Bijlage 1 Programmabegroting 2026

Signed By: Lyklema, Tinco 13/11/2025 22:15:04 CET ID: 2cf3094b-9a87-4268-9854-d2bd7a8816ce Auth: Scribble

Programmabegroting 2026

Datum: 13 oktober 2025 Reg.nr.: 2025-238467

Signed By: van de Nadort, N.A. 13/11/2025 22:15:34 CET ID: 2cf3094b-9a87-4268-9854-d2bd7a8816ce Auth: Scribble

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Inhoudsopgave 1. Voorwoord .......................................................................................................................................3 2. Algemene beschouwingen...............................................................................................................4 Uitgangspunten ...............................................................................................................................4 Begroting in evenwicht ....................................................................................................................5 Doelenbomen, beleidsindicatoren en SDG's ...................................................................................8 3 Programmabegroting......................................................................................................................10 Programma 1 Bestuur en Ondersteuning ......................................................................................10 Programma 2 Veiligheid ................................................................................................................15 Programma 3 Verkeer, Vervoer en Waterstaat .............................................................................20 Programma 4 Economie ................................................................................................................24 Programma 5 Onderwijs

................................................................................................................29 Programma 6 Sport, Cultuur en Recreatie.....................................................................................35 Programma 7 Sociaal Domein .......................................................................................................43 Programma 8 Volksgezondheid en Milieu .....................................................................................55 Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing .......................63 Algemene Dekkingsmiddelen ........................................................................................................67 4 Paragrafen ......................................................................................................................................72 Paragraaf Lokale heffingen ............................................................................................................73 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................78 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .....................................................................................106 Paragraaf Financiering

.................................................................................................................114 Paragraaf Bedrijfsvoering ............................................................................................................118 Paragraaf Verbonden partijen .....................................................................................................122 Paragraaf Grondbeleid ................................................................................................................132 Paragraaf Openbaarheid .............................................................................................................136 Paragraaf Taakstellingen .............................................................................................................137 5 Financiële begroting .....................................................................................................................139 6 Bijlagen .........................................................................................................................................151 6.1 Taakvelden .............................................................................................................................151 6.2 Toelichting structurele mutaties in de reserves ....................................................................156 6.3 Inkomensoverdrachten en

subsidies .....................................................................................157 6.4 Nieuwe budgetten .................................................................................................................162 6.5 Ruimtebiedende maatregelen ...............................................................................................163

2

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

1. Voorwoord Hierbij bieden wij u de programmabegroting voor 2026 aan. De laatste begroting van deze bestuursperiode, want op 18 maart 2026 zijn de gemeenteraadsverkiezingen. De afgelopen jaren hebben wij uitvoering gegeven aan vrijwel alle afspraken uit het coalitieprogramma Sûn wurkje oan ‘e takomst. En wy binne grutsk op de resultaten die wij samen met de organisatie en de gemeenteraad hebben bereikt. De vastgestelde structurele en incidentele budgetaanvragen voor 2026 zijn verwerkt in deze begroting. Het komende jaar werken we verder aan het optimalisering van de dienstverlening aan onze inwoners, werken we de plannen uit voor nieuwe scholen en een nieuw zwembad op Bloemketerp in Franeker, werken we aan het versnellen van woningbouw en het uitvoeren van de duurzaamheidsagenda. En er is geld beschikbaar voor de verkeerssituatie in Berltsum en de sportvelden in Froubuurt. Het financiële perspectief voor onze gemeente op korte termijn ziet er positief uit, helaas op langere termijn niet. De jaren 2026 en 2027 tonen nog een overschot, dit neemt af in 2028 en wordt negatief in 2029. De Vereniging Nederlandse Gemeenten voert een stevige lobby richting het Rijk vanwege de grote daling van het Gemeentefonds. Op dit moment laat het financiële meerjarenbeeld duidelijk zien dat we goed moeten blijven letten op waar we kunnen besparen en welke keuzes we maken.

De gemeenteraad heeft gevraagd om meer inzicht in mogelijke besparingen, en dat pakken we concreet op met een onderzoek naar een toekomstbestendige begroting. Dat onderzoek is inmiddels gestart. Op 10 juli heeft de gemeenteraad de kadernota voor 2026-2029 vastgesteld. Daarbij zijn drie amendementen aangenomen. Die gingen over het schrappen van een tweetal voorgestelde ruimtebiedende maatregelen en het aanvullen van de verzilverlening. Dat is verwerkt in deze programmabegroting. Daarnaast vroeg de raad om te kijken of er financiële ruimte was om de voorgestelde stijging van de OZB met 1% te voorkomen. Die ruimte is gevonden, dus de OZB gaat niet extra omhoog. Met bovenstaande geeft de raad richting aan een begroting die recht doet aan de wensen van inwoners én rekening houdt met de financiële situatie van de gemeente. We blijven alert op ontwikkelingen en sturen bij waar nodig.

Franeker, 13 oktober 2025 namens het college van B&W N.A. van de Nadort, burgemeester

J.K. IJkema, secretaris

3

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

2. Algemene beschouwingen Uitgangspunten Gemeente Waadhoeke is financieel gezond en wil dat ook blijven. Belangrijk is welke uitgangspunten we hanteren bij het maken van keuzes die passen bij een verantwoord financieel beleid. De uitgangspunten die we hanteren bij het maken van de kadernota en begroting zijn ieder jaar in grote lijnen hetzelfde. Dit komt omdat ze voortvloeien uit landelijke wetgeving zoals het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en gemeentelijk beleid zoals de Financiële verordening en de nota's Reserves en voorzieningen en Activering, waardering en afschrijving. Daarnaast is de begrotingscirculaire die de provincie jaarlijks publiceert van belang. Daarin staat relevante en actuele informatie over de wijze waarop zij onze begroting en meerjarenraming beoordeelt vanuit het financieel toezicht. De voorgestelde begroting is opgesteld in lijn met de uitgangspunten zoals eerder beschreven in de Kadernota 2026-2029. Hierna beschrijven we de belangrijkste uitgangspunten voor de begroting 2026. 1. Ruimte nieuw beleid In de jaren 2026-2029 is jaarlijks € 250.000 cumulatief beschikbaar voor nieuw beleid. Dit willen we inzetten voor de uitwerking van het coalitieakkoord. 2. Onvoorzien structureel In de Financiële verordening staat dat er een bedrag onvoorzien structureel van minimaal € 1 per inwoner wordt opgenomen (meerjarig cumulatief). 3.

Dekking incidentele lasten Incidentele lasten worden gedekt door incidentele baten of door bestemmingsreserves dan wel Algemene Reserve (AR). 4. Indexering uitgaven Aan de inkomstenkant wordt in de uitkeringen van het Rijk en eigen inkomsten zoals OZB rekening gehouden met indexering. De uitgaven worden niet automatisch geïndexeerd. Alleen die uitgaven waarvan duidelijk is dat indexering onontkoombaar is, zoals loonkosten eigen personeel in verband met nieuwe CAO-periode. Ook bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen, tarieven Omrin en dergelijke worden geïndexeerd. Het resterende bedrag tussen inkomsten en uitgaven wordt als stelpost voor loon- en prijscompensatie in de begroting opgenomen. 5. Inflatiecorrectie Onroerende Zaak Belasting (OZB) Voor de OZB passen we jaarlijks een inflatiecorrectie toe. 6. Kostendekkendheid afval en riool De tarieven voor afvalstoffen- en rioolheffing worden niet automatisch geïndexeerd maar houden gelijke tred met de ontwikkeling in de kosten voor afval en riool. In deze kostenontwikkeling wordt rekening gehouden met indexering.

