Risicobeheersing Initiatieven nemen en alert zijn om te voldoen aan de regels voor toekenning. Max. financieel risico Kans I/S Factor € 0 Klein (25%) I 1 Risico: Kosten Sociaal Domein De belangrijkste financiële risico’s zijn het open eind karakter van Zorg voor jeugd en WMO en de uitvoering van de Participatiewet. Daarbij zijn de demografische ontwikkelingen een belangrijke factor. De bevolking van Waadhoeke wordt ouder en de middelen volgen deze groei niet exact 1 op 1. Ook is de informatiestroom nog niet zodanig dat we een exact beeld hebben van de jaarlijks te verwachten uitgaven. Dit geldt met name voor het onderdeel Jeugd. De gemeente kan elk jaar een nieuwe groep jongeren krijgen die een geheel andere zorgbehoefte/zorgzwaarte heeft dan de groep die het jaar ervoor hulp nodig had. Bij de uitvoering van de Participatiewet wordt uitvoering gegeven aan de Business Case Fryslân West/Empatec, die financieel gezien een stabiel beeld geeft. Momenteel wordt gewerkt aan een visietraject sociale infrastructuur, waarvoor rijksmiddelen beschikbaar zijn.

Voor de risicoberekening is de begroting van programma 7 Sociaal Domein als basis genomen, met een risico van 10%. Risicobeheersing Nauwkeurig monitoren van de inkomsten en uitgaven binnen de P&C cyclus. Implementatie beheersmaatregelen m.b.t. GR Fryslân-West (rapport KoxkdeVoogd). Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 96 Max. financieel risico Kans I/S Factor € 6.520.000 Gemiddeld (50%) S 2 Risico: Gewaarborgde leningen Achtervang Stichting waarborgfonds Sociale Woningbouw Bij het gemeentelijk woonbeleid zijn gemeenten en corporaties op elkaar aangewezen. Corporaties investeren in sociale huurwoningen en maatschappelijk vastgoed. Voor de financiering sluiten zij leningen af die kunnen worden geborgd door de Stichting Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Het rijk en gemeenten vormen de achtervang van die borging. Mocht een corporatie niet in staat zijn om geborgde leningen af te lossen, dan zijn er afspraken over de betaling via het WSW. Borging vindt plaats in 3 schillen: 1) In eerste instantie wordt een beroep gedaan op eigen tegoeden van het WSW 2) Vervolgens kan het WSW een bedrag innen bij de corporaties die deelnemen aan het WSW 3) Pas wanneer dat niet voldoende is, verstrekken de staat (50%) en gemeenten (50%) als achtervangers op basis van achtervangovereenkomsten renteloze geldleningen aan WSW.

De kans dat de gemeenten op grond van de achtervangovereenkomst aangesproken worden om renteloze leningen te verschaffen, is onder de huidige omstandigheden bijzonder klein. Dat is sinds de oprichting van het WSW in 1983 ook nog nooit gebeurd. Conform opgave VNG is de kans dat het Rijk en gemeenten in een jaar renteloze leningen aan het WSW moeten verstrekken niet meer dan 1%. Gemeente Waadhoeke staat voor 50% van het op basis van verdeelsleutels toegerekende bedrag in de achtervang; zijnde 50% * € 145,4 miljoen = € 72,7 miljoen. Direct garant De gemeente staat daarnaast rechtstreeks garant voor leningen aan onder andere diverse woningstichtingen. Bruto bedraagt het bedrag aan gewaarborgde leningen waarvoor de gemeente 100% garant staat € 8,395 miljoen. De kans dat een beroep gedaan wordt op de garantstelling van de gemeente is zeer klein, maar wel aanwezig. Max. financieel risico Kans I/S Factor € 8.395.000 Zeer klein (5%) I 1 Risico: Verstrekte langlopende geldleningen De gemeente heeft in het verleden een aantal langlopende leningen verstrekt aan o.a. De Bildtse Slag (gymlokaal) waardoor de restant som nog € 718.000 is. Daarnaast is er een lening toegezegd aan de MFC Menaam van € 472.000. De kans dat een lening niet wordt afgelost aan de gemeente is zeer klein maar wel aanwezig. Risicobeheersing De mogelijkheden van risicobeheersing zijn beperkt. Max.

