CConstaterende datwaadhoeke
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Programmabegroting 2027

Gemeenteraad Waadhoeke 12 november 2026, gemeente waadhoekeBij agendapunt: Programmabegroting 2027 en begrotingswijziging 1 202758.050 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 7

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000 | Realisatie | Begroting | Begroting | Meerjarenraming 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | -91.411 | -84.736 | -85.882 | -84.923 | -81.834 | -81.660 Baten | 30.564 | 20.836 | 20.680 | 21.447 | 21.451 | 21.451 Saldo voor bestemming | -60.847 | -63.900 | -65.203 | -63.476 | -60.383 | -60.209 Dotatie/beschikking reserves | 572 | 2.064 | 144 | 0 | 0 | 0 Saldo na bestemming | -60.275 | -61.837 | -65.058 | -63.476 | -60.383 | -60.209 Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 6.1 | Samenkracht en burgerparticipatie 6.21 | Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO 6.22 | Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd 6.23 | Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal 6.3 | Inkomensregelingen 6.4 | WSW en beschut werk 6.5 | Arbeidsparticipatie 6.60 | Hulpmiddelen en diensten (WMO) 6.711 | Huishoudelijke hulp (WMO) 6.712 | Begeleiding (WMO) 6.713 | Dagbesteding (WMO) 6.714 | Overige maatwerkarrangementen (WMO) 6.751 | Jeugdhulp ambulant lokaal 6.752 | Jeugdhulp ambulant regionaal 6.753 | Jeugdhulp ambulant landelijk 6.762 | Jeugdhulp met verblijf regionaal 6.791 | PGB WMO 6.792 | PGB Jeugd 6.811 | Beschermd wonen (WMO) 56 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 6.812 | Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) 6.821 | Jeugdbescherming 6.822 | Jeugdreclassering 6.91 | Coördinatie en beleid WMO 6.92 | Coördinatie

en beleid Jeugd Beleidsindicatoren Programma 7 Sociaal domein Indicator | Eenheid | Waad | Neder | Bron | Perio- | Beschrijving hoeke | land | de Jongeren met delict | % | 1 | 1 | CBS - | 2023 | Het percentage jongeren (12-21 voor rechter | Jeugdmonitor | jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. Kinderen in | % | 5 | 6 | CBS - | 2024 | Percentage kinderen tot 18 jaar uitkeringsgezin | Jeugdmonitor | die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Werkloze jongeren | % | 2 | 2 | CBS Jeugd | 2024 | Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie. Netto | % | 72,0 | 73,2 | CBS - | 2025 | Het percentage van de arbeidsparticipatie | Arbeidsdeelname | werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking. Personen met een | Aantal per | 241,1 | 281,2 | CBS - | 2025 | Het aantal personen met een bijstandsuitkering | 10.000 | Participatiewet | uitkering op grond van de Wet inwoners van | werk en bijstand (WWB, t/m 18 jaar en | 2014) en de Participatiewet ouder | (vanaf 2015). De uitkeringen (leefgeld) aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen.

Lopende reintegratie- | Per 10.000 | 269,4 | 217,8 | CBS - | 2025 | Het aantal voorzieningen | inwoners | Participatiewet | reintegratievoorzieningen, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar. 57 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Programma 7 Sociaal domein Jongeren met | % van alle | 12,8 | 13,7 | CBS Jeugd | 2025 | Het percentage jongeren tot 18 jeugdhulp | jongeren tot | jaar met jeugdhulp ten opzicht 18 jaar | van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). Jongeren met | % | 1,6 | 1,0 | CBS Jeugd | 2025 | Jongeren met jeugdbescherming | jeugdbescherming betreft jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben gekregen. Jongeren met | % | 0,4 | 0,4 | CBS - | 2025 | Het percentage jongeren (12-22 jeugdreclassering | Beleidsinformatie | jaar) met een Jeugd | jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (12-22 jaar). Cliënten met een | Per 10.000 | 730 | 720 | CBS - Monitor | 2025 | Aantal per 10.000 inwoners in maatwerkarrangement | inwoners | Sociaal Domein | de betreffende WMO | WMO | bevolkingsgroep. Een maat- werkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. Voor de Wmo gegevens geldt dat het referentiegemiddelde ge- baseerd is op 327 deelnemende gemeenten.

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 13-10-2026) 58 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 59 Programma 8 Gezondheid en Duurzaamheid Gezondheid - De meest relevante SDG's Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 3, 6, 10 en 12 Gezondheid - Beleid In de nota gezondheidsbeleid 2023-2026 hebben we beschreven hoe we onze inwoners gezonder kunnen maken (bevordering), hoe we hen gezond houden (bescherming), en hoe we kunnen voorkomen dat onze inwoners ziek worden (preventie). Daarbij hebben we ambities geformuleerd op vier thema’s; gezonde leefstijl, vitaal ouder worden, mentale gezondheid en gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving. Deze ambities worden jaarlijks vertaald naar een uitvoeringsprogramma, waarbij wordt aangesloten bij actuele ontwikkelingen en maatschappelijke trends. Voor 2027 wordt nog éénmaal een uitvoeringsprogramma vastgesteld op basis van de huidige nota gezondheidsbeleid. Hiermee wordt de looptijd van deze nota met één jaar verlengd. We treffen tevens de voorbereidingen voor de ontwikkeling van een nieuwe nota gezondheidsbeleid, die wordt opgesteld in aansluiting op de landelijke gezondheidsnota. Daarbij houden we rekening met de basisfunctionaliteiten zoals beschreven in het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA).

We starten per 1 januari 2027 met de uitvoering van het programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Deze aanpak, gebaseerd op het IJslandse preventiemodel, richt zich op het voorkomen van alcohol-, tabaks- en drugsgebruik onder jongeren. Door te investeren in een positieve en stimulerende leefomgeving dragen we eraan bij dat jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Gezondheid - Bestuurlijk kader  Gezondheidsnota 'Sûnens foarop'- (samen) werken aan een vitaal en veerkrachtig Waadhoeke  Beleidsnotitie Waadhoeke Hartveilig - het gemeentelijk AED-beleid  Preventie- en handhavingsplan alcohol- en nicotinegebruik 2025-2029 Gezondheid - Ontwikkelingen Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) Vanaf 2027 treedt het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) in werking. Met AZWA bouwen we voort op de doelen uit het Integraal Zorgakkoord (IZA) (2021-2026) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) (2023-2026) en worden de middelen samengebracht in één brede regeling voor gemeenten. De gemeente zet deze middelen in voor onder andere het versterken van preventie, (mentale) gezondheid, mantelzorg, welzijn en de sociale basis. Daarbij ligt de focus op het realiseren en versterken van de afgesproken basisfunctionaliteiten en basisinfrastructuur, zodat inwoners laagdrempelig toegang hebben tot passende ondersteuning dichtbij huis.

Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 60 De uitvoering van het lokale werkkompas AZWA, waarin de gemeentelijke ambities en opgaven voor de periode 2027-2029 zijn uitgewerkt, gaat van start. Daarbij wordt nadrukkelijk ingezet op samenwerking tussen zorg, welzijn, onderwijs en andere maatschappelijke partners. Welzijn op Recept / Sociaal verwijzen Per 1 januari 2025 is de gemeente Waadhoeke gestart met Welzijn op Recept (WoR) als een tweejarige pilot. Welzijn op Recept is een vorm van sociaal verwijzen waarbij inwoners met psychosociale klachten, zoals eenzaamheid, stress of lichte mentale problematiek, via de huisarts of andere zorgprofessional worden doorverwezen naar passende welzijnsactiviteiten en ondersteuning in het sociaal domein. Het doel is om inwoners te ondersteunen bij het versterken van hun welzijn, participatie en zelfredzaamheid. Welzijn op Recept is de meest bekende en breed toegepaste vorm van sociaal verwijzen in Nederland. Sociaal verwijzen is vanaf 2027 opgenomen als basisfunctionaliteit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Vanuit deze ontwikkeling en de ervaringen die worden opgedaan binnen de pilot streven we ernaar om Welzijn op Recept/sociaal verwijzen de komende jaren stapsgewijs uit te breiden naar andere gebieden en huisartsenpraktijken in de gemeente Waadhoeke.

