Bijlage 1: Programmabegroting 2024
Tekst van het document
Realisatie
Begroting
Begroting
2022 -6.655
2023 -7.244
2024 -6.953
2025 -6.970
2026 -7.025
2027 -7.097
1.358 -5.296
1.483 -5.761
1.346 -5.606
1.346 -5.624
1.346 -5.678
1.346 -5.751
-233
198
68
18
18
18
-5.529
-5.563
-5.538
-5.606
-5.660
-5.733
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 4.1 4.2 4.3
Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
31
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Beleidsindicatoren Programma 5 Onderwijs Indicator
Eenheid
Absoluut verzuim
Per 1.000 leerlingen
Relatief verzuim
Voortijdige school verlaters totaal (VO + MBO)
Waad Neder hoeke land 6,3 4,2
Bron DUO/Ingrado
Per 1.000 leerlingen
21
24
DUO/Ingrado
%
1,6
1,9
DUO/Ingrado
Perio- Beschrijving de 2022 Het aantal leer- of kwalificatieplichtige jongeren dat absoluut verzuimer is (geweest) gedurende het schooljaar: de jongere is niet ingeschreven bij een onderwijsinstelling en beschikt niet over een vrijstelling. 2022 Het aantal leer- of kwalificatieplichtige leerlingen (per 1.000 leerlingen) waarbij sprake is van meer dan 16 uur ongeoorloofd verzuim gedurende 4 opeenvolgende lesweken. 2021 Het vsv-percentage staat voor het aantal vsv’ers (12-23 jaar) als percentage van het aantal onderwijsdeelnemers die aan het begin van het schooljaar ingeschreven staan.
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 22-09-2023) Kanttekening: de tabel afkomstig van waarstaatjegemeente.nl bevat niet de meest actuele cijfers. Jaarlijks krijgt de raad de actuele cijfers via het jaarverslag met betrekking tot leerplicht in het vierde kwartaal volgend op het schooljaar.
32
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Programma 6 Sport, Cultuur en Recreatie Hoofdkenmerken Het doel van dit programma is het initiëren en in stand houden van voorzieningen op het gebied van cultuur, sport en recreatie. Deze voorzieningen dragen bij aan levendigheid, maatschappelijke participatie, gezondheid, talentontwikkeling en een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. Waadhoeke heeft veel voorzieningen op het vlak van sport, cultuur en recreatie. Deze zijn gericht op de eigen inwoners, zoals bibliotheken en sportvoorzieningen, maar ook op bezoekers van buiten de gemeente, zoals bijvoorbeeld theater De Koornbeurs, Museum Martena en De Aerden Plaats. Waadhoeke kent ook veel particuliere musea, waaronder het schoolplaten-museum in Deinum. Ook voor wat betreft amateuristische kunst- en cultuurbeoefening kent Waadhoeke een breed aanbod. Zo zijn toneel- en muziekverenigingen in de gehele gemeente te vinden, veelal in nauwe verbinding met dorpshuizen en wijkcentra die de activiteiten onderdak bieden. Cultuur wordt dan ook vaak gezien als de stille kracht in de maatschappij die zorgt voor meer sociale cohesie en verbondenheid. In de afgelopen coronaperiode hebben we gezien wat het wegvallen van het culturele leven betekent voor de mienskip. Cultuur, in al haar facetten, bepaalt voor een belangrijk deel de identiteit van een gemeente.