4

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

7. Dotatie in verband met het verbreed gemeentelijke rioleringsplan (vGRP) Om het vGRP te kunnen dekken over de gehele looptijd is binnen de planperiode gestart met een ingroeimodel voor dotatie aan de voorziening waarbij het uitgangspunt is dat de extra lasten volledig worden omgeslagen over inwoners en bedrijven. 8. Structureel begrotingsevenwicht De baten en lasten moeten structureel in evenwicht zijn in de eerste jaarschijf. Het toezichtskader van de provincie biedt ons deze ruimte. 9. Plafond BTW compensatiefonds Voor de ruimte onder het plafond van het BTW compensatiefonds (BCF) houden we rekening met 100% van de laatst gerealiseerde ruimte (zie toelichting algemene dekkingsmiddelen onder Gemeentefonds). 10. Middelen Jeugd De laatste informatie betreffende de geldstromen rondom de Hervormingsagenda Jeugd wordt verwerkt. Er worden stelposten opgenomen daar waar deze door de toezichthouder provincie worden toegestaan. 11. Extra middelen uitvoering klimaat- en energiebeleid Gemeenten ontvangen tot en met 2025 tijdelijke middelen van het rijk voor de uitvoeringskosten. Er wordt gewerkt aan een nieuwe regeling voor na 2025. Het Rijk heeft hier al budget voor gereserveerd. Omdat de verwachting is dat de middelen ook na 2025 beschikbaar worden gesteld, is het toegestaan om de middelen structureel op te nemen in de begroting 2026 en het meerjarenperspectief 2027-2029.

Daarbij is het belangrijk dat zowel de baten als de aan de middelen verbonden lasten opgenomen worden. In de kadernota is er vanuit gegaan dat de lasten en baten gelijk zijn en dus geen financieel effect hebben. Het gaat in Waadhoeke om afgerond € 1,1 miljoen jaarlijks. 12. Surplus AR Dit betreft de mogelijkheid om de ruimte (surplus) in de AR boven de risiconorm deels als structureel dekkingsmiddel in te zetten. Deze optie is eind 2024 verwerkt in de notitie structurele en incidentele baten en lasten van de commissie BBV. Het daadwerkelijk inzetten van het surplus is een keuze, die per jaar voorgelegd wordt aan de raad. Conclusie: op basis van de voorliggende begroting met een positief saldo blijkt geen noodzaak om gebruik te maken van deze mogelijkheid. Daarnaast is het berekende surplus erg klein.

Begroting in evenwicht De basis voor de begroting is de kadernota 2026-2029, met daarin gepresenteerd de structurele begrotingsruimte. Aanvullend op de kadernota heeft de raad een drietal besluiten genomen: - het budget van € 30.000 behorende bij de verordening beeldbepalende bomen niet te schrappen (onderdeel van de ruimtebiedende maatregel verminderen ambitieniveau beheer en onderhoud openbaar groen); - de voorgestelde besparing in 2027 op indexering op subsidies te schrappen (effect € 275.000); - de budgetaanvraag verzilverlening te honoreren met structurele lasten van € 12.000. De besluitvorming is verwerkt in de nu voorliggende programmabegroting. Bij de gebruikelijke doorrekening van de budgetten naar 2026 zijn er nog aanvullende mutaties verwerkt met een autonoom karakter. De jaarschijf 2026 sluit met een positief saldo van afgerond € 21.000. De bijgewerkte meerjarenraming geeft hetzelfde beeld als in de kadernota: alleen de jaarschijf 2029 sluit 5

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

met een negatief saldo. Het meerjarenperspectief sluit in 2029 met een negatief saldo van afgerond € 1,3 miljoen. Hierin is inbegrepen de jaarlijkse cumulatieve uitzetting van € 250.000 voor structurele kosten uitvoering coalitieakkoord, ook bekend als 'budget nieuw beleid'. Nadere toelichting vindt u in hoofdstuk 5 Financiële begroting. Bedragen x € 1.000

Meerjarenraming 2026-2029

2026

2027

2028

2029

Kadernota tussenstand meerjarenperspectief

3.562

3.900

1.936

-977

Reservering nieuwe reserve Bloemketerp

-1.200

-1.200

-1.200

0

Incidenteel in te zetten surplus 2026

-2.362

0

0

0

0

2.700

736

-977

-42 -42

-317 2.383

-317 419

-317 -1.294

63 21

63 2.445

63 482

-10 -1.304

Prognose meerjarenraming kadernota Aanvullende besluitvorming Prognose kadernota na besluitvorming Diverse bijstellingen begroting 2026 Nieuwe meerjarenraming

De begroting 2026 is structureel in evenwicht. De structurele ruimte wordt in 2026 gebruikt voor een incidentele toevoeging aan de nieuwe reserve en voor dekking van incidentele budgetaanvragen, overeenkomstig de kadernota. De uitwerking van de berekening structureel begrotingsevenwicht vindt u eveneens in hoofdstuk 5 Financiële begroting. De provincie hanteert voor het financieel toezicht op gemeenten het gemeenschappelijk financieel toezichtkader 2020 Gemeenten (GTK). Eén van de toetsingsregels is dat de eerste jaarschijf structureel en reëel in evenwicht moet zijn. Bij de kadernota zijn een tweetal taakstellingen opgenomen voor 2026, die bij de begroting 2026 concreet zijn ingevuld. De toelichting op de concrete uitwerking vindt u in de paragraaf Taakstellingen. Daarmee voldoet deze begroting 2026 aan deze regel. De verwachting is dat bij Waadhoeke in 2026 het repressief toezicht van toepassing zal zijn. In meerjarenperspectief is nog wel sprake van taakstellingen. Dit is in onderstaande tabel zichtbaar gemaakt (zie ook de paragraaf taakstellingen). Bedragen x € 1.000

Meerjarenraming 2026-2029

2026

2027

2028

2029

Meerjarenraming met bezuinigingstaakstelling

21

2.445

482

-1.304

Bezuinigingstaakstelling

0

350

600

850

Meerjarenraming zonder bezuinigingstaakstelling

21

2.095

-118

-2.154

6

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Niet financieel vertaalde ontwikkelingen Er zijn altijd ontwikkelingen die structurele kosten met zich meebrengen en daardoor van invloed zijn op de begroting. In de kadernota 2026-2029 staat een opsomming van ontwikkelingen die nog niet financieel zijn vertaald. Kort samengevat gaat het om de volgende onderwerpen:  Gratis Aktyf Waadhoeke  Exploitatie De Trije  Subsidie Saskia en Rembrand  Stationsgebied Franeker  Huisvesting Buitendienst  Herplantplichten  Beheer en onderhoud nieuwe investeringen openbare ruimte  Verkenning herbestemming Oude Smidse  Invoering Diftar  Uitkomsten pilot Groeituin  Toekomst Stadhuis Franeker  Bestemming begraafplaatshuis. Enkele onderwerpen komen mogelijk in 2025 nog bij uw raad op de agenda, andere zaken zijn nog in ontwikkeling. Gezien de beperkte structurele financiële ruimte in de komende jaren zullen we er niet aan ontkomen om financiële ruimte te maken in de begroting als bovenstaande ontwikkelingen tot uitvoering moeten worden gebracht. Algemene reserve Als laatste informeren wij u over de stand van zaken van de algemene reserve (AR). De berekening van het saldo en verloop van de AR zoals opgenomen in onderstaande tabel is berekend op basis van de stand van begrotingswijziging 6 van 2025. Conform de kadernota 2026-2029 is € 564.905 onttrokken per 2026 ter dekking van de incidentele budgetaanvragen.