Gezondheid - Wat willen we bereiken? Iedereen heeft de kans om zo gezond mogelijk te leven en de best mogelijke gezondheid te ervaren Alle Waadhoekers kunnen vitaal ouder worden en een betekeningsvol leven leiden Een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving In Waadhoeke heeft iedereen de kans om mentaal gezond op te groeien, te wonen en te werken De leefomgeving van Waadhoeke is zo ingericht dat gezond leven gemakkelijk is en de gelegenheid biedt tot meedoen en ontmoeting. Inwoners voelen zich prettig en verbonden met elkaar Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 61 Gezondheid - Wat gaan we daarvoor doen? Iedereen heeft de kans om zo gezond mogelijk te leven en de best mogelijke gezondheid te ervaren  Sport, beweging en een gezonde leefstijl stimuleren en faciliteren.  Het vergroten van zelfmanagement en gezondheidsvaardigheden door middel van ondersteuning van programma's op het gebied van lezen, rekenen en digitale vaardigheden, bijvoorbeeld via het Digi-taalhuis in de bibliotheek.  De toegankelijkheid van het sportaanbod vergroten en werken aan een sociaal veilig en inclusief sportklimaat door de inzet van de verenigingsondersteuner en het inclusieve sportaanbod.  Verkenning van de eerstelijns huisartsenzorg dichtbij huis. We gaan na of en hoe we de 'best practices' van huisartsenzorg kunnen toepassen.

 We nemen deel aan het OKO-implementatietraject van het Trimbos-instituut, met als doel middelengebruik onder jongeren te voorkomen en hun mentale welzijn te bevorderen.  Inzetten op een rookvrije generatie. Hiervoor gaan we het aantal rookvrije locaties uitbreiden met name bij kinderopvanglocaties, scholen en sportaccommodaties. Alle Waadhoekers kunnen vitaal ouder worden en een betekeningsvol leven leiden  Sport en beweegparticipatie van ouderen vergroten door het uitbreiden van het beweegaanbod.  Op basis van het wettelijke kader breiden we het aanbod van valpreventie uit.  Onze inwoners kunnen zo lang mogelijk thuis blijven wonen door inzet van interventies gericht op (het vergroten) van vitaliteit, veerkracht en lichamelijke activiteiten, zoals het programma 'Sociaal Vitaal'.  Er is passend en laagdrempelig aanbod om eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. 'Dag!enDoen!' is hiervan een voorbeeld. Ook de inzet van 'Welzijn op Recept' kan bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid.  Participatie van ouderen bevorderen om zingeving en veerkracht te vergroten door inzet van bestaande subsidierelaties in het maatschappelijk veld.  Waadhoeke is een dementievriendelijke gemeente. We brengen hiervoor onder andere de training 'Goed omgaan met dementie' zowel intern als extern onder de aandacht.  Conform het mantelzorgbeleid ondersteunen we (jonge) mantelzorgers.

In Waadhoeke heeft iedereen de kans om mentaal gezond op te groeien, te wonen en te werken  Er is laagdrempelig (mentaal) zorg- en ondersteuningsaanbod, waarbij ook aandacht is voor het voorkomen van suïcide.  Er is uiterlijk in 2030 een dekkend en duurzaam aanbod van Welzijn op Recept/Sociaal verwijzen in de gemeente Waadhoeke.  Een blijvende inzet voor het vergroten van de weerbaarheid en veerkracht, specifiek voor jongeren door de inzet van rots & water trainingen, KIES-trainingen, het meidenwerk en voorlichting over sexting en grooming. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 62  Een lokale agenda voor de transformatie van mentale gezondheid en veerkracht wordt opgesteld. We versterken preventie, gezondheid en veerkracht en verminderen waar mogelijk afhankelijkheid van zwaardere ondersteuning. De leefomgeving van Waadhoeke is zo ingericht dat gezond leven gemakkelijk is en de gelegenheid biedt tot meedoen en ontmoeting. Inwoners voelen zich prettig en verbonden met elkaar  Er wordt gewerkt aan een omgeving die uitnodigt tot bewegen, (buiten)spelen en ontmoeten.  Met de invoering van de Omgevingswet is gezondheid een vast en belangrijk onderdeel geworden bij de belangenafweging in ruimtelijk beleid.  Inzet op een rookvrije omgeving.  Er is een dekkend AED-netwerk, conform de 6-minutennorm.

 Met de inzet van onder andere 'Voel je Goed! stimuleren we gezond voedselaanbod.  Er is een lokale aanpak omtrent gezondheidsverschillen. We passen daarvoor gezondheidsbevordering via de leefomgeving met voorrang toe in dorpen en wijken met gezondheidsachterstanden. Duurzaamheid - De meest relevante SDG's Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 6, 7, 13, 14 en 15 Duurzaamheid - Beleid Voor wat betreft milieu en duurzaamheid is het uitgangspunt samen op weg te gaan naar een gezonde, schone, veilige en duurzame leef- en woonomgeving en die voor de huidige en de komende generaties te behouden. Onder 'gezond' wordt verstaan dat tenminste wordt voldaan aan de wettelijke omgevingseisen ten aanzien van bodem, water, geluid, licht, geur, luchtkwaliteit en veiligheid. Voor wat betreft rioleringen ligt het zwaartepunt van het beleid op adequate uitvoering van de wettelijke taken zoals genoemd in de Waterwet, Wet gemeentelijke watertaken, Wet Milieubeheer en de Europese Kaderrichtlijn Water. Duurzaamheid - Bestuurlijk kader  Omgevingsvisie Waadhoeke;  Duurzaamheidsagenda 2025-2028;  Donkertebeleid ‘Tusken skimer en moarnsdage’;  Transitie Visie Warmte Waadhoeke;  Uitvoeringsstrategie Warmte Waadhoeke;  Bodemvisie Waadhoeke;  Uitvoerings- en handhavingsstrategie Fryslân 2025-2028.

Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 63 Duurzaamheid - Ontwikkelingen We worden wereldwijd geconfronteerd met grote duurzaamheidsproblemen. Door de opwarming van de aarde merken we ook in Waadhoeke een veranderend klimaat. De zeespiegel stijgt, er zijn lange perioden van extreme hitte en droogte of er is juist sprake van te veel regen. De invloed op de natuur is aanzienlijk met een verlies aan biodiversiteit tot gevolg. Het water en de bodem, de basis van ons bestaan, raken steeds meer vervuild en uitgeput. Al deze problemen maken de aarde steeds minder leefbaar voor de mens, voor dieren en planten. De urgentie om anders naar ons werk en onze manier van leven te kijken wordt steeds groter. Waadhoeke stimuleert en faciliteert de verandering naar een duurzame samenleving. Een samenleving waarin wij zo voor de aarde gaan zorgen dat zij ook voor ons kan blijven zorgen. Hoe wij dat doen beschrijven wij in onze ‘Duurzaamheidsagenda Waadhoeke 2025-2028’ met een focus op de thema’s Enerzjy, Natuer, Grûnstoffen, Wetter en Sels Oars. Als gemeente willen we een voorbeeld zijn voor duurzaam handelen waarbij we streven naar een energieneutrale gemeente in 2040. Ook dragen we als ‘Global Goals Gemeente’ met deze agenda bij aan de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde naties.

De komende jaren wordt het project Klimaatlandschap onderdeel van een Gebiedsproces Duurzaam Waadhoeke, waarbij we gemeentebreed de locaties en mogelijkheden voor duurzame opwek nagaan en energie, natuur, water en leefomgeving samenkomen. We onderzoeken ook de mogelijkheden om een eigen gemeentelijk warmte- en energiebedrijf op te zetten, in samenwerking met lokale coöperaties. Vanuit de duurzaamheidsagenda voeren we in 2028 het project 'Vergroenen gemeentegrond' uit. Vergunningverlening, toezicht en handhaving door de FUMO De Friese Uitvoeringsdienst Milieu en Omgeving (FUMO) staat de komende jaren voor de opgave om een verdere doorontwikkeling te maken, te voldoen aan landelijke eisen voor robuuste omgevingsdiensten en om haar rol om onder de Omgevingswet te adviseren over milieuthema’s. Deze keuzes leiden tot een aanzienlijke uitzetting van de begroting. Met deze uitzetting wil de FUMO toewerken naar een organisatie die in 2030 integraal opereert en aantoonbare maatschappelijke meerwaarde levert, in nauwe samenwerking met de deelnemers. In de zienswijze op de ontwerpbegroting 2027 is de FUMO opgeroepen om dit de binnen de voorgestelde uitzetting te realiseren. Tevens doet de zienswijze een oproep aan zowel de FUMO als de deelnemers om het plan te steunen. Dit uiteraard met een kritische blik, maar ook om de FUMO de ruimte te geven om dit plan zelfstandig te implementeren.

Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 64 Duurzaamheid - Wat willen we bereiken? Door het jaar heen verbruiken we niet meer energie dan we zelf duurzaam opwekken (energieneutraal in 2040) De huidige ecologische waarden in stand houden of - daar waar het kansrijk is - herstellen of versterken. Waadhoeke streeft naar groenblauwe structuur binnen en buiten de bebouwde kom, waarbinnen belangrijke hotspots met elkaar worden verbonden door natuurlijke coridors Maximale inzet op verbeteren van afvalscheiding, bewustwording, afvalpreventie, verwerking en hergebruik/circulaire economie Als gemeente een voorbeeld zijn voor duurzaam handelen waarbij we streven naar een energieneutrale gemeente in 2040 Ons donker buitengebied behouden en versterken Onze bodem en ondergrond beheren, beschermen en benutten Duurzaamheid - Wat gaan we daarvoor doen? Door het jaar heen verbruiken we niet meer energie dan we zelf duurzaam opwekken (energieneutraal in 2040)  Inwoners met een woning met een WOZ-waarde tot € 300.000 en een energielabel D, E, F of G of twee slecht geïsoleerde bouwdelen, kunnen een subsidie aanvragen voor verduurzamingsmaatregelen.  Het warmteprogramma voor Waadhoeke wordt opgesteld. Hierin werken we de aanpak voor de warmtetransitie voor de komende jaren verder uit. Het warmteprogramma wordt eind 2027 vastgesteld.

 Er volgt besluitvorming over de ontwerpfase van het Klimaatlandschap.  Het gebiedsproces vraagt om een zorgvuldige start. Daarvoor stellen we een startnotitie ‘Gebiedsproces Duurzaam Waadhoeke’ op. Hierin wordt het proces beschreven en is communicatie een belangrijk thema. We zorgen er voor dat plannen duidelijk zijn, zorgen serieus worden genomen en het draagvlak wordt vergroot.  Er wordt batterijbeleid opgesteld. Hierbij bieden we een duidelijk kader voor de beoordeling van initiatieven.  Met de Duurzaamheidslening en met de Verzilverlening ondersteunen we inwoners met het verduurzamen van hun woning.  Er komt een Soortenmanagementplan (SMP) met als doel om voor 2030 een gebiedsgerichte omgevingsvergunning aan te kunnen vragen bij de provincie Fryslân. Dit maakt het mogelijk om gedurende een periode van 10 jaar isolatiemaatregelen uit te voeren zonder dat per woning individueel ecologisch onderzoek nodig is. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 65  Het onderzoek naar een eigen gemeentelijke warmte- en energiebedrijf begint met het opstellen van een startnotitie.  Het onderzoeken van de mogelijkheden om een vorm van financiering te vinden voor energiecoöperaties om projecten op te starten die bijdragen aan de gemeentelijke ambities. De huidige ecologische waarden in stand houden of - daar waar het kansrijk is - herstellen of versterken.

Waadhoeke streeft naar groenblauwe structuur binnen en buiten de bebouwde kom, waarbinnen belangrijke hotspots met elkaar worden verbonden door natuurlijke corridors  Het opstellen van een monitoringsplan voor biodiversiteit.  Verschillende acties en campagnes om het bewustzijn op het gebied van natuur en biodiversiteit te vergroten.  Aan onze eigen organisatie blijven wij aandacht houden voor het uitbreiden van ecologisch beheer, het opwaarderen van gemeentelijke groene reststromen en hebben wij aandacht voor kleinschalige groene initiatieven van inwoners.  Wij geven invulling aan de subsidieregeling ‘Voedselbossen en realiseren pluktuinen’.  Bij projecten in de openbare ruimte hebben wij extra aandacht voor vergroening en klimaatadaptatie.  Initiatieven die op de Omgevingstafel worden besproken worden getoetst op duurzaamheid inclusief vergroening en klimaatadaptatie.  Bij (grotere) projecten organiseren we sessies vanuit de methode van het Ambitieweb. Het Ambitieweb Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW) is een praktisch hulpmiddel voor het inzichtelijk maken en realiseren van duurzame ambities voor een project. Maximale inzet op verbeteren van afvalscheiding, bewustwording, afvalpreventie, verwerking en hergebruik/circulaire economie  Uitvoeren zwerfafvalprogramma 'Samen Friesland Schoon'.  Monitoren (pluspakket) van de aanwezigheid van zwerfafval op 50 meetlocaties.

 Meedoen aan de herziene en hernieuwde bewustwordingscampagne 'Samen Halen We Alles Eruit' en ‘Van Afvalstof naar Grondstof’.  Uitvoeren onderzoek (sorteeranalyses) naar de samenstelling van het restafval uit huishoudens.  Als partner deelnemen en uitvoering geven aan de ambities van de Vereniging Circulair Fryslân.  Met twee voorbeeldprojecten meedoen aan de opdrachtgeversaanpak voor circulair bouwen.  Kennis uitwisselen en samenwerken met ketenpartners over het gebruik van duurzame materialen en circulaire grondstoffen.  Dorpen/wijken en verenigingen/instellingen voorlichting en bezoek scheidings- en bewerkingsinstallatie aanbieden over de verwerking van gescheiden afvalstromen.  De bestaande samenwerking met de landbouw voor lokaal hoogwaardig (her)gebruik van groene reststromen uitbreiden.  Inventariseren, vervangen, optimaliseren en opwaarderen van bestaande inzamelfaciliteiten en wijkvoorzieningen.  Het onderzoek naar de invoering van Diftar is gereed. In het 1e kwartaal wordt de raad hierover geadviseerd. Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Ons donker buitengebied behouden en versterken  | Doorgaan met het versterken van de beleving van donkerte en het bewustzijn van deze waarde bij onze inwoners, bedrijven en de eigen medewerkers.

 | In gesprek gaan met lichtbroneigenaren over bestaand licht en sluiten ons aan bij aanvragen om lichthinder te voorkomen met nieuwe verlichting.  | Bij het vervangen van straatverlichting wordt rekening gehouden met ons donkertebeleid en kijken we naar de mogelijkheden bij onze eigen gebouwen.  | we starten het proces om te komen tot een zoneringskaart en ondersteuning bij de verdere uitvoering voor het donkertebeleid en het juridisch vastleggen van regels en kaders. Onze bodem en ondergrond beheren, beschermen en benutten  | Toepassen geactualiseerde Nota Bodembeheer en Bodemkwaliteitskaart.  | Registeren van nieuwe bodemkwaliteitsinformatie en actualiseren van de informatievoorziening in het Bodeminformatiesysteem (shared service).  | Aanleveren van actuele informatie over milieu hygiënisch bodemonderzoek (SAD) en overheidsbesluit bodemverontreiniging (SLD)) voor het domein Milieukwaliteit van de Basisregistratie Ondergrond (BRO)  | We zijn actief partner van Salta: Kenniscluster Verzilting.  | Aansluiten bij onderzoek naar en monitoren van de vitaliteit van de landbouwbodem (incl. Bodemleven).

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000 | Realisatie | Begroting | Begroting | Meerjarenraming 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | -18.419 | -19.210 | -20.327 | -20.412 | -20.503 | -20.599 Baten | 15.712 | 15.040 | 16.221 | 16.316 | 16.411 | 16.506 Saldo voor bestemming | -2.707 | -4.169 | -4.106 | -4.096 | -4.092 | -4.093 Dotatie/beschikking reserves | 125 | 490 | 0 | 0 | 0 | 0 Saldo na bestemming | -2.582 | -3.679 | -4.106 | -4.096 | -4.092 | -4.093 Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 7.1 | Volksgezondheid 7.2 | Riolering 7.3 | Afval 7.4 | Milieubeheer 7.5 | Begraafplaatsen en crematoria 66 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 67 Beleidsindicatoren Programma 8 Gezondheid & Duurzaamheid Indicator Eenheid Waad hoeke Neder land Bron Perio- de Beschrijving Omvang huishoudelijk restafval Kg per inwoner 194 148 CBS Statistiek Huishoudelijk afval 2024 Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval. Hernieuwbare elektriciteit % 74,7 42,8 Rijkswaterstaat - Klimaatmonitor 2024 Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 13-10-2026) Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 68 Programma 9 Wonen en fysieke leefomgeving De meest relevante SDG's Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr.

