Bijlage 1 Programmabegroting 2026
Tekst van het document
65
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 8.1 8.2 8.3
Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen
Beleidsindicatoren Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Indicator Eenheid Waad Neder Bron Perio- Beschrijving hoeke land de Gemiddelde WOZ waarde
x €1.000
269
398
CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken
2025 De gemiddelde WOZ waarde van woningen.
Nieuw gebouwde woningen
Aantal per 1.000 woningen
5,3
8,4
Basisregistraties adressen en gebouwen bewerking ABF Research
2024 Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties.
Demografische druk
%
81,1
70,7
CBS Bevolkingsstatistiek
2025 De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.
Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuis-houden
€
895
957 COELO, Groningen 2025 Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuis-houden
€
1.028 1.050 COELO, Groningen 2025 Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 26-8-2025)
66
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Algemene Dekkingsmiddelen Inleiding De belangrijkste onderdelen van de algemene dekkingsmiddelen zijn de uitkeringen uit het Gemeentefonds en de vrij besteedbare lokale heffingen. Deze inkomsten worden niet toegerekend aan één of meerdere programma's omdat ze vrij besteedbaar zijn. Uitkeringen Gemeentefonds De grootste inkomstenbron van de gemeente is het Gemeentefonds. In deze programmabegroting is de meicirculaire 2025 meerjarig verwerkt. Dempen ravijnjaar Het rijk heeft het gemeentefonds verhoogd voor de jaren 2026 en 2027 om het effect van het ravijnjaar te dempen. Het positieve effect is voor Waadhoeke berekend op € 1,2 miljoen. Gezien de grote ambitie van Waadhoeke voor het laatste jaar van de voorliggende meerjarenraming is in de kadernota 2026-2029 besloten om het bedrag "dempen ravijnjaar" te koppelen aan de toekomstige investeringen op Bloemketerp. Afschaffen abonnementstarief WMO Het effect van het afschaffen van het abonnementstarief voor Waadhoeke is afgerond € 600.000. Er wordt geen inkomst van gelijke omvang verwacht. In de kadernota 2026-2029 is besloten om een stelpost van de helft, en daarmee € 300.000 op te nemen. Er is rekening gehouden met invoering per 1 januari 2027. Op 24 juni 2025 heeft de Tweede Kamer het onderwerp controversieel verklaard met het oog op het demissionair kabinet en de komende verkiezingen.
Hierdoor is er een kans op uitstel van invoering. Reservering taakmutaties In de mutaties Gemeentefonds zijn enkele taakmutaties opgenomen waarvan nog niet bekend is hoe de kosten uit zullen vallen. Vandaar dat we deze bedragen vooralsnog parkeren op de post onvoorzien met bestemming in afwachting van nadere advisering. Dit zijn onder andere budgetten voor 'indexatie WMO in verband met verwachte vergrijzing van de bevolking'. Voor deze wordt jaarlijks een bedrag toegevoegd. Het bedrag voor 2026 van € 197.000 is ingezet als dekking voor de financiële gevolgen van de begroting 2026 van De Dienst (raad 22 mei 2025). BTW-Compensatiefonds Het BTW-Compensatiefonds (BCF) wordt gevoed uit het Gemeentefonds. Per jaar maakt het Rijk een inschatting van het bedrag aan aanvragen, het plafond. Het niet bestede bedrag uit het BCF vloeit terug naar het Gemeentefonds. Op basis van provinciale afspraken mogen gemeenten een voorschot nemen op de verwachte onderschrijding in hun meerjarenraming. Met ingang van kadernota 20262029 neemt Waadhoeke een stelpost van 100% van het verwachte de verwachte onderschrijding op. Voor 2026 gaat het om € 825.000. Jeugdhulp Er zijn extra middelen voor jeugdzorg beschikbaar gekomen, ook bekend onder de term "tekorten rekening rijk". Het groeipad van de Hervormingsagenda Jeugd is aangepast, geactualiseerd en er zijn aanvullende maatregelen voorgesteld.
In de Hervormingsagenda Jeugd zijn naast inhoudelijke tevens financiële afspraken gemaakt tussen Rijk en de VNG. Onderdeel hiervan is de afspraak dat een onafhankelijke commissie van deskundigen een zwaarwegend advies geeft over de uitvoering van de agenda, mede in relatie tot de uitgavenontwikkeling in de Jeugdzorg. Het eerste advies van de commissie Van Ark is op 30 januari 2025 gepubliceerd. De financiële vertaling is door het Rijk verwerkt in de meicirculaire van het gemeentefonds.
67
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
De provincie als toezichthouder geeft een begrotingsadvies, dat wij volgen. Daar waar het is toegestaan om stelposten op te nemen om kortingen van het rijk op het gemeentefonds te compenseren of te neutraliseren, doet Waadhoeke dit ook. Dit is de bestendige gedragslijn, zoals deze ook in voorgaande jaren is toegepast. In onderstaande tabel zijn de effecten op de begroting Waadhoeke opgenomen. De oude stelposten zijn vervallen. Met de meicirculaire zijn nieuwe stelposten opgenomen op basis van het begrotingsadvies van de provincie, die bestaat uit twee componenten: anticiperen op lagere kosten in verband met trajectduur jeugdzorg en hogere baten in verband met eigen bijdrage jeugdzorg. In totaal heeft dit een voordelig effect in 2028 en 2029 van afgerond € 0,9 miljoen. De VNG spreekt ook over het mogelijk opnemen van een bedrag in verband met de besparingsopgave van de Hervormingsagenda. Deze is door het Rijk geïndexeerd waardoor een hogere besparing wordt verondersteld. Gemeenten moeten zelf maatregelen treffen om deze besparing te realiseren. De provincie stond al geen stelpost voor de besparingen Hervormingsagenda toe, dus doet dat ook niet voor de geïndexeerde besparingsopgave. Waadhoeke heeft dit dus ook niet opgenomen. Na verwerking staan de volgende bedragen in de meerjarenraming: Bedragen x € 1.000 Stelpost Hervormingsagenda Jeugd Totaal
2026
2027
2028
2029
-
-
873
878
-
-
873
878
Lokale Heffingen Het betreft hier alleen de lokale heffingen welke vrij besteedbaar zijn of waarvan de besteding niet gebonden is zoals in het BBV is omschreven, namelijk: - de onroerende zaakbelasting; - de parkeerbelasting; - de reclamebelasting; - de toeristenbelasting. In de paragraaf Lokale Heffingen wordt hier verder op in gegaan. Overige posten in de Algemene Dekkingsmiddelen Onvoorzien Het opgenomen bedrag voor Onvoorzien (overig) bestaat uit drie componenten. De eerste is de post onvoorzien éénmalig, die dient ter dekking van eenmalige lasten. De tweede betreft de post onvoorzien structureel, die dient ter dekking van structurele lasten. De derde is onvoorzien met bestemming waarin onder andere bedragen voor taakmutaties en loon- en prijscompensatie zijn gereserveerd. Overhead Het BBV schrijft voor dat de overhead apart inzichtelijk gemaakt moet worden. De definitie van overhead is: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. De overhead is als gevolg hiervan geen onderdeel meer van de programmalasten. In een aantal gevallen is het nodig overhead extracomptabel toe te rekenen, bijvoorbeeld bij de tarieven voor leges en heffingen (extracomptabel = verwerking van financiële gegevens buiten de boekhouding om). Gemeenten zijn vrij in de toe te passen systematiek.