financieel risico Kans I/S Factor € 1.190.000 Zeer klein (5%) I 1 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 97 Risico: Inrichtingsplan Franekeradeel-Harlingen Door jarenlange gas- en zoutwinning in Waadhoeke is schade ontstaan door bodemdaling. Deze bodemdaling is vooral voor de landbouw en de waterhuishouding een groot probleem. Om de schade te herstellen/compenseren is het Gebiedsproject Franekeradeel-Harlingen opgestart. In het inrichtingsplan zijn maatregelen opgenomen gericht op verbetering van de waterhuishouding, infrastructuur, recreatie, landschap en cultuurhistorie. Ook zit een ruilverkaveling in het plan. Bij dit project is een groot aantal partijen betrokken: Provincie Fryslân (projectleiding), Wetterskip Fryslân, Frisia Zout BV, Vermillion Gas&Oil, gemeente Harlingen, gemeente Waadhoeke (de betalende partijen), Agrarische sector, Federatie van Dorpsbelangen en de Friese Milieufederatie. Het totale plan bevat ongeveer € 50 miljoen aan maatregelen. De gemeente Waadhoeke draagt ongeveer € 3,7 miljoen bij aan het plan. Hierin is begrepen € 1,8 miljoen voor de Maatschappelijke Plus. De Maatschappelijke Plus (MP) heeft met name betrekking op de herinrichting van de dorpen Sexbierum, Oosterbierum en Tzummarum.

De uitvoering van werken in het kader van de bodemdaling is zo goed als afgerond en de aanbestedings- en uitvoeringsrisico's worden als zeer klein geschat Na afrekening van de MP is er nog restbudget beschikbaar. Dit restbudget wordt weer ingezet in de streek. De grondaankopen voor met name de ruilverkaveling worden door de betalende partijen voor gefinancierd: totaal voor plm. € 15 miljoen. De financiering door Waadhoeke bedraagt plm. € 750.000. Bij de afronding van de ruilverkaveling (gepland in 2026) worden de betalingen terug gestort. Sluitstuk van het Inrichtingsplan is de ruilverkaveling. Daarin wordt een aantal ha. toebedeeld aan de gemeente. Zoals de ondergrond voor de verbreding van de Ottemaleane/Kapellewei, de ondergrond van het fietspad Tzummarum - Boer. In 2025 is een aantal risico's afgenomen zoals de bijdrage van de gezamenlijke eigenaren, de b.t.w. verrekening en de kosten in het kader van de Lijst Geldelijke Regeling (LGR). In deze regeling worden de ingebrachte- en toebedeelde gronden financieel verrekend. De overbedeling is naar onze mening al (deels) financieel voldaan via onze bijdrage van € 3,7 miljoen maar zekerheid dat we binnen het budget blijven is er nog niet. De uiteindelijke eindafrekening van dit Inrichtingsplan en de LGR kan afwijken van het beschikbare budget waardoor het niet past binnen het beschikbaar gestelde budget van € 3.700.000.

Op basis van een voorlopige afrekening wordt ingeschat dat de gemeente ca. € 100.000 aan extra kosten te verwachten heeft. Eind 2026 wordt de definitieve eindafrekening verwacht. Risicobeheersing Voor het gehele plan is een risicoanalyse gemaakt. Deze analyse wordt gebruikt bij de uitvoering en monitoring van het inrichtingsplan. Met een voorlopige eindafrekening (90% versie voorjaar 2026) kan een beoordeeld worden wat het financieel resultaat is van de gemeente. Max. financieel risico Kans I/S Factor € 3.700.000 Zeer klein (5%) I 1 € 750.000 Zeer klein (5%) I 1 Risico: Verzelfstandigd Openbaar Onderwijs Financiële verantwoordelijkheid bij verzelfstandigd openbaar onderwijs. Als er tekorten ontstaan bij het openbaar onderwijs blijven de gemeenten eindverantwoordelijk. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 98 Risicobeheersing Een commissie van toezicht bestaande uit bestuurders. Periodieke (kwartaal) rapportages en periodiek overleg. De gemeente ontvangt elk jaar de begroting en de jaarstukken van het openbaar onderwijs. Deze stukken geven momenteel geen aanleiding tot zorgen. Max. financieel risico Kans I/S Factor € 1.000.000 Klein (25%) I 1 Risico: Geluidswal Menaam In 2008 is een aanlegvergunning door de gemeente Menameradiel afgegeven.