3, 9, 11 en 15 Beleid Polders, dijken en akkers, watergangen, werelderfgoed de Waddenzee, monumentaal Franeker en de karakteristieke (terp)dorpen: samen typeren ze ons gebied. Ze geven Waadhoeke de ruimtelijke kwaliteit die inwoners en bezoekers zo waarderen. Er zijn ontwikkelingen die hierop van invloed zijn en om aandacht vragen. Denk daarbij aan ontwikkelingen in de landbouw (schaalvergroting, bodemdaling, verzilting, monocultuur, vergroten percelen), de groei van toerisme en recreatie, de demografische ontwikkelingen, de energietransitie en de veranderende woningmarkt. Het vinden van de juiste balans tussen de diverse belangen met het behoud van de gewenste ruimtelijke kwaliteit is een continue uitdaging. De Omgevingsvisie schetst de hoofdlijnen van de koers voor de fysieke leefomgeving. Daarnaast is het belangrijk om ons woonbeleid actueel te houden. Hiervoor stelt het college in 2027 een Volkshuisvestingsprogramma vast. Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 ingevoerd. Met de invoering van deze wet zijn alle ruimtelijke wet- en regelgeving, waaronder de WABO, WRO, Wet Milieubeheer, Woningwet e.d., vervangen door één wet. Aan de hand van de Omgevingsvisie, Omgevingsprogramma's en het gemeentedekkend Omgevingsplan werken we aan het beleid en de regels voor de fysieke leefomgeving.

Wet kwaliteitsborging voor het bouwen Gelijktijdig met de invoering van de Omgevingswet is de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) in werking getreden. Die wet heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Daarnaast is de aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van particuliere en professionele opdrachtgevers uitgebreid. Het betekent dat initiatiefnemers zelf een private kwaliteitsborger moeten aantrekken. De kwaliteitsborger doet de toetsing bouwbesluit, maakt een plan en monitort de uitvoering van de bouwwerkzaamheden. De gemeentelijke bouwtoezichttaken zijn daardoor deels te vervallen. De wet geldt in eerste instantie alleen voor bouwwerken vallend onder gevolgklasse 1 (voorbeelden hiervan zijn woningen, kleine bedrijfspanden, agrarische bouwwerken en voetgangers- en fietsbruggen). Bestuurlijk kader  Provinciale Verordening Romte;  Bestemmingsplannen en Structuurvisies;  Omgevingsvisie Waadhoeke;  Woonvisie Waadhoeke 2020 – 2030 Samen Sterk;

Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 69  Regionale woondeal 2022-2030;  Nota Grondbeleid 2025. Ontwikkelingen Wonen Waadhoeke staat, samen met strategische partners, voor het realiseren van woningbouwopgave die inspeelt op de continu veranderende vraag en behoeften in relatie tot de diverse beleidsvelden, zoals demografische ontwikkelingen (vergrijzing en ontgroening), biodiversiteit, duurzaamheid, hittestress en waterberging. Het recent uitgevoerde woonbehoefteonderzoek laat zien dat op dit moment sprake is van een grote druk op de huidige woningmarkt(voorraad) in Waadhoeke, waarbij in het achterhoofd gehouden moet worden dat op de langere termijn een trend van dalende inwoneraantallen en negatieve ontwikkelingen van het aantal huishoudens wordt voorspeld. De gemeente heeft daarom zowel aandacht voor de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad als ruimte voor nieuwbouw. In Waadhoeke ligt een opgave om op korte en middellange termijn passende en betaalbare huisvesting te realiseren. De vraag naar huizen is de laatste jaren flink toegenomen, door instroom uit andere gemeenten, door een grotere ‘eigen vraag’ en omdat de kwalitatieve vraag naar wonen verandert. De gemeente wil de (huidige) vraagbehoefte naar woningen zo goed mogelijk bedienen door maatwerk te leveren via het Volkshuisvestingsprogramma.

Woningbouwlocaties die voldoende concreet zijn, zijn terug te vinden op de gemeentelijke website. Ruimtelijke ordening Met de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 en de vaststelling van de Omgevingsvisie eind 2025 is het implementatietraject nog niet afgerond. De grootste opgave is het vertalen van het ruimtelijk beleid in het gemeentedekkend Omgevingsplan. Dit traject loopt door tot 2032. Kwaliteitscriteria Het stelsel van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) is een cruciale schakel in de bescherming van onze leefomgeving. Daarbij is het van groot belang dat er een geborgde kwaliteit van uitvoering en handhaving is. Deze borging is verankerd in de Omgevingswet en uitgewerkt in de landelijke kwaliteitscriteria. Voor gemeenten verandert de wijze waarop wordt toegezien op de landelijke kwaliteitscriteria. Waar het voldoen aan deze criteria momenteel nog voornamelijk als een zorgplicht geldt, zal hier de komende jaren nadrukkelijker op worden toegezien. De gemeente voldoet op dit moment nog niet volledig aan alle landelijke kwaliteitscriteria. Dit kan betekenen dat de gemeente op onderdelen nog functies of capaciteit mist om volledig aan de criteria te voldoen.

De komende jaren zal daarom in beeld worden gebracht welke aanvullende inzet nodig is en welke investeringen noodzakelijk zijn om de gemeentelijke organisatie verder in overeenstemming te brengen met de landelijke kwaliteitscriteria. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 70 Wat willen we bereiken? Er is aandacht voor de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad Er is ruimte voor nieuwbouw waarbij we zorgvuldig omgaan met de beschikbare ruimte Er is aandacht voor ruimtelijke kwaliteit Een goede woon-, werk- en leefomgeving en een vitale en duurzame woningvoorraad Er is voldoende aanbod van betaalbare huur- en koopwoningen In 2032 is in Waadhoeke een gemeentedekkend Omgevingsplan vastgesteld Landschap, natuur en landbouw versterken elkaar duurzaam, zodat we kunnen blijven genieten van een gezond en divers landschap Wat gaan we daarvoor doen? Er is aandacht voor de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad  Er komen voldoende levensloopgeschikte woningen en meer aanbod aan tussenvormen tussen zelfstandig wonen en het verpleeghuis op plekken waar professionele zorg blijvend aanwezig is. DIt kan door nieuwbouw maar ook door woningaanpassingen.  Door herbestemming, woningsplitsing en erfsplitsing benutten we bestaande gebouwen beter.  De aanbevelingen uit de evaluatie van de pilot 'Aanpak leegstand' worden uitgevoerd.

 We ondersteunen inwoners actief en financieel bij het verduurzamen of aanpassen van hun woning door onder andere de inzet van de duurzaamheidslening en de verzilverlening. Er is ruimte voor nieuwbouw waarbij we zorgvuldig omgaan met de beschikbare ruimte  In de lijn van het gemeentelijk Volkshuisvestingsprogramma wordt gewerkt aan een groot aantal woningbouwlocaties. Variërend van enkele woningen in kleinere dorpen tot meer grootschalige locaties in bijv. Franeker, Dronryp of St.-Annaparochie.  Het dossier Vliet - Tuinen wacht vanwege een beroepsprocedure op een uitspraak van de raad van State. Of het bestemmingsplan in stand blijft of op onderdelen moet worden Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 71 aangepast: in beide gevallen pakken we het vervolg zorgvuldig op met oog voor de kwaliteit van de leefomgeving en een goede inpassing in het gebied.  Vanuit een zorgvuldige omgang met de beschikbare ruimte kiezen we voor inbreiding waar het kan en uitbreiding waar het moet.  De inzet van flexibele woningen wordeen verkend en gestimuleerd om de druk op de woningmarkt te verlichten. Daarbij gaan we na welke locaties geschikt zijn en voor welke doelgroepen.  Met tijdelijke inzet zorgen we bij woningbouw en andere ruimtelijke ontwikkelingen voor zorgvuldige participatie en afstemming tussen alle partijen door inzet van een omgevingsmanager.