Dit resulteert in een berekende eindstand 2026 van € 17.226.928. Gedurende het proces opstellen begroting 2026 zijn er geen begrotingswijzigingen meer vastgesteld. Met andere woorden de stand in onderstaande tabel is de meest actuele stand. Surplus AR Bij de uitgangspunten is de conclusie opgenomen, dat er geen noodzaak is om dit toe te passen in de begroting 2026, omdat er een positief saldo is. Daarnaast is de risiconorm berekend op € 17,2 miljoen. Dit is nagenoeg gelijk aan de stand van de AR. Het eventuele surplus is zeer gering van omvang. Bedragen x € 1.000

Stand per 31-12 (bedragen x € 1.000)

2026

Uitgangspositie Geen begrotingswijziging Actuele stand

7

2027

2028

2029

17.227

17.227

17.227

17.227

0

0

0

0

17.227

17.227

17.227

17.227

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Doelenbomen, beleidsindicatoren en SDG's Met het model van de doelenbomen wordt de relatie gelegd tussen de w-vragen ‘wat willen we bereiken’ en ‘wat gaan we ervoor doen’. In de beantwoording van deze twee vragen brengen we eerst de beleidsdoelen in beeld, en daarna geven we een overzicht van de belangrijkste activiteiten waarmee we die doelen denken te bereiken. De actualisatie en aanscherping van dit model is een continu proces. In 2025 zijn alle doelenbomen opnieuw kritisch bekeken, zijn de teksten aangepast en is de aansluiting tussen beleidsdoelen en uitvoering verbeterd. Elk jaar worden de teksten geactualiseerd. Wat u vorig jaar onder het kopje ‘Ontwikkelingen’ heeft kunnen lezen, vindt u dit jaar mogelijk bij ‘Beleid’ terug. Daarnaast letten we op het gebruik van duidelijke en eenduidige taal. Met de nieuwe kleuren van de doelenbomen die we in 2025 voor het eerst hebben gebruikt is ook de leesbaarheid verbeterd. Ook dit jaar werken we met de verplichte set beleidsindicatoren die voorgeschreven is vanuit het BBV; deze staan aan het eind van elk programma. Op www.waarstaatjegemeente.nl zijn de uitkomsten van de indicatoren voor Waadhoeke te vinden. Op deze website zijn ook cijfers verzameld over de brede welvaart. De statistieken voor Waadhoeke zijn ook te vergelijken met die van andere gemeenten. Werken met de duurzame ontwikkelingsdoelen

Cirkel met alle 17 Sustainable Development Goals Tenslotte hebben we een stap gezet op weg naar een verbetering van het monitoren van het beleid aan de hand van beleidsindicatoren. We hebben daarbij gekozen om de ‘Sustainable Development Goals’ (SDG’s) van de Verenigde Naties, oftewel de duurzame ontwikkelingsdoelen, te gaan gebruiken. Deze integrale langetermijndoelen zijn universeel en breed toepasbaar. Onze verkenning sluit aan bij die van andere gemeenten en bij het CBS dat de monitor Brede Welvaart met de SDG’s heeft verbreed. We hebben onderzocht welke SDG’s voor de programmaonderdelen in de begroting het meest relevant zijn, en hebben ervoor gekozen de logo’s van de relevante doelen in de tekst op te nemen. Deze logo’s presenteren we nu aan het begin van elk programma.

8

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Hieronder vindt u een overzicht van alle 17 SDG’s.

Afbeelding van alle 17 Sustainable Development Goals. Hieronder wordt elke afbeelding toegelicht 1. Alle vormen van armoede tegengaan 2. Geen honger, wel duurzame landbouw en goede voeding 3. Goede gezondheid en welzijn 4. Goede kwaliteit van onderwijs 5. Dezelfde rechten en kansen voor mannen en vrouwen 6. Schoon water en sanitaire voorzieningen en duurzaam omgaan met water 7. Betaalbare duurzame energie 8. Goede banen, duurzame economische groei en eerlijke verdeling van welvaart 9. Duurzame industrie, innovatie en infrastructuur 10. Minder ongelijkheid in een land en tussen landen 11. Duurzame, veilige en veerkrachtige steden en gemeenschappen 12. Verantwoorde consumptie en productie 13. Klimaatverandering tegengaan 14. Duurzaam gebruik van de oceanen en zeeën 15. Beschermde ecosystemen, bossen en biodiversiteit 16. Vrede, veiligheid en rechtvaardigheid 17. Wereldwijde samenwerking om de doelen te bereiken

9

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

3 Programmabegroting Programma 1 Bestuur en Ondersteuning De meest relevante SDG's

Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 11, 16 en 17 Beleid "Fijn wonen, duurzaamheid, meedoen, een mooi landschap, en de gemeente als ondersteuner", dat is waar we in Waadhoeke aan werken (Collegeprogramma 2022-2026). We kunnen en willen dit niet alleen doen; we nemen deel in talloze samenwerkingen, lokaal, regionaal en landelijk, en we kiezen voor 'Nabij besturen'. ‘Nabij besturen’ betekent voor onze dienstverlening: klantgericht, inclusief, begrijpelijk, transparant, vooral digitaal en persoonlijk. We kiezen voor een informatieve en interactieve bestuursstijl dichtbij onze inwoners, ondernemers en organisaties. Onze dienstverleningsvisie 2025-2030 is de leidraad voor de verdere ontwikkeling en professionalisering van de organisatie. In september 2025 is de geactualiseerde dienstverleningsvisie vastgesteld. De focus ligt daarbij op digitalisering, we werken toe naar 'MijnWaadhoeke', waarbij we inwoners die digitaal minder vaardig zijn, of die de voorkeur geven aan andere vormen van contact, niet uit het oog verliezen. Het college van B&W is verantwoordelijk voor de voorbereiding en uitvoering van gemeentelijk beleid. Nieuw beleid wordt samen met de gemeenteraad ontwikkeld; de taak van de raad is daarbij kaderstellend, en de raad stelt het benodigd budget beschikbaar.

Het maken van nieuw beleid gebeurt op een actieve manier: we betrekken onze inwoners, ondernemers en organisaties tijdig bij het maken van keuzes in ons beleid. We zoeken daarbij steeds naar integraliteit; naar de samenhang tussen de diverse onderwerpen waar we als gemeente mee bezig zijn. Zo ontstaat draagvlak, en is er ruimte voor creatieve ideeën die aansluiten bij wat er nodig is of waar behoefte aan is. Feiten en analyse zijn daarbij van belang, zodat er niet iets wordt ontwikkeld dat onhaalbaar of onwenselijk is. Vanuit de plicht tot actieve informatievoorziening zorgt het college voor terugkoppeling van resultaten van beleid naar de raad. De raad toetst of doelen gehaald en budgetten niet overschreden worden. Naast deze bestuurlijke taken is het college van B&W verantwoordelijk voor wettelijke (dienstverlenende) taken op het gebied van onder meer burgerzaken, verkiezingen en de Wet Open Overheid. Het onderwerp Nabij Besturen is niet meer afzonderlijk zichtbaar onder "wat willen we bereiken" maar integraal opgenomen onder "Dienstverlening".

10

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Bestuurlijk kader  Collegeprogramma 2022-2026;  Harmonisatiebeleid;  Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028;  Dienstverlening doen we samen - visie dienstverlening 2030;  Handvest servicebeloften Waadhoeke;  Visie op Nabij Besturen. Ontwikkelingen Programma Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028 De landelijke aandacht voor regionale verschillen en opgaven is belangrijk voor onze gemeente. We werken aan die regionale opgaven door de doelen uit de Regiodeal Noardwest-Fryslân te realiseren. De Regiodeal fungeert daarmee als cofinancieringsbron voor diverse opgaven uit de programmabegroting, zoals het sociaaleconomisch actieprogramma, het klimaatlandschap, de plannen voor nieuwe scholen en opgaven voor een natuurinclusief platteland. Via het Nationaal Programma Vitale Regio’s werken we met het Rijk aan de herijking van de landelijke beleids- en investeringslogica. En aan het versterken van de relatie tussen Rijk en regio, gebaseerd op een meer langjarige regionale agenda. Ook sluiten we aan op Europese samenwerking en behartigen we de belangen van Waadhoeke door een gerichte lobby- en netwerkagenda. Voor de Europese samenwerking is een adviseur Europa aangesteld. Programma Ontwikkelperspectief - Wat willen we bereiken?