Er zijn nadien vele juridische bestuursrechtelijke procedures gevoerd over deze vergunning en over de omvang, vormgeving en samenstelling van deze grondwal. De vergunninghouder i.c. de voormalige grondeigenaar is bij dagvaarding van 16 april 2021 een civiele procedure gestart bij de rechtbank Noord-Nederland, locatie Leeuwarden i.v.m. onrechtmatig genomen, althans door de rechter vernietigde besluiten van de gemeente en de provincie Fryslân. Bij conclusie van repliek heeft zij haar eis gewijzigd. Zij vordert dat de gemeente en de provincie ieder afzonderlijk voor haar deel dan wel hoofdelijk worden veroordeeld een bedrag te voldoen van afgerond € 1.081.979,- te vermeerderen met wettelijke rente, kosten deskundigen, kosten rechtsbijstand en proceskosten. De vordering komt op een totaal van € 1.559.752,89. Partijen zijn vervolgens in overleg gegaan om te proberen de zaak in der minne te regelen. De procedure bij de rechtbank werd zolang aangehouden. Inmiddels is de procedure hervat. De zitting was op 9 juli 2025. Ter rolzitting van 29 oktober 2025 werd onze akte genomen en vonnis gevraagd (ook door GrondNet). Op 13 mei 2026 is het eindvonnis uitgesproken. Het oordeel van de rechtbank is – zeker gelet op de oorspronkelijke claim van GrondNet – voor de gemeente en provincie bepaald positief.

Kort samengevat worden de gemeente en de provincie hoofdelijk veroordeeld tot betaling aan GrondNet van een schadevergoeding van € 117.724,00 te vermeerderen met de wettelijke rente met ingang van 1 januari 2023 tot de dag van volledige betaling. De rechtbank compenseert de proceskosten. GrondNet heeft bij appèldagvaardingen van 27 juli 2026 hoger beroep tegen zowel gemeente Waadhoeke als provincie Fryslân ingesteld. De eerst dienende dag is 17 november 2026. GrondNet zal een memorie van grieven moeten indienen en wij vervolgens een memorie van antwoord. Bij dagvaarding van 31 december 2021 is een andere voormalige eigenaar van de grondwal een procedure gestart tegen de gemeente. Partijen zijn tezamen met de provincie en de verzekeraars van de beide overheden in overleg getreden. In 2022 is tussen partijen een schikking bereikt (€ 82.500), waarna de procedure bij de rechtbank is doorgehaald. Risicobeheersing De gemeente heeft de best estimate, die is opgesteld door het door de verzekeraar ingeschakelde expertisebureau Lengkeek, ontvangen. Lengkeek heeft de schade ingeschat op circa € 338.000. De verzekeraar heeft laten weten, dat voor vermogensschade een verzekerd bedrag van € 1.250.000 per aanspraak geldt. Dit bedrag behelst de kosten voor verweer en een eventuele schadevergoeding. Zoals hierboven aangegeven is er reeds een schadevergoeding uitgekeerd.

Het verzekerd bedrag is verminderd met een bedrag van € 82.500 tot een bedrag van € 1.167.500 minus de kosten van verweer. De kosten van verweer is nog wel een kostenpost om rekening mee te houden. Dit zal echter verdeeld moeten worden tussen beide partijen. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 99 Gemeente Waadhoeke kan hoofdelijk aansprakelijk worden gesteld voor de gehele vordering. Overigens bestaat er een bestuurlijke afspraak met de provincie voor een verdeling van 50/50 (dit is ook altijd door beide partijen het uitgangspunt geweest) waar de verzekeraar inmiddels formeel mee heeft ingestemd. De vordering (na verrekening: € 1.559.752,89 x 50 % = € 779.876,45) in de nog lopende zaak is blijkens de akte lager dan het verzekerd bedrag (€ 1.167.500). De vermindering van de vordering met 50 % ziet op de verdeling van 50/50 tussen provincie en gemeente. Gelet op het eindvonnis van de rechtbank van 13 mei 2026 is de kans gering, dat de gemeente voor een deel van het uiteindelijke schadebedrag niet verzekerd is. Er is door GrondNet hoger beroep ingesteld dus hier kunnen geen rechten aan worden ontleend. Max. financieel risico Kans I/S Factor € 0 Klein (25%) I 1 Risico: Voormalig Oekraïense opvanglocatie Herbaijum Op 24 augustus jl. heeft gemeente Waadhoeke een dagvaarding ontvangen van de uitlener (hierna: eiseres) van de opvanglocatie te Herbaijum.