In Waadhoeke lezen we deze identiteit niet alleen af aan het brede cultuuraanbod, het landschap en de bebouwing, maar ook aan de taal. Naast de twee Rijkstalen, het Nederlands en het Fries, wordt in Waadhoeke het Bildts en het Franekers gesproken. Deze meertaligheid in onze gemeente beschouwen we als een groot goed en rijkdom voor toekomstige generaties. Met 110 amateur sportverenigingen in de gemeente is het in elk dorp en in de stad mogelijk om te sporten. Op het kaatsveld, in de sporthal, op fiets- en wandelpaden; op zeer veel manieren zijn inwoners uit Waadhoeke aan het sporten en bewegen. Sport brengt mensen in beweging. Dit draagt bij aan het verbeteren van de gezondheid, het vergroten van het zelfvertrouwen en aan de ontwikkeling van sociale vaardigheden. Daarom willen we dat zoveel mogelijk mensen hieraan deelnemen. We zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties en een openbare ruimte die uitnodigt om te bewegen. Daarnaast geven we sportbesturen advies en ondersteuning als daar behoefte aan is. In veel dorps- en wijkgemeenschappen is de sportvereniging het 'sociale cement' van de samenleving. Daarom stimuleren we verenigingen om meer samen te werken en te innoveren door nieuw sportaanbod aan te bieden. Kaatsen wordt in vrijwel de gehele gemeente beoefend. Daarmee onderscheidt Waadhoeke zich als dé kaatsgemeente.
Bestaand beleid Bestuurlijke kaders: • Collegeprogramma 2022-2026; • Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; • Nota taalbeleid 'Waadhoeke, lân fan taal'; • Nota sport- en beweegbeleid 'Waadhoeke beweegt mee', inclusief Speeltuinenbeleid; • Nota cultuurbeleid 'kultuer yn Waadhoeke, mei-inoar meitsje we it mei!' • Beleidsharmonisatie binnensport Waadhoeke; • Beleidsharmonisatie buitensport Waadhoeke; • Subsidieregeling Amateurkunst Waadhoeke 2019.
33
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Ontwikkelingen Cultuur Ook in 2024 geven we uitvoering aan het gemeentelijk cultuurbeleid zoals verwoord in de nota 'Kultuer yn Waadhoeke, mei-inoar meitsje we it mei'. De uitvoering vindt plaats op basis van het uitvoeringsprogramma 'Yn ferbining', dat begin 2021 door het college is vastgesteld. De looptijd van de nota is 8 jaar (2020-2028). Eind 2023 zal een eerste herijking plaatsvinden. Uitkomsten van deze herijking nemen we mee in de uitvoering vanaf 2024. Na LF2018 en ARCADIA 2022 is het de bedoeling dat in 2025 de tweede editie van ARCADIA zal plaatsvinden. Een cultuurhonderddaagse in Fryslân. We zijn in gesprek met de organisatie om te kijken op welke onderdelen en activiteiten we kunnen samenwerken en welke voorbereidingen hiervoor in 2024 dienen plaats te vinden. Meertaligheid Ook in 2024 geven we uitvoering aan het gemeentelijk meertaligheidsbeleid zoals verwoord in de nota 'Waadhoeke, Lân fan Taal'. Aan de hand van de 3 begrippen vertrouwd, zichtbaar en uitnodigend maken we werk van ons streven naar meer gebruik van het Fries, Bildts en Franekers in een meertalige gemeente waar het vanzelfsprekend is om deze talen naast en door elkaar te gebruiken. Dit doen we in nauwe samenwerking met de meertaligheidscoördinator Waadhoeke en Taalplatform Waadhoeke.
Sporten en Bewegen In het sport- en beweegbeleid 'Waadhoeke beweegt mee!' (2019) zijn per thema de uitgangspunten uitgewerkt in een ambitie, maatschappelijke doelen, beleidsvoornemens en –acties. Een belangrijke ontwikkeling is de Brede SPUK-regeling (2023 tot en met 2026) waar de gemeente Waadhoeke aan deelneemt om diverse afspraken uit te kunnen voeren op het gebied van sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. Deze afspraken zijn vastgelegd in het Hoofdlijnen Sportakkoord II, het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Preventieakkoord. Het Sportakkoord II is vertaald in de notitie ‘Herijking lokaal sportakkoord deel II ‘Sport versterkt 2023 – 2026’. Het te ontwikkelen sportaccommodatiebeleid heeft een relatie met het ‘strategisch plan verduurzamen MV’ dat ook gepland staat in 2024 en de uitvoering van de duurzame meerjarenonderhoudsplan (DMJOP) van gemeentelijke vastgoed. De pilot ‘Drempelloos sport en cultuur beleven’ wordt uitgevoerd in 2024 in samenhang met de ‘Rijke Schooldag’. De 'Rijke Schooldag' bestaat o.a. uit naschools sport- en cultuuraanbod voor het voortgezet onderwijs. Recreatie Door concreet aan de slag te gaan met de drie actielijnen uit het uitvoeringsprogramma uit de nota Toerisme, onderscheiden we ons positief als recreatief-toeristische regio.
