Bijlage 1 Programmabegroting 2026

33

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

34

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Programma 6 Sport, Cultuur en Recreatie De meest relevante SDG's

Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 11, 3, 10 en 11 Beleid Sport, cultuur en recreatie dragen bij aan levendigheid, maatschappelijke participatie, gezondheid, talentontwikkeling en een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. De voorzieningen op het gebied van sport, cultuur en recreatie zijn gericht op de eigen inwoners, zoals bibliotheken en sportvoorzieningen, maar ook op bezoekers van buiten de gemeente, zoals Museum Martena en De Aerden Plaats. Waadhoeke kent ook particuliere musea, zoals het Schoolplatenmuseum in Deinum. Ook voor wat betreft amateuristische kunst- en cultuurbeoefening kent Waadhoeke een breed aanbod. Zo zijn toneel- en muziekverenigingen in de gehele gemeente te vinden, veelal in nauwe verbinding met dorpshuizen en wijkcentra die de activiteiten onderdak bieden. Cultuur Ook in 2026 geven we uitvoering aan het gemeentelijk cultuurbeleid zoals verwoord in de nota 'Kultuer yn Waadhoeke, mei-inoar meitsje we it mei'. Aan de hand van de thema's ûntdekke, meimeitsje en doarre & dwaan zetten we in op behoud en versterking van het huidige cultuuraanbod. Gaan we voor een vitaal cultuurveld en een gemeente waar cultuur staat voor meemaken, meedoen en beleven. De uitvoering vindt plaats op basis van het uitvoeringsprogramma 'Yn ferbining', dat begin 2021 door het college is vastgesteld. De looptijd is 2020-2028.

De onzekere situatie rond Theater de Koornbeurs kan gevolgen hebben voor het functioneren van de culturele infrastructuur van Waadhoeke en daarmee voor de uitvoering van de cultuurnota. In de tussenevaluatie (maart 2024) zijn voor de aankomende periode de volgende beleidsaccenten benoemd:  de cultuurdeelname verder versterken door een pilot cultuur & sport voor jongeren van 12 tot 16 jaar;  het ondersteunen van erfgoedverenigingen en -organisaties bij het vertellen van ‘het verhaal van Waadhoeke’;  de historische kerkorgels in Waadhoeke vaker te laten klinken. Yn 2026 jouwe wy fierder útfiering oan it gemeentlik meartaligensbelied lykas ferwurde yn de nota `Waadhoeke, Lân fan Taal`. Oan de hân fan de trije begrippen fertroud, sichtber en útnûgjend meitsje wy wurk fan ús stribjen nei mear gebrûk fan it Frysk, Biltsk en Franekers yn in meartalige gemeente wêr't it fanselssprekkend is om dizze talen njonken en troch elkoar te brûken. Dit dogge wy yn nauwe gearwurking mei ús meartaligenskoördinator Waadhoeke en Taalplatfoarm Waadhoeke Sport Met 110 amateur sportverenigingen in de gemeente is het in elk dorp en in de stad mogelijk om te sporten. Op het kaatsveld, in de sporthal, op fiets- en wandelpaden, op zeer veel manieren zijn 35

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

inwoners uit Waadhoeke aan het sporten en bewegen. Sport brengt mensen in beweging. Dit draagt bij aan het verbeteren van de gezondheid, het vergroten van het zelfvertrouwen en aan de ontwikkeling van sociale vaardigheden. Daarom willen we dat zoveel mogelijk mensen hieraan deelnemen. We zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties en een openbare ruimte die uitnodigt om te bewegen. Daarnaast geven we sportbesturen advies en ondersteuning als daar behoefte aan is. In veel dorps- en wijkgemeenschappen is de sportvereniging het 'sociale cement' van de samenleving. Daarom stimuleren we verenigingen om meer samen te werken en te innoveren door nieuw sportaanbod aan te bieden. Kaatsen wordt in vrijwel de gehele gemeente beoefend. Daarmee onderscheidt Waadhoeke zich als dé kaatsgemeente. Recreatie Door concreet aan de slag te gaan met de drie actielijnen uit het uitvoeringsprogramma uit de Recreatie & Toerisme nota ‘Beleef Waadhoeke’, onderscheiden we ons positief als recreatieftoeristische regio. Een aantrekkelijke en beleefbare omgeving speelt hierin een belangrijke rol, zowel voor de bezoeker van buiten als de inwoners uit ons gebied. De Regiodeal zorgt voor versnelling van projecten als Dijk van een Wijf, de vaarrondjes ‘Het Bildt’ en ‘Lytse Farwegen’ en It Spoarpaad (een nieuwe fiets-wandelverbinding tussen Wijnaldum en Sexbierum). Accommodatiebeleid.

In het accommodatiebeleid zijn de uitgangspunten voor het beleid voor de accommodaties op het gebied van sport, cultuur en welzijn voor de komende jaren vastgelegd. Door demografische veranderingen en veranderingen in vrijetijdsbesteding verandert de behoefte aan - en het gebruik van - accommodaties nu en in de toekomst. Om die reden liggen er tal van opgaven voor het beheer en onderhoud van deze accommodaties. De komende jaren worden er keuzes gemaakt over instandhouding en toekomstbestendigheid. Zo worden accommodaties verduurzaamd. Met een goede geografische spreiding van accommodaties streven we voor alle gebruikers naar nabijheid en bereikbaarheid van accommodaties, en voor goede toegankelijkheid. Bestuurlijk kader  Nota taalbeleid 'Waadhoeke, Lân fan taal';  Nota sport- en beweegbeleid 'Waadhoeke beweegt mee', inclusief Speeltuinenbeleid;  Nota cultuurbeleid 'kultuer yn Waadhoeke, mei-inoar meitsje we it mei!'  Beleidsharmonisatie binnensport Waadhoeke;  Beleidsharmonisatie buitensport Waadhoeke;  Subsidieregeling Amateurkunst Waadhoeke 2019;  Nota Recreatie en Toerisme ‘Beleef Waadhoeke’;  Tussenevaluatie 'tuskenstân útfiering kultuernotysje 2020-2028. Ontwikkelingen Cultuur Klinkend erfgoed Waadhoeke heeft een bijzonder en uitgebreid bestand van (historische) kerkorgels.

In samenwerking met 'het orgelveld' zorgen we voor meer bekendheid aan en gebruik van deze orgels. Toekomst Theater de Koornbeurs Op verzoek van de gemeenteraad heeft Theater de Koornbeurs een ondernemingsplan voor de periode 2025-2027 opgesteld. In de raadsvergadering van juni 2025 stemde een raadsmeerderheid tegen het voorstel om hiervoor extra middelen beschikbaar te stellen.

36

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Kwartiermaker historische verenigingen Waadhoeke In de tussenevaluatie van het cultuurbeleid hebben we geconcludeerd dat erfgoed een onderbelicht thema is binnen het gemeentelijk cultuurbeleid. Veel dorpen hebben een plaatselijke oudheidskamer (erfgoedvereniging). Net als de instellingen Museum Martena, de Aerden Plaats, het Yep Hettinga Museum en het Keatsmuseum vertellen zij een deel van het ‘Verhaal van Waadhoeke’. Echter, de onderlinge verbinding en samenhang mist. Daar willen we in samenwerking met genoemde organisaties en de bibliotheek wat aan doen. Daarom zetten we voor 2 jaar een kwartiermaker in. Met als doel ‘het verhaal van Waadhoeke’ voor jong en oud completer, toegankelijker en zichtbaarder te maken. Meertaligheidscoördinator Destijds hebben we, met cofinanciering van de provinsje Fryslân, voor 4 jaar een meertaligheidscoördinator aangesteld. Medio 2025 eindigt deze periode. We zien de meerwaarde van deze functie en gaan in samenspraak met onze coördinator, taalpartners en provincie bekijken hoe dit te continueren en wat daarin de ambities en taken moeten zijn. Sport Gezond en actief leven akkoord (GALA) In het sport- en beweegbeleid 'Waadhoeke beweegt mee!' (2019) zijn per thema de uitgangspunten uitgewerkt in een ambitie, maatschappelijke doelen, beleidsvoornemens en beleidsacties.