Er is aandacht voor ruimtelijke kwaliteit  In een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving is oog voor het belang en het behoud van groen.  Bij uitbreiding van wonen en bedrijvigheid zijn voldoende groene buffers.  Initiatieven op de intaketafel worden getoetst op duurzaamheid inclusief vergroening en klimaatadaptatie.  Bij (grotere) projecten organiseren we sessies rondom het Ambitieweb. Het Ambitieweb Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW) is een praktisch hulpmiddel voor het inzichtelijk maken en realiseren van duurzame ambities voor een project. Groen, natuur en ruimtelijke kwaliteit maken onderdeel uit van deze sessies.  We stellen middelen beschikbaar voor voeding van het fonds Stads- en dorpsvernieuwing (S&D) waarmee we kunnen werken aan de herstructurerings- en woningbouwopgave van Waadhoeke. Er is voldoende aanbod van betaalbare huur- en koopwoningen  In de prestatieafspraken tussen corporaties, huurdersverenigingen en gemeente worden afspraken gemaakt over het beschikbaarheid, verduurzaming, aandachtsgroepen en leefbaarheid rond sociale huurwoningen.  Met de starterslening worden starters geholpen bij het kopen van hun eerste woning.  De erfpachtpilot wordt verder vormgegeven. In 2032 is in Waadhoeke een gemeentedekkend Omgevingsplan vastgesteld  We werken verder aan het opstellen voor het Omgevingsplan voor Waadhoeke. Het transitieplan leveren we begin 2027 op.

 Bij het maken van nieuw beleid voor de fysieke leefomgeving is het uitgangspunt steeds het verminderen van regeldruk. Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Landschap, natuur en landbouw versterken elkaar duurzaam, zodat we kunnen blijven genieten van een gezond en divers landschap  | Bij planvorming (nieuwe ontwikkelingen) borgen we de landschappelijke inpassing.  | Er is structureel overleg met de agrarische ondernemers en natuurorganisaties.  | Via diverse acties uit de Duurzaamheidsagenda dragen we bij aan deze ambitie.  | We subsidiëren het plan van Fûgelwacht Franeker en andere initiatieven en geven ook zelf het goede voorbeeld in onze beheerplannen.

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000 | Realisatie | Begroting | Begroting | Meerjarenraming 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | -7.531 | -7.757 | -5.380 | -5.454 | -6.046 | -5.698 Baten | 3.633 | 4.153 | 1.842 | 1.973 | 1.334 | 987 Saldo voor bestemming | -3.898 | -3.603 | -3.538 | -3.481 | -4.711 | -4.711 Dotatie/beschikking reserves | 516 | -947 | 272 | 215 | 0 | 0 Saldo na bestemming | -3.382 | -4.550 | -3.266 | -3.266 | -4.711 | -4.711 Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 8.1 | Ruimte en leefomgeving 8.2 | Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 | Wonen en bouwen 72 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Beleidsindicatoren Programma 9 Woning en fysieke leefomgeving Indicator | Eenheid | Waad | Neder | Bron | Perio- | Beschrijving hoeke | land | de Gemiddelde WOZ | x €1.000 | 292 | 439 | CBS - Statistiek | 2026 | De gemiddelde WOZ waarde van waarde | Waarde | woningen. Onroerende Zaken Nieuw gebouwde | Aantal per | 5,3 | 8,4 | Basisregistraties | 2024 | Nieuw gebouwde woningen, woningen | 1.000 | adressen en | exclusief overige toevoegingen, woningen | gebouwen - | zoals transformaties. bewerking ABF Research Demografische druk | % | 81,9 | 71,3 | CBS Bevolkings- | 2026 | De som van het aantal personen statistiek | van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.

Gemeentelijke | € | 934 | 993 | COELO, Groningen | 2026 | Het gemiddelde totaalbedrag in woonlasten één- | euro's per jaar dat een persoonshuis-houden | éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. Gemeentelijke | € | 1.074 | 1.089 | COELO, Groningen | 2026 | Het gemiddelde totaalbedrag in woonlasten meer- | euro's per jaar dat een persoonshuis-houden | meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 13-10-2026) 73 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 74 Algemene Dekkingsmiddelen Inleiding De belangrijkste onderdelen van de algemene dekkingsmiddelen zijn de uitkeringen uit het Gemeentefonds en de vrij besteedbare lokale heffingen. Deze inkomsten worden niet toegerekend aan één of meerdere programma's omdat ze vrij besteedbaar zijn. Uitkeringen Gemeentefonds De grootste inkomstenbron van de gemeente is het Gemeentefonds. In deze programmabegroting is de meicirculaire 2026 meerjarig verwerkt. Mutaties na de kadernota 2027-2030 Naar aanleiding van de meest recente betaalspecificaties 2026 is een hogere raming van het gemeentefonds meegenomen. Dit geeft een positief effect van per saldo € 324.000 dat bestaat uit de volgende mutaties. Het effect van de stijging van de maatstaven is € 1.100.000 structureel.

We verwachten dat hiervan € 300.000 negatief gecorrigeerd wordt op de "ontwikkeling uitkeringsbasis". De decentralisatie-uitkering Faciiteitenbesluit wijzigt van € 59.000 positief naar € 42.000 negatief; effect € 101.000 negatief. Per saldo een positieve bijstelling van € 699.000. Hiervan gaat € 375.000 naar de loon- en prijscompensatie 2027 op onvoorzien met bestemming. Herverdeling In de meicirculaire 2027 wordt het effect van de laatste stap van de herverdeling van het gemeentefonds meegenomen. Hier wordt ook de aanpassing van de maatstaf huishoudens laag inkomen definitief in meegenomen. Reservering taakmutaties In de mutaties Gemeentefonds zijn enkele taakmutaties opgenomen waarvan nog niet bekend is hoe de kosten uit zullen vallen. Vandaar dat we deze bedragen vooralsnog parkeren op de post onvoorzien met bestemming in afwachting van nadere advisering. De belangrijkste mutatie is de nieuwe verdeling van de middelen voor Beschut Werk met ingang van 2027. Deze bedragen lopen op naar 2030. De reservering loopt dus ook op. BTW-Compensatiefonds Het BTW-Compensatiefonds (BCF) wordt gevoed uit het Gemeentefonds. Per jaar maakt het Rijk een inschatting van het bedrag aan aanvragen, het plafond. Het niet bestede bedrag uit het BCF vloeit terug naar het Gemeentefonds.

Op basis van provinciale afspraken mogen gemeenten een voorschot nemen op de verwachte onderschrijding in hun meerjarenraming. Met ingang van kadernota 2027- 2030 neemt Waadhoeke een stelpost van 100% van de verwachte onderschrijding op (zie uitgangspunten begroting). Voor 2026 gaat het om € 525.000. Mutatie stelpost afschaffen abonnementstarief WMO Het incidentele voordeel van het uitstel met een jaar is opgenomen onder de mutaties gemeentefonds. Naast dit voordeel doet zich ook een incidenteel nadeel voor van afgerond € 300.000. Dit betreft de bijbehorende inkomst (de te verwachten eigen bijdragen) die een aantal jaren geleden in onze begroting is opgenomen. Deze inkomst moet voor 2027 eveneens vervallen. De berekening is conform vorig jaar en gaat uit van een effect van het afschaffen van het abonnementstarief voor Waadhoeke van afgerond € 600.000. Het rijk geeft aan dat dit nadeel met eigen bijdragen van inwoners kan worden opgevangen. Wij hebben een inkomst van gelijke omvang als niet realistisch beoordeeld en deze bijgesteld naar de helft (€ 300.000). Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Mutaties stelposten Hervormingsagenda Jeugd In de Hervormingsagenda Jeugd zijn naast inhoudelijke ook financiële afspraken gemaakt tussen Rijk en de VNG. Gemeenten bevinden zich nog steeds in een financieel onzekere tijd wat betreft het budget voor de jeugdhulp.