Waadhoeke berekent de overhead als een percentage van het begrotingstotaal exclusief de dotaties aan de reserves en het begrotingssaldo. Dit resulteert voor 2026 in een overheadpercentage van 12,29%. Een daling ten opzichte van de 12,51% 68
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
in 2025. Hoewel de overhead met afgerond € 0,6 miljoen is gestegen is het begrotingstotaal exclusief de dotaties aan de reserves en het begrotingssaldo relatief meer gestegen zodat het percentage lager uitvalt. In onderstaande tabel is de overhead uitgesplitst. De kolom Primitief 2025 geeft de basis voor de berekening van het percentage 2025 weer. De gewijzigde begroting 2025 geeft de actuele stand van de budgetten overeenkomstig het overzicht "wat mag het kosten". De kolom Primitief 2026 is de onderbouwing voor het overheadpercentage 2026. Uitsplitsing Overhead Bedragen x € 1.000
Ambtelijke organisatie Huisvesting ICT Overig Totaal
Primitief Begroting
Gewijzigde Begroting
Primitief Begroting
2025 13.285 1.414 3.012 638 18.348
2025 14.230 1.448 3.090 813 19.581
2026 14.045 1.318 3.253 502 19.118
Meerjarenraming 2027 13.525 1.298 3.253 477 18.553
2028 13.530 1.298 3.253 452 18.533
2029 13.500 1.298 3.253 452 18.503
Vennootschapsbelasting In het overzicht is conform de BBV voorschriften de te verwachten Vpb-heffing (Vennootschapsbelasting) opgenomen. In de begroting is deze voorlopig geraamd op nihil. Gemeente Waadhoeke heeft op dit moment weinig tot geen fiscale ondernemingsactiviteiten, omdat: Bij veel activiteiten die de gemeente uitoefent er geen sprake is van een onderneming omdat er geen vergoeding van derden wordt ontvangen; Bij die activiteiten waarvoor wel vergoedingen van derden wordt ontvangen de opbrengsten niet meer dan kostendekkend zijn en er daardoor evenmin sprake is van een onderneming. Overigens is de wetgeving ten aanzien de Vpb-plicht voor gemeenten steeds in beweging. De gemeente verricht als onderneming activiteiten op het terrein van de grondexploitatie en bij afval (het zich ontdoen van huishoudelijke afvalstoffen tegen een positieve opbrengst). Per grondexploitatie moet worden beoordeeld in hoeverre er sprake is van winst dan wel verlies. De gerealiseerde en de geprognosticeerde kosten en opbrengsten per complex spelen hierin een rol. De grondexploitatie komt nu nog niet door de ondernemerspoort. Overige financiële middelen De gemeente is in het bezit van 134.319 aandelen Bank Nederlandse Gemeenten, 210 aandelen Afvalsturing Friesland N.V. en 21.265 aandelen N.V. Fryslân Milieu. Jaarlijks ontvangt de gemeente hierover dividenduitkeringen.
Het dividend van de BNG is opgenomen onder de Algemene Dekkingsmiddelen. Het dividend van de N.V. Afvalsturing Friesland/N.V. Fryslân Milieu is opgenomen in het programma Volksgezondheid, Ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing. Saldo van de financieringsfunctie De gemeente Waadhoeke heeft per 1 januari 2026 € 17,1 miljoen aan (langlopende) vaste geldleningen aangetrokken. De hiermee gepaard gaande externe rentelast voor 2026 is berekend op € 0,4 miljoen. Het gehanteerde rentepercentage voor eigen financieringsmiddelen is 2%. Uitgaande van een verwacht saldo aan reserves en voorzieningen per 1 januari 2026 van € 82,5 miljoen is € 1,6 miljoen berekend als rentelast eigen financieringsmiddelen.
69
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Het verwachte financieringstekort komt uit op € 3,9 miljoen. De rente over het financieringstekort wordt gebaseerd op de huidige rekenrente bij een negatief saldo voor 2026 van 1%. De rentelast over het financieringstekort bedraagt in 2026 € 39.000. In totaliteit is er dus een rentelast van € 2,0 miljoen aan eigen en externe financieringsmiddelen. Aan de programma’s is op basis van de verwachte boekwaarden per 1-1-2026 een rentelast van € 2,1 miljoen toegerekend. Als voordelig saldo van de financieringsfunctie resteert € 0,1 miljoen. Wat mag het kosten Realisatie
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Lasten Onvoorzien structureel Onvoorzien overig Overhead
0 0 -16.934
-16 -2.017 -19.581
-93 -2.575 -19.118
-390 -2.466 -18.553
-687 -2.483 -18.533
-984 -2.645 -18.503
Saldo financieringsfunctie Heffing VPB Overige lasten Totaal lasten
849 -1 -1.565 -17.651
987 0 -1.873 -22.500
19 0 -1.703 -23.468
19 0 -1.703 -23.092
19 0 -1.703 -23.386
19 0 -1.703 -23.815
307
99
97
97
97
97
Gemeentefonds Lokale heffingen Overige financiële middelen Bespaarde rente / saldo financieringsfunctie
112.010 9.659 247 1.620
113.844 9.903 286 1.608
118.992 10.262 234 1.650
118.626 10.284 234 1.650
115.417 10.336 234 1.650
116.359 10.358 234 1.650
Vennootschapsbelasting Overige baten Totaal baten
0 689 124.530
0 594 126.333
0 629 131.863
0 641 131.531
0 641 128.374
0 641 129.338
Saldo voor bestemming
0
0
0
0
0
0
-6.641
-1.473
615
50
50
50
100.238
102.361
109.009
108.489
105.038
105.573
Bedragen x € 1.000
Baten Overhead
Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
70
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 0.3 0.4 0.5 0.61 0.62 0.63 0.64 0.7 0.8 0.9 0.10 0.11
Beheer overige gebouwen en gronden Overhead Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Parkeerbelasting Belastingen overig Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds Overige baten en lasten Vennootschapsbelasting (VpB) Mutaties reserves Resultaat van de rekening van baten en lasten
Beleidsindicatoren Algemene dekkingsmiddelen Indicator
Eenheid
Waad Neder hoeke land
Bron
Perio- Beschrijving de
Formatie
fte per 1.000 8,37 inwoners
Eigen gegevens
2026 Formatie begroting 2026
Bezetting
fte per 1.000 7,69 inwoners
Eigen gegevens
2026 Formatie begroting 2026
Apparaatskosten
Kosten per inwoner
838
Eigen begroting
2026 Formatie begroting 2026
Externe inhuur
Kosten als % 4,79% van totale loonsom + totale kosten inhuur externen
Eigen begroting
2026 Formatie begroting 2026
Overhead
% van totale 12,16 lasten
Eigen begroting
2026 Peildatum 1-1-2026
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 26-8-2025) Er zijn geen gegevens voor Nederland aanwezig aangezien het hier gaat om eigen beleidsindicatoren.
71
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
4 Paragrafen Inleiding Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) maken de paragrafen verplicht onderdeel uit van de programmaverantwoording. Ze bevatten de verantwoording van wat in de overeenkomstige paragrafen van de programmabegroting is opgenomen. In de paragrafen dienen de beleidslijnen te worden vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten die een groot beslag op de financiële middelen (kunnen) leggen. Het betreft de volgende (door het Rijk voorgeschreven) paragrafen: Lokale heffingen; Weerstandsvermogen en risicobeheersing; Onderhoud kapitaalgoederen; Financiering; Bedrijfsvoering; Verbonden partijen; Grondbeleid Openbaarheid. Evenals vorig jaar is de paragraaf Taakstelling toegevoegd.
72
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Paragraaf Lokale heffingen Inleiding De lokale of gemeentelijke heffingen in de gemeente Waadhoeke kunnen in drie soorten worden onderscheiden: belastingen: onroerendezaakbelasting, parkeerbelasting, reclamebelasting en toeristenbelasting; heffingen: riool- en waterzorgheffing en afvalstoffenheffing; rechten: leges, begraafrechten, marktgelden en liggelden. Deze driedeling is voor het berekenen van tarieven van belang. De inkomsten uit belastingen zijn veel ruimer inzetbaar dan die van rechten en heffingen. Er is geen maximum aan de opbrengsten en zij hoeven niet kostendekkend te zijn. Inkomsten uit heffingen moeten besteed worden ter bestrijding van lasten die met deze heffingen samenhangen. Voor rechten geldt dat de inkomsten dienen als compensatie voor lasten verbonden aan het leveren van een specifieke individuele dienst. Voor zowel heffingen als rechten geldt dat deze maximaal kostendekkend mogen zijn. Het is vanuit het budgetrecht aan de raad om de mate van kostendekkendheid vast te stellen (tot 100%). Beleid en algemene uitgangspunten In de nota Harmonisatie gemeentelijke belastingen/nota Lokale heffingen is het tariefbeleid van de gemeente Waadhoeke vastgelegd. Enkele uitgangspunten zijn: Juridisch: de heffing is conform de wet-, regelgeving en beleidsregels en is toetsbaar door de belastingplichtige.