Programma Ontwikkelperspectief - Wat gaan we daarvoor doen?

Met lijn A 'Waadhoeke - In positie en krachtig in de regio' werken we aan een goede sociaaleconomische structuur via 13 businesscases uit het sociaaleconomisch actieplan (SEAP III) door: 11

Gemeente Waadhoeke • • • • • • • • • • • • •

Programmabegroting 2026

Kennismakelaars aanstellen voor ondernemers en onderwijs om projectpartners te vinden. Innovatietafels starten voor ondernemers met creatieve ideeën. Een ondernemers- en mentorprogramma voor het faciliteren van ondernemers met kennis. Een platform agrifoodhub voor samenwerking en innovatie, waaronder het versterken van de korte keten in de regio voor lokale producten. Een platform maritieme hub voor samenwerking en innovatie. Bedrijventerreinen aantrekkelijker en toekomstbestendig te maken. Regiomarketing en behoefteonderzoek. Het project leren en werken in eigen regio. Project afbouw arbeidsmarkt om kennis van oudere werknemers te benutten voor jongeren. Werkcarrousel per sector waarbij we potentiële werknemers koppelen aan bedrijven. Een verbeterplan arbeidsmigranten als intermediair voor shortstay huisvesting. Inzetten op behoud talenten door instroom in hoger onderwijs te vergroten. Het professionaliseren van de toeristische regiomarketing en het vergroten van de samenwerking in de toeristische sector.

Met lijn B 'Beleven - Genieten tussen wad en stad' werken we aan een hoogwaardig aanbod door: • Samen met andere betrokken stakeholders een bijdrage te leveren aan het promoten van de Wereld Erfgoederen Planetarium en Waddenzee en daarbij de verbinding met andere culturele hotspots op te zoeken. • Het realiseren van voorzieningen die de beleefbaarheid van de Waddenzee vergroten. • Samenwerken in de verdere professionalisering van de Academie van Franeker. • Het uitwerken van het onderzoek over een bredere functie van het oude stadhuis van Franeker. • Onderzoeken of Franeker een ‘tuinenstad’ als cultureel en toeristische trekpleister kan worden. • Deelnemen aan Sense of Place (o.a. Dijk van een Wijf).

Met lijn C 'Fijn leven - vitale en veerkrachtige dorpen en wijken' werken we aan de kwaliteit van leven door: • Uitvoering geven aan Dorpsontwikkelingsmaatschappijen (DOM’s). • De leefbaarheid in dorpen en wijken versterken door middel van het Vitaliseringsfonds (vanuit de Regio Deal). • Het uitwerken van een regionaal overkoepelende mobiliteitsagenda met als doel het verbeteren van het mobiliteitsaanbod in Noardwest-Fryslân (vanuit de Regio Deal). • Het borgen van het belang van de buurt als gezonde en sociale leefomgeving (ontmoeten) en dit onderwerp op bovenregionale en strategische agenda’s krijgen. • Het onderzoeken of en hoe we bijdragen aan het initiatief Bloeidorpen.

12

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Met lijn D 'Ons landschap - Duurzame oogst voor de toekomst' werken we aan de versterking van het landschap door: • Deelname aan Greidhoeke plus met focus op een natuurinclusief platteland. • Deelname aan een initiatief waarbij gemeentelijke groene reststromen beschikbaar worden gesteld voor toepassing in de agrarische sector. • Deelname aan een Friese samenwerking van overheden op het gebied van landbouw en landelijk gebied. Dienstverlening - Wat willen we bereiken?

Dienstverlening - Wat gaan we daarvoor doen?

  



Verbeteringen doorvoeren vanuit het onderzoek telefonische bereikbaarheid om de bereikbaarheid voor inwoners en ondernemers te verbeteren. Brieven en andere teksten aan of voor inwoners en ondernemers toetsen op helder en makkelijk taalgebruik, en waar nodig herschrijven (het zogeheten B1 niveau). Continue aandacht voor taal/toegankelijkheid organiseren, bijv. interne training, informatiedeling of bijeenkomsten.

Het onderzoek naar een nieuwe participatietool is in afwachting van het nieuwe participatiebeleid.

13

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026



De uitkomsten van de verschillende klantreizen geven richting aan de verbeteringen van onze dienstverleningsprocessen, waarbij de ervaring van de inwoner leidend is. We zetten het instrument klantreizen structureel in.



Doorontwikkeling van de digitale dienstverlening waarbij we toewerken naar een MijnWaadhoeke-pagina.

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

Realisatie

Begroting

Begroting

2024 -5.699

2025 -4.808

2026 -4.825

2027 -4.770

2028 -4.680

2029 -4.630

1.166 -4.532

826 -3.982

826 -3.999

826 -3.944

826 -3.854

805 -3.824

233

185

0

0

0

0

-4.299

-3.797

-3.999

-3.944

-3.854

-3.824

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 0.1 0.2

Bestuur Burgerzaken

Beleidsindicatoren N.v.t.

14

Meerjarenraming

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Programma 2 Veiligheid De meest relevante SDG's

Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 3, 5, 8, 16 Beleid De gemeente heeft, als eerste overheid, een grote verantwoordelijkheid voor de veiligheid van haar inwoners. Dit programma omvat crisisbeheersing, brandweer en openbare orde en veiligheid. Veiligheid is een breed begrip. Het begrip veiligheid is onder te verdelen in sociale en fysieke veiligheid. Sociale veiligheid heeft betrekking op criminaliteit, op ernstige vormen van overlast en op subjectieve gevoelens van onveiligheid. Fysieke veiligheid heeft betrekking op brandveiligheid, externe veiligheid (zoals risico’s voor de omgeving bij bedrijven die omgaan met gevaarlijke stoffen) en beheersing van rampen en crises. Voor alle veiligheidsitems geldt dat vraagstukken in samenhang worden opgepakt. De gemeente heeft daarbij vaak de regie en werkt intensief samen met veiligheidspartners, zoals de politie, het Openbaar Ministerie en de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Maar ook het jongerenwerk en het gebiedsteam Waadhoeke zijn vaste sparringpartners. Bij multiproblematische casuïstiek wordt de gemeentelijke regie overgedragen aan het Veiligheidshuis Fryslân (VHF). De dagelijkse brandweerzorg is ondergebracht bij de VRF. Brandveiligheid maakt daar deel van uit. De VRF geeft advies bij vergunningverlening, brandpreventie en brandveilig leven.

Integraal veiligheidsplan 2024-2027 De gemeenteraad heeft begin 2024 het nieuwe Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 vastgesteld. Dit is het beleidsplan waarmee de middellange termijnvisie op het gebied van integrale veiligheid staat beschreven, zodat sturing en coördinatie op het onderwerp mogelijk is. In 2024 wordt gestart met de uitvoering van de acties rondom de geprioriteerde thema's zoals beschreven in het IVP. Deze thema's zijn: 1. Digitale veiligheid; 2. Ondermijnende criminaliteit; 3. Jeugd en veiligheid; en 4. Maatschappelijk ongenoegen, polarisatie en radicalisering. Regiodeal Het thema 'ondermijning' komt terug in de Regiodeal, namelijk binnen de pijler 'Kwaliteit van leven: Vitale kernen'. Hierdoor is het mogelijk om samen met de gemeente Harlingen en Leeuwarden een aantal acties (met name preventief) op het gebied van ondermijning te organiseren. Denk hierbij aan de inzet van Artificial Intelligence en onderzoeken naar drugs in rioolwater. Bestuurlijk kader  Algemene plaatselijke verordening Waadhoeke (APV);  Integraal Veiligheidsplan 2024-2027;  Regionaal Beleidsplan Veiligheidsregio Fryslân (VRF); 15

Gemeente Waadhoeke             

Programmabegroting 2026

Regionaal Crisisplan VRF 2022-2025; Jaarwerkplan politie; Beleidsregels 13b Opiumwet gemeente Waadhoeke; Beleidsregels Wet Bibob gemeente Waadhoeke 2019; VTH Beleid 2023-2025; Evenementenbeleid; RIEC-convenant; Plan van Aanpak Ondermijning gemeente Waadhoeke; Hennep-convenant; Convenant ter voorkoming van radicalisering en extremisme; Convenant AVE Waadhoeke; Samenwerkingsverband Zorg- en Veiligheidshuis; en Intentieverklaring Friese Norm.