Een belangrijke ontwikkeling is de Brede SPUK-regeling (2023 tot en met 2026) waar de gemeente Waadhoeke aan deelneemt om diverse afspraken uit te kunnen voeren op het gebied van sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. Deze afspraken zijn vastgelegd in het Hoofdlijnen Sportakkoord II, het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Preventieakkoord. Het Sportakkoord II is vertaald in de notitie ‘Herijking lokaal sportakkoord deel II ‘Sport versterkt 2023 – 2026’. Drempelloos sport en cultuur beleven De pilot ‘Drempelloos sport en cultuur beleven’ wordt uitgevoerd van juni 2024 tot en met juli 2026 in samenhang met de ‘Rijke Schooldag’. De 'Rijke Schooldag' bestaat o.a. uit naschools sport- en cultuuraanbod voor het voortgezet onderwijs. Naar een nieuw, duurzaam zwembad De raad heeft medio 2024 besloten het huidige zwembad in Franeker per direct te sluiten en de voorbereidingen te treffen voor een nieuw, duurzaam zwembad op de huidige locatie Bloemketerp. Recreatie We zetten de leidraad Bestemmingsmanagement van het NBTC (Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen) in als strategie. Het uitgangspunt hiervan is dat het gastvrijheidsdomein een grote(re) bijdrage kan leveren aan maatschappelijke opgaven en de welvaart van alle Nederlanders in brede zin. De stip op de horizon is dat iedere Nederlander in 2030 profijt heeft van toerisme.

Accommodatiebeleid De komende jaren gaan we aan de slag met het maken van accommodatieplannen. De opgaven van verduurzaming, goed beheer, de mogelijkheid van clustering van activiteiten en multifunctioneel gebruik staan daarbij centraal.

37

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Sport - Wat willen we bereiken?

Sport - Wat gaan we daarvoor doen?

• • • •

  

De inzet van Team FRL Waadhoeke voor het bewegingsonderwijs en de schoolsportdagen wordt afgebouwd. Samen met het onderwijs en Sport Fryslân zetten we het kennismakingsprogramma sport en cultuur "De Rijke Schooldag' voort voor het voortgezet onderwijs. We zetten de pilot 'Gratis Aktyf Waadhoeke' voort voor jongeren in het voortgezet onderwijs. Een aanbod voor kwetsbare doelgroepen verzorgen door de inzet van de 'buurtsportcoach inclusief sporten'.

De inzet van een verenigingsondersteuner in Team FRL Waadhoeke. Sportverenigingen helpen innoveren, door de inzet van een verenigingsondersteuner en de buurtsportcoaches. Samenwerking tussen sportverenigingen stimuleren, door de inzet van een verenigingsondersteuner en de buurtsportcoaches.

38

Gemeente Waadhoeke

   



Programmabegroting 2026

Sportverenigingen ondersteunen bij het verduurzamen van hun sportaccommodatie, door middel van het geven van advies en informatie, waarbij wij voornemens zijn een financiële regeling verduurzaming maatschappelijk vastgoed in te stellen. Samenwerking stimuleren, vooral bij renovatie of nieuwbouw van de accommodatie, door advisering op multifunctioneel gebruik. Start realisatie duurzaam zwembad. We voeren het vastgestelde accommodatiebeleid uit doo middel van uitvoeringsprogramma's.

Initiatieven voor spelen en sporten in openbare ruimte ondersteunen, door uitvoering van het nieuwe speeltuinenbeleid, de inzet van financiële middelen vanuit het dorpen- en wijkenfonds, en door het uitbreiden van de website voor het indienen van initiatieven.

Cultuur - Wat willen we bereiken?

Cultuur - Wat gaan we daarvoor doen?

 

Een cultuurcoach inzetten om cultuuraanbieders met elkaar in contact te brengen voor informatie-uitwisseling, afstemming en meer samenwerking tussen cultuur, sport en welzijn. Periodiek overleg vanuit een thematische opzet met onze partners uit het cultuurveld (Cultuurplatform Waadhoeke) om ons beleid te toetsen op doelmatigheid, nieuwe

39

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

ontwikkelingen tijdig te signaleren en het creëren van mogelijkheden tot verdere afstemming en samenwerking.

    

  

Het muziekonderwijs, het cultuureducatieprogramma ‘Waadzinnig’ en de amateurkunst subsidiëren, zodat kinderen en volwassenen in Waadhoeke de mogelijkheid hebben om hun talenten te ontdekken, in te zetten en verder te ontwikkelen. Samen met het onderwijs de mogelijkheden onderzoeken om te komen tot een doorlopende leerlijn cultuureducatie (van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs). Een jaarlijkse bijdrage aan zowel het volwassenen- als het jeugdfonds sport & cultuur zodat ook personen met een smalle beurs aan cultuur kunnen deelnemen. Uitvoering van de Pilot drempelloos sporten en cultuurdeelname voor jongeren in het voortgezet onderwijs. Samen met het onderwijs en Sport Fryslân is er een kennismakingsprogramma sport en cultuur voor het voortgezet onderwijs 'De Rijke Schooldag'.

Utfiering fan it gemeentlik taalbelied troch it jaan fan subsydzjes foar de útfiering fan taalaksjes en taalaktiviteiten. Mear gearwurking organisearje tusken (taal)organisaasjes. It fergrutsjen fan de sichtberens en posysje fan it Frysk, Biltsk en Frjentsjerters yn ús regio troch de ynset fan in meartaligenskoördinator. Oerlis mei ús taalpartners fia it Taalplatfoarm Waadhoeke om meartaligens te stimulearjen en nije aktiviteiten te ûntwikkeljen.

Recreatie - Wat willen we bereiken?

40

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Recreatie - Wat gaan we daarvoor doen?

  

Productontwikkeling op basis van beleving/verhalen zowel voor Franeker als het landschap (o.a. Rembrandt & Saskia, vaarrondje Het Bildt en Lytse Farwegen en It Spoarpaad). Productontwikkeling aan de Waddenkust met passende activiteiten die de beleving van rust en ruimte versterken (o.a. Dijk van een Wijf en It Spoarpaad). Verkennen van een bredere openstelling van bezienswaardigheden en attracties met eigenaren/beheerders (o.a. Bunker Koehool en stadhuis Franeker).

 

Ontwikkelen van optimale routevoorzieningen. Ontwikkelen van clusters van voorzieningen (Toeristische Overstap Punten op strategische plekken langs bekende routes. Concreet realiseren we een TOP in Franeker.



Versterken van het centrum van Franeker door o.a. mogelijkheden Stadhuis en ontwikkelen van nieuwe fiets- en wandelroutes. Het landschap en de cultuurhistorie van de streken/dorpen beleefbaar en zichtbaar maken. Vervolgonderzoek naar wat er nodig is voor het bevaarbaar maken van de recreatieve vaarrondjes: rondje St. Annaparochie en rondje Lytse Farwegen. Ondersteuning van stichting Bunker Koehool bij de renovatie en het verbreden van de openstelling van de bunker en Stichting Rembrandt & Saskia en ROM Barradeel (o.a. It Spoarpaad) bij het verder brengen van hun plannen.

  

Wat mag het kosten? Realisatie

Begroting

Begroting

Lasten

2024 -16.413

2025 -16.996

2026 -13.741

2027 -13.397

2028 -13.352

2029 -15.368

Baten Saldo voor bestemming

1.578 -14.835

1.222 -15.774

1.053 -12.687

1.078 -12.318

1.078 -12.273

1.078 -14.289

2.953

2.580

-769

-808

-808

320

-11.882

-13.194

-13.456

-13.126

-13.081

-13.969

Bedragen x € 1.000

Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

41

Meerjarenraming

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7

Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie

Beleidsindicatoren Programma 6 Sport, cultuur en recreatie Indicator

Niet-sporters

Eenheid

%

Waad Neder hoeke land 47,3

Bron

42,5 Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), GGD’ en, CBS en RIVM

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 26-8-2025)

42

Perio- Beschrijving de 2024 Het percentage niet-wekelijks sporters t.o.v. bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet.