Het geschil dat eiseres voorlegt aan de kantonrechter heeft betrekking op de bruikleenovereenkomst die eiseres met gemeente Waadhoeke heeft gesloten. Eiseres is van mening dat de looptijd van de overeenkomst niet is gerespecteerd. Gemeente Waadhoeke deelt deze opvatting niet. Eiseres verzoekt de kantonrechter de gemeente te veroordelen tot: - Betaling van een bedrag van € 957.185,03 inclusief btw, te vermeerderen met wettelijke rente te berekenen vanaf de dag der dagvaarding tot aan de dag der algehele voldoening. - Betaling van een bedrag van € 60.779,50 inclusief btw per maand, met ingang van de maand september van het jaar 2026, te voldoen op de laatste dag van de maand waar de respectievelijke termijn betrekking op heeft, te vermeerderen met wettelijke rente te berekenen met ingang van de laatste dag van de maand waar de respectievelijke termijn betrekking op heeft tot aan de dag der algehele voldoening. - Betaling van een bedrag van € 25.600,65 ter zake schade, te vermeerderen met wettelijke rente vanaf de dag der dagvaarding tot aan de dag der algehele voldoening. - Betaling van de buitengerechtelijke kosten ten bedrage van € 6.560,93, te vermeerderen met wettelijke rente vanaf de dag der dagvaarding tot aan de dag der algehele voldoening.

- Betaling van de proceskosten, te vermeerderen met wettelijke rente indien betaling van de proceskosten niet plaatsvindt binnen veertien dagen na dagtekening van het door de kantonrechter te wijzen vonnis. Risicobeheersing Op 17 november aanstaande is de rolzitting bij de Rechtbank Noord-Nederland, locatie Leeuwarden, Sector Kanton. Gemeente Waadhoeke zal verweer voeren middels een conclusie van antwoord. Max. financieel risico Kans I/S Factor € 37.000 Gemiddeld (50%) I 1 Risico: Plafond BTW Compensatiefonds (BCF) Het is onzeker wat de ruimte onder het Plafond van het BTW Compensatiefonds gaat doen in de komende jaren en of er ruimte blijft onder het plafond. De ruimte kan ook negatief worden. In dat geval komt de negatieve ruimte ten laste van het gemeentefonds. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 100 Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft in afstemming met de VNG en de provinciale toezichthouders een advies opgesteld. Gemeenten mogen in de meerjarenraming voor de ruimte onder het plafond maximaal rekening houden met de laatst gerealiseerde ruimte. Voor 2027-2030 wordt rekening gehouden met de maximale ruimte (€ 525.000 op basis van de definitieve cijfers van 2025). Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. Max.

financieel risico Kans I/S Factor € 525.000 Zeer Klein/klein (10%) S 2 Risico: Stelpost Jeugd In de Hervormingsagenda Jeugd zijn naast inhoudelijke tevens financiële afspraken gemaakt tussen Rijk en de VNG. Onderdeel hiervan is de afspraak dat een onafhankelijke commissie van deskundigen een zwaarwegend advies geeft over de uitvoering van de agenda, mede in relatie tot de uitgavenontwikkeling in de Jeugdzorg. Het eerste advies van de commissie Van Ark is op 30 januari 2025 gepubliceerd. De financiële vertaling is door het Rijk verwerkt in de meicirculaire 2025 van het gemeentefonds. In 2028 en 2029 en verder zijn stelposten opgenomen met een onzeker karakter. Voor 2028 betekent dit een onzekere factor van € 873.000 en voor 2029 en verder ook. Voor 2027 is dus geen concreet risico omtrent de stelpost jeugd aanwezig. Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. Max. financieel risico Kans I/S Factor € 873.000 Zeer klein (5%) S 1 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Verzameltabel risicobeheersing Risico | Toelichting risico | Maximaal | Kans | S/I | Factor Bedragen x € 1 | financieel risico Grondexploitatie Waddenglas | Belangrijkste risico is een stagnerende | 700.000 | 50% | I | 1 ontwikkeling van de glastuinbouwsector. Kie-1 | Belangrijkste risico is de stagnerende verkoop.

Er | 0 50% | I | 1 is een voorziening gevormd, deze is al in mindering gebracht op het financieel risico. Kie-2 | Vertraging aanleg nutsleidingen. | 300.000 | 75% | I | 1 Alvestedenwyk | Grond weer in eigendom bij gemeente, diverse | 1.200.000 | 25% | I | 1 scenario's denkbaar, onzekerheid over nog te nemen besluit. Totaal risico grondexploitatie | 2.200.000 Kapitaalgoederen Baggerplan 2022-2030 | Niet opgenomen werkzaamheden in het | 0 50% | I | 1 baggerplan 2022-2030. Alternatieven in beheerplannen | In de beheerplannen zijn ten aanzien van het | 1.000.000 | 50% | I | 1 groot onderhoud alternatieven doorgevoerd gericht op kostenbesparing. Seizoenschade gemeentelijke | Het onderhoudsniveau is gesteld op sober doch | 1.000.000 | 25% | I | 1 kapitaalgoederen | doelmatig. Keerzijde hiervan is dat de kans op acuut op te pakken achterstallig onderhoud Misschatting in beheerplannen | De kans is aanwezig dat extra onderhoud moet | 719.700 | 50% | I | 1 worden uitgevoerd. Dit brengt een risico met zich mee. Vervuilde bodemlocaties | Niet alle vervuilde bodemlocaties binnen de | 500.000 | 25% | I | 1 gemeente zijn in beeld gebracht. Totaal risico kapitaalgoederen | 3.219.700 Overige financiële risico's met een incidenteel karakter Vangnetuitkering PW | Risico op (gedeeltelijk) niet honoreren aanvraag | 0 25% | I | 1 Kosten Sociaal Domein | Variabelen m.b.t.