Ontwikkelingen Ontwikkelingen Openbare Orde en Veiligheid We gaan aan de slag met de diverse 'reguliere' veiligheidsonderwerpen, zoals de Wet tijdelijk huisverbod, maatwerkoverleggen, de jaarwisseling, en de (inrichting van de) crisisorganisatie. Wet Parta Per 1 juli 2025 geldt de Wet Gegevensverwerking Persoonsgerichte Aanpak Radicalisering en Terroristische Activiteiten, ook wel Wet Parta genoemd. Deze wet zorgt voor een juridische grondslag waarmee deelnemers aan een casusoverleg rondom radicalisering en terroristische activiteiten (persoons)gegevens met elkaar mogen delen en verwerken. De burgemeester krijgt de wettelijke taak om te zorgen voor de instandhouding van deze werkwijze. Op welke wijze hier concreet uitvoering aan moet worden gegeven is op dit moment nog niet duidelijk, maar zal waarschijnlijk in 2026 meer vorm krijgen. Regiodeal Programmalijn 2b van de Regiodeal bevat het onderwerp ondermijning. Daarbij wordt momenteel gewerkt aan het ontwikkelen van diverse projecten, zoals: - verdiepend onderzoek naar ondermijning in het gebied; - preventieve aanpak rondom jeugd; en - rioolwateronderzoek. De uitkomsten van deze projecten in 2025 hebben effect op de acties in 2026.

16

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

   

   

Inwoners weerbaarder maken en barrières opwerpen voor daders en dadergroepen. Vervolg geven aan het project Cybersûn, waarbij onder andere de kwetsbare doelgroep ‘ouderen’ meer informatie krijgt over veiligheidsrisico’s die specifiek voor hen gepaard kunnen gaan met digitalisering. Een start maken met een tweede project betreffende de uitrol van Hackshield in Waadhoeke. Hackshield is een cybersecuritygame voor kinderen tussen de 8 en 12 jaar. De samenwerking op het gebied van digitale veiligheid met politie en andere partners optimaliseren door voorafgaand aan de start van de projecten brainstormsessies te organiseren.

De weerbaarheid vergroten, zowel ambtelijk, bestuurlijk als van inwoners en ondernemers. Voorlichtingsmomenten voor ondernemers, inwoners en collega’s rondom verschillende thema’s van ondermijning organiseren. Deelnemen aan de voorlichtingscampagne van Meld Misdaad Anoniem (MMA). Actief deelnemen aan programmalijn 2B van de Regiodeal Kwaliteit van leven: Vitale kernen.

17

Gemeente Waadhoeke  

   



   

   

Programmabegroting 2026

Met behulp van de informatietafel signalen van ondermijning verder onderzoeken en deze verrijken met interne informatie. Bij concrete signalen van ondermijning de mogelijkheid van samenwerking met ketenpartners onderzoeken en bestuursrechtelijke instrumenten inzetten.

Zeswekelijks het Gemeentelijk Overleg Jeugd organiseren om signalen van jeugdoverlast te bespreken met interne collega’s van verschillende afdelingen en externe partners zoals de politie en jongerenwerk. In samenwerking met collega’s en partners handelingskaders opstellen voor specifieke vormen van jeugdoverlast en de uitvoering en actualisatie hiervan bewaken. Samen met partners als politie en jongerenwerk specifieke activiteiten organiseren om het contact tussen de jeugd en de gemeente op een leuke, actieve manier te verbeteren. Samen met de deelnemende partners uit het Gemeentelijk Overleg Jeugd onderzoeken of het begeleidingstraject #KansRIJK vanuit het Regiecentrum Bescherming en Veiligheid en William Schrikker Jeugdbescherming en Jeugdreclassering ingezet zou kunnen worden binnen onze gemeente. Actief deelnemen aan de Ketensamenwerking Jeugd, waar de Regietafel Jeugd en het Overleg Ketenaanpak Jeugd onderdeel van uitmaken.

Basis- en verdiepingstrainingen van het Rijksopleidingsinstituut Radicalisering (ROR) organiseren voor onze (eerstelijns) professionals. Elke melding die bij ons binnenkomt die over extremisme, radicalisering en verdergaande polarisatie gaat, wordt zorgvuldig door ons onderzocht. Deelnemen aan de casustafel radicalisering (OM, politie en gemeenten) om zaken die bij ons binnengekomen zijn te bespreken en indien nodig daarop een integrale en persoonsgerichte aanpak te ontwikkelen. Regionaal wordt aan een aanpak voor de omgang met het fenomeen ‘soevereinen’ gewerkt. Onze gemeente zal aansluiten bij deze aanpak.

Handhavend optreden volgens de beleidskaders. Besmettingsbrieven sturen bij inbraken (brief die na een woninginbraak aan omwonenden wordt rondgestuurd). Horeca-controles uitvoeren en sanctiebeleid toepassen. Periodiek deelnemen aan een crisisoefening, zodat de gemeentelijke organisatie voorbereid is op eventuele crisissituaties.

18

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Realisatie

Begroting

Begroting

2024 -5.538

2025 -5.736

2026 -5.855

2027 -5.775

2028 -5.765

2029 -5.765

294 -5.245

49 -5.687

70 -5.785

70 -5.705

70 -5.695

70 -5.695

76

36

0

0

0

0

-5.169

-5.651

-5.785

-5.705

-5.695

-5.695

Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

Meerjarenraming

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 1.1 1.2

Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid

Beleidsindicatoren Programma 2 Openbare Orde en Veiligheid Indicator

Eenheid

Waad Neder hoeke land

Bron

Perio- Beschrijving de

Verwijzingen Halt

Aantal per 1.000 inwoners van 12-18 jaar

4

9

Stichting Halt

2024 Het aantal verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12 t/m 17 jaar. Jongeren van 12 t/m 17 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf.

Winkeldiefstallen

Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners

1,8

2,2

CBS - Diefstallen

2024 Het aantal winkeldiefstallen per 10.000 inwoners.

2,7

4,3

CBS - Criminaliteit 2024 Het aantal geweldsmisdrijven. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.).

Diefstallen uit woning Aantal per 1.000 inwoners Vernieling Aantal per 1.000 inwoners

1,2

1,2

CBS - Diefstallen

4,3

3,7

CBS - Criminaliteit 2024 Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag.