Eenvoud: Voor de belastingplichtige is de aard van de heffing en de hoogte van de tarieven op herkenbare wijze vastgelegd. De communicatie op de website en in de bijsluiter dient ter ondersteuning en draagt bij aan een voor de burger begrijpelijke uitleg van de in rekening gebrachte heffingen. Rechtvaardig: de heffing en de hoogte van het tarief moeten voldoen aan de norm van redelijkheid en billijkheid. Beheersbaar: de belastingheffing en -inning wordt binnen een compacte organisatie doelmatig en efficiënt ingericht. Het streven is de perceptiekosten zo veel mogelijk te beperken. Verordeningen zijn gebaseerd op de modelbepalingen zoals die door de VNG worden bekendgemaakt. De hoogte van de te bepalen tarieven is gekoppeld aan de geraamde opbrengsten van de verschillende belastingsoorten in de begroting. Het streven bij de leges en rechten is kostendekkendheid van de tarieven. Het beperken van de (negatieve) financiële gevolgen voor een individuele belastingplichtige.
73
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Overzicht lokale heffingen Primitief
Gewijzigde
Primitief
Begroting
Begroting
Begroting
2025
2025
2026
2027
2028
2029
OZB
9.263
9.263
9.592
9.614
9.636
9.658
Parkeerbelasting
510
510
540
540
570
570
Reclamebelasting Rioolheffing
129 6.935
129 6.935
129 7.298
129 7.393
129 7.487
129 7.582
Afvalstoffenheffing
6.104
6.104
6.413
6.413
6.413
6.413
Leges Begraafplaatsrechten
1.459 300
1.459 300
1.789 300
1.789 300
1.789 300
1.789 300
Marktgelden
16
16
16
16
16
16
Liggelden Toeristenbelasting
72 135
72 135
72 170
72 170
72 255
72 255
Totaal
24.924
24.924
26.320
26.436
26.668
26.784
Bedragen x € 1.000
Meerjarenraming
Belastingen Onroerendezaakbelasting (OZB) De OZB kan worden onderscheiden in OZB voor gebruikers van niet-woningen en OZB voor eigenaren van een pand of een perceel grond. De belasting wordt opgelegd als betrokkene op 1 januari 2025 gebruiker is van een niet-woning respectievelijk bij het kadaster staat ingeschreven als eigenaar van een pand of perceel grond. In de begroting 2026 is gerekend met een autonome ontwikkeling voor areaaluitbreiding van € 22.000, een verhoging van de OZB met een inflatiecorrectie van 3,35% (inflatiepercentage 2024/CBS t-2). De tarieven 2026 worden gebaseerd op de taxatiewaarde met als peildatum 01-01-2025. Tabel: Tarieven OZB. Het tarief is een percentage van de WOZ-waarde. Woningen
2024
2025
2026
Eigenaarsdeel
0,1180
0,1168
NTB
Totaal
0,1180
0,1168
NTB
Niet woningen
2024
2025
2026
Eigenaarsdeel
0,2224
0,2460
NTB
Gebruikersdeel
0,1706
0,1684
NTB
Totaal
0,3930
0,4144
NTB
Gebruikersdeel
Parkeerbelasting Onder de naam parkeerbelasting wordt een belasting geheven voor het parkeren van een voertuig op een bij, dan wel krachtens de verordening in de daarin aangewezen gevallen door het college van burgemeester en wethouders te bepalen plaats, tijdstip en wijze. Zowel in de begroting 2026 als in de begroting 2028 is rekening gehouden met een verhoging van € 30.000 overeenkomstig de kadernota 2026-2029 als ruimtebiedende maatregel.
74
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Reclamebelasting Onder de naam reclamebelasting wordt, binnen de gebieden zoals nader aangewezen in de Verordening reclamebelasting Waadhoeke een directe belasting geheven voor een aan of op een bouwwerk aangebrachte openbare aankondiging die zichtbaar is vanaf de openbare weg. Toeristenbelasting Voor het houden van verblijf met overnachten binnen de gemeente wordt via toeristenbelasting een directe belasting geheven. De toeristenbelasting is een bijdrage in de lasten van gemeentelijke voorzieningen door personen die niet in de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens zijn ingeschreven. In de begroting 2026 is gerekend met een autonome ontwikkeling van € 35.000. In meerjarenperspectief is met ingang van 2028 rekening gehouden met een verhoging van € 85.000 overeenkomstig de kadernota 2026-2029 als ruimtebiedende maatregel. Heffingen Uitgangspunt begroting 2026: De tarieven voor de riool- en waterzorgheffing en de afvalstoffenheffing worden niet automatisch geïndexeerd maar houden gelijke tred met de ontwikkeling in de kosten voor deze taakvelden. In deze kostenontwikkeling wordt rekening gehouden met indexering. Riool- en waterzorgheffing In de begroting 2026 is rekening gehouden met de verhoging van de jaarlijkse dotatie aan de voorziening Riolering van 2021 t/m 2030: ieder jaar met € 94.500 naar uiteindelijk € 945.000.
Dit tezamen met een hoge kostenontwikkeling leidt tot een verhoging van de netto-lasten voor riolering en waterzorgtaken en dus een stijging van de tarieven riool- en waterzorgheffing ten opzichte van 2025. Hierna wordt een indicatie van de tarieven 2026 gegeven. De tarieven worden definitief vastgesteld met de vaststelling van de verordening riool- en waterzorgheffing 2026. Tarieven riool- en waterzorgheffing
2024
2025
2026
Eenpersoonshuishoudens
263,20
278,00
292,40
Meerpersoonshuishoudens
329,00
347,50
365,50
Afvalstoffenheffing In de begroting 2026 zijn de netto-lasten voor afvalinzameling en -verwerking hoger dan in de begroting 2025. De kosten van Omrin stijgen naar verwachting met 9,9%. Daarbij bepalen ook de hoeveelheden te verwerken afval de kosten evenals de opbrengsten voor afval. Hierdoor moet de opbrengst met 5,06% naar boven bijgesteld worden wat resulteert in een verhoging van de tarieven ten opzichte van 2025. Hieronder wordt een indicatie van de tarieven 2026 gegeven. De tarieven worden met de vaststelling van de verordening afvalstoffenheffing 2026 definitief vastgesteld. Tarieven afvalstoffenheffing
2024
2025
2026
Eenpersoonshuishoudens
250,40
252,80
265,60
Meerpersoonshuishoudens
313,00
316,00
332,00
Kostendekkendheid heffingen De heffingen mogen ten hoogste kostendekkend zijn. Aan de hand van onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid inzichtelijk gemaakt.
75
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Bedragen x €1.000 Kostendekkendheid
Riool- en waterzorgheffing 2026
Afvalstoffenheffing 2026
Lasten inclusief rente
5.787
5.525
Baten exclusief heffingen
-21
-629
Kwijtscheldingen
283
283
6.049
5.179
Overhead 12,29%*
743
636
BTW
910
934
Totale kosten
7.702
6.749
Opbrengst heffing
7.298
6.413
Dekkingspercentage
94,75%
95,01%
Netto lasten Toe te rekenen kosten
* Het overheadpercentage wordt berekend op basis van de verhouding overhead/begrotingstotaal
Rechten Leges De tarieven voor de leges worden jaarlijks aangepast en vastgelegd in de Legesverordening. In deze verordening worden de leges onderscheiden naar de volgende titels: 1. Algemene dienstverlening 2. Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning 3. Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn en niet vallend onder titel 2 Voor zover de tarieven niet door het Rijk worden voorgeschreven dienen ze zo kostendekkend mogelijk te zijn. Begraafplaatsrechten De begraafplaatsrechten kunnen worden onderscheiden naar: - het vestigen van een grafrecht voor onbepaalde tijd of voor bepaalde tijd, en - het onderhoud aan het algemene deel van de begraafplaats. De tarieven zijn vastgelegd in de Verordening lijkbezorgingsrechten Waadhoeke. In de begroting 2026 is uitgegaan van dezelfde geraamde opbrengst als in 2025. Vanaf 2024 zijn de opbrengsten begraafplaatsrechten beter uitgesplitst in jaarlijkse rechten en afkoopsommen voor toekomstig onderhoud. Er is geen sprake van verlaging van de grafrechten. Marktgelden en rechten voor standplaatsen en terrassen De marktgelden en andere rechten worden geheven voor het gebruik van openbare gemeentegrond en openbaar gemeentewater. De tarieven zijn voor het laatst vastgelegd in de Marktgeld- en retributieverordening 2018. In de begroting 2026 is uitgegaan van de structureel geraamde opbrengst in 2025.