inkoop en het aanbieden van | 6.520.000 | 50% | S | 2 zorg zijn nog onzeker. Gewaarborgde leningen | De gemeente staat borg voor leningen aan | 8.395.000 | 5% | I | 1 diverse organisaties en stichtingen Verstrekte Langlopende | Risico dat de leningen niet worden terugbetaald | 1.190.000 | 5% | I | 1 leningen | door de desbetreffende organisatie Inrichtingsplan Franekeradeel- | Aanbestedings- en uitvoeringsrisico's. Inclusief | 3.700.000 | 5% | I | 1 Harlingen | de maatschappelijke plus. Voorfinanciering grondaankopen | 750.000 | 5% | I | 1 Verzelfstandigd Openbaar | Verzelfstandigd openbaar onderwijs, gemeenten | 1.000.000 | 25% | I | 1 Onderwijs | eindverantwoordelijk Geluidwal Menaam | Juridische procedure | 0 25% | I | 1 Opvanglocatie Herbaijum | Juridische procedure | 37.000 | 50% | I | 1 Plafond BCF | Ruimte onder plafond BCF | 525.000 | 10% | S | 2 Stelpost Jeugd | Extra structurele middelen jeugd | 873.000 | 5% | S | 1 Totaal overige financiële risico's met een incidenteel karakter | 22.990.000 101 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 102 Totaal benoemd risico 28.409.700 De ratio weerstandsvermogen bedraagt (afgerond): € 18.300.000 / € 11.500.000 = 1,59 (ruim voldoende) De stand van de algemene reserve is tot en met begrotingswijziging 7 van 2026, aangepast met claims en andere verplichtingen.

De kwantificering van de gelopen risico's is met behulp van Naris berekend op € 12,0 miljoen. Hierbij dient er rekening worden gehouden dat er een reserve grondexploitatie is gevormd ter dekking van de risico's binnen de grondexploitatie. De stand van de reserve grondexploitatie is per 01-01-2027 € 508.000. Hierdoor wordt ingeschat dat de gemeente ongeveer € 11,5 miljoen aan risico's loopt (€ 12 miljoen - € 0,508 miljoen). Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 103 C. Niet gekwantificeerde risico's, ontwikkelingen en onzekerheden De niet-gekwantificeerde risico’s hebben ook een (negatief) effect op de bedrijfsvoering en/of de financiële positie. Het effect is echter niet meetbaar gemaakt in euro’s. Hieronder is een groot aantal risico’s en onzekerheden benoemd, zowel eenmalig, structureel, groot, klein, etc. De volgorde van presentatie geeft geen indicatie van prioriteit of rangorde. We melden deze onderwerpen om een zo goed mogelijk beeld te geven van wat er speelt bij ons en in de omgeving van gemeenten. Materieel begrotingsevenwicht De (meerjaren) begroting moet materieel in evenwicht zijn, dat wil zeggen, dat structurele lasten gedekt moeten worden door structurele baten. Omdat een gemeente per definitie meer wensen dan mogelijkheden heeft zal er altijd spanning op de beschikbare middelen en dus ook op het begrotingsevenwicht staan.

Daarnaast zullen zich onmiskenbaar autonome ontwikkelingen voordoen waarmee geen rekening kon worden gehouden. We melden deze onderwerpen om een zo goed mogelijk beeld te geven van wat er speelt bij ons en in de omgeving van de gemeente. Risicobeheersing Om te voorkomen dat er teveel middelen worden ingezet wordt in de meerjarenbegroting altijd het jaar met de minst gunstige begrotingspositie als uitgangspunt genomen. Hierbij wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met toekomstige (autonome) ontwikkelingen in zowel de baten als de lasten. Kapitaallasten Conform de nota Reserves en Voorzieningen wordt alle bespaarde rente ten gunste van de exploitatie gebracht, met uitzondering van de bespaarde rente over het saldo van de algemene reserve boven de € 15,0 miljoen. Gevolg van dit besluit is dat de omvang van de reserves en/of voorzieningen direct van invloed zijn op de (rentelasten/baten in de) exploitatie en dat hierdoor de verschillen tussen begroting en rekening per jaar kunnen wisselen, zowel positief als negatief. Risicobeheersing Door mutaties in de overige reserves en voorzieningen is de verwachte rente-bate aangepast. In het meerjarenbeeld is rekening gehouden met een afname van de reserves en voorzieningen. Rijksbeleid (o.a. gemeentefonds, decentralisaties) Het rijksbeleid is van grote invloed op de gemeentelijke organisatie.