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Programma 7 Sociaal Domein De meest relevante SDG's

Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 1, 5, 8 en 10 Beleid Het is de bedoeling dat inwoners zo lang mogelijk kunnen deelnemen aan de maatschappij. Zelfstandig wonen, veilig opgroeien, deelnemen aan sociale, culturele en sportieve activiteiten, een soepel verlopende onderwijsloopbaan en een inkomen uit werk zijn daarvoor de belangrijkste randvoorwaarden. Met algemene en individuele voorzieningen ondersteunt de gemeente inwoners die belemmeringen ondervinden bij het zelfstandig functioneren. Dan gaat het bijvoorbeeld om het bevorderen van individuele mobiliteit, ondersteuning zodat je toch op muziekles kan ondanks het lage inkomen van je ouders, of het leren van de Nederlandse taal. Daarnaast biedt de gemeente zorg en hulp aan inwoners die te maken krijgen met persoonlijke problemen of tegenslagen, bijvoorbeeld door opvoed- en opgroeiproblematiek, verlies van werk en inkomen of door schulden. De ondersteuningsstructuur wordt gevormd door de mogelijkheden die de Jeugdwet, Participatiewet, Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO), Wet inburgering en de Wet schuldhulpverlening bieden. De opgave 3 x K: Kwaliteit, Keten en Kosten in balans De gemeente heeft een zorgplicht. Genoemde wetten zijn open einde-regelingen; noodzakelijke diensten moeten geboden worden. Tegelijkertijd moet de dienstverlening betaalbaar en toekomstbestendig zijn.

Daarvoor is nodig dat de uitgaven aan ondersteuning, zorg en hulp in balans zijn met de beschikbare budgetten en dat er een verwachting is dat de uitgaven bijdragen aan de gewenste uitkomsten. We ontwikkelen daarvoor nieuwe vormen en werkwijzen rondom zorg en ondersteuning. Hierbij wordt gestuurd op kwaliteit, resultaat, een sterke keten en een dekkend zorglandschap. Sociale basis als randvoorwaarde De sociale basis is een integraal onderdeel van de beleidsdomeinen WMO, jeugd, participatie, sport, cultuur, welzijn en gezondheid. Samen dragen zij bij aan het versterken van de maatschappelijke betrokkenheid en deelname aan de samenleving van inwoners. De sociale basis bestaat uit fundamentele sociale structuren en relaties die de basis vormen voor een krachtige samenleving. Een gezonde sociale basis draagt bij aan het welzijn, de veerkracht en de cohesie van een samenleving waardoor inwoners mee kunnen doen, zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen wonen, en veilig en gezond kunnen opgroeien. Sturing sociaal domein Waadhoeke is deelnemer aan de gemeenschappelijke regelingen Sociaal Domein Fryslân (SDF) (Jeugdwet en WMO), Werkvoorzieningschap Fryslân-West (Participatiewet) en De Dienst NWF (alle wetten). Met betrekking tot de Participatiewet participeert Waadhoeke in de Arbeidsmarktregio Fryslân. Het sociaal domein in Waadhoeke kenmerkt zich door de ketenstructuur.

Sturing op die keten vanuit de juiste rollen en bevoegdheden is een expliciet aandachtspunt. Er is een gewijzigde 43

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

gemeenschappelijke regeling voor het Werkvoorzieningschap Fryslân-West, die voldoet aan de voorwaarden voor ‘good governance’ zoals opgenomen in de Businesscase Werkleerbedrijf (2022). De Samenwerkingsovereenkomst tussen de Vlieland, Waadhoeke, Harlingen, Terschelling en de Dienst NWF beschrijft hoe de partijen samenwerken voor een optimale uitvoering in het Sociaal domein. Dorps- en buurthuizenbeleid Waadhoeke 2025-2034 Het dorps- en buurthuizenbeleid geeft aan op welke manieren wij in de komende tien jaren de dorpsen buurthuizen gaan ondersteunen aan de hand van drie thema’s: stiennen, stipe en moetsjen. Het beleid zorgt met een aantal financiële regelingen voor kaders waarbinnen dorpshuizen financiering kunnen krijgen voor nieuwbouw, verbouw en verduurzaming. Daarnaast wordt er de komende jaren gewerkt aan het, waar mogelijk, intensiveren van het multifunctionele gebruik van dorps- en buurthuizen.

Bestuurlijk kader  Verordeningen en beleidsregels van de Participatiewet, Jeugdwet en de WMO;  Regiovisie Mei-inoar foar ús bern;  Businesscase Werkleerbedrijf en Implementatieplan Businesscase Werkleerbedrijf;  Beleidsnotitie ondersteuning en waardering voor Mantelzorgers 2021-2025;  Verordening Adviesraad Sociaal Domein Noardwest Fryslân 2024;  Convenant Actieprogramma Weer Thuis;  Implementatieplan ‘Aan de slag met inburgering’ Waadhoeke;  Beleidskader Bestaanszekerheid 2024 - 2028;  Nota ‘Vaststellen en doorpakken’, uitgangspunten sociaal domein in Noordwest Friesland (2013);  Notitie Sociale Inclusie Agenda "... en nu aan de slag!";  Analyse van de budgetoverschrijding jeugdzorg 2023 Waadhoeke (vastgesteld 2024);  Plan van aanpak Een stevige basis voor de uitvoering van de Jeugdwet Waadhoeke (vastgesteld 2024);  Ketenaanpak Jeugdhulp. Ontwikkelingen Landelijke Hervormingsagenda Jeugd De landelijke Hervormingsagenda Jeugd is gericht op de inhoudelijke verbetering van de hulp aan jeugdigen en de te maken financiële afspraken tussen rijk en VNG over het structurele budget. In het hoofdlijnenakkoord (kabinet Schoof) is vastgelegd dat de Hervormingsagenda Jeugd wordt voortgezet en dat de geplande extra bezuiniging van 500 miljoen euro op de jeugdzorg van tafel is. In het Implementatieplan voor de Hervormingsagenda Jeugd zijn praktische afspraken gemaakt over o.a.

het vaststellen van het schaalniveau van de specialistische jeugdhulp (regiovorming) en het beperken van de reikwijdte van de Jeugdwet. Hiervoor moeten de Jeugdwet en bijbehorende regelgeving worden aangepast. Gemeenten hebben de taak ervoor te zorgen dat ze beschikken over stevige lokale gebiedsteams en te investeren in de relatie met de huisartsen en het onderwijs. Tevens moet in regioverband het residentieel verblijf worden afgebouwd. In het kader van de Hervormingsagenda wordt bovendien een wetsvoorstel voorbereid ter invoering van een beperkte eigen bijdrage voor sommige vormen van jeugdhulp met ingang van 2028. Participatiewet in balans Het vorige kabinet heeft, geleerd hebbend van bijvoorbeeld de Toeslagenaffaire, ingezet op een rechtvaardiger uitvoering van de Participatiewet. Om die reden is besloten de Participatiewet te herzien. Op 22 april 2025 is de Participatiewet in balans aangenomen in de Tweede Kamer. Een complete doorvoering van de wet zal per 1 januari 2026 nog niet het geval zijn. Het jaar 2026 zal in

44

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

het teken staan van het doorvoeren van de eerste wijzigingen en het uitwerken van de grotere wijzigingen die naar verwachting in 2027 worden doorgevoerd. Wet van School naar duurzaam werk Door de Wet ‘Van school naar duurzaam werk’ verschuift de inzet van de Participatiewet meer richting preventie. Jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt worden eerder begeleid naar werk, waardoor de instroom in de bijstand afneemt. Gemeenten krijgen hierbij een nieuwe rol in vroegtijdige ondersteuning en samenwerking met het onderwijs, wat vraagt om aanpassing van de uitvoeringspraktijk en inzet van re-integratiemiddelen. Verbeteren ondersteunende infrastructuur voor inwoners met een kwetsbare arbeidsmarktpositie Het Rijk ondersteunt gemeenten bij het ontwikkelen van een passende ondersteuningsstructuur voor alle doelgroepen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt met ingang van 2025. Daarvoor ontvangen gemeenten aanvullende financiële middelen. Dit betreft een macrobudget van 35 miljoen per jaar, gedurende 10 jaar. Dit vraagt zowel een regionale (deelnemende gemeenten GR Werkvoorzieningschap Fryslân West en Empatec) als een lokale oriëntatie (Waadhoeke, Pastiel/Groeituin en Dienst NWF). Regierol ligt bij de gemeente(n).