Liggelden Er worden liggelden geheven voor het gebruik van publieke voorzieningen bij vaartuigen die een ligplaats innemen binnen de gemeente Waadhoeke bij daarvoor door burgemeester en wethouders aangewezen ligplaatsen. De tarieven zijn vastgelegd in de Liggeldverordening Waadhoeke. In de begroting 2026 is uitgegaan van de structureel geraamde opbrengst in 2025.
76
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Lokale lastendruk Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) brengt jaarlijks de Atlas van de lokale lasten uit. De Atlas van de lokale lasten presenteert de bruto woonlasten in vergelijking tot omliggende gemeenten. Momenteel is de woonlastendruk (afvalstoffenheffing, rioolen waterzorgheffing en OZB) iets lager dan het landelijk gemiddelde. Voor 2026 betekent de voorgestelde verwerking een stijging van de lastendruk van 4,6% ten opzichte van 2025. Voor een vergelijking met andere gemeenten verwijzen we naar www.coelo.nl. Kwijtscheldingsbeleid Voor inwoners met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van kwijtschelding van de geheven belasting. Het gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid maakt onderdeel uit van het gemeentelijk minimabeleid. Het percentage van de bijstandsnorm dat ten behoeve van de beoordeling of een verzoek wel of niet kan worden gehonoreerd is gesteld op 100%. Gelet op dit gegeven kan worden gesteld dat maximaal gebruik wordt gemaakt van de wettelijke vrijheden op dit gebied. Kwijtschelding is alleen mogelijk voor de onroerende zaakbelastingen, de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing. De bedragen aan kwijtgescholden afvalstoffenheffing en riool- en waterzorgheffing worden verdisconteerd in de desbetreffende heffingen. In de begroting 2026 is een raming van € 560.000 opgenomen.
In hoeverre de economische situatie van dit moment doorwerkt in het aantal aanvragen moet worden afgewacht.
77
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Weerstandsvermogen is de mate waarin een gemeente in staat is middelen vrij te maken om substantiële tegenvallers op te vangen, zonder dat het beleid ingrijpend moet worden gewijzigd. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen: Alle risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd, of die niet tot afwaardering van activa hebben geleid, die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot het balanstotaal of de financiële positie; De weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. Ten aanzien van het weerstandsvermogen maken we onderscheid tussen: incidenteel weerstandsvermogen; dit is de mate waarin risico’s met een eenmalig karakter opgevangen kunnen worden door de incidentele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit bestaat in hoofdzaak uit de Algemene Reserve. structureel weerstandsvermogen; dit is de mate waarin risico’s met een structureel karakter opgevangen kunnen worden door structurele weerstandscapaciteit. Dit betreft de structurele ruimte in de exploitatie en bestaat o.a. uit de onbenutte belastingcapaciteit, de post onvoorzien structureel en het structureel begrotingssaldo.
Het incidenteel weerstandsvermogen is de mate waarin over de algemene reserve beschikt kan worden zonder dat het beleid ingrijpend moet worden gewijzigd. In de nota Reserves en Voorzieningen (Raad 12 juni 2025) is de ondergrens vastgesteld op € 15,0 miljoen. Kwantificeren van risico’s In de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing (Raad 27 juni 2024) is de systematiek vastgesteld om bepaalde risico’s te kwantificeren (zie B.) en de relatie met de weerstandscapaciteit (zie A.) inzichtelijk te maken. Deze systematiek heeft betrekking op de financiële risico’s die bekend zijn en leidt tot een ratio voor het incidentele weerstandsvermogen. Onder C. worden de niet gekwantificeerde risico's, ontwikkelingen en onzekerheden beschreven.
78
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
A. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit kan onderscheiden worden in een weerstandscapaciteit in het vermogen en een weerstandscapaciteit in de exploitatie. Ontwikkelingen Macronorm OZB Het Rijk heeft met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) afgesproken dat vanaf 2020 een benchmark woonlasten wordt ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijker te maken. Met de invoering van de benchmark wordt afgestapt van de afspraak dat de ontwikkeling van de lokale lasten jaarlijks wordt gemonitord met de macronorm onroerende zaakbelasting (ozb, de macronorm). Het COELO zal de benchmark samenstellen en opnemen in de Atlas van de lokale heffingen. Redelijk peil 2026 De Financiële-verhoudingswet (Fvw) bepaalt dat de eigen inkomsten van een gemeente een bepaald redelijk peil moeten hebben, wil zij in aanmerking komen voor een aanvullende uitkering op basis van artikel 12 Fvw. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: 1. de onroerendezaakbelastingen (OZB); 2. de riool- en waterzorgheffing; 3. de afvalstoffenheffingen en reinigingsrechten. Totaal WOZ-waarde woningen 2025
[1]
Totaal WOZ-waarde niet woningen gebruikers 2025
[2]
Totaal WOZ-waarde niet woningen eigenaren 2025
[3]
Totaal OZB-opbrengst o.b.v. totaal WOZ-waarde 2025
[4]
Totaal onderdekking reiniging/afvalstoffen 2025
[5]
Totaal onderdekking riolering 2025
[6]
Totaal OZB-opbrengst o.b.v. totaal WOZ-waarde gecorrigeerd voor onderdekking reiniging/afvalstoffen en riool 2025
[7=4-5-6]
Werkelijk gewogen landelijk gemiddelde OZB-percentage van de gecorrigeerde WOZ-waarde 2025
[8=(7/(1+2+3)*100]
Percentage van de WOZ-waarde voor toelating tot artikel 12 voor het [9=8*1,20] jaar 2026 Op basis van deze tabel is het percentage van de WOZ-waarde voor toelating tot artikel 12 voor het jaar 2026 (redelijk peil OZB) vastgesteld op 0,1648. Voor de WOZ-waarden worden de gegevens gebruikt van het CBS die ook voor het gemeentefonds gehanteerd worden (betaalmaand februari 2025). Voor de berekening van de totale OZB-opbrengst wordt gebruik gemaakt van de gegevens (OZB-percentages) van de Monitor inkomsten uit lokale heffingen. Voor de berekening van de onderdekking reiniging en riolering wordt gebruik gemaakt van de Informatie voor derden (taakvelden) begrotingen 2026. Artikel 12-gemeenten moeten gedurende de hele looptijd van de aanvraag en van de toekenning van de aanvullende uitkering blijven voldoen aan het jaarlijks in deze circulaire vastgestelde redelijk peil
79
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
van de eigen inkomsten. Voor de lopende artikel 12-trajecten kan hier door een bijzonder voorschrift van worden afgeweken. Riool- en afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Voor de onderdelen riolering, afvalstoffen en reiniging moet er sprake zijn van tarieven die resulteren in 100% kostendekkendheid. Dit uitgangspunt volstaat bij de beoordeling van de hoogte van deze heffingen of zij voldoen aan het redelijke peil. Van een minimumtarief per aansluiting is in dit verband dan ook geen sprake meer. Een eventuele onderdekking op de onderdelen riolering, afvalstoffen en reiniging moet gecompenseerd worden door extra baten uit de OZB boven de 120%. Weerstandscapaciteit in het vermogen (incidentele weerstandscapaciteit) De weerstandscapaciteit in het vermogen bestaat uit de volgende elementen. Ten eerste de algemene reserve, die volgens de begroting 2026 afgerond € 17,8 miljoen bedraagt. In principe is het bedrag van € 17,8 miljoen beschikbaar voor het opvangen van tegenvallers. Doordat de rente over het saldo (tot maximaal € 15 miljoen) wordt gebruikt binnen de begroting is alleen het saldo daarboven beschikbaar zonder gevolgen voor de exploitatie. Ten tweede de mogelijke stille reserves. Stille reserves zijn de meerwaarden van activa die te laag of tegen nul zijn gewaardeerd doch direct verkoopbaar zijn indien men dat zou willen.