Primair wordt dit veroorzaakt door bezuinigingen van eerdere kabinetten en door de ingeboekte besparingsmaatregelen voor de jeugdzorg vanaf boekjaar 2028. Als de beoogde kostendaling niet behaald wordt, dreigen er forse tekorten te ontstaan bij gemeenten. De Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd onder leiding van Tamara van Ark zal begin 2027 een uitspraak doen over de haalbaarheid van deze besparingsmaatregelen en hoe om te gaan met het verschil tussen kosten en beschikbare middelen voor de jeugdzorg bij gemeenten. In het Overhedenoverleg van 13 april jl. heeft het kabinet de afspraak rond de Commissie Van Ark herbevestigd. Daarbij heeft het kabinet onderstreept dat dit advies zwaarwegend en maatgevend is. Het ligt daarom voor de hand dat in de Voorjaarsnota 2027 (gedeeltelijk) compensatie zal volgen indien de kostenstijging zich voortzet en deze niet verwijtbaar is aan gemeentelijk handelen. Daarom kan het in de visie van de VNG niet zo zijn dat gemeenten op dit moment vanwege de oplopende kosten voor de jeugdzorg tal van bezuinigingen moeten doorvoeren op andere beleidsterreinen. Of lasten moeten verhogen om de begroting vanaf 2028 sluitend te krijgen. Dit levert op de korte termijn onzekerheid op voor u als gemeente. Deze onzekerheid maakt dat de VNG zich genoodzaakt ziet om ook dit jaar een begrotingsadvies af te geven.

Het begrotingsadvies van de VNG geeft voor de jeugdhulp het volgende aan: - Breng vanaf 2028 baten en lasten voor jeugdzorg in balans met stelposten, waarbij u de lasten voor jeugdzorg zo realistisch mogelijk raamt. De toezichthouder heeft aangegeven dat hij deze stelposten zal toestaan. Het rijk is immers verantwoordelijk voor tijdige invoering van wet- en regelgeving. Bij uitstel of afstel van wet- en regelgeving geldt dat dit voor rekening en risico rijk is. Dit is de bestendige gedragslijn, zoals deze ook in voorgaande jaren is toegepast. Begin 2027 zal de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd zich ook uitspreken over de balans tussen kosten en budget, over 2026/2027 en ook over 2028 en verder. De VNG adviseert ook hiervoor een stelpost op te nemen voor het resterende tekort. Voor deze stelpost geeft de toezichthouder aan dat hij op basis van de geldende wet- en regelgeving, en het daarop gebaseerde Gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK), niet akkoord kan gaan met deze stelpost. Dit geldt zolang er geen zwart-op-wit toezegging van het kabinet is dat het de kosten volledig compenseert naar aanleiding van de uitspraken van de deskundigencommissie. Wij hebben daarom voor dit onderdeel géén stelpost opgenomen, wat concreet betekent dat er realistische ramingen jeugdhulp in onze meerjarenraming staan, en tekorten zichtbaar zijn.

In onderstaande tabel zijn de effecten op de begroting Waadhoeke opgenomen. In de huidige meerjarenraming staat een stelpost opgenomen die bestaat uit twee componenten: anticiperen op lagere kosten in verband met trajectduur jeugdzorg en hogere baten in verband met eigen bijdrage jeugdzorg. In totaal heeft dit een voordelig effect met ingang van 2028 van afgerond € 0,9 miljoen, die al in de meerjarenraming was opgenomen. We hebben geen nieuwe stelposten opgenomen. Bedragen x € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stelpost Hervormingsagenda Jeugd | - | 873 | 878 | 878 Totaal | 0 | 873 | 878 | 878 Lokale Heffingen Het betreft hier alleen de lokale heffingen welke vrij besteedbaar zijn of waarvan de besteding niet gebonden is zoals in het BBV is omschreven, namelijk: 75 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 - de onroerende zaakbelasting; - de parkeerbelasting; - de reclamebelasting; - de toeristenbelasting. In de paragraaf Lokale Heffingen wordt hier verder op in gegaan. Overige posten in de Algemene Dekkingsmiddelen Onvoorzien Het opgenomen bedrag voor Onvoorzien (overig) bestaat uit drie componenten. De eerste is de post onvoorzien éénmalig, die dient ter dekking van eenmalige lasten. De tweede betreft de post onvoorzien structureel, die dient ter dekking van structurele lasten.

De derde is onvoorzien met bestemming waarin onder andere bedragen voor taakmutaties en loon- en prijscompensatie zijn gereserveerd. Overhead Het BBV schrijft voor dat de overhead apart inzichtelijk gemaakt moet worden. De definitie van overhead is: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. De overhead is als gevolg hiervan geen onderdeel meer van de programmalasten. In een aantal gevallen is het nodig overhead extracomptabel toe te rekenen, bijvoorbeeld bij de tarieven voor leges en heffingen (extracomptabel = verwerking van financiële gegevens buiten de boekhouding om). Gemeenten zijn vrij in de toe te passen systematiek. Waadhoeke berekent de overhead als een percentage van het begrotingstotaal exclusief de dotaties aan de reserves en het begrotingssaldo. Dit resulteert voor 2027 in een overheadpercentage van 11,30%. Een daling ten opzichte van de 12,29% in 2026. De daling wordt veroorzaakt doordat de overhead is gedaald van € 19,1 naar € 18,3 en het begrotingstotaal exclusief de dotaties aan de reserves is gestegen. Aan de hand van de notitie Overhead 2023 die per begrotingsjaar 2025 toegepast moet worden is vastgesteld dat sommige functies niet meer als overhead beschouwd kunnen worden maar rechtstreeks aan taken toegerekend moeten worden. In onderstaande tabel is de overhead uitgesplitst.

De kolom Primitief 2026 geeft de basis voor de berekening van het percentage 2026 weer. De gewijzigde begroting 2026 geeft de actuele stand van de budgetten overeenkomstig het overzicht "wat mag het kosten". De kolom Primitief 2027 is de onderbouwing voor het overheadpercentage 2027. Uitsplitsing Overhead | Primitief | Gewijzigde | Primitief Bedragen x € 1.000 | Begroting | Begroting | Begroting | Meerjarenraming 2026 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Ambtelijke organisatie | 14.045 | 14.533 | 12.982 | 12.957 | 12.957 | 12.957 Huisvesting | 1.318 | 1.392 | 1.580 | 1.485 | 1.485 | 1.485 ICT | 3.253 | 3.259 | 3.305 | 3.305 | 3.305 | 3.305 Overig | 502 | 579 | 405 | 405 | 405 | 405 Totaal | 19.118 | 19.764 | 18.272 | 18.152 | 18.152 | 18.152 76 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 77 Vennootschapsbelasting In het overzicht is conform de BBV voorschriften de te verwachten Vpb-heffing (Vennootschapsbelasting) opgenomen. In de begroting is deze voorlopig geraamd op nihil.

Gemeente Waadhoeke heeft op dit moment weinig tot geen fiscale ondernemingsactiviteiten, omdat:  Bij veel activiteiten die de gemeente uitoefent er geen sprake is van een onderneming omdat er geen vergoeding van derden wordt ontvangen;  Bij die activiteiten waarvoor wel vergoedingen van derden wordt ontvangen de opbrengsten niet meer dan kostendekkend zijn en er daardoor evenmin sprake is van een onderneming. Overigens is de wetgeving ten aanzien de Vpb-plicht voor gemeenten steeds in beweging. De gemeente verricht als onderneming activiteiten op het terrein van de grondexploitatie en bij afval (het zich ontdoen van huishoudelijke afvalstoffen tegen een positieve opbrengst). Per grondexploitatie moet worden beoordeeld in hoeverre er sprake is van winst dan wel verlies. De gerealiseerde en de geprognosticeerde kosten en opbrengsten per complex spelen hierin een rol. De grondexploitatie komt nu nog niet door de ondernemerspoort. Overige financiële middelen De gemeente is in het bezit van 134.319 aandelen Bank Nederlandse Gemeenten, 210 aandelen Afvalsturing Friesland N.V. en 21.265 aandelen N.V. Fryslân Milieu. Jaarlijks ontvangt de gemeente hierover dividenduitkeringen. Het dividend van de BNG is opgenomen onder de Algemene Dekkingsmiddelen. Het dividend van de N.V. Afvalsturing Friesland/N.V. Fryslân Milieu is opgenomen in het programma Wonen en fysieke leefomgeving.