Ontwikkelingen binnen de WMO In 2026 worden gemeenten geconfronteerd met meerdere landelijke ontwikkelingen binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) die directe gevolgen hebben voor beleid en begroting: Inkomensafhankelijke eigen bijdrage: Het kabinet werkte aan een wetswijziging waarbij de huidige vaste lage eigen bijdrage wordt vervangen door een inkomensafhankelijke variant. Een voorstel daarover is controversieel verklaard. Het is echter aannemelijk dat deze wijziging in 2027 of kort daarna alsnog wordt ingevoerd. Dit kan leiden tot een daling van het gebruik van voorzieningen, maar ook tot hogere administratieve lasten en onzekerheid over inkomsten. Toegenomen zorgvraag: Het aantal WMO-cliënten blijft stijgen, mede door vergrijzing en de trend van langer zelfstandig wonen. In Friesland is het gebruik van maatwerkvoorzieningen bovengemiddeld hoog, wat leidt tot structurele druk op het sociaal domein. Toezicht en handhaving: De nieuwe strategische agenda van de toezichthouders Wmo en Jeugdwet (2025-2030) vraagt van gemeenten een versterking van het toezicht op zorgaanbieders, meer aandacht voor fraude en het gebruik van de Wet Bibob. Ook wordt gewerkt aan een wettelijke basis voor gegevensdeling en een landelijk registratiesysteem voor zorgaanbieders.

Wonen, zorg en welzijn Onder meer in het kader van de Wet regie volkshuisvesting heeft Waadhoeke de Woonzorgvisie vastgesteld. Hierin zijn de lokale opgaven en ambities op het snijvlak van wonen, zorg en welzijn geconcretiseerd. Deze visie vormt de basis voor een integrale aanpak van onder andere geclusterde woonvormen, levensloopbestendige woningen en de spreiding van zorgvoorzieningen in stad en dorpen. De ontwerp urgentieverordening Fryslân ondersteunt dit beleid door kwetsbare woningzoekenden, zoals ouderen en mensen die uitstromen uit zorg, voorrang te geven bij woningtoewijzing.

45

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Participatie - Wat willen we bereiken?

Participatie - Wat gaan we daarvoor doen?

     

Uitvoeren van het beleidsplan Re-integratie samen met De Dienst, Empatec en Pastiel. Invoeren van de Participatiewet in balans, voor zover het kabinet besluitvorming hierover heeft afgerond. Meer inwoners succesvol en duurzaam uitkeringsonafhankelijk maken via de samenwerking tussen het Werkleerbedrijf en De Dienst in de lijn van de Businesscase Werkleerbedrijf (2022). In samenwerking met de gemeenten in de regio Fryslân-West en ketenpartners Empatec en De Dienst een actuele visie op de ondersteunende infrastructuur ontwikkelen voor kwetsbare werkzoekenden. Met centrumgemeente Leeuwarden en de andere Friese gemeenten, onderwijs, UWV en werkgeversbranches samenwerken aan een voor de inwoners duidelijke implementatie van het merk 'Werkcentrum Fryslân'. In het kader van de wet ‘van school naar duurzaam werk’ die per 1 januari 2026 in werking treedt, met ketenpartners (Pastiel, Dienst NWF, Doorstroompunt) afspraken maken over hoe Waadhoekse jongeren bij de overgangsfase van school naar werk passende begeleiding krijgen, waar nodig ook via life coaching.

46

Gemeente Waadhoeke

    

Programmabegroting 2026

Subsidiëren van welzijnsorganisaties met als doel een passend, laagdrempelig aanbod voor inwoners die niet kunnen participeren via werk. De pilot ‘Schakeltraject' uitvoeren, waarin inwoners worden gestimuleerd een traject naar (gesubsidieerd) betaald werk te volgen, als alternatief voor dagbesteding vanuit WMO (simpel switchen / van zorg naar werk). In samenwerking met ketenpartners toewerken naar de deelname van minimaal 60 inwoners van Waadhoeke, die in de Groeituin in Wier werken aan hun participatie en re-integratie. Op basis van de evaluatie van de Pilot Groeituin (streven gereed: Q1 2026) besluitvorming voorbereiden over eventuele structurele facilitering van de Groeituin. De Participatiewet in balans biedt naast begeleiding naar betaald werk ook ruimte voor maatschappelijke participatie. Dit houdt in dat inwoners in de bijstand die geen uitzicht hebben op betaald werk, voortaan op een zinvolle en onbetaalde manier kunnen bijdragen aan de samenleving. In 2026 wordt deze vorm van participatie beleidsmatig en concreet ingericht.



Subsidiëren van bereikbare collectieve voorzieningen voor het vergroten van (basis)vaardigheden van kwetsbare inwoners, zoals taalvaardigheid en digitale vaardigheid.



Het beleidskader Bestaanszekerheid (2024) implementeren en uitvoeren op basis van een Uitvoeringsprogramma. De tegemoetkoming medische kosten in 2026 continueren. Onderzoeken hoe de situatie van inwoners met een laag inkomen kan worden verbeterd, door regelingen en voorzieningen, waar mogelijk, toegankelijker en effectiever te maken. Continueren van het Brede Kindpakket om kinderen mee te laten doen aan sport, cultuur en educatie en zorgen voor nog meer bekendheid en gebruik daarvan. Voortzetten van het Participatiefonds voor volwassenen. Subsidiëren van Menstruatie Uitgiftepunten zodat (jonge) vrouwen in de gemeente Waadhoeke voldoende menstruatieproducten tot hun beschikking hebben.

    

47

Gemeente Waadhoeke

 

Programmabegroting 2026

Het nieuwe beleidskader voor Schuldhulpverlening en vroegsignalering dat eind 2025 is vastgesteld, uitvoeren. De tegemoetkoming medische kosten in 2026 continueren.

Samenleving - Wat willen we bereiken?

Samenleving - Wat gaan we daarvoor doen?

• • • • • •

Uitvoeren van het vastgestelde mantelzorgbeleid. Vanuit het Wmo-kader binnen het Gezond en Actief Leven Akkoord Waadhoeke (GALA) en het Fries Integraal Zorgakkoord (FrIza) richten op preventie en het versterken van de eigen kracht en regie van onze inwoners. Uitvoeren van het Fries actieplan voor aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties. De meldcode voor huiselijk geweld en kindermishandeling bij de lokale professionals (medewerkers op scholen, kinderopvang, bij de politie en de gemeente) meer onder de aandacht brengen door middel van voorlichting en/of training. Meer plekken en een betere afstemming van vraag en aanbod voor planbare tijdelijk verblijf (waaronder respijtzorg en kortdurend verblijf). Meer (passende) plekken voor acuut tijdelijk verblijf (waaronder crisisbed).

48

Gemeente Waadhoeke • • • • •

• • • • •

• • •

•

•

Programmabegroting 2026

In 2026 wordt het aanbestedingsproces voor Begeleiding en Dagbesteding afgerond. Met de nieuwe contracten die dan per 1 januari 2027 in kunnen gaan, ondersteuning realiseren die aansluit bij de veranderende behoeften van diverse doelgroepen. Monitoren en evalueren van de pilot waakvlamfunctie/nazorg voor ondersteuning zonder indicatie voor mensen met psychische en/of (licht) verstandelijke beperking. Zorgfraude aanpakken, zorgaanbieders beter controleren, regels duidelijk maken, gegevens goed registreren en actief samenwerken met andere professionals. De inzet van de indicatie-vrije voorziening Groeituin bevorderen voor inwoners met perspectief op (betaald) werk, i.p.v. inzet van een maatwerkvoorziening dagactiviteit. De beleidsvisie sociale basis wordt uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma.