De stille reserves van de gemeente Waadhoeke worden gevormd door de aandelen en de vaste activa. Echter de aandelen die de gemeente in bezit heeft (BNG en afvalsturing) zijn niet te vervreemden. Een aantal gebouwen en gronden van de gemeente zijn verkoopbaar, maar vallen deels onder monumentenzorg of zijn langdurig verpacht. Dit werkt waardebeperkend. Vanuit het verleden heeft de gemeente 145 ha niet strategische grond in bezit. Deze gronden worden momenteel verpacht. Het betreft hier activa met een economisch nut (art 59 BBV, verhandelbaar en kunnen bijdragen aan het genereren van middelen) die onder de huidige BBV bepalingen dienen te worden geactiveerd. Omdat deze gronden al voor de inwerkingtreding van het BBV in het bezit waren van de gemeente geldt de overgangsbepaling van art 76. De gronden worden op basis van genoemd artikel gewaardeerd tegen een boekwaarde van nihil. De marktwaarde in vrije staat is berekend op € 7,25 miljoen. Ten derde kan de raad theoretisch besluiten om de aanwending van alle overige bestemmingsreserves te wijzigen en dus te benutten als dekkingsmiddel voor tegenvallers.
Het eventueel wijzigen van de aanwending van bestemmingsreserves heeft echter vergaande gevolgen voor tal van beleidsterreinen, die middelen voor investeringen en exploitatiebijdragen verliezen, en voor de totale exploitatie, omdat de “bespaarde rente” als dekkingsmogelijkheid voor het merendeel wegvalt. Het is dan ook realistischer om dit onderdeel van de weerstandscapaciteit in het vermogen op p.m. te stellen. Tabel: Weerstandscapaciteit in het vermogen in 2026 Soort reserve
Stand per 1-1-2026
Algemene reserve
17.791.833
Stille reserves
p.m.
Bestemmingsreserve
p.m.
80
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Weerstandscapaciteit in de exploitatie (structurele weerstandscapaciteit) De weerstandscapaciteit in de exploitatie bestaat uit de volgende elementen. Ten eerste de onbenutte belastingcapaciteit. Op basis van de artikel 12-norm voor het verwerven van eigen middelen door het heffen van OZB, riool- en afvalrecht heeft Waadhoeke in 2026 een beperkte onbenutte belastingcapaciteit. Ten tweede de post onvoorzien. Tot slot dient het saldo van de begroting 2026 in de berekening te worden betrokken. Tabel: Weerstandscapaciteit in de exploitatie in 2026 Wat?
Bedrag x € 1.000
Artikel 12-norm onbenutte belastingcapaciteit
p.m.
Onvoorziene uitgaven: éénmalig
p.m.
Onvoorziene uitgaven: structureel
93
Begrotingssaldo
3.582
Effecten beheerplannen tekort gemiddeld t/m 2026
p.m.
Kostendekkende rioolrechten
404
Kostendekkende afvalstoffenheffing
336
Vrije ruimte in belastingcapaciteit (OZB)
p.m.
Totaal
4.415
De belastingcapaciteit is de ruimte die er is om de lokale belastingen en heffingen te verhogen. Voor de rioolrechten en de afvalstoffenheffing geldt dat deze tarieven maximaal kostendekkend mogen zijn. De kostendekkendheid (afgerond) voor rioolheffing is in 2026 95% en voor de afvalstoffenheffing 95%. Ten aanzien van de artikel 12-norm geldt voor de onderdelen riolering en afvalstoffen het regime van kostendekkendheid. Ten aanzien van de OZB geldt de beperking van kostendekkendheid niet, maar dat betekent niet dat de OZB onbeperkt verhoogd kan worden. Als normtarief voor de OZB kan aansluiting gezocht worden bij de artikel 12-norm van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Het percentage van de WOZwaarde voor toelating tot artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet (Fvw) bedraagt voor 2026 0,1648. Vrije ruimte in de belastingcapaciteit ten opzicht van de artikel 12-norm is op dit onderdeel aanwezig. Om pragmatische redenen is dit in bovenstaande tabel eerst als p.m. weergegeven. Voor een volledig beeld dient hierbij nog de opmerking worden gemaakt dat in 2026 afgerond € 1.650.000 als bespaarde rente in de begroting is verwerkt.
81
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
B. Gekwantificeerde risico's Incidentele risico’s die de gemeente Waadhoeke loopt betreffen met name risico’s in de grondexploitatie en kapitaalgoederen. Het totaal aan incidentele risico’s bepaalt de benodigde incidentele weerstandscapaciteit. Echter door de maximale gevolgen van de individuele risico’s bij elkaar op te tellen ontstaat een te negatief oordeel over de risico’s. Want niet alle risico’s doen zich in één jaar voor in hun maximale omvang. Daarom wordt een inschatting gemaakt van de kans dat een risico zich voordoet en de financiële impact hiervan. Klasse kans Klasse 1 2 3 4 5
Kans Zeer klein (1-20%) Klein (21-40%) Gemiddeld (41-60%) Groot (61-80%) Zeer groot (81-100%)
Financiële impact 5% 25% 50% 75% 95%
Voorbeeld: Stel een project van € 5 miljoen. Het financiële risico wordt bepaald op € 1 miljoen. De kans dat dit risico zich voordoet wordt geschat op klein (klasse 2). De bijbehorende financiële impact bedraagt 25%. De benodigde incidentele weerstandscapaciteit voor dit project wordt berekend op € 250.000. Wanneer een complex in de berekening een positief resultaat laat zien, kan er wel een risico zijn dat door onvoorziene omstandigheden een financieel risico ontstaat. Voor een aantal complexen in de grondexploitatie wordt een negatief resultaat verwacht en is voor de grootte hiervan een voorziening opgenomen. Het is niet uitgesloten dat ook het deel dat niet afgedekt wordt door een voorziening een risico vormt. Voor de volledige systematiek hoe risico’s te kwantificeren wordt verwezen naar de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing (Raad 27 juni 2024). Hierin wordt een ratio weerstandsvermogen aanbevolen tussen 1,0 en 1,4. Op basis van de beoordelingstabel weerstandsvermogen wordt dit gekwalificeerd als ‘voldoende’. Wanneer uit berekeningen in de programmabegroting blijkt dat de ratio lager is dan 1,0 moeten maatregelen genomen worden om het weerstandsvermogen binnen de meerjarenplanperiode op peil te brengen. Beschikbare incidentele weerstandscapaciteit De ratio weerstandsvermogen bedraagt:
= > 1,0 en < 1,4 Benodigde incidentele weerstandscapaciteit
Daarnaast is de ondergrens van de algemene reserve bepaald op € 15,0 miljoen (nota Reserves en Voorzieningen, Raad 12 juni 2025). De hoogte van de vrij besteedbare reserve is daarom een combinatie van alles boven de ratio weerstandsvermogen van 1,0 met in achtneming van deze ondergrens. Alle bedragen in de volgende tabellen zijn x € 1, tenzij anders vermeld. Voor de hierna geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s is een rapporteringsondergrens voor het maximale financiële risico gehanteerd van € 250.000 of lager indien er bijzondere omstandigheden zijn. Oftewel maximale financiële risico’s onder de € 250.000 worden in principe niet gepresenteerd.