Bezuinigingen, decentralisatie van taken, herijking van het gemeentefonds zijn actuele onderwerpen die tot onzekerheden in het (financieel) beleid leiden. Actueel is de herziening van het gemeentefonds. De laatste stap van de herziening moet nog doorgevoerd worden. Deze wordt in de meicirculaire 2027 verwacht. Risicobeheersing De ontwikkelingen in het rijksbeleid worden op de voet gevolgd en waar mogelijk vertaald in maatregelen. Ten aanzien van de decentralisatie van taken is het uitgangspunt dat taken uitgevoerd worden op basis van beschikbaar budget. Risico’s in uitvoering en bedrijfsvoering worden beheerst door de samenwerking met omliggende gemeenten te zoeken. Kosten juridische bijstand bij gegrond verklaarde bezwaren Burgers hebben de mogelijkheid om bij de indiening van bezwaar- en/of beroepschriften tegelijk te verzoeken de kosten van juridische bijstand vergoed te krijgen. De gemeente is verplicht deze kosten te vergoeden als een bezwaar en/of beroep gegrond wordt verklaard en vaststaat dat het besluit waartegen de gronden van bezwaar en/of beroep zich richtten, onrechtmatig is genomen. Risicobeheersing Zorgdragen voor zorgvuldig voorbereide en daadkrachtig gemotiveerde besluiten. Financiële afwijkingen worden gerapporteerd in de P&C cyclus documenten.

Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 104 Verzekeringen De gemeente is in de meeste gevallen voor risico’s betreffende brand en storm verzekerd. Als basis daarvoor geldt de verzekerde waarde zoals die ten tijde van het afsluiten van de verzekering bekend was. De verzekerde waarden worden geïndexeerd en zijn per definitie op niveau. Eisen door ICT- en beveiligingsontwikkelingen naast extra aanschaf en vernieuwing van inventaris, computers e.d. leiden tot verandering. Wijzigingen wat betreft de verzekerde waarden moeten geregistreerd worden. Risicobeheersing Preventiebeleid draagt bij tot beperking van risico’s. WA-verzekering en frauderisico Op het terrein van de wettelijke aansprakelijkheid is in de jurisprudentie een verschuiving waarneembaar, waardoor de positie van de ‘benadeelde’ ten opzichte van de bestuursorganen sterker wordt. Ook is de aansprakelijkheid van werkgevers verruimd. Er is een toenemende claimbereidheid te bespeuren. De risico’s van besturen worden hierdoor vergroot. Risicobeheersing Preventiemaatregelen ter voorkoming van fraude in relatie tot integriteit. Automatisering/ICT Wij zijn voor onze dienstverlening en bedrijfsvoering sterk afhankelijk van een betrouwbare en beschikbare ICT-omgeving.

Verstoring of uitval van systemen, netwerkverbindingen of datacenters kan leiden tot uitval of beperking van gemeentelijke dienstverlening en (kritische) bedrijfsprocessen. Het technische beheer van onze ICT-omgeving is ondergebracht bij het Shared Service Centrum Leeuwarden (SSC). De kwaliteitsafspraken en dienstverleningseisen zijn vastgelegd in een Service Level Agreement (SLA) en bijbehorende Dossier Afspraken en Procedures (DAP). De gemeente blijft verantwoordelijk voor de beheersing van risico’s voor de eigen dienstverlening en informatievoorziening. Risicobeheersing Samen met het SSC treffen wij technische en organisatorische maatregelen om de beschikbaarheid en continuïteit van de ICT-voorzieningen te waarborgen. Risico’s en afhankelijkheden worden periodiek beoordeeld en waar nodig worden aanvullende maatregelen getroffen. Samen met het SSC voeren wij jaarlijks een uitwijktest uit, waarbij verstoring of uitval van ICT-voorzieningen wordt nagebootst en continuïteits- en herstelvoorzieningen worden getest. Daarbij wordt beoordeeld of systemen en dienstverlening binnen de vastgestelde termijnen kunnen worden hersteld. Deze oefening maakt onderdeel uit van het Bedrijfscontinuïteitsmanagement van de gemeente. Privacy & Informatieveiligheid De gemeente verwerkt grote hoeveelheden persoonsgegevens en andere gevoelige informatie.