Uitvoeren van het convenant Weer Thuis (samenwerking tussen gemeenten, zorgaanbieders en woningcorporaties voor uitstroom uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang). Vaststellen en uitvoeren van het nieuwe beleidskader en de uitvoeringsagenda voor de aanpak dakloosheid in Friesland 2026-2032. Uitvoering geven aan de uitvoeringsagenda woonzorgvisie. Afhankelijk van de invoering van de wet Versterking regie volkshuisvesting, de urgentieverordening vaststellen en uitvoeren. Werken met de nieuwe maatwerkvoorzieningen beschermd wonen die vanaf 1 januari 2026 ingaan. Deze voorzieningen sluiten beter aan op de veranderende hulpvragen van cliënten en spelen in op maatschappelijke ontwikkelingen zoals woningnood en de groeiende aandacht voor mentale gezondheid.

Vanuit het dorpen- en wijkenfonds initiatieven van onderop faciliteren, die bijdragen aan de participatie en sociale cohesie in onze dorpen en wijken. Bestaande subsidierelaties voortzetten in het voorliggend veld op het gebied van welzijn en sport. De SROI-regeling toepassen op de inkooptrajecten binnen de Wmo om sociale inclusie te bevorderen. Op die manier dragen opdrachtnemers bij aan werkgelegenheid en participatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

De maatregelen uit de Uitvoeringsagenda Inclusie en Diversiteit 2023-2025 uitvoeren door inzet van een inclusiecoördinator. Prioritering van die maatregelen vindt plaats op basis van actualiteit en input vanuit ketenpartners. Werken aan (h)erkenning, kennis en bewustwording omtrent discriminatie en racisme met behulp van een publiekscampagne. 49

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

•

Er wordt een halfjaarlijks themaoverleg georganiseerd om de voortgang van de uitvoeringsagenda te monitoren.

   

Dorpen- en wijkencoördinatoren inzetten. Initiatieven subsidiëren vanuit het dorpen- en wijkenfonds. Inzetten van dorps- en wijkbudgetten. Initiatieven behandelen volgens het nieuwe initiatievenproces.

Jeugd - Wat willen we bereiken?

50

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Jeugd - Wat gaan we daarvoor doen?

Het Regionale Uitvoeringsplan Zorg en Onderwijs 2023, opgesteld op basis van de provinciale Regiovisie Jeugd, Waadhoeke-bestendig maken door een goede samenwerking met de ketenpartners. In dat kader wordt deelgenomen aan het ervaringsonderzoek op de Bolder/it Twalûk. Met de middelen uit het Nationaal Programma Onderwijs is gestart met de pilot Gebiedsteam op School. Inmiddels heeft deze pilot een structureel vervolg gekregen. Vanuit de scholen is de vraag gekomen om het programma Druk en Dwars- dat handvatten geeft bij het omgaan met druk en dwars gedrag bij leerlingen- te implementeren op de scholen. Dit wordt met ingang van schooljaar 2025-2026 opgepakt door het gebiedsteam in samenwerking met het zorgpersoneel van de scholen."

• • • •

• •

Versterken eigen kracht en samenkracht via de samenwerking met informele steun(figuren). Vanuit bestaande relaties wordt het gewone leven van jeugdigen versterkt. Het jeugddomein is onlosmakelijk verbonden met het gemeentelijke sociaal domein en het brede sociaal domein. De “problematiek” wordt benaderd vanuit meerdere invalshoeken en we voorkomen zwaardere zorg. Home Start biedt langdurige gezinscoaching, gericht op het vergroten van competenties van ouders om kinderen te begeleiden in schoolloopbaan en maatschappelijk leven. Met de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 als richtinggevend kader ontstaan er gebiedsteams met voldoende kennis en expertise. Er wordt gewerkt aan een goede verbinding met huisartsen, specialistische zorg en andere lokale voorzieningen. Gebiedsteams zijn in Waadhoeke aanwezig op meerdere vindplaatsen zoals bijvoorbeeld op scholen en bij huisartsen. Gebiedsteams verlenen toegang tot jeugdhulp, verwijzen naar het voorveld en voorliggende wetten en bieden waar nodig zelf lichte ondersteuning en hulp. Er is aandacht voor inwoners die 18 worden, met ondersteuning bij de (financiële) gevolgen en keuzes die het volwassen worden met zich meebrengt.

51

Gemeente Waadhoeke

• • •

•

Programmabegroting 2026

De nieuwe inkoop van specialistische jeugdhulp en wonen per 2028 wordt voorbereid, teneinde een meer beheersbaar, kwalitatief goed en dekkend zorglandschap te realiseren. De bekostigingssystematiek en sturingsfilosofie worden aangepast. De Hervormingsagenda en Uitvoeringsagenda Jeugd zijn leidend. We monitoren de uitvoering van de Jeugdwet en maken duidelijk waar verbetering nodig is.

Subsidiëren van het jeugdeducatiefonds voor het speciaal onderwijs, waardoor de school de financiële ruimte heeft om snel en gericht te investeren in alles wat nodig is om kinderen gelijke kansen te bieden.

Wat mag het kosten? Realisatie

Begroting

Begroting

Lasten

2024 -45.891

2025 -81.192

2026 -81.787

2027 -80.434

2028 -79.655

2029 -79.227

Baten Saldo voor bestemming

24.393 -21.498

20.658 -60.534

19.989 -61.797

19.889 -60.545

20.581 -59.073

20.585 -58.641

387

2.295

504

144

0

0

-21.111

-58.238

-61.293

-60.400

-59.073

-58.641

Bedragen x € 1.000

Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 6.1 6.21 6.22 6.23 6.3 6.4 6.5 6.60 6.711 6.712 6.713 6.714 6.751 6.752 6.753 6.762 6.791

Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal Inkomensregelingen WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie Hulpmiddelen en diensten (WMO) Huishoudelijke hulp (WMO) Begeleiding (WMO) Dagbesteding (WMO) Overige maatwerkarrangementen (WMO) Jeugdhulp ambulant lokaal Jeugdhulp ambulant regionaal Jeugdhulp ambulant landelijk Jeugdhulp met verblijf regionaal PGB WMO 52

Meerjarenraming

Gemeente Waadhoeke 6.792 6.811 6.812 6.821 6.822 6.91 6.92

Programmabegroting 2026

PGB Jeugd Beschermd wonen (WMO) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) Jeugdbescherming Jeugdreclassering Coördinatie en beleid WMO Coördinatie en beleid Jeugd

Beleidsindicatoren Programma 7 Sociaal domein Indicator

Eenheid

Waad Neder hoeke land

Bron

Perio- Beschrijving de

Jongeren met delict voor rechter

%

1

1

CBS Jeugdmonitor

2023 Het percentage jongeren (12-21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen.

Kinderen in uitkeringsgezin

%

5

6

CBS Jeugdmonitor

2023 Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen.

Werkloze jongeren

%

2

2

CBS Jeugd

2023 Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie.

Netto arbeidsparticipatie

%

72,5

73,2

Personen met een bijstandsuitkering

CBS 2024 Het percentage van de Arbeidsdeelname werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.

Aantal per 292,6 343,6 10.000 inwoners van 18 jaar en ouder

CBS Participatiewet

2024 Het aantal personen met een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, t/m 2014) en de Participatiewet (vanaf 2015). De uitkeringen (leefgeld) aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen.