82
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Berekeningsmethode omvang weerstandscapaciteit Voor de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit worden de risico's met een financieel negatief gevolg als onderstaand meegerekend in de simulatie: 1. Risico's met een structureel gevolg vermenigvuldigen met de factor 2; 2. Als zekerheid 90% hanteren; 3. De uitkomst vermenigvuldigen met de factor 1,2. Risico: Waddenglas Waddenglas is een tuinbouwgebied ten zuiden van Sexbierum. Het betreft een gebied dat vanaf 2008 in samenwerking met de provincie Fryslân en de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (R.V.O.) tot stand is gekomen. Nadat de koopovereenkomst met Friss Holding b.v. in oktober 2022 is ontbonden hebben R.V.O, de Provincie en de gemeente Waadhoeke het besluit genomen om de samenwerking Waddenglas te beëindigen. De financiële afrekening is in de boekwaarde verwerkt. De gemeente Waadhoeke zal nu de grondexploitatie Waddenglas zelfstandig op zich nemen. Inclusief de afkoopsommen van R.V.O. en de Provincie van in totaal € 6.886.786 is de boekwaarde per 1-1-2026 ca. € 9,3 miljoen. De gemeente Waadhoeke kan zelfstandig over ruim 50 ha. grond van Waddenglas beschikken. Deze 50 ha. ligt in het zoekgebied en biedt een kans bij de ontwikkeling van een klimaatlandschap. De raad het college de opdracht gegeven om de haalbaarheid van dit klimaatlandschap (na diverse verkenningen) concreter te maken.
Het lijkt er daarmee steeds meer op dat de koers voor Waddenglas verlegd gaat worden van een glastuinbouwgebied naar een klimaatlandschap. in de 2e helft van 2025 worden de conclusies over de concrete haalbaarheid voor het klimaatlandschap verwacht. De verkoop van Waddenglas als tuinbouwgebied is daarom voorlopig stop gezet in afwachting van bestuurlijke besluitvorming. De financiële uitkomsten van de exploitatie van een klimaatlandschap zijn op dit moment (medio juni 2025) lastig te voorspellen. Gelet op de onzekerheid wordt voorgesteld om de huidige voorziening van ca. € 2,25 miljoen te handhaven. Het maximaal risico wat kan ontstaan is wanneer de gronden uiteindelijk tegen een agrarische waarde worden verkocht. De grondexploitatie sluit dan ongeveer € 5,9 miljoen negatief. Het saldo van € 3,65 miljoen (verschil tussen de waarde van de voorziening en het eindresultaat van de grondexploitatie indien de gronden tegen agrarische waarde worden verkocht) is derhalve het risico. De kans hierop wordt echter zeer klein ingeschat. Risicobeheersing De risico’s worden zoveel mogelijk beperkt door beheersmaatregelen. Dat betekent de kosten beperken. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 3.650.000
Zeer klein (5%)
I
1
Risico: Kie-1 Kie fase 1 is een bedrijventerrein aan de zuidwestkant van Franeker. Alle kavels zijn in 2025 verkocht of in optie uitgegeven. De boekwaarde per 01-01-2026 bedraagt ca. € 1,36 miljoen. Vanwege de netcongestie zal de grex naar verwachting pas in 2031 sluiten met een tekort van ca. € 1,73 miljoen. Hiervoor is een voorziening getroffen. Het risico ligt vooral bij de ontwikkeling van de kosten(stijging). Alhoewel er rekening is gehouden met een post onvoorzien kan de kostenontwikkeling leiden tot een groter tekort. De kans dat het tekort groter wordt kan als klein beoordeeld worden.
83
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Risicobeheersing Omdat de kavels zo goed als verkocht zijn zal de komende periode in het teken staan van het beheersen van de kosten. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€0
Zeer klein (5%)
I
1
Risico: Kie-2 Kie fase 2 is een uitbreiding aan de westkant van het bestaande bedrijventerrein Kie fase 1. Het bestemmingsplan en ook de grondexploitatie is in de raadsvergadering van 7 maart 2024 vastgesteld. De boekwaarde per 1-1-2026 bedraagt ca. € 200.000 negatief. Het geraamd eindresultaat is zo goed als sluitend. De belangstelling voor deze uitbreiding is goed, ook omdat fase 1 zo goed als uitverkocht is. Omdat we aan het begin staan van deze grondexploitatie zijn de risico’s diverse en kunnen ze groot worden. Het terrein moet nog bouwrijp gemaakt worden met de daarbij behorende aanbestedingsen uitvoeringsrisico’s. Onderdeel van het bouwrijp maken is de aanleg van nutsvoorzieningen, waarbij met name de beschikbaarheid van ruimte op het elektriciteitsnet een risico is. Daarnaast zal de belangstelling t.z.t. omgezet moeten worden naar daadwerkelijke verkopen, ook dat is een risico. Om het financieel risico concreter te maken is een ongunstiger scenario doorgerekend. Twee jaar vertraging en een verhoging van het rentepercentage van 2,5% naar 3,5% geeft een verwacht negatief resultaat van ca. € 180.000 op eindwaarde (2037). Risicobeheersing Naast het beheersen van de kosten, is inzet nodig om ruimte op het elektriciteitsnetwerk beschikbaar te krijgen, dan wel alternatieven te zoeken. Tegelijkertijd zal het contact met belangstellende bedrijven worden onderhouden. Max.
financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 180.000
Groot (75%)
I
1
Risico: Project Alvestêdewyk De Alvestêdewyk is de uitbreidingslocatie voor woningbouw van Franeker. De eerste fase is in ontwikkeling en wordt inmiddels woonrijp gemaakt. Ongeveer 150 woningen zijn gerealiseerd. Voor de tweede fase is een uitwerkingsplan opgesteld en dit deel is inmiddels bouwrijp gemaakt en er wordt gebouwd. Voor beide fasen geldt overigens wel dat de gronden door de gecontracteerde marktpartij zijn afgenomen en afgerekend. De woonwijk wordt door deze marktpartij, o.b.v. een exploitatieovereenkomst ontwikkeld. De gemeente heeft de gronden (fase 3 en 4) in eigendom. De zogenaamde grondbank. In 2007 heeft de eerste uitname (fase 1 en 2) van gronden door de marktpartij plaatsgevonden voor een bedrag van bijna € 5 miljoen. Contractueel diende in 2013 de grondbank volledig te zijn afgenomen. Deze afname heeft echter niet plaats gevonden. Er is een juridische procedure gestart om alsnog nakoming van het contract te vorderen. Medio 2016 heeft de Rechtbank uitgesproken dat de marktpartij de gronden moet afnemen. Deze overdracht heeft op 25 augustus 2016 plaatsgevonden. Door de marktpartij is vervolgens een gerechtelijke procedure bij het Gerechtshof aangespannen. Op 27 november 2018 heeft het Gerechtshof vonnis uitgesproken, waarbij de uitspraak van de Rechtbank is vernietigd en de gemeente medewerking heeft verleend aan teruglevering en -betaling.
Feitelijk betekent dit dat de gemeente eind december 2018 het eigendom heeft gekregen van de gronden gelegen in de 3e en 4e fase.
84
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
In 2022 is een proces met de marktpartij afgesproken om te komen tot afspraken over de grondbank en dus ook over de ontwikkeling van fase 3 en 4. Samen met de marktpartij wordt o.a. verkend hoe de financiële last van de grondbank kan worden opgelost en hoe de samenwerking bij de ontwikkeling van fase 3 en 4 het beste kan worden vorm gegeven. Bij deze verkenning is een onafhankelijk externe deskundige ingeschakeld die zowel het vertrouwen heeft van de marktpartij als van de gemeente. Het ziet er naar uit, dat vanuit deze verkenning er gewijzigde afspraken mogelijk zijn om de ontwikkelingssamenwerking voor fase 3 en 4 voort te zetten. Hierbij zullen nieuwe beleidsuitgangspunten onderdeel uit gaan maken van de te herziene afspraken. Concrete besluitvorming hieromtrent moet nog plaatsvinden. Risicobeheersing Zorgvuldig handelen zowel aangaande de juridische procedure als ook richting de marktpartij. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 14.800.000
Klein/gemiddeld (35%)
I
1
Risico: Baggerplan 2022-2030 In het door de raad op 11 november 2021 vastgestelde baggerplan 2022-2030 zijn de volgende waterwegen niet meegenomen: - watergangen gelegen in het landelijk gebied, deze zijn voor ca. 90 % in onderhoud bij het waterschap - nautisch vaarwater (dit is water bestemd voor (recreatie) scheepvaart), bestaande uit “opfearten” die niet als vaarweg zijn geclassificeerd, - reeds overgedragen (secundaire en hoofd)watergangen in de voormalig gemeente Menameradiel die binnen de Overdracht Stedelijk Waterbeheer (OSW) vallen. Deze watergangen zijn in beheer en onderhoud overgegaan naar het Wetterskip Fryslân . Het wel of niet baggeren voor ander gebruik dan waterafvoer (zogenaamde natte profiel) is een keuze en geen wettelijke verplichting. Het op peil houden voor de waterafvoer van deze wateren ligt bij de eigenaar. De uitvoering van het vastgestelde baggerplan is in 2022 opgepakt en in 2023 en 2024 verder uitgevoerd. Gekozen is om eerst de wateren in het kader van het stedelijk water en de overdracht hiervan uit te voeren. Hiervoor is een bestek op de markt gebracht. Uitvoering heeft plaats gevonden in 2023 en 2024. Na de uitvoering is het stedelijk water op niveau. De afrekening met het Wetterskip heeft plaatsgevonden in 2024. In het verdere baggerplan komen er mogelijk onvoorziene milieurisico's in de uitvoering. Risicobeheersing Zorgvuldige uitvoering. Max.