Cyberdreigingen, menselijke fouten, onrechtmatige verwerking en tekortkomingen in de beveiliging, ook bij leveranciers en ketenpartners, kunnen leiden tot beveiligingsincidenten, datalekken of aantasting van de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie. De gevolgen kunnen aanzienlijk zijn: verstoring van de dienstverlening, verlies, onbevoegde kennisneming of openbaarmaking van informatie, onjuiste of onrechtmatige verwerking van persoonsgegevens, herstelkosten, aansprakelijkheid, toezichtmaatregelen, reputatieschade en aantasting van het vertrouwen in de gemeente. Ook kunnen inwoners, ondernemers, medewerkers en andere betrokkenen hierdoor worden benadeeld. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 105 Risicobeheersing De gemeente werkt structureel aan het beheersen van informatiebeveiligings- en privacyrisico’s. De Cyberbeveiligingswet (Cbw) en de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) vormen de wettelijke kaders. De Cbw stelt onder meer eisen aan risicobeheersing, beveiligingsmaatregelen en incidentmelding; op de naleving wordt toezicht gehouden. Voor de beveiliging van netwerk- en informatiesystemen is de Baseline Informatiebeveiliging Overheid 2 (BIO2) het verplichte overheidsbrede normenkader. Risico’s worden periodiek in kaart gebracht en beoordeeld, onder meer via de jaarlijkse RI&E Informatiebeveiliging.

Bevindingen uit risicoanalyses, audits, controles, zelfevaluaties en incidenten worden gebruikt om bestaande maatregelen te beoordelen en waar nodig te verbeteren. Daarbij worden technische, organisatorische en procedurele maatregelen getroffen om informatie, systemen en dienstverlening te beschermen. Nieuwe en gewijzigde verwerkingen van persoonsgegevens worden beoordeeld op privacyrisico’s. Waar de AVG dit vereist, wordt een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (Data Protection Impact Assessment, DPIA) uitgevoerd. Verwerkingsactiviteiten en datalekken worden geregistreerd en incidenten worden onderzocht en opgevolgd. Naast technische en organisatorische maatregelen blijft bewust en zorgvuldig handelen door medewerkers essentieel. Daarom besteden wij structureel aandacht aan kennis, bewustwording en gedrag op het gebied van informatiebeveiliging en privacy. De beheersing van deze risico’s is een organisatiebrede verantwoordelijkheid. Op grond van de Cbw is het ollege van B&W verantwoordelijk voor beslissingen over netwerk- en informatiebeveiliging en het toezicht op de uitvoering van maatregelen. De Chief Information Security Officer (CISO) adviseert en monitort op het gebied van informatiebeveiliging en digitale weerbaarheid. De Privacy Security Officer (PSO) ondersteunt de CISO en de Functionaris Gegevensbescherming (FG) bij informatiebeveiliging en privacy.

De FG adviseert over gegevensbescherming en houdt vanuit een onafhankelijke positie toezicht op de naleving van de AVG. CISO, FG en PSO stemmen waar nodig af, met behoud van de onafhankelijke positie van de FG. BTW Voor projecten met derden die met steun van de gemeente worden gefinancierd, of projecten waarvan de gemeente de projectleider is met steun van derden, is het erg belangrijk dat de btw component niet vergeten wordt. De Spuk Sport werd indertijd ingevoerd om het financiële nadeel van de verruiming btw- sportvrijstelling te compenseren (2019-2023). Bij de oude specifieke uitkering Spuk Sport werd het voorschot gebaseerd op de aanvraag. Bij de huidige Spuk Sport (geldt voor 2024, 2025 en 2026) wordt het voorschot gebaseerd op het gemiddelde van de gerealiseerde bestedingen van de laatste 3 SiSa-verantwoordingen. Voor de specifieke uitkering sport is € 177 miljoen (macro) beschikbaar in 2026. De gemeente Waadhoeke heeft een bedrag van € 323.910 aangevraagd. Als een gemeente uiteindelijk minder recht blijkt te hebben dan ze aan voorschot heeft gekregen, moeten ze dat deel terugbetalen, Eveneens geldt als de gemeente meer recht blijkt te hebben dan ze aan voorschot heeft gekregen krijgt ze het meerdere uitbetaald, met in inachtneming van een aantal voorwaarden.