Lopende reintegratie- Per 10.000 296,4 203,1 voorzieningen inwoners

CBS Participatiewet

2024 Het aantal reintegratievoorzieningen, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar.

53

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Programma 7 Sociaal domein Jongeren met % van alle 12,7 jeugdhulp jongeren tot 18 jaar

13,7

Jongeren met jeugdbescherming

%

1,5

1,0

Jongeren met jeugdreclassering

%

0,4

0,4

740

720

Cliënten met een Per 10.000 maatwerkarrangement inwoners WMO

CBS Jeugd

2024 Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzicht van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). CBS Jeugd 2024 Jongeren met jeugdbescherming betreft jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben gekregen. CBS 2024 Het percentage jongeren (12-22 Beleidsinformatie jaar) met een Jeugd jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (12-22 jaar). CBS - Monitor Sociaal Domein WMO

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 26-8-2025)

54

2024 Aantal per 10.000 inwoners in de betreffende bevolkingsgroep. Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. Voor de Wmo gegevens geldt dat het referentiegemiddelde gebaseerd is op 327 deelnemende gemeenten.

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Programma 8 Volksgezondheid en Milieu De meest relevante SDG's Gezondheid

Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 3, 6, 10 en 12 Milieu

Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 6, 7, 13, 14 en 15 Beleid Milieu Voor wat betreft milieu en duurzaamheid is het uitgangspunt samen op weg te gaan naar een gezonde, schone, veilige en duurzame leef- en woonomgeving en die voor de huidige en de komende generaties te behouden. Onder 'gezond' wordt verstaan dat tenminste wordt voldaan aan de wettelijke omgevingseisen ten aanzien van bodem, water, geluid, licht, geur, luchtkwaliteit en veiligheid. Voor wat betreft rioleringen ligt het zwaartepunt van het beleid op adequate uitvoering van de wettelijke taken zoals genoemd in de Waterwet, Wet gemeentelijke watertaken, Wet Milieubeheer en de Europese Kaderrichtlijn Water. Volksgezondheid Het onderdeel Volksgezondheid gaat over de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de beschikbaarheid van preventieve en curatieve voorzieningen op het terrein van geestelijke en lichamelijke gezondheid voor haar inwoners, op grond van de Wet Publieke Gezondheid. In 2023 is de nieuwe gezondheidsnota ‘Sûnens foarop’- (samen)werken aan een vitaal en veerkrachtig Waadhoeke vastgesteld. Vanuit de Wet publieke gezondheid (Wpg) zijn we verplicht elke vier jaar gezondheidsbeleid te maken.

In deze nota gezondheidsbeleid hebben we beschreven hoe we onze inwoners gezonder kunnen maken (bevordering), hoe we hen gezond houden (bescherming), en hoe we kunnen voorkomen dat onze inwoners ziek worden (preventie). Daarbij hebben we ambities geformuleerd op vier thema’s; gezonde leefstijl, vitaal ouder worden, mentale gezondheid en gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving. Deze ambities worden vertaald naar jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s conform de op dat moment spelende trends en ontwikkelingen. Hierbij wordt zoveel mogelijk de aansluiting gezocht bij het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de daaruit voortvloeiende Brede SPUK-regeling. Met behulp van deze middelen kunnen gemeenten inzetten op de doelstellingen zoals die zijn geformuleerd in het GALA en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Het IZA is een initiatief van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) om de zorg de komende jaren toegankelijk, goed en betaalbaar te houden. In het IZA zijn 55

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

afspraken geformuleerd, die fundamenteel bijdragen aan de opgaven in de gezondheidszorg. De nadruk voor een toekomstbestendig zorglandschap ligt op publieke gezondheid en preventie. Dit is verder uitgewerkt in GALA. Ook raakt het IZA het sociaal domein, langdurige zorg, wonen en zorg. Onderdeel van het IZA is het opstellen van regiobeelden rondom gezondheid. Op basis van de regiobeelden en de daaruit te concluderen gezondheidsbehoefte moet er in elke regio een regioplan worden opgesteld. Voor Friesland duiden we dit als FrIZA. Vanuit het FrIZA is er voor de jaren 20242026 geld beschikbaar gesteld om lokaal in te zetten op drie onderwerpen; sociale basis, welzijn op recept en de OKO-aanpak. OKO staat voor opgroeien in een kansrijke omgeving. Om in aanmerking te komen voor de Brede SPUK-middelen is een plan van aanpak voor de jaren 2024-2026 opgesteld. Dit plan van aanpak hebben we zoveel mogelijk laten aansluiten bij de ambities uit de lokale gezondheidsnota 'Sûnens foarop'. Dit geldt ook voor jaarlijkse uitvoeringsplan gezondheid.

Bestuurlijk kader  Duurzaamheidsagenda 2025-2028  Donkertebeleid ‘Tusken skimer en moarnsdage’;  Transitie Visie Warmte Waadhoeke;  Uitvoeringsstrategie Warmte Waadhoeke;  Bodemvisie Waadhoeke;  Mobiliteitsvisie;  Uitvoerings- en handhavingsstrategie Fryslân 2025-2028;  Nota gezondheidsbeleid 2023-2026 - Sûnens foarop - (samen)werken aan een vitaal en veerkrachtig Waadhoeke;  Waadhoeke Hartveilig - een herijking van het gemeentelijk AED-beleid. Ontwikkelingen Milieu We worden wereldwijd geconfronteerd met grote duurzaamheidsproblemen. Door de opwarming van de aarde merken we ook in Waadhoeke een veranderend klimaat. De zeespiegel stijgt, er zijn lange perioden van extreme hitte en droogte of er is juist sprake van te veel regen. De invloed op de natuur is aanzienlijk met een verlies aan biodiversiteit tot gevolg. Het water en de bodem, de basis van ons bestaan, raken steeds meer vervuild en uitgeput. De urgentie om anders naar ons werk en onze manier van leven te kijken wordt steeds groter. We zien een wereldwijde verandering naar een duurzame samenleving. Een samenleving waarin wij zo voor de aarde gaan zorgen dat zij ook voor ons kan blijven zorgen. Wij stimuleren en faciliteren deze veranderingen.

Hoe wij dat doen beschrijven wij in onze geactualiseerde ‘Duurzaamheidsagenda Waadhoeke 2025-2028’ met een focus op de thema’s Enerzjy, Natuer, Grûnstoffen, Wetter en Sels Oars. Als gemeente willen we een voorbeeld zijn voor duurzaam handelen waarbij we streven naar een energie-neutrale gemeente in 2040. Ook dragen we als ‘Global Goals Gemeente’ met deze agenda bij aan de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s). Vergunningverlening, toezicht en handhaving door de FUMO De Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) is via een amendement opgeroepen om te komen tot een kostenbesparing, de inzet van 2026 is hierop gericht. Wel ligt er voor de FUMO een opdracht om robuust te worden, deze opdracht volgt vanuit het Interbestuurlijk programma (IBP VTH). Voor 1 april 2026 moet de FUMO aantonen dat voldaan wordt aan de gestelde eisen uit het programma.

56

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Ten aanzien van de nieuwe ontwikkelingen en wettelijke eisen die de afgelopen jaren op de FUMO zijn afgekomen, is met name geïnvesteerd in de primaire afdelingen, bijvoorbeeld in verband met de invoering van de Omgevingswet. Nu er steeds meer eisen worden gesteld en de complexer wordende wetgeving zorgen voor een verzwaring van werkzaamheden bij de afdeling bedrijfsvoering. Dit leidt tot een uitzetting van de begroting om de extra inzet van deze afdeling op te vangen. Volksgezondheid - Wat willen we bereiken?

Volksgezondheid - Wat gaan we daarvoor doen?

• • • • • •

Sport, beweging en een gezonde leefstijl stimuleren en faciliteren. Het vergroten van zelfmanagement en gezondheidsvaardigheden door middel van ondersteuning van programma's op het gebied van lezen, rekenen en digitale vaardigheden, bijvoorbeeld via het Digi-taalhuis. De toegankelijkheid van het sportaanbod vergroten en werken aan een sociaal veilig en inclusief sportklimaat door de inzet van de verenigingsondersteuner en het inclusieve sportaanbod. We zetten in op NIX18. Inzetten op een rookvrije generatie. Hiervoor gaan we het aantal rookvrije locaties uitbreiden met name bij kinderopvanglocaties, scholen en sportaccommodaties. Er is een netwerksamenwerking rondom alcoholproblematiek met daarbij specifieke aandacht voor vroegsignalering.