financieel risico
Kans
I/S Factor
€0
Gemiddeld (50%)
I
1
Risico: Alternatieven in beheerplannen In de vastgestelde beheerplannen (voor wegen, kunstwerken openbaar groen, gebouwen en openbare verlichting) zijn ten aanzien van het groot onderhoud alternatieven doorgevoerd die gericht zijn op kostenbesparing. Het onderhoudsniveau is bepaald op veilig, sober doch doelmatig. Keerzijde hiervan is dat op termijn het aan te pakken onderhoud behoorlijk groter wordt. De kans is aanwezig dat het onderhoud toch eerder uitgevoerd moet worden. Dit brengt een risico met zich
85
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
mee. Daarnaast zal de komende jaren de ondergrondse infrastructuur (glasvezel, stroom) behoorlijk op de schop gaan, waardoor misschien binnen de beheerplannen met de planning geschoven moet worden. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en een gemiddelde kans. Risicobeheersing Door werk met werk te maken wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten laag gehouden. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 1.000.000
Gemiddeld (50%)
I
1
Risico: Seizoenschade gemeentelijke kapitaalgoederen Extremere weersomstandigheden zorgen voor een grotere belasting van de kapitaalgoederen. Dit brengt het risico van ongepland onderhoud met zich mee. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en de kans op klein. Risicobeheersing Door inspecties en tweejaarlijkse actualisering van financiële paragraaf van de beheerplannen wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten beperkt gehouden. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 1.000.000
Klein (25%)
I
1
Risico: Misschatting in beheerplannen De kosten voor vervanging en groot onderhoud in beheerplannen is gebaseerd op inspecties en reële schattingen. In totaal bedraagt de omvang van de beheerplannen in de planperiode afgerond € 14.299.000. Er is een kans op mis schatting, voordelig en nadelig. Dit kan leiden tot extra kosten, stel 5%. Door de economische situatie wordt door partijen hoger ingeschreven dan in de afgelopen jaren. Daardoor is er amper meer sprake van aanbestedingsvoordelen. Ten tijde van de Covidpandemie en de oorlog in Oekraïne zijn de prijzen van grondstoffen veel verder gestegen dan voorzien. Deze tendens is zich in 2024 doorgezet en lijkt zich nog steeds door te zetten. Risicobeheersing Regelmatig actualiseren van kostenramingen/financiële paragraaf beheerplannen. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 715.000
Klein (25%)
I
1
Risico: Vervuilde bodemlocaties Gevallen van bodemverontreiniging zijn bekend als er eerder een bodemonderzoek heeft plaatsgevonden (en de resultaten daarvan ook bij de gemeente en/of provincie bekend zijn). Ook potentiële gevallen van bodemverontreiniging zijn eerder door de provincie (als bevoegd gezag Wet bodembescherming) geïnventariseerd op basis van historische activiteiten (zoals voormalige fabrieken, brandstoffenopslagen of stortplaatsen) die mogelijk gevolgen kunnen hebben voor de aanwezige bodemkwaliteit. Deze gegevens staan geregistreerd in het bodeminformatiesysteem van de provincie, FUMO en Friese gemeenten (die zijn aangesloten bij de shared service voorziening). Daarnaast heeft de gemeente een generieke bodemkwaliteitskaart (inclusief PFAS) voor het grondgebied vastgesteld. Daarmee is de huidige situatie van de aanwezige bodemkwaliteit adequaat in beeld. 86
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Bij de voorbereidingen van nieuwe ontwikkelingen, wijzigingen van bestemmingsplannen, eigendomstransacties, nieuwbouwplannen e.d. geldt dat er onderzoek dient te worden uitgevoerd naar de verschillende aspecten die bij de uitvoerbaarheid van een ontwikkeling een rol (kunnen) spelen, waaronder ook het uitvoeren van een verkennend bodemonderzoek. Op basis van actuele onderzoeksresultaten toetst de gemeente of de bodem milieuhygiënisch geschikt is voor de geplande vorm van bodemgebruik. Bij het actualiseren van onderzoeksgegevens of bij het uitvoeren van nieuw bodemonderzoek komt soms nieuwe informatie over de bodemkwaliteit naar voren. Heel soms wordt daarbij onverwacht een ‘nieuw geval’ van een oude bodemverontreiniging aangetroffen (wettelijk uitgangspunt hiervoor is dat deze is ontstaan vóór 1987, want daarna geldt de wettelijke zorgplicht) die nog niet eerder is ontdekt. Dat valt op voorhand (zonder onderzoek) doorgaans niet te voorzien en vormt in die zin in enige mate een risico voor de gemeente, voor zover het gemeentelijk eigendom betreft en er ter plaatse ontwikkelingen spelen die van belang zijn in relatie tot het beoogde bodemgebruik. Risicobeheersing Afwijkingen melden via reguliere P&C-cyclus. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 500.000
Klein (25%)
I
1
Risico: Vangnetuitkering Participatiewet (dienst SoZaWe) Gemeenten dienen tekorten op de budgetten van taakveld 6.3 Inkomensregelingen (programma 7 Sociaal Domein) zelf aan te vullen. Als het tekort oploopt bestaat de mogelijkheid voor compensatie, oftewel een vangnetuitkering. Om voor compensatie in aanmerking te komen moet aan een groot aantal voorwaarden voldaan worden. Waadhoeke komt in 2026 mogelijk in aanmerking voor een vangnetuitkering, omdat er sprake is van een tekort. Hierover komt pas in de loop van 2026 duidelijkheid. Risicobeheersing Initiatieven nemen en alert zijn om te voldoen aan de regels voor toekenning. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€0
Klein (25%)
I
1
Risico: Kosten Sociaal Domein De belangrijkste financiële risico’s zijn het open eind karakter van Zorg voor jeugd en WMO en de uitvoering van de Participatiewet. Daarbij zijn de demografische ontwikkelingen een belangrijke factor. De bevolking van Waadhoeke wordt ouder en de middelen volgen deze groei niet exact 1 op 1. Ook is de informatiestroom nog niet zodanig dat we een exact beeld hebben van de jaarlijks te verwachten uitgaven. Dit geldt met name voor het onderdeel Jeugd. De gemeente kan elk jaar een nieuwe groep jongeren krijgen die een geheel andere zorgbehoefte/zorgzwaarte heeft dan de groep die het jaar ervoor hulp nodig had. Bij de uitvoering van de Participatiewet is van belang, dat uitvoering wordt gegeven aan de implementatie van de Business Case Fryslân West/Empatec. Deze geeft financieel gezien een stabiel beeld. Voor de risicoberekening is de begroting van programma 7 Sociaal Domein als basis genomen, met een risico van 10%. Risicobeheersing Nauwkeurig monitoren van de inkomsten en uitgaven binnen de P&C cyclus.