Saldo van de financieringsfunctie De gemeente Waadhoeke heeft per 1 januari 2027 € 15,9 miljoen aan (langlopende) vaste geldleningen aangetrokken. De hiermee gepaard gaande externe rentelast voor 2027 is berekend op € 0,3 miljoen. Het gehanteerde rentepercentage voor eigen financieringsmiddelen is 2%. Uitgaande van een verwacht saldo aan reserves en voorzieningen per 1 januari 2027 van € 91,5 miljoen is € 1,8 miljoen berekend als rentelast eigen financieringsmiddelen. Het verwachte financieringsoverschot komt uit op € 2,6 miljoen. De rente over het financieringsoverschot wordt gebaseerd op de huidige rekenrente bij een positief saldo voor 2027 van 0%. De rentebate over het financieringsoverschot bedraagt in 2027 € 0. In totaliteit is er dus een rentelast van afgerond € 2,2 miljoen aan eigen en externe financieringsmiddelen. Aan de programma’s is op basis van de verwachte boekwaarden per 1-1-2027 een rentelast van € 2,1 miljoen toegerekend. Als voordelig saldo van de financieringsfunctie resteert € 0,1 miljoen.

Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Wat mag het kosten Bedragen x € 1.000 | Realisatie | Begroting | Begroting | Meerjarenraming 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten Onvoorzien structureel | 0 | -54 | -351 | -648 | -945 | -1.242 Onvoorzien overig | 0 | -2.585 | -2.356 | -2.391 | -2.727 | -2.960 Overhead | -18.501 | -19.764 | -18.272 | -18.152 | -18.152 | -18.152 Saldo financieringsfunctie | 662 | 419 | -65 | -65 | -65 | -65 Heffing VPB | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Overige lasten | -3.167 | -2.052 | -1.771 | -1.751 | -1.751 | -1.751 Totaal lasten | -21.005 | -24.035 | -22.815 | -23.007 | -23.640 | -24.170 Baten Overhead | 283 | 97 | 92 | 92 | 92 | 92 Gemeentefonds | 121.262 | 120.773 | 125.327 | 121.532 | 119.631 | 121.202 Lokale heffingen | 10.024 | 10.262 | 10.601 | 10.653 | 10.675 | 10.697 Overige financiële middelen | 384 | 189 | 234 | 234 | 234 | 234 Bespaarde rente / saldo | 1.691 | 1.650 | 1.831 | 1.831 | 1.831 | 1.831 financieringsfunctie Vennootschapsbelasting | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Overige baten | 1.184 | 808 | 626 | 626 | 626 | 626 Totaal baten | 134.828 | 133.779 | 138.711 | 134.968 | 133.089 | 134.682 Saldo voor bestemming | 113.823 | 109.744 | 115.896 | 111.961 | 109.449 | 110.512 Dotatie/beschikking reserves | -708 | 2.507 | 50 | 50 | 50 | 50 Saldo na bestemming | 113.115 | 112.250 | 116.091 | 112.011 | 109.499 | 110.562 Taakvelden In dit programma

zijn de volgende taakvelden opgenomen: 0.3 | Beheer overige gebouwen en gronden 0.4 | Overhead 0.5 | Treasury 0.61 | OZB woningen 0.62 | OZB niet-woningen 0.63 | Parkeerbelasting 0.64 | Belastingen overig 0.7 | Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 | Overige baten en lasten 0.9 | Vennootschapsbelasting (VpB) 0.10 | Mutaties reserves 0.11 | Resultaat van de rekening van baten en lasten 78 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Beleidsindicatoren Algemene dekkingsmiddelen Indicator | Eenheid | Waad | Neder | Bron | Perio- | Beschrijving hoeke | land | de Formatie | fte per 1.000 | 8,52 | Eigen gegevens | 2027 | Formatie begroting 2027 inwoners Bezetting | fte per 1.000 | 8,14 | Eigen gegevens | 2027 | Formatie begroting 2027 inwoners Apparaatskosten | Kosten per | 891 | Eigen begroting | 2027 | Formatie begroting 2027 inwoner Externe inhuur | Kosten als % | 3,29% | Eigen begroting | 2027 | Formatie begroting 2027 van totale loonsom + totale kosten inhuur externen Overhead | % van totale | 11,30 | Eigen begroting | 2027 | Peildatum 1-1-2027 lasten Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Er zijn geen gegevens voor Nederland aanwezig aangezien het hier gaat om eigen beleidsindicatoren.

79 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 80 4 Paragrafen Inleiding Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) maken de paragrafen verplicht onderdeel uit van de programmaverantwoording. Ze bevatten de verantwoording van wat in de overeenkomstige paragrafen van de programmabegroting is opgenomen. In de paragrafen dienen de beleidslijnen te worden vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten die een groot beslag op de financiële middelen (kunnen) leggen. Het betreft de volgende (door het Rijk voorgeschreven) paragrafen:  Lokale heffingen;  Weerstandsvermogen en risicobeheersing;  Onderhoud kapitaalgoederen;  Financiering;  Bedrijfsvoering;  Verbonden partijen;  Grondbeleid  Openbaarheid. Evenals vorig jaar is de paragraaf Taakstellingen toegevoegd. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 81 Paragraaf Lokale heffingen Inleiding De lokale of gemeentelijke heffingen in de gemeente Waadhoeke kunnen in drie soorten worden onderscheiden:  belastingen: onroerendezaakbelasting, parkeerbelasting, reclamebelasting en toeristenbelasting;  heffingen: riool- en waterzorgheffing en afvalstoffenheffing;  rechten: leges, begraafrechten, marktgelden en liggelden. Deze driedeling is voor het berekenen van tarieven van belang. De inkomsten uit belastingen zijn veel ruimer inzetbaar dan die van rechten en heffingen.

Er is geen maximum aan de opbrengsten en zij hoeven niet kostendekkend te zijn. Inkomsten uit heffingen moeten besteed worden ter bestrijding van lasten die met deze heffingen samenhangen. Voor rechten geldt dat de inkomsten dienen als compensatie voor lasten verbonden aan het leveren van een specifieke individuele dienst. Voor zowel heffingen als rechten geldt dat deze maximaal kostendekkend mogen zijn. Het is vanuit het budgetrecht aan de raad om de mate van kostendekkendheid vast te stellen (tot 100%). Beleid en algemene uitgangspunten In de nota Harmonisatie gemeentelijke belastingen/nota Lokale heffingen is het tariefbeleid van de gemeente Waadhoeke vastgelegd. Enkele uitgangspunten zijn:  Juridisch: de heffing is conform de wet-, regelgeving en beleidsregels en is toetsbaar door de belastingplichtige.  Eenvoud: Voor de belastingplichtige is de aard van de heffing en de hoogte van de tarieven op herkenbare wijze vastgelegd. De communicatie op de website en in de bijsluiter dient ter ondersteuning en draagt bij aan een voor de burger begrijpelijke uitleg van de in rekening gebrachte heffingen.  Rechtvaardig: de heffing en de hoogte van het tarief moeten voldoen aan de norm van redelijkheid en billijkheid.  Beheersbaar: de belastingheffing en -inning wordt binnen een compacte organisatie doelmatig en efficiënt ingericht.