Geweldsmisdrijven

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 26-8-2025)

19

2024 Het aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners.

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Programma 3 Verkeer, Vervoer en Waterstaat De meest relevante SDG's

Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 3, 9, 11, 14 Beleid Belangrijke thema's als het gaat over verkeer, vervoer en waterstaat zijn het waarborgen van de bereikbaarheid van de stad en de kernen in onze gemeente, en het verbeteren van de verkeersveiligheid. De bereikbaarheid van de stad en de kernen betreft niet alleen de bereikbaarheid over de weg (auto, fiets, etc.), maar ook de bereikbaarheid over waterwegen en per openbaar vervoer (spoor en bus). Het gaat daarbij over de wegen, waterwegen, spoorwegen en fietspaden, en over het openbaar vervoer en het parkeerbeleid. Het regulier onderhoudsplan Beheerplan Wegen 2023-2026 is terug te vinden in de paragraaf ‘onderhoud kapitaalgoederen’. Bestuurlijk kader  Mobiliteitsvisie Waadhoeke;  Nota Parkeernormen;  Parkeervisie Binnenstad Franeker;  Beheerplan wegen 2023-2026. Ontwikkelingen Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) Het Rijk, de provincies, de gemeenten en de vervoerregio's hebben samen met de maatschappelijke partijen een nieuwe aanpak beschreven om de verkeersveiligheid structureel te verbeteren (SPV 2030). Door samen te werken en ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid een bijdrage te leveren kan de veiligheid in het verkeer worden verbeterd. Vooruitlopend hierop werkt Waadhoeke aan een geloofwaardige inrichting van het wegennet dat aansluit op de toegestane snelheid.

Elektrisch rijden Het aandeel elektrische auto's groeit gestaag en worden meer betaalbaar voor huishoudens. Daarmee zal ook de vraag naar de benodigde laadvoorzieningen toenemen. Een enorme opgave. Via de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) werken overheden aan het waarmaken van deze opgave. Fietsverkeer Door de aanhoudende groei van het fietsgebruik en met name van de e-bike zullen fietsvoorzieningen moeten worden uitgebreid en geoptimaliseerd. In het kader van fietsveiligheid is het van belang dat bestaande paden een kwaliteitsimpuls krijgen. Daarbij gaat het onder meer om passende breedte, veilige wegkruisingen en oversteken en rijcomfort. De thema's fietsverkeer en veiligheid hebben een prominente plek in de gemeente.

20

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Fietsveiligheid Het aantal verkeersslachtoffers stijgt, vooral onder ouderen. Van de fietsongevallen is maar liefst 45% ouder dan 60 jaar. Veel ouderen durven na een ongeval niet meer te fietsen. Dat heeft impact op de gezondheid, zelfredzaamheid en sociale betrokkenheid in de maatschappij. Nieuwe mobiliteit Er zijn en worden nieuwe voertuigen ontwikkeld, denk aan snelle e-bikes en elektrische steps. Hierbij is het zoeken naar de juiste plaats op de weg. Daarnaast is het parkeren van de nieuwe voertuigen ook nog een uitdaging. Herwaardering rondweg Franeker De rondweg van Franeker dateert uit eind jaren 60 van de vorige eeuw. In de tussentijd is er veel veranderd in en rondom de stad, maar de basis van de rondweg is gelijk gebleven. We starten een project om de huidige en de nieuwe rol van de rondweg vast te stellen, mede ook naar aanleiding van de keuze om de AMS en Kabas op de locatie Bloemketerp te gaan realiseren. Wat willen we bereiken?

21

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Wat gaan we daarvoor doen?

   

 

Werken aan een uniforme en herkenbare wegencategorisering. Wegvakken van 80 km/uur en 50km/uur met fietsers op de rijbaan worden afgewaardeerd of de fietsroute wordt aangepast. Wegen die nog niet voldoen aan de ontwerpprincipes passen we aan conform de ontwerpprincipes. Met scholen in gesprek over hoe de schoolzones veiliger kunnen worden.

Werken aan veilige fietsverbindingen binnen en buiten de bebouwde kom en aan éénduidige fietsoversteken. Veelgebruikte fietsverbindingen worden opgewaardeerd voor meer doorstroming.



Samen met de provincie Fryslân zetten we in op het optimaliseren van het openbaar vervoernetwerk.

 

Met belangenorganisaties in gesprek over wenselijke routes voor landbouwverkeer. Bij herinrichtingen van wegen rekening houden met de afmetingen van landbouwverkeer.

 

In de openbare ruimte zorgen we voor een balans tussen parkeren, lopen, rijden en groen. Bij herinrichtingen wordt de toegankelijkheid verbeterd voor iedereen.

22

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

  

Stimuleren van alternatieve en gezonde vervoerswijzen. Faciliteren van innovatieve deelmobiliteitsconcepten vanuit de markt. Faciliteren van benodigde laadinfrastructuur in de openbare ruimte.

 

Inzetten op betere wandelrondjes. Bij trottoirs houden we ons aan de richtlijnen voor de maatvoeringen.



We organiseren voorlichtings- en gedragsbeïnvloedingscampagnes zoals de ‘Moddercampagne’ en ‘Wij gaan weer naar school’. Actieve deelname aan het project ‘Doortrappen’. Actiedagen zoals ‘Lucht voor klimaat’.

 

Wat mag het kosten? Realisatie

Begroting

Begroting

2024 -9.794

2025 -10.869

2026 -12.055

2027 -11.353

2028 -11.353

2029 -11.353

Baten Saldo voor bestemming

1.038 -8.756

208 -10.661

240 -11.816

240 -11.114

240 -11.114

240 -11.114

Dotatie/beschikking reserves

1.025

1.367

0

0

0

0

Saldo na bestemming

-7.731

-9.294

-11.816

-11.114

-11.114

-11.114

Bedragen x € 1.000

Lasten

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 2.1 2.2 2.3 2.4

Verkeer en vervoer Parkeren Recreatieve havens Economische havens en waterwegen

Beleidsindicatoren N.v.t.

23

Meerjarenraming

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Programma 4 Economie De meest relevante SDG's

Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 2, 4, 8, 9 en 12 Beleid Economie Het economisch beleid van de gemeente Waadhoeke omvat alle activiteiten die bijdragen aan een krachtige en toekomstbestendige economische structuur. De activiteiten zijn o.a. gericht op het aantrekken/behouden van bedrijven en toeristen. Dit bevordert de werkgelegenheid en daarmee het woon- en leefklimaat van Waadhoeke. Provinciaal beleid en rijksbeleid hebben invloed op onze lokale economische mogelijkheden en omstandigheden. Toerisme Door concreet aan de slag te gaan met de drie actielijnen uit het uitvoeringsprogramma uit de Recreatie & Toerisme nota ‘Beleef Waadhoeke’, onderscheiden we ons positief als recreatieftoeristische regio. UNESCO Werelderfgoed Waddenzee en het Planetarium in Franeker zijn hierbij belangrijke trekkers voor bezoekers. De Regiodeal zorgt voor versnelling van projecten als 'Dijk van een Wijf' en de regiomarketing. Bestuurlijk kader  Verordening Romte e.a. provinciaal beleid;  (Geactualiseerde) Binnenstadvisie Franeker;  Convenant Bedrijventerreinen Noordwest Fryslân;  Nota Recreatie en Toerisme ‘Beleef Waadhoeke’;  Sociaal Economisch Actieprogramma NWF.

Ontwikkelingen Algemeen Voor onze bedrijven in Waadhoeke zijn de grootste uitdagingen voor de komende jaren de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt, de snelle technologische ontwikkelingen, en de toenemende focus op duurzaamheid en klimaatverandering. Daarnaast spelen ook cyberbeveiliging en de veranderende wet- en regelgeving een belangrijke rol. Opgaven agrarische sector De agrarische sector is belangrijk voor de economie, samen met groothandel, industrie en toeleveranciers. De landbouw heeft te maken met nieuwe regelgeving, verzilting en klimaatverandering en de invloed daarvan op ons gebied is groot. Daarom investeert de gemeente in een duurzame relatie en streeft er naar dat landschap, natuur en landbouw elkaar duurzaam versterken, om blijvend te genieten van een gezond en divers landschap.