87
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Implementatie beheersmaatregelen m.b.t. GR Fryslân-West (rapport KoxkdeVoogd). Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 6.180.000
Gemiddeld (50%)
S
2
Risico: Gewaarborgde leningen Achtervang Stichting waarborgfonds Sociale Woningbouw Bij het gemeentelijk woonbeleid zijn gemeenten en corporaties op elkaar aangewezen. Corporaties investeren in sociale huurwoningen en maatschappelijk vastgoed. Voor de financiering sluiten zij leningen af die kunnen worden geborgd door de Stichting Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Het rijk en gemeenten vormen de achtervang van die borging. Mocht een corporatie niet in staat zijn om geborgde leningen af te lossen, dan zijn er afspraken over de betaling via het WSW. Borging vindt plaats in 3 schillen: 1) In eerste instantie wordt een beroep gedaan op eigen tegoeden van het WSW 2) Vervolgens kan het WSW een bedrag innen bij de corporaties die deelnemen aan het WSW 3) Pas wanneer dat niet voldoende is, verstrekken de staat (50%) en gemeenten (50%) als achtervangers op basis van achtervangovereenkomsten renteloze geldleningen aan WSW. De kans dat de gemeenten op grond van de achtervangovereenkomst aangesproken worden om renteloze leningen te verschaffen, is onder de huidige omstandigheden bijzonder klein. Dat is sinds de oprichting van het WSW in 1983 ook nog nooit gebeurd. Conform opgave VNG is de kans dat het Rijk en gemeenten in een jaar renteloze leningen aan het WSW moeten verstrekken niet meer dan 1%.
Gemeente Waadhoeke staat voor 50% van het op basis van verdeelsleutels toegerekende bedrag in de achtervang; zijnde 50% * € 120,5 miljoen = € 60,23 miljoen. Direct garant De gemeente staat daarnaast rechtstreeks garant voor leningen aan onder andere diverse woningstichtingen. Bruto bedraagt het bedrag aan gewaarborgde leningen waarvoor de gemeente 100% garant staat € 9,145 miljoen. De kans dat een beroep gedaan wordt op de garantstelling van de gemeente is zeer klein, maar wel aanwezig. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 9.145.000
Zeer klein (5%)
I
1
Risico: Verstrekte langlopende geldleningen De gemeente heeft in het verleden een aantal langlopende leningen verstrekt aan o.a. De Bildtse Slag (gymlokaal) waarvan de restantsom nog € 922.000 is. Daarnaast is er een lening toegezegd aan de MFC Menaam van € 472.000. De kans dat een lening niet wordt afgelost aan de gemeente is zeer klein maar wel aanwezig. Risicobeheersing De mogelijkheden van risicobeheersing zijn beperkt.
88
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 1.394.000
Zeer klein (5%)
I
1
Risico: Inrichtingsplan Franekeradeel-Harlingen Door jarenlange gas- en zoutwinning in Waadhoeke is schade ontstaan door bodemdaling. Deze bodemdaling is vooral voor de landbouw en de waterhuishouding een groot probleem. Om de schade te herstellen/compenseren is het Gebiedsproject Franekeradeel-Harlingen opgestart. In het inrichtingsplan zijn maatregelen opgenomen gericht op verbetering van de waterhuishouding, infrastructuur, recreatie, landschap en cultuurhistorie. Ook zit een ruilverkaveling in het plan. Bij dit project is een groot aantal partijen betrokken: Provincie Fryslân (projectleiding), Wetterskip Fryslân, Frisia Zout BV, Vermillion Gas&Oil, gemeente Harlingen, gemeente Waadhoeke (de betalende partijen), Agrarische sector, Federatie van Dorpsbelangen en de Friese Milieufederatie. Het totale plan bevat ongeveer € 50 miljoen aan maatregelen. De gemeente Waadhoeke draagt ongeveer € 3,7 miljoen bij aan het plan. Hierin is begrepen € 1,8 miljoen voor de Maatschappelijke Plus. De Maatschappelijke Plus (MP) heeft met name betrekking op de herinrichting van de dorpen Sexbierum, Oosterbierum en Tzummarum. De uitvoering van werken in het kader van de bodemdaling is zo goed als afgerond en de aanbestedings- en uitvoeringsrisico's worden als zeer klein geschat Na afrekening van de MP is er nog restbudget beschikbaar. Dit restbudget wordt weer ingezet in de streek.
De grondaankopen voor met name de ruilverkaveling worden door de betalende partijen voor gefinancierd: totaal voor plm. € 15 miljoen. De financiering door Waadhoeke bedraagt plm. € 750.000. Bij de afronding van de ruilverkaveling (gepland in 2025) worden de betalingen terug gestort. Sluitstuk van het Inrichtingsplan is de ruilverkaveling. Daarin wordt een aantal ha. toebedeeld aan de gemeente. Zoals de ondergrond voor de verbreding van de Ottemaleane/Kapellewei, de ondergrond van het fietspad Tzummarum - Boer. Alhoewel het Inrichtingsplan bijna is afgerond is er is nog wel een aantal risico's zoals de bijdrage van de gezamenlijke eigenaren maar ook de b.t.w. verrekening met de belastingdienst en er is nog onzekerheid over de kosten voor de gemeente in het kader van de Lijst Geldelijke Regeling (LGR). In deze regeling worden de ingebrachte- en toebedeelde gronden financieel verrekend. De overbedeling is naar onze mening al (deels) financieel voldaan via onze bijdrage van € 3,7 miljoen maar zekerheid dat we binnen het budget blijven is er nog niet. De uiteindelijke eindafrekening van dit Inrichtingsplan kan afwijken van het beschikbare budget waardoor het niet past binnen het beschikbaar gestelde budget van € 3.700.000. Inmiddels is een aantal van deze risico's beter in te schatten, zoals de b.t.w. verrekening en de kosten als gevolg van de LGR.
Daarnaast is het plan geconfronteerd met een toename van de proceskosten als gevolg van de ruilverkaveling en daarmee samenhangende werkzaamheden (zienswijzen, bezwaar en beroep). Ook hebben de betalende partijen besloten om een deel van de toegenomen kosten voor haar rekening te nemen. Op basis van een voorlopige afrekening wordt ingeschat dat de gemeente ca. € 100.000 aan extra kosten te verwachten heeft. Einde 2025 wordt de definitieve eindafrekening verwacht. Risicobeheersing Voor het gehele plan is een risicoanalyse gemaakt. Deze analyse wordt gebruikt bij de uitvoering en monitoring van het inrichtingsplan.
89
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2026
Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 3.700.000
Zeer klein (5%)
I
1
€ 750.000
Zeer klein (5%)
I
1
Risico: Verzelfstandigd Openbaar Onderwijs Financiële verantwoordelijkheid bij verzelfstandigd openbaar onderwijs. Als er tekorten ontstaan bij het openbaar onderwijs blijven de gemeenten eindverantwoordelijk. Risicobeheersing Een commissie van toezicht bestaande uit bestuurders. Periodieke (kwartaal) rapportages en periodiek overleg. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 1.000.000
Klein (25%)
I
1
Risico: Geluidswal Menaam In 2008 is een aanlegvergunning door de gemeente Menameradiel afgegeven. Er zijn nadien vele juridische bestuursrechtelijke procedures gevoerd over deze vergunning en over de omvang, vormgeving en samenstelling van deze grondwal. De vergunninghouder i.c. de voormalige grondeigenaar is bij dagvaarding van 16 april 2021 een civiele procedure gestart bij de rechtbank Noord-Nederland, locatie Leeuwarden i.v.m. onrechtmatig genomen, althans door de rechter vernietigde besluiten van de gemeente en de provincie Fryslân. Bij conclusie van repliek heeft zij haar eis gewijzigd. Zij vordert dat de gemeente en de provincie ieder afzonderlijk voor haar deel dan wel hoofdelijk worden veroordeeld een bedrag te voldoen van afgerond € 1.081.979,- te vermeerderen met wettelijke rente, kosten deskundigen, kosten rechtsbijstand en proceskosten. De vordering komt op een totaal van € 1.559.752,89. Partijen zijn vervolgens in overleg gegaan om te proberen de zaak in der minne te regelen. De procedure bij de rechtbank werd zolang aangehouden. Inmiddels is de procedure hervat. De zitting was op 9 juli 2025. De zaak is op de rolzitting van 6 augustus 2025 geplaats voor het nemen van een akte.