57

Gemeente Waadhoeke

• • • • • • •

• •

• • • • • •

Programmabegroting 2026

Sport en beweegparticipatie van ouderen vergroten door het uitbreiden van het beweegaanbod. Op basis van het wettelijke kader breiden we het aanbod van valpreventie uit. Onze inwoners kunnen zo lang mogelijk thuis blijven wonen door inzet van interventies gericht op (het vergroten) van vitaliteit, veerkracht en lichamelijke activiteiten, zoals het programma 'Sociaal Vitaal'. Er is passend en laagdrempelig aanbod om eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. 'Dag!enDoen!' is hiervan een voorbeeld. Ook de inzet van 'Welzijn op Recept' kan bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid. Participatie van ouderen bevorderen om zingeving en veerkracht te vergroten door inzet van bestaande subsidierelaties in het maatschappelijk veld. Waadhoeke is een dementievriendelijke gemeente. We brengen hiervoor onder andere de training 'Goed omgaan met dementie' zowel intern als extern onder de aandacht. Conform het mantelzorgbeleid 2023-2024 ondersteunen we (jonge) mantelzorgers.

Er is laagdrempelig (mentaal) zorg- en ondersteuningsaanbod, waarbij ook aandacht is voor het voorkomen van suïcide. Een blijvende inzet voor het vergroten van de weerbaarheid en veerkracht, specifiek voor jongeren door de inzet van rots & water trainingen, KIES-trainingen, het meidenwerk en voorlichting over sexting en grooming.

Er wordt gewerkt aan een omgeving die uitnodigt tot bewegen, (buiten)spelen en ontmoeten. Met de invoering van de Omgevingswet is gezondheid een vast en belangrijk onderdeel geworden bij de belangenafweging in ruimtelijk beleid. Inzet op een rookvrije omgeving. Er is een dekkend AED-netwerk, conform de 6-minutennorm. Met de inzet van onder andere 'Voel je Goed! stimuleren gezond voedselaanbod. Er is een lokale aanpak omtrent gezondheidsverschillen. We passen daarvoor gezondheidsbevordering via de leefomgeving met voorrang toe in dorpen en wijken met gezondheidsachterstanden.

58

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Milieu - Wat willen we bereiken?

Milieu - Wat gaan we daarvoor doen?

 



  

Inwoners met een woning met een WOZ-waarde tot € 300.000 en een energielabel D, E, F of G of twee slecht geïsoleerde bouwdelen, kunnen een subsidie aanvragen voor verduurzamingsmaatregelen. Eigenaar-bewoners kunnen een subsidie aanvragen waarmee ze een energieadvies (deels) vergoed kunnen krijgen. Naast een maatwerkadvies, een luchtdichtheidsadvies en een warmte-scan, is er ook de mogelijkheid om een ecologische quickscan deels bekostigd te krijgen. Er is een bronnenonderzoek gestart, waarvan de resultaten in oktober 2025 worden verwacht. Er wordt inzichtelijk gemaakt welke strategische warmtebronnen er in de regio Waadhoeke/Harlingen zijn, die gebruikt kunnen worden als basis voor het warmteprogramma. Voor het gebiedsontwikkelingsproces Klimaatlandschap is de definitiefase afgerond. De raad heeft ingestemd met het voorstel om door te gaan met de ontwerp en realisatiefase van het proces. Met de Duurzaamheidslening en met de Verzilverlening ondersteunen we inwoners met het verduurzamen van hun woning. Er wordt een projectplan geschreven voor de pilot ‘hergebruik zonnepanelen’ om inwoners tegemoet te komen in de energietransitie.

59

Gemeente Waadhoeke

• •

• •

• • • • • • • • • • •

  

Programmabegroting 2026

In de kernen een gedeelte het traditioneel gazonbeheer omvormen naar extensief gazonbeheer. In 2026 blijven we dit doen op die plekken waar vanuit evaluaties het nut en de noodzaak wordt aangetoond. Maaien en afvoeren in het kader van circulair bermbeheer (gras en hekkelspecie). Het areaal aan gras dat afgevoerd is en voor circulair bermbeheer ingezet kan worden is toegenomen. In 2026 blijven we dit doen, waar nodig worden het proces en de hoeveelheden geoptimaliseerd. Doorgaan met het opwaarderen van gemeentelijke groene reststromen (bladeren en takken etc.) tot organische meststof en inzetten bij eigen beheer en onderhoud (rozenperken etc.). Verkennen welke taluds ecologisch beheerd kunnen worden. Ook in 2026 worden er taluds (met name naast sloten en indien met beschikbaar materieel mogelijk) zo min mogelijk geklepeld en blijven delen vegetatie tussen maairondes door staan. Op de bolwerken in Franeker doen we hier een proef mee. Meer aandacht voor kleinschalige wensen van inwoners ten behoeve van biodiversiteit. We blijven, waar mogelijk, werk met werk maken indien inwoners wensen en meldingen indienen. Sinds augustus 2024 is de Natuurherstel verordening in werking getreden. In 2025 en 2026 komt er meer duidelijkheid wat dit voor gemeenten betekent. Met name het stedelijk groen en de achteruitgang van bestuivers zijn van belang voor gemeenten.

We geven uitvoering aan de actiepunten uit de duurzaamheidsagenda Vanaf 2026 wordt de huidige regeling voor het opvangen van regenwater uitgebreid met 20.000 euro om inwoners te stimuleren om ook voor biodiversiteit maatregelen te treffen in hun woningen en tuin. Het opstellen van een monitoringsplan voor biodiversiteit. Doorgaan met de subsidie 1001 hectare, voor het verrijken van agrarische gronden voor biodiversiteit en het terugdringen van kunstmest gebruik, in samenwerking met boeren en Urgenda. Verschillende acties en campagnes om het bewustzijn op het gebied van natuur en biodiversiteit te vergroten. Het voorzetten van de subsidie voor de vergroening van boerenerven in samenwerking met Landschapsbeheer Friesland. Onderzoek bodemgezondheid bij boeren. Subsidie voortzetten voor het vergroten en versterken van het leefgebied van weidevogels op agrarische percelen in samenwerking met de Vogelwacht.

Uitvoeren zwerfafvalprogramma 'Samen Friesland Schoon'. Monitoren (pluspakket) van de aanwezigheid van zwerfafval op 50 meetlocaties. Meedoen aan de bewustwordingscampagne 'Samen Halen We Alles Eruit' en ‘Van Afvalstof naar Grondstof’.

60

Gemeente Waadhoeke        

 

  

   

Programmabegroting 2026

Uitvoeren onderzoek (sorteeranalyses) naar de samenstelling van het restafval uit huishoudens. Deelnemen en uitvoering geven aan de ambities van de Vereniging Circulair Fryslân. Met twee voorbeeldprojecten meedoen aan de opdrachtgeversaanpak voor circulair bouwen. Dorpen/wijken en verenigingen/instellingen voorlichting en bezoek scheidings- en bewerkingsinstallatie aanbieden over de verwerking van gescheiden afvalstromen. De bestaande samenwerking met de landbouw voor lokaal hoogwaardig (her)gebruik van groene reststromen uitbreiden. Kennis uitwisselen en samenwerken met ketenpartners over het gebruik van duurzame materialen en circulaire grondstoffen. Inventariseren, vervangen, optimaliseren en opwaarderen van bestaande inzamelfaciliteiten en wijkvoorzieningen. Onderzoek naar de mogelijkheden voor invoering van gedifferentieerde afvalstoffenheffing voor huishoudens gebaseerd op de aangeboden hoeveelheid restafval (diftar).