UNESCO Werelderfgoed Waddenzee en het Planetarium in Franeker zijn hierbij belangrijke trekkers. We zetten de leidraad Bestemmingsmanagement van het NBTC (Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen) in als strategie. Het uitgangspunt hiervan is dat het gastvrijheidsdomein een grote(re) bijdrage kan leveren aan maatschappelijke opgaven en de welvaart van alle Nederlanders in brede zin. De stip op de horizon is dat iedere Nederlander in 2030 profijt heeft van toerisme. De regiodeal zorgt voor een versnelling van projecten als Dijk van een Wijf en het uitvoeringsprogramma van de nota Toerisme.
34
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Sport - Wat willen we bereiken?
Sport - Wat gaan we daar voor doen?
• • • •
•
Inzet Team FRL Waadhoeke op het gebied van bewegingsonderwijs en schoolsportdagen. Samen met het onderwijs en Sport Fryslân bieden we een kennismakingsprogramma sport en cultuur voor het voortgezet onderwijs: “De Rijke Schooldag”. We starten de Pilot drempelloos sporten en cultuur voor jongeren in het voortgezet onderwijs. Wij zorgen voor een aanbod voor kwetsbare doelgroepen door de inzet van de "buurtsportcoach inclusief sporten"
Inzet verenigingsondersteuner Team FRL Waadhoeke.
35
Gemeente Waadhoeke • •
• •
•
Programmabegroting 2024
We gaan sportverenigingen helpen innoveren, door de inzet van de verenigingsondersteuner en de buurtsportcoaches. We stimuleren samenwerking tussen sportverenigingen, door de inzet van de verenigingsondersteuner en de buurtsportcoaches
We ondersteunen sportverenigingen bij het verduurzamen van hun sportaccommodatie, door middel van het geven van advies en informatie, waarbij wij voornemens zijn een financiële regeling verduurzaming maatschappelijk vastgoed in te stellen. We stimuleren samenwerking, vooral bij renovatie of nieuwbouw van de accommodatie, door advisering op multifunctioneel gebruik.
We ondersteunen Initiatieven voor spelen en sporten in openbare ruimte, door uitvoering van het nieuwe speeltuinenbeleid, de inzet van financiële middelen vanuit het dorpen - en wijkenfonds en door het uitbreiden van de website voor het indienden van initiatieven.
Cultuur - Wat willen we bereiken?
36
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Cultuur - Wat gaan we daar voor doen?
• • • • • •
• • • • • • • •
We laten een onafhankelijk onderzoek uitvoeren om te komen tot een toekomstbestendig Theater de Koornbeurs. We promoten het Planetarium Wereld Erfgoed en zoeken de verbinding met andere culturele hotspots. We zetten een cultuurcoach in om cultuuraanbieders met elkaar in contact te brengen voor informatie-uitwisseling, afstemming en samenwerking. We overleggen periodiek met het cultuurveld (Cultuurplatform Waadhoeke) om ons beleid te toetsen op doelmatigheid en nieuwe ontwikkelingen tijdig te signaleren. We geven uitvoering aan het gemeentelijk cultuurbeleid door het verstrekken van structurele en incidentele subsidies voor de uitvoering van kunst- en cultuuracties en -activiteiten. We maken jaarlijks prestatieafspraken met de professionele instellingen.