De gemeente Waadhoeke loopt dus een risico voor het verschil tussen de originele aanvraag en het uitgekeerde bedrag. Voor de komende jaren krijgen gemeenten meer financiële duidelijkheid. Het ministerie van VWS heeft aangekondigd dat de SPUK Stimulering Sport en de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) vanaf 2027 worden samengevoegd tot één nieuwe regeling met een looptijd van drie jaar. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 106 Met een jaarlijks budget van € 257 miljoen voor de periode 2027-2029 biedt deze nieuwe SPUK gemeenten de mogelijkheid om sportaccommodaties, sport- en beweegstimulering en combinatiefuncties nog beter met elkaar te verbinden. Daarnaast wordt de verantwoording vereenvoudigd doordat gemeenten niet langer met twee afzonderlijke regelingen hoeven te werken. Risicobeheersing Periodiek en ad hoc overleg tussen afdeling Financiën en vakafdelingen. Daarnaast worden kredietaanvragen en boekingen gescreend op btw-vraagstukken. Horizontaal Toezicht De gemeente Waadhoeke heeft gekozen voor Horizontaal Toezicht (HT). Op deze manier vervalt, op termijn zodra er sprake is van aangepast toezicht, de 5-jaarlijkse controle en worden (nadelige) verrassingen achteraf voorkomen. Bij HT gaat het om het proces dat de belastingdienst bij alle fiscale facetten wordt betrokken. Vooraf en open overleg met de belastingdienst is hierbij belangrijk.

Een van de onderdelen die de gemeente moet ontwikkelen is het zgn. Tax Control Framework (TCF). Hierin worden alle processen die te maken hebben met fiscaliteit beschreven. De voortgang van de ontwikkeling van dit TCF is mede bepalend voor het in stand blijven van het convenant en voor het bereiken van aangepast toezicht. Risicobeheersing Borging in processen en toepassen van interne controles. VPB Vanaf 1 januari 2016 zijn gemeenten vennootschapsbelastingplichtig. De inventarisatie en implementatie van de Vpb-plicht en het doen van aangifte voor de eerste jaren is met behulp van Caraad Belastingadviseurs gedaan en momenteel met behulp van Fiscaliade. Uit de inventarisatie blijkt dat gemeente Waadhoeke 3 activiteiten met enige "winstpotentie" heeft waarover mogelijk Vpb verschuldigd is: - het straat parkeren, maar deze is voor de Vpb vrijgesteld, - het zich ontdoen van huishoudelijke afvalstoffen tegen een positieve opbrengst, - en de grondexploitatie, De opbrengst op restafval is gering zodat de Vpb zeer klein is. De grondexploitaties komen tot op heden niet door de spreekwoordelijke ‘ondernemerspoort’ waardoor er geen Vpb verschuldigd is. De aangiften vennootschapsbelasting t/m 2024 zijn gevolgd door de belastingdienst, ten aanzien van de activiteit afval is de Belastingdienst nog akkoord met onze pragmatische aanpak.

De aangifte Vpb 2024 is inmiddels ingediend en afgerekend, en betrof slechts afval. De deadline aangifte Vpb 2025 is 1 mei 2027. Voor 2026 is een voorlopige aanslag ontvangen en betaald. De wetgeving en jurisprudentie over de Vpb voor gemeenten blijft in beweging. Elk jaar moet opnieuw de Vpb-plicht beoordeeld worden. Risicobeheersing Goed volgen van de Vpb-regelgeving en -jurisprudentie die in beweging blijft. Bij nieuwe activiteiten alert zijn op mogelijke gevolgen voor de Vpb. Bij de nieuwe Grondexploitatie-opzetten de jaarlijkse actualisatie van de Vpb meenemen. Leerlingenvervoer Gemeenten zijn verplicht een regeling vast te stellen op basis waarvan ouders van leerlingen - onder bepaalde voorwaarden - aanspraak kunnen maken op bekostiging van vervoer van en naar school. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 107 Het vervoer omvat leerlingen van basisscholen, speciale scholen voor basisonderwijs en scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs. Leerlingen van het regulier voortgezet onderwijs die gehandicapt zijn kunnen in principe ook in aanmerking komen voor bekostiging van het vervoer. Uitgangspunt van de regeling is een bekostiging op basis van het openbaar vervoer. Als dat niet mogelijk is kan aangepast vervoer bekostigd worden. Risicobeheersing Het leerlingenvervoer is een zogenaamde “open-eind-regeling”.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://waadhoeke.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/ef7b6195-03cd-4801-bb4b-8fb7fc9d4e03?agendaItemId=9d269765-b50f-4db6-8b6d-c2b880ec76e4