24

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Krapte op de arbeidsmarkt Veel bedrijven, vooral in het midden- en kleinbedrijf (MKB), hebben moeite om gekwalificeerd personeel te vinden en te behouden. Dit kan de groei en innovatie belemmeren. Technologische ontwikkelingen De snelle opkomst van technologie, zoals kunstmatige intelligentie (AI), stelt bedrijven voor de uitdaging om bij te blijven en de kansen die deze technologieën bieden te benutten, terwijl ze ook de mogelijke risico's moeten beheersen. Duurzaamheid en klimaatverandering De toenemende druk vanuit consumenten, overheden en investeerders om duurzamer te opereren, vereist dat bedrijven hun bedrijfsprocessen en producten aanpassen en verduurzamen. Netcongestie speelt ook in Waadhoeke een rol. Cyberbeveiliging De stijgende frequentie en complexiteit van cyberaanvallen vormen een serieuze bedreiging voor bedrijven van alle groottes. Bedrijven moeten investeren in robuuste beveiligingsmaatregelen en bewustzijn creëren bij hun medewerkers. Veranderende wet- en regelgeving De constante stroom van nieuwe wetten en regels, vooral op het gebied van privacy, duurzaamheid en arbeidsrecht, maakt het voor bedrijven complex en kostbaar om te voldoen aan alle eisen. Financiële uitdagingen Bedrijven, vooral kleine en middelgrote, kunnen moeite hebben met het aantrekken van financiering en het beheren van hun cashflow.

Economische onzekerheid De wereldeconomie is onderhevig aan schommelingen, en bedrijven moeten zich aanpassen aan veranderende marktomstandigheden en risico's beheersen. Wat willen we bereiken?

25

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Wat gaan we daarvoor doen?



In het Sociaal Economisch Actieprogramma (SEAP) uitvoering geven aan deze ambitie via de 15 businesscases. Met de middelen die we via de Regiodeal hebben ontvangen, gaan we verdiepen en versnellen. Meer expertise en loopvermogen wordt aangewend en benut.



De informatievoorziening verbeteren door te werken aan het productaanbod, de zicht- en vindbaarheid, de naamsbekendheid en de doorontwikkeling van toeristische informatiepunten. Franeker versterken als toeristische trekker door realisatie van een Toeristisch Overstap Punt (TOP). Actief meedenken met initiatiefnemers voor verblijfsaccommodaties in Franeker nu het Planetarium de Unesco Wereld erfgoedstatus heeft, en verder onderzoek doen naar de mogelijkheden van het stadhuis.



     

Met de ondernemers in de beide winkelgebieden in nauw contact blijven o.a. door periodiek overleg, het beschikbaar stellen van subsidies en het innen (en uitkeren) van reclamebelasting. Investeren in de openbare ruimte. We gaan aan de slag met fase 2 van vervanging van de verlichting en de opwaardering van de Dijkstraat. Inzet op kwantitatief en kwalitatief meer aanbod van activiteiten en evenementen en meer bekendheid door inzet van diverse promotiekanalen. Aan de slag met de acties die voortkomen uit de geactualiseerde binnenstadsvisie voor Franeker waaronder het vergroenen van de inrichting van de stad en een verdere upgrade van de Dijkstraat. Voortzetting van de samenwerking via het binnenstadsmanagement Franeker. Samen met de dorpsmanager en ondernemers uit St. Annaparochie werken aan een Vitaal St. Annaparochie.

26

Gemeente Waadhoeke

     

Programmabegroting 2026

De dienstverlening naar ondernemers verbeteren o.a. door het bezoeken en in gesprek gaan met ondernemers met plannen. De nieuwe opzet met de intake- en initiatieventafel helpt hierbij. Het digitaal Ondernemersloket up-to-date houden en verbeteren vanuit de signalen die wij van ondernemers krijgen. Ondernemers ondersteuning bieden bij het zoeken naar subsidies en mogelijkheden om te verduurzamen en te innoveren. Actief communiceren via diverse mediakanalen waaronder het verzenden van digitale nieuwsbrieven. Werken aan de relatie gemeente-ondernemer door bedrijfsbezoeken, bijwonen en/of organiseren netwerkbijeenkomsten en periodiek overleg met ondernemersverenigingen. Aansluiten bij de businesscases van het Goud van Noordwest.

Wat mag het kosten? Realisatie

Begroting

Begroting

2024 -3.353

2025 -5.159

2026 -1.721

2027 -1.656

2028 -1.656

2029 -1.656

Baten Saldo voor bestemming

1.501 -1.852

3.502 -1.656

667 -1.053

614 -1.041

699 -956

699 -956

Dotatie/beschikking reserves

1.059

526

12

0

0

0

Saldo na bestemming

-793

-1.131

-1.041

-1.041

-956

-956

Bedragen x € 1.000

Lasten

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 3.2 3.3 3.4

Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie

27

Meerjarenraming

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Beleidsindicatoren Programma 4 Economie Indicator

Functiemenging

Eenheid

%

Waad Neder hoeke land 43,9

54,2

Bron

Perio- Beschrijving de

CBS BAG / LISA bewerking ABF Research

2023 De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken).

Vestigingen (van bedrijven)

Per 1.000 172,0 181,8 inw.15-65jr

LISA

2023 Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-65 jaar.

Banen

Aantal per 1.000 inwoners

LISA

2023 Onder een baan wordt een vervulde positie verstaan. Dit betreffen zowel fulltimers, parttimers als uitzendkrachten. De indicator betreft het aantal banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 65 jaar.

586,0 836,6

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 26-8-2025)

28

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Programma 5 Onderwijs De meest relevante SDG's

Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 4, 8, 10 en 11 Beleid Goed onderwijs moet een kansrijke ontwikkeling bieden aan alle in de gemeente woonachtige kinderen en jongeren, en soms ook aan volwassenen. De gemeente heeft de regiefunctie in het lokaal onderwijsbeleid. Dit betekent dat we ons richten op de huisvesting van scholen en op kinderen met (onderwijs)achterstanden. Daarnaast zorgt de gemeente voor de gymnastiekaccommodaties en het vervoer daar naartoe, voor het leerlingenvervoer speciaal onderwijs en voor het bestrijden van schooluitval. In regionaal verband biedt de gemeente basiseducatie, beroepsonderwijs en het NT2 onderwijs (Nederlands als tweede taal) aan statushouders. Waadhoeke hecht aan goed en bereikbaar onderwijs. Het primair onderwijs moet evenwichtig gespreid zijn over de gemeente. Als dat voor instandhouding nodig is, stimuleren we totstandkoming van samenwerkingsscholen door bekostiging van (vervangende) nieuwbouw of uitbreiding van scholen. Samen met onderwijsbesturen heeft Waadhoeke een toekomstvisie op goed bereikbaar onderwijs gemaakt. Demografische ontwikkelingen -o.a. leidend tot daling van leerlingenaantallenhebben in deze visie een prominente plek. Vanuit onze gemeentelijke regiefunctie bevorderen we verbinding tussen het onderwijsveld en het sociale domein.

We richten ons onder andere op het voorkomen van schoolverzuim, aanpak van onderwijsachterstanden. Eveneens bevorderen we de verbinding tussen het voortgezet onderwijs en de regionale arbeidsmarkt: het programma 'leren en werken in je eigen regio'. Verder zet Waadhoeke in op terugdringen van laaggeletterdheid. Het Friesland College verzorgt in opdracht van de gemeente opleidingen op het gebied van alfabetisering, NT2 onderwijs en training van de vrijwilligers en taalcoördinatoren van de zogenaamde DigiTaalHuizen. Volwassenen kunnen daar onder andere terecht om te leren beter te lezen, schrijven en rekenen. We hebben twee DigiTaalhuizen in onze gemeente: in Franeker en in St. Annaparochie. Dit programma omvat basisonderwijs, voorgezet onderwijs, gymnastiekonderwijs, onderwijshuisvestingsvoorzieningen, onderwijsbegeleiding, leerlingenvervoer, onderwijsachterstandenbeleid en onderwijs aan volwassenen. Bestuurlijk kader  Verordening Leerlingenvervoer Waadhoeke 2023;  Onderwijsvisie Kansen voor elk talent – ûnderwiis foar de takomst;  Integraal Huisvestingsplan 2021 - heden;  Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs 2021;  Beleidsnotitie onderwijsachterstandenbeleid;

29

Gemeente Waadhoeke 

Programmabegroting 2026

Subsidieregeling Peuteropvang en Voor- en vroegschoolse educatie, gemeente Waadhoeke.

Ontwikkelingen Nieuwbouw scholen In de gemeenteraad van 28 juni 2024 is besloten om de scholen AMS en Kabas te realiseren op Bloemketerp. De raad is in 2025 met een memo geïnformeerd over de samenwerking die de AMS wil aangaan met de Simon Vestdijk. Zij zijn vanaf dat moment ook meegenomen in het proces. Laos heeft naar aanleiding van het besluit van de gemeenteraad op 28 juni 2024 een onderzoek gedaan naar de exacte locaties van de scholen op Bloemketerp. Hier kwamen ook beeldcriteria uit voort. De uitkomsten van dit onderzoek zijn vastgesteld in de gemeenteraad van 12 juni 2025. In de kadernota zijn de kosten voor de nieuwbouw van de AMS/Simon Vestdijk en Kabas opgenomen. Er wordt ook gestart met de voorbereidingen voor nieuwbouw in Menaam en Winsum. Aangepaste eisen door het rijk aan schoolgebouwen De gebouwtechnische eisen op het gebied van binnenklimaat en duurzaamheid zijn gewijzigd en vergen een actualisatie van het integraal huisvestingsplan. Wat willen we bereiken?

30

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Wat gaan we daarvoor doen?

     

De initiatieffase voor de bouw van De Kabas en AMS is nu afgerond. De locatie voor beide gebouwen is bepaald. Er wordt gewerkt aan een programma van eisen. De initiatieffase voor nieuwbouw voor de samenwerkingsschool 'Sin en Wille' in Menaam is opgestart. De initiatieffase voor nieuwbouw voor de school 'It Bynt' in Winsum is opgestart. We starten het traject om te komen tot een nieuw Integraal Huisvestingsplan voor alle scholen. We starten een onderzoek naar de toekomst van de onderwijsgebouwen in Dronrijp. We geven vervolg aan het onderzoek naar toekomstbestendig onderwijs in de regio St. Annaparochie.

 

Bij nieuwbouw zetten we in op integrale kindcentra. We evalueren de inzet die gedaan is in het kader van Nationaal Programma Onderwijs (NPO) om de samenwerking tussen onderwijs, opvang, sport, cultuur en zorg te versterken en uit te breiden.



Een structurele subsidie geven aan het programma Leren en werken in je eigen regio, waarmee ingezet wordt op de verbinding tussen basis- en voortgezet onderwijs en de lokale arbeidsmarkt. Het Friesland College verzorgt in opdracht van de gemeente opleidingen op het gebied van alfabetisering, NT2 onderwijs en voor de training van vrijwilligers en taal-coördinatoren van de beide DigiTaalHuizen in Franeker en St. Annaparochie.



 

It Twaluk en De Bolder continueren het bieden van passend en inclusief onderwijs. Daarbij onderzoeken we de mogelijkheden van het breder uitzetten van deze methode binnen onze gemeente. De inzet van 'Gebiedsteam op School', waarbij gebiedsteammedewerkers vanuit de gemeente op de school werken wordt voorgezet. 31

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026



Per 1 augustus 2026 nemen we eigen leerplichtambtenaren in dienst. Momenteel is er een Dienstverleningsovereenkomst met de gemeente Leeuwarden.



De resultaatafspraken voor de voor- en vroegschoolse educatie met het primair onderwijs zijn opnieuw vastgesteld. Er wordt onderzocht hoe deze gemonitord kunnen worden. De peuters op het AZC krijgen een educatief aanbod met een erkend VVE-programma en we versterken de ouderbetrokkenheid, mede door de inzet van de bibliotheek. Binnen het onderwijsachterstandenbeleid bekostigen we extra NT2-deskundigheid bij het basisonderwijs, ter aanvulling op de bekostiging van de schakelklassen op het AZC. Inzet op lokaal niveau van extra middelen voor de toeleiding en het bereik van de doelgroep en op de taalontwikkeling en ouderbetrokkenheid. Dit in samenwerking met de kinderopvang, scholen, JGZ, bibliotheek, gebiedsteams en andere betrokken instellingen.

  

     

 

Het stimuleren van het gebruik van het Frysk, Bildts en Franekers in het basisonderwijs door het subsidiëren van taalactiviteiten binnen het cultuureducatieprogramma 'Waadzinnig'. Het onderzoeken van de mogelijke uitbreiding van het cultuureducatieprogramma 'Waadzinnig' naar het voortgezet onderwijs en het creëren van een doorlopende leerlijn. Meertaligheid stimuleren en komen tot nieuwe taalinitiatieven en -activiteiten in overleg met onderwijs- en taalpartners. Basisscholen subsidiëren die gebruik willen maken van het programma de Bibliotheek op school (dBos). Meertalig aanbod stimuleren door het leesbevorderingsprogramma Boekstart in de kinderopvang te subsidiëren. Samen met Instituut voor Natuurbeschermingseducatie (IVN) en het basisonderwijs wordt gewerkt aan een structureel programma voor Natuur- en milieu-educatie.

Verdere inzet op het O3-concept op het voortgezet onderwijs door het programma 'Leren en werken in je eigen regio' op het VMBO te financieren. Onderzoeken in hoeverre het onderwijsprogramma 'Leren en werken in je eigen regio' met middelen uit de Regiodeal kan worden uitgebreid voor andere scholieren, herintreders, zijinstromers en nieuwkomers op de arbeidsmarkt.

32

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2026

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Realisatie

Begroting

Begroting

2024 -7.840

2025 -7.283

2026 -7.219

2027 -7.280

2028 -7.329

2029 -9.223

1.646 -6.194

1.431 -5.852

1.470 -5.749

1.495 -5.784

1.495 -5.834

1.495 -7.727

697

176

18

18

18

18

-5.497

-5.676

-5.731

-5.766

-5.816

-7.709

Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

Meerjarenraming

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 4.1 4.2 4.3

Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken

Beleidsindicatoren Programma 5 Onderwijs Indicator

Eenheid

Waad Neder hoeke land

Absoluut verzuim

Per 1.000 leerlingen

6,4

6,7

DUO/Ingrado

2024 Het aantal leer- of kwalificatieplichtige jongeren dat absoluut verzuimer is (geweest) gedurende het schooljaar: de jongere is niet ingeschreven bij een onderwijsinstelling en beschikt niet over een vrijstelling.

Relatief verzuim

Per 1.000 leerlingen

30

28

DUO/Ingrado

2024 Het aantal leer- of kwalificatieplichtige leerlingen (per 1.000 leerlingen) waarbij sprake is van meer dan 16 uur ongeoorloofd verzuim gedurende 4 opeenvolgende lesweken.

%

2,1

2,3

DUO/Ingrado

2024 Het vsv-percentage staat voor het aantal vsv’ers (12-23 jaar) als percentage van het aantal onderwijsdeelnemers die aan het begin van het schooljaar ingeschreven staan.

Voortijdige school verlaters totaal (VO + MBO)

Bron

Perio- Beschrijving de

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 26-8-2025) Kanttekening: de tabel afkomstig van waarstaatjegemeente.nl bevat niet de meest actuele cijfers. Jaarlijks krijgt de raad de actuele cijfers via het jaarverslag met betrekking tot leerplicht in het vierde kwartaal volgend op het schooljaar.