Vervangen van bestaande verlichting op een aantal kerken in Waadhoeke en zorgen dat deze milieuvriendelijk zijn. Doorgaan met het versterken van de beleving van donkerte en het bewustzijn van deze waarde, bij onze inwoners, bedrijven en de eigen medewerkers. Zo sluiten we ons aan bij de ‘Nacht van de nacht’. We verspreiden informatie over het initiatief via onze communicatiekanalen. Daarnaast wordt een video gemaakt om de bewustwording over donkerte te vergroten en om in te kunnen zetten bij verschillende bijeenkomsten. In gesprek gaan met lichtbroneigenaren over bestaand licht en sluiten ons aan bij aanvragen om lichthinder te voorkomen met nieuwe verlichting. We vervangen straatverlichting en kijken naar de mogelijkheden bij onze eigen gebouwen. Proces ingegaan van het maken van een zoneringskaart en ondersteuning bij de verdere uitvoering voor het donkertebeleid en het juridisch vastleggen van regels en kaders.

Actualiseren van de Nota Bodembeheer en Bodemkwaliteitskaart. Registeren van nieuwe bodemkwaliteitsinformatie en actualiseren van de informatievoorziening in het Bodeminformatiesysteem (shared service). We zijn actief partner van Salta: Kenniscluster Verzilting. Onderzoek doen naar en monitoren van de vitaliteit van de landbouwbodem (incl. Bodemleven).

61

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Wat mag het kosten? Realisatie

Begroting

Begroting

Lasten

2024 -16.343

2025 -18.000

2026 -18.069

2027 -18.343

2028 -18.458

2029 -18.552

Baten Saldo voor bestemming

14.588 -1.755

15.085 -2.914

16.006 -2.063

16.100 -2.243

16.195 -2.263

16.289 -2.263

434

990

0

0

0

0

-1.321

-1.925

-2.063

-2.243

-2.263

-2.263

Bedragen x € 1.000

Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

Meerjarenraming

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria

Beleidsindicatoren Programma 8 Volksgezondheid & Milieu Indicator Eenheid Waad Neder hoeke land Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit

Bron

Perio- Beschrijving de

Kg per inwoner

192

148

CBS Statistiek Huishoudelijk afval

%

63,4

32,5

Rijkswaterstaat - 2022 Klimaatmonitor

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 26-8-2025)

62

2023 Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing De meest relevante SDG's

Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 3, 9, 11 en 15 Beleid Polders, dijken en akkers, watergangen, werelderfgoed de Waddenzee, monumentaal Franeker en de karakteristieke (terp)dorpen: samen typeren ze ons gebied. Ze geven Waadhoeke de ruimtelijke kwaliteit die inwoners en bezoekers zo waarderen. Er zijn ontwikkelingen die hierop van invloed zijn en om aandacht vragen. Denk daarbij aan ontwikkelingen in de landbouw (schaalvergroting, bodemdaling, verzilting, monocultuur, vergroten percelen), de groei van toerisme en recreatie, de demografische ontwikkelingen, de energietransitie en de veranderende woningmarkt. Het vinden van de juiste balans tussen de diverse belangen met het behoud van de gewenste ruimtelijke kwaliteit is een continue uitdaging. Veel hiervan komt samen in de 2025 vast te stellen Omgevingsvisie. Daarnaast is het belangrijk om ons woonbeleid actueel te houden. Als voorbereiding om het op te stellen Volkshuisvestingsprogramma is onder andere gewerkt aan een actueel woningmarktonderzoek. Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 ingevoerd. Met de invoering van deze wet zijn alle ruimtelijke wet- en regelgeving, waaronder de WABO, WRO, Wet Milieubeheer, Woningwet e.d., vervangen door één wet.

Belangrijk instrument is de Omgevingsvisie, een integrale visie met strategische hoofdkeuzen van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn. Verder zullen de bestemmingsplannen plaats maken voor één (integraal) omgevingsplan. Wet kwaliteitsborging voor het bouwen Gelijktijdig met de invoering van de Omgevingswet is de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) in werking getreden. Die wet heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Daarnaast is de aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van particuliere en professionele opdrachtgevers uitgebreid. Het betekent dat initiatiefnemers zelf een private kwaliteitsborger moeten aantrekken. De kwaliteitsborger doet de toetsing bouwbesluit, maakt een plan en monitort de uitvoering van de bouwwerkzaamheden. De gemeentelijke bouwtoezichttaken zijn daardoor deels te vervallen. De wet geldt in eerste instantie alleen voor bouwwerken vallend onder gevolgklasse 1 (voorbeelden hiervan zijn woningen, kleine bedrijfspanden, agrarische bouwwerken en voetgangers- en fietsbruggen). Bestuurlijk kader  Provinciale Verordening Romte;  Bestemmingsplannen en Structuurvisies;

63

Gemeente Waadhoeke   

Programmabegroting 2026

Woonvisie Waadhoeke 2020 – 2030 Samen Sterk; Regionale woondeal 2022-2030 Nota Grondbeleid 2025.

Ontwikkelingen Wonen De gemeente heeft zowel aandacht voor de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad als ruimte voor nieuwbouw. Waadhoeke staat, samen met strategische partners, voor het realiseren van woningbouwopgave die inspeelt op de continu veranderende vraag en behoeften in relatie tot de diverse beleidsvelden, zoals demografische ontwikkelingen (vergrijzing en ontgroening), biodiversiteit, duurzaamheid, hittestress en waterberging. Het recent uitgevoerde woonbehoefteonderzoek laat zien dat op dit moment sprake is van een grote druk op de huidige woningmarkt(voorraad) in Waadhoeke, waarbij in het achterhoofd gehouden moet worden dat op de langere termijn een trend van dalende inwoneraantallen en negatieve ontwikkelingen van het aantal huishoudens wordt voorspeld. Deze druk neemt onder andere toe door de onlangs verlaagde hypotheekrente, die weer direct van invloed is op de (in dit geval extra) leencapaciteit van potentiële kopers. Hoe dit zich de komende jaren zal ontwikkelen is lastig te voorspellen. De gemeente wil de (huidige) vraagbehoefte naar woningen zo goed mogelijk bedienen door maatwerk te leveren. Woningbouwlocaties zijn terug te vinden op de gemeentelijke website. Eén van de locaties vloeit voort uit het initiatiefvoorstel vanuit de raad. Ambitie is om deze locaties in 2026 tot uitvoering te brengen.

Ruimtelijke ordening Met de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 en de vaststelling van de Omgevingsvisie eind 2025 is het implementatietraject nog niet afgerond. Dit traject loopt door tot 2032. In dat jaar moet er uiteindelijk een gemeente dekkend Omgevingsplan voor de gemeente zijn vastgesteld. Wat willen we bereiken?

64

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Wat gaan we daarvoor doen?





We gaan en blijven volgens het concept van 'maatwerk' in gesprek met dorpsbelangen, plaatselijke belangen en wijk- en buurtverenigingen. In de lijn van het gemeentelijk woningbouwprogramma wordt gewerkt aan een groot aantal woningbouwlocaties. Variërend van enkele woningen in kleinere dorpen tot meer grootschalige locaties in bijv. Franeker, Dronryp of St. Annaparochie. In de te maken prestatieafspraken tussen corporaties, huurdersverenigingen en gemeenten komen deze thema's nadrukkelijk aan bod. We bieden de starterslening aan om jongeren te helpen om hun 1e woning aan te kopen.



We werken verder aan het opstellen voor het Omgevingsplan voor Waadhoeke.



In de Omgevingsvisie besteden we aandacht aan de uitgangspunten om te komen tot een gezond en divers landschap. Bij planvorming (nieuwe ontwikkelingen) borgen we de landschappelijke inpassing. We hebben overleg met de agrarische ondernemers. De landbouwadviseur is aanspreekpunt voor de sector en gaat in gesprek met de sector. Via diverse acties uit de Duurzaamheidsagenda dragen we bij aan deze ambitie. We subsidiëren het plan van Fûgelwacht Franeker en andere initiatieven en geven ook zelf het goede voorbeeld in onze beheerplannen.

 

   

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

Realisatie

Begroting

Begroting

2024 -6.858

2025 -6.728

2026 -5.893

2027 -4.570

2028 -4.535

2029 -3.820

2.673 -4.185

2.241 -4.487

2.964 -2.930

1.640 -2.930

1.616 -2.919

1.115 -2.705

936

1.033

-875

225

215

0

-3.249

-3.454

-3.805

-2.705

-2.705

-2.705