We subsidiëren het muziekonderwijs, het cultuureducatieprogramma ‘Waadzinnig’ en de amateurkunst, zodat kinderen en volwassenen in Waadhoeke de mogelijkheid hebben om hun talenten te ontdekken, in te zetten en verder te ontwikkelen. We onderzoeken samen met het onderwijs de mogelijkheden om te komen tot een doorlopende leerlijn cultuureducatie (van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs). We hebben subsidieregelingen voor nieuwe culturele initiatieven en activiteiten en voeren deze uit. We geven (jaarlijks) een bijdrage aan zowel het volwassenen- als kinderfonds sport & cultuur zodat ook personen met een smalle beurs aan cultuur kunnen deelnemen. We zetten een cultuurcoach in om meer samenwerking te realiseren tussen cultuur, sport en welzijn. Samen met het cultuurveld verkennen we de mogelijkheden om te komen tot een jaarlijkse cultuuragenda, om te komen tot een inzichtelijk en compleet aanbod, meer afstemming tussen de aanbieders en een goede activiteitenspreiding. We starten een Pilot drempelloos sporten en cultuurdeelname voor jongeren in het voortgezet onderwijs. Samen met het onderwijs en Sport Fryslân lanceren we een kennismakingsprogramma sport en cultuur voor het voortgezet onderwijs: “De Rijke Schooldag”.
37
Gemeente Waadhoeke
• • • •
• •
Programmabegroting 2024
We geven uitvoering aan het gemeentelijk taalbeleid door het verstrekken van structurele en incidentele subsidies voor de uitvoering van taalacties en -activiteiten. We zetten in op meer samenwerking tussen (taal)organisaties en het vergroten van de zichtbaarheid en positie van het Fries, Bildts en Franekers in onze regio. Dit door de inzet van een meertaligheidscoordinator. We hebben regelmatig overleg met onze taalpartners via het Taalplatform Waadhoeke om meertaligheid te stimuleren en nieuwe activiteiten te ontplooien. We zetten in op meer gebruik van het Frysk, Bildts en Franekers door, samen met verschillende taalpartners, in 2024 een vervolg te geven aan de taalcampagne.
We starten een Pilot drempelloos sporten en cultuurdeelname voor jongeren in het voortgezet onderwijs. We geven (jaarlijks) een bijdrage aan zowel het volwassenen- als kinderfonds sport & cultuur zodat ook personen met een smalle beurs aan cultuur kunnen deelnemen.
Recreatie - Wat willen we bereiken?
38
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Recreatie - Wat gaan we daar voor doen?
• • •
We zetten in op productontwikkeling op basis van beleving/verhalen zowel voor Franeker als het landschap. We zetten in op productontwikkeling aan de waddenkust met passende activiteiten die de beleving van rust en ruimte versterken (o.a. Dijk van een Wijf). We verkennen een bredere openstelling van bezienswaardigheden en attracties met eigenaren/beheerders.
• • • •
We versterken het centrum van Franeker. We zetten in op een doorontwikkeling van de rondvaart/bootverhuur in Franeker. We maken het landschap en de cultuurhistorie van de streken/dorpen beleefbaar en zichtbaar. We stimuleren/faciliteren van de inzet van cultureel/industrieel/agrarisch erfgoed/panden voor recreatief gebruik.
• •
We ontwikkelen optimale routevoorzieningen. We ontwikkelen clusters van voorzieningen (Toeristische Overstap Punten oftewel TOPS) op strategische plekken langs bekende routes. We stellen kaders en uitgangspunten voor nieuwe R&T initiatieven in de nieuwe beleidsnotitie kleinschalige logies. We signaleren strategische/kansrijke locaties voor camperplaatsen voor recreatieve ondernemers.
• •
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000
Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
Realisatie
Begroting
Begroting
2022 -10.450
2023 -11.472
2024 -11.275
2025 -11.225
2026 -11.139
2027 -11.974
1.119 -9.331
1.158 -10.313
1.135 -10.140
1.135 -10.090
1.118 -10.022
1.118 -10.857
5
713
286
236
168
130
-9.326
-9.600
-9.854
-9.854
-9.854
-10.727
39
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7
Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie
Beleidsindicatoren Programma 6 Sport, cultuur en recreatie Indicator Niet-sporters
Eenheid %
Waad Neder Bron hoeke land 54,6 49,2 Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), GGD’ en, CBS en RIVM
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 22-09-2023)
40
Perio- Beschrijving de 2020 Het percentage niet-wekelijks sporters t.o.v. bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet.
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Programma 7 Sociaal Domein Hoofdkenmerken Het doel van dit programma is dat de gemeente zich inzet voor het faciliteren en realiseren van de participatiesamenleving. Met als resultaat dat iedereen in Waadhoeke/Terschelling/Vlieland meedoet en wel op eigen wijze én dat er een vangnet is voor die personen die tussen wal en schip dreigen te raken. Dit doen we zeker niet alleen, maar samen met onze lokale en regionale partners. Onze ambitie hierin is het realiseren van een sluitende keten waarin voorzieningen beschikbaar zijn voor iedereen en op maat indien nodig. Specifieke wetgeving die bepalend is voor deze opdracht en koers zijn: de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO), de Participatiewet en de Wet Inburgering nieuwkomers. Iedere wet heeft zijn eigen opgave, zoals “veilig en gezond opgroeien” ingevolge de Jeugdwet. Zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen, regie voeren en meedoen zoals de WMO beoogt. Het bieden van bestaanszekerheid en het stimuleren tot het verkrijgen van eigen inkomsten ingevolge de Participatiewet. En tot slot het begeleiden van nieuwe inwoners met een vluchtelingenachtergrond binnen onze gemeente. De opgave 3 x K: kwaliteit, keten en kosten in balans. In het sociale domein intensiveren we onze inzet op transformatie; anders denken, anders doen. De kaders hiervoor zijn vastgesteld in de Lokale Inclusie agenda “En nu aan de slag”.
We ontwikkelen nieuwe vormen en werkwijzen om hulp en ondersteuning op maat te bieden. Hierbij wordt gestuurd op kwaliteit en resultaat van de ondersteuning, wordt de keten verstevigd (i.v.m. dekkend zorglandschap) en zijn kosten in balans. Leidende principes hierbij zijn: vraaggestuurd, versterkend en duurzaam. Voor vraaggestuurd en versterkend is het vertrekpunt: wat is de beste oplossing voor deze persoon/dit gezin in deze specifieke situatie gericht op het verkrijgen/behoud van eigen kracht en regie. Dus wat kunnen mensen zelf, waar zijn leemtes en wat is een passend (tijdelijk) aanvullend aanbod. En duurzaam, omdat het noodzakelijk is om te kunnen anticiperen op toekomstige ontwikkelingen. Zoals de vergrijzing en ontgroening binnen onze gemeente, bijstelling van budgetten door het rijk en het karakter van deze wetgeving. Het zijn namelijk open-einde regelingen en dat betekent dat de gemeente een zorgplicht heeft. Om het hoofddoel te realiseren en het betaalbaar te houden is een samenhangende benadering nodig. Dat wil zeggen: allereerst is de vraag ‘wat kunnen inwoners zelf’ en pas daarna de is vraag aan de orde ‘waarbij is ondersteuning nodig’. En áls ondersteuning nodig is, dan wordt deze zoveel mogelijk geboden vanuit basisvoorzieningen in de gemeente. Zo kan het gebruik van specialistische (en meestal duurdere) ondersteuning verminderen.
De gemeentelijke gebiedsteams hebben een cruciale rol in dit proces. Zij zorgen voor maatwerk en signaleren op welke onderdelen de basisvoorzieningen in de gemeente versterkt kunnen worden. Als gemeente werken we vanuit de visie dat inwoners naar eigen vermogen en naar eigen keuze en verantwoordelijkheid hun leven kunnen invullen; de participatiesamenleving. Voor inwoners die daartoe niet in staat zijn, is er een vangnet beschikbaar. Dit is een vangnet van voorzieningen die op maat ondersteunen bij zelfredzaamheid en participatie van inwoners die dat nodig hebben. De huidige toenemende inzet van maatwerkvoorzieningen roept de vraag op of we wel op de goede weg zijn naar het realiseren van deze visie. Steeds vaker lijkt ondersteuning op maat nodig te zijn. Dit kan het gevolg zijn van de demografische ontwikkeling, maar laat onverlet dat het doel van de gemeente is om de eigen kracht en samenleving te versterken en om te voorkomen dat inwoners een onevenredig beroep moeten doen op het vangnet.
41
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Sturing sociaal domein De gemeenten Terschelling, Vlieland en Waadhoeke werken samen op de domeinen WMO, Jeugdwet Participatiewet en Wet Inburgering. In operationele zin binnen de gemeenschappelijke regeling Dienst Sozawe NWF. Beleidsmatig gebeurt dat door middel van het intergemeentelijk Beleidsteam Sociaal domein Noardwest-Fryslân. Dit team zorgt ervoor dat de drie colleges en gemeenteraden in gemeenschappelijkheid de beste besluiten kunnen nemen voor hun inwoners. De landelijke kaders (wetten en regelingen) zijn voor deze gezamenlijke ambities het vertrekpunt. Daarnaast vertegenwoordigt het team de drie gemeenten als regio Noardwest Fryslân in de regionale en provinciale ketens en structuren zoals Sociaal Domein Fryslân, Arbeidsmarktregio Fryslân Werkt!, RMC-regio Midden en de GR Fryslân-West/Empatec NV. Het sociaal domein werkt samen met diverse andere domeinen om de integraliteit te waarborgen en elkaar te versterken.
Bestaand beleid Bestuurlijke kaders: • Collegeprogramma 2022-2026 Waadhoeke; • Verordeningen en beleidsregels van de Participatiewet, Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) • Regiovisie Mei-inoar foar ús bern • Businesscase Werkleerbedrijf en Implementatieplan Businescase Wekleerbedrijf • Beleidsnotitie ondersteuning en waardering voor Mantelzorgers 2021-2025 • Verordening Adviesraad Sociaal Domein Noardwest Fryslân 2021 • Convenant Actieprogramma Weer Thuis • Implementatieplan ‘aan de slag met inburgering’ Waadhoeke • Armoedebeleid Waadhoeke; • Nota ‘vaststellen en doorpakken’, uitgangspunten sociaal domein in Noordwest Friesland; • Notitie Sociale Inclusie Agenda "... en nu aan de slag!" Ontwikkelingen Inleiding De opgaven ten aanzien van het Sociaal Domein voor de lange termijn betreffen voor 2024 de volgende dossiers. Specifiek voor de Jeugdwet gaat het om de Hervormingsagenda Jeugd, de provinciale Regiovisie en jaarplannen SDF. Voor de WMO betreft het Toekomstbestendige WMO, de woonzorgvisie, visie op de maatschappelijke opvang en visie op het beschermd wonen (naar beschermd thuis). Sociaal domein breed is actueel de herijking Kadernota sociaal domein en het “werken vanuit de bedoeling” in combinatie met het versterken van de preventieve instrumenten en de keten.
Participatie De businesscase voor de publieke organisatie werkleerbedrijf Fryslan West is in 2022 vastgesteld in Waadhoeke, Harlingen en De Fryske Marren en in maart 2023 ook in Súdwest-Fryslân. Nadat het jaar 2023 in het teken stond van het opstellen van het implementatieplan verwachten we in 2024 toe te kunnen werken naar een structurele situatie waarin het Werkleerbedrijf, gemeente Waadhoeke en de Dienst SoZaWe een sterke uitvoeringsketen vormen voor een kwalitatief goede uitvoering van onderdelen van de sociale zekerheid voor onze inwoners. Inburgeren Sinds 1 januari 2022 voert de gemeente de regie over het inburgeringstraject vanuit de nieuwe wet inburgering (WI21). Het betreft een lerend stelsel dat lopende de tijd mogelijk aanpassingen vraagt. De verhoogde taakstelling maakt dat er meer vergunninghouders in de gemeente komen wonen. Hierdoor zullen meer personen gebruik maken van de verschillende inburgeringsfaciliteiten. Van
42
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
essentieel belang is dat de aangeboden faciliteiten, als leerroutes, het participatieverklaringstraject en de module arbeidsmarkt en participatie, worden gemonitord en waar nodig bijgestuurd. Door de verhoogde taakstelling vraagt de huisvesting van de vergunninghouders veel aandacht. Dit betekent dat we alternatieve mogelijkheden tot huisvesting moeten onderzoeken, uitwerken en waar mogelijk al realiseren. Lichte kortdurende jeugdhulp (voorheen complementaire jeugdhulp - CJH) Tot eind 2023 maakt lichte kortdurende jeugdhulp onderdeel uit van de specialistische jeugdhulp (SJH), ingekocht door Sociaal Domein Friesland (SDF). Naar aanleiding van de nieuwe scope en aangescherpte aanbestedingsrichtlijnen die per 1 januari 2024 ingaan, valt de solitaire inzet van deze hulp niet langer onder de noemer specialistische jeugdhulp. CJH wordt vanaf 2023 beschouwd als een lichte kortdurende vorm van jeugdhulp en omvat diverse laagdrempelige en vrij toegankelijke vormen van ondersteuning en/of coaching die preventief kunnen worden benut. Voor de bestaande groep die nu nog gebruikt maakt van deze geldt een overbruggingsregeling. Elke gemeente bepaalt zelf hoe ze het lokale voorveld hierop aanpast. Ons uitgangspunt daarbij is normaliseren en eigen kracht, dat wil zeggen de inzet van deze kortdurende, lichte hulp wordt in principe door de ouders zelf georganiseerd en gefinancierd.
Participatie - Wat willen we bereiken?
Participatie - Wat gaan we daar voor doen?
43
Gemeente Waadhoeke
• • • • •
• • •
Programmabegroting 2024
Met Connexa en andere gesubsidieerde organisaties hebben we passend, laagdrempelig aanbod voor inwoners die niet kunnen participeren via werk. Meer inwoners worden succesvol en duurzaam uitkeringsonafhankelijk door de samenwerking tussen het Werkleerbedrijf en de dienst SoZaWe te intensiveren. We monitoren de lokale effecten van het in 2023 vastgestelde instrumentarium in het kader van de ontwikkeling Breed Offensief (om meer mensen met een arbeidsbeperking bij de arbeidsmarkt te betrekken) en zetten deze voorzieningen zoveel mogelijk pro-actief in. We onderzoeken de meerwaarde en kansen van een aanvullende voorziening in onze gemeente om meer mensen dichter bij de arbeidsmarkt te brengen. We denken aan een voorziening tussen dagbesteding en re-integratie. We stimuleren kwetsbare werkzoekenden gebruik te maken van werkervaringsplaatsen en proefplaatsen door hen daarvoor financieel te belonen en nazorg wordt een belangrijker onderdeel van de dienstverlening.
Inkomensbeleid is aan het rijk en we volgen de ontwikkelingen op dit gebied op de voet. Waar nodig stemmen we lokaal beleid af op ontwikkelingen van de rijksoverheid. We voeren de wettelijke Energietoeslag uit en leveren waar dat mag en noodzakelijk is, maatwerk. We zijn bezig met de herijking van het beleid rondom bestaanszekerheid.
•
Samen met ketenpartners werken we aan (de bereikbaarheid van) collectieve voorzieningen voor het vergroten van vaardigheden van kwetsbare inwoners, zoals taalvaardigheid en digitale vaardigheid.
•
Naar aanleiding van de evaluatie naar de aanpak van Vroegsignalering in 2023 willen we in 2024 vroegsignalering verder verbeteren. Onder meer door een effectieve koppeling tussen vroegsignalering en schulddienstverlening. We actualiseren het schulddienstverleningsbeleid in het kader van het beleidsprogramma Bestaanszekerheid 2024 – 2028. We continueren het brede Kindpakket om kinderen mee te laten doen aan sport, cultuur en educatie en zorgen voor nog méér bekendheid en gebruik daarvan. We zetten ook het Participatiefonds voor volwassenen voort.
• •
44
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
•
We stellen in het eerste kwartaal van 2024 het nieuwe beleid voor Bestaanszekerheid vast. Kernwoorden van dat beleid zijn: autonomie voor de inwoner, integrale aanpak, vereenvoudiging, ervaringsdeskundigheid en vertrouwen.
•
We introduceren de Dariuz Wegwijzer, een instrument (soort assessment) voor de inwoner om samen met de professional diens competenties en kwaliteiten te ontdekken. Dat is de basis voor maatwerk in het traject naar werk. Ten behoeve van inwoners met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt, waaronder uitstromers uit het Pro/Vso onderwijs, sluiten we aan met initiatieven op het sociaal economisch actieplan en de regiodeals. Met het werkleerbedrijf wordt een werkleercarrousel ingericht waar doelgroepen certificaten kunnen behalen die nodig zijn om een kansberoep te kunnen krijgen en te houden.
• •
Wmo - Wat willen we bereiken?
Wmo - Wat gaan we daar voor doen?
45
Gemeente Waadhoeke • •
•
• • •
• •
• • • • • •
Programmabegroting 2024
Uitvoering geven aan het mantelzorgbeleid middels de vastgestelde uitvoeringsagenda 20232024. Er wordt ingezet op het versterken van de leefbaarheid, sociale cohesie en samen kracht (1e doel van de WMO 2015). In samenwerking met ketenpartners aanvullende en nieuwe initiatieven ontwikkelen die bijdragen aan de verbinding tussen verschillende aandachtsgroepen binnen de leeftijd 0 tot 100. Senioren (en “nieuwe senioren”) bewust maken van hun eigen kracht, mogelijkheden en verantwoordelijkheden welke bijdragen aan langer zelfstandig wonen. Stimuleren dat inwoners zelf tijdig hun woning levensloopbestendig maken.Daarnaast wordt gekeken of het beleid aangepast dient te worden. Welzijn op recept krijgt vorm in 2024. Het betreft een werkwijze om mensen met psychosociale klachten te helpen door de samenwerking tussen huisarts, eerstelijns zorgverlener, welzijn en het sociaal domein. We koersen op het ontwikkelen van inloopvoorzieningen waar inwoners zelf initiatieven ontwikkelen en organiseren. Er wordt ingezet op het verbeteren van de sociale inclusie. Hierbij gaat het om sociale inclusie in relatie tot het versterken van de sociale basis en de leefomgeving (GALA).
Uitvoering geven aan het Fries actieplan ‘Een duurzame aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties’. Dit vindt plaats vanuit de regionale samenwerkingsafspraken die zijn gemaakt (SDF). Uitvoering geven aan het beleid mensenhandel. Dit vindt plaats vanuit de regionale samenwerkingsafspraken die zijn gemaakt (SDF) en maakt onderdeel uit van ondermijning binnen de gemeente.
Er wordt onderzoek gedaan of en hoe het aanbod van algemene voor iedereen toegankelijke voorzieningen kan worden uitgebreid om zodoende dure maatwerkvoorzieningen te verminderen. Er wordt uitvoering gegeven aan het convenant Weer Thuis Er wordt een regiovisie Maatschappelijke Opvang gemaakt vanuit Sociaal Domein Fryslân. Hierbij is een belangrijk punt dat er gekeken wordt naar opvang nabij de eigen omgeving. Er wordt uitvoering gegeven aan de regiovisie Beschermd Wonen. De kanteling wordt doorgevoerd naar beschermd thuis. Er wordt een plan ontwikkeld voor de komende jaren waarbij ondersteuning zonder indicatie gestalte krijgt. Het gaat hierbij om de waakvlamfunctie. Deze ondersteuning richt zich op mensen met psychische en/of (licht) verstandelijke beperkingen. We willen dat inwoners en de gemeente in goed vertrouwen