Het streven is de perceptiekosten zo veel mogelijk te beperken.  Verordeningen zijn gebaseerd op de modelbepalingen zoals die door de VNG worden bekendgemaakt.  De hoogte van de te bepalen tarieven is gekoppeld aan de geraamde opbrengsten van de verschillende belastingsoorten in de begroting.  Het streven bij de leges en rechten is kostendekkendheid van de tarieven.  Het beperken van de (negatieve) financiële gevolgen voor een individuele belastingplichtige. Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Overzicht lokale heffingen Bedragen x € 1.000 | Primitief | Gewijzigde | Primitief Begroting | Begroting | Begroting | Meerjarenraming 2026 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 OZB | 9.592 | 9.592 | 9.932 | 9.954 | 9.976 | 9.998 Parkeerbelasting | 540 | 540 | 540 | 570 | 570 | 570 Reclamebelasting | 129 | 129 | 129 | 129 | 129 | 129 Rioolheffing | 7.298 | 7.398 | 7.832 | 7.927 | 8.022 | 8.117 Afvalstoffenheffing | 6.413 | 6.413 | 6.906 | 6.906 | 6.906 | 6.906 Leges | 1.789 | 1.789 | 1.779 | 1.779 | 1.539 | 1.539 Begraafplaatsrechten | 300 | 300 | 300 | 300 | 300 | 300 Marktgelden | 16 | 16 | 16 | 16 | 16 | 16 Liggelden | 72 | 72 | 72 | 72 | 72 | 72 Toeristenbelasting | 170 | 170 | 170 | 255 | 255 | 255 Totaal | 26.320 | 26.420 | 27.676 | 27.908 | 27.785 | 27.902 Belastingen Onroerendezaakbelasting (OZB) De OZB kan worden onderscheiden in OZB voor gebruikers van niet-woningen

en OZB voor eigenaren van een pand of een perceel grond. De belasting wordt opgelegd als betrokkene op 1 januari 2026 gebruiker is van een niet-woning respectievelijk bij het kadaster staat ingeschreven als eigenaar van een pand of perceel grond. In de begroting 2027 is gerekend met een autonome ontwikkeling voor areaaluitbreiding van € 22.000, een verhoging van de OZB met een inflatiecorrectie van 3,3% (inflatiepercentage 2025/CBS t- 2). De tarieven 2027 worden gebaseerd op de taxatiewaarde met als peildatum 01-01-2026. Tabel: Tarieven OZB. Het tarief is een percentage van de WOZ-waarde. Woningen | 2025 | 2026 | 2027 Eigenaarsdeel | 0,1168 | 0,1116 | NTB Gebruikersdeel Totaal | 0,1168 | 0,1116 | NTB Niet woningen | 2025 | 2026 | 2027 Eigenaarsdeel | 0,2460 | 0,2369 | NTB Gebruikersdeel | 0,1684 | 0,1672 | NTB Totaal | 0,4144 | 0,4041 | NTB Parkeerbelasting Onder de naam parkeerbelasting wordt een belasting geheven voor het parkeren van een voertuig op een bij, dan wel krachtens de verordening in de daarin aangewezen gevallen door het college van burgemeester en wethouders te bepalen plaats, tijdstip en wijze. Zowel in de begroting 2026 als in de begroting 2028 is rekening gehouden met een verhoging van € 30.000 overeenkomstig de kadernota 2026-2029 als ruimtebiedende maatregel.

82 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Reclamebelasting Onder de naam reclamebelasting wordt, binnen de gebieden zoals nader aangewezen in de Verordening reclamebelasting Waadhoeke een directe belasting geheven voor een aan of op een bouwwerk aangebrachte openbare aankondiging die zichtbaar is vanaf de openbare weg. Toeristenbelasting Voor het houden van verblijf met overnachten binnen de gemeente wordt via toeristenbelasting een directe belasting geheven. De toeristenbelasting is een bijdrage in de lasten van gemeentelijke voorzieningen door personen die niet in de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens zijn ingeschreven. In het meerjarenperspectief is met ingang van 2028 rekening gehouden met een verhoging van € 85.000 overeenkomstig de kadernota 2026-2029 als ruimtebiedende maatregel. Heffingen Uitgangspunt begroting 2027: De tarieven voor de riool- en waterzorgheffing en de afvalstoffenheffing worden niet automatisch geïndexeerd maar houden gelijke tred met de ontwikkeling in de kosten voor deze taakvelden. In deze kostenontwikkeling wordt rekening gehouden met indexering. Riool- en waterzorgheffing Met de vaststelling van het Water- en Rioleringsprogramma 2026-2030 (WRP) zijn de doelstellingen en activiteiten vastgelegd. De budgetten om het WRP uit te voeren zijn in de begroting overgenomen rekening houdend met loon- en prijsontwikkelingen.

Daarbij wordt de dotatie aan de voorziening Riolering tot en met 2035 ieder jaar met € 95.000 verhoogd om de kosten op termijn te kunnen dekken. De stijging van de kosten wordt doorberekend in de heffing wat resulteert in een verhoging van de tarieven ten opzichte van 2026 met 7,33%. Hieronder wordt een indicatie van de tarieven 2027 gegeven. De tarieven worden met de vaststelling van de verordening riool- en waterzorgheffing 2027 definitief vastgesteld. Tarieven riool- en waterzorgheffing | 2025 | 2026 | 2027 Eenpersoonshuishoudens | 278,00 | 292,40 | 313,60 Meerpersoonshuishoudens | 347,50 | 365,50 | 392,00 Afvalstoffenheffing De inzameling en -verwerking van huishoudelijk wordt (grotendeels) door Omrin verzorgd. Naar verwachting stijgen de tarieven voor inzameling met 6,0% en de kosten voor verwerking met 10% ten opzichte van 2026. De hoeveelheden te verwerken afval en de opbrengsten voor afval (lees grondstoffen) worden ten opzichte van 2026 gelijk geschat. De stijging van de kosten wordt doorberekend in de heffing wat resulteert in een verhoging van de tarieven ten opzichte van 2026 met 7,69%. Hieronder wordt een indicatie van de tarieven 2027 gegeven. De tarieven worden met de vaststelling van de verordening afvalstoffenheffing 2027 definitief vastgesteld.

Tarieven afvalstoffenheffing | 2025 | 2026 | 2027 Eenpersoonshuishoudens | 252,80 | 265,60 | 286,00 Meerpersoonshuishoudens | 316,00 | 332,00 | 357,50 83 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Kostendekkendheid heffingen De heffingen mogen ten hoogste kostendekkend zijn. Aan de hand van onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid inzichtelijk gemaakt. Bedragen x €1.000 Kostendekkendheid | Riool- en waterzorgheffing 2027 | Afvalstoffenheffing 2027 Lasten inclusief rente | 6.200 | 5.937 Baten exclusief heffingen | -20 | -610 Kwijtscheldingen | 284 | 284 Netto lasten | 6.464 | 5.611 Toe te rekenen kosten Overhead 11,30%* | 730 | 634 BTW | 971 | 1.009 Totale kosten | 8.165 | 7.254 Opbrengst heffing | 7.833 | 6.906 Dekkingspercentage | 95,93% | 95,20% * Het overheadpercentage wordt berekend op basis van de verhouding overhead/begrotingstotaal Rechten Leges De tarieven voor de leges worden jaarlijks aangepast en vastgelegd in de Legesverordening. In deze verordening worden de leges onderscheiden naar de volgende titels: 1. | Algemene dienstverlening 2. | Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning 3. | Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn en niet vallend onder titel 2 Voor zover de tarieven niet door het Rijk worden voorgeschreven dienen ze zo kostendekkend mogelijk te zijn.

Begraafplaatsrechten De begraafplaatsrechten kunnen worden onderscheiden naar: - | het vestigen van een grafrecht voor onbepaalde tijd of voor bepaalde tijd, en - | het onderhoud aan het algemene deel van de begraafplaats. De tarieven zijn vastgelegd in de Verordening lijkbezorgingsrechten Waadhoeke. In de begroting 2027 is uitgegaan van dezelfde geraamde opbrengst als in 2026. Vanaf 2024 zijn de opbrengsten begraafplaatsrechten beter uitgesplitst in jaarlijkse rechten en afkoopsommen voor toekomstig onderhoud. Er is geen sprake van verlaging van de grafrechten. Marktgelden en rechten voor standplaatsen en terrassen De marktgelden en andere rechten worden geheven voor het gebruik van openbare gemeentegrond en openbaar gemeentewater. De tarieven zijn voor het laatst vastgelegd in de Marktgeld- en retributieverordening 2018. In de begroting 2027 is uitgegaan van de structureel geraamde opbrengst in 2026. Liggelden Er worden liggelden geheven voor het gebruik van publieke voorzieningen bij vaartuigen die een ligplaats innemen binnen de gemeente Waadhoeke bij daarvoor door burgemeester en wethouders aangewezen ligplaatsen. De tarieven zijn vastgelegd in de Liggeldverordening Waadhoeke. In de begroting 2027 is uitgegaan van de structureel geraamde opbrengst in 2026.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://waadhoeke.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/ef7b6195-03cd-4801-bb4b-8fb7fc9d4e03?agendaItemId=9d269765-b50f-4db6-8b6d-c2b880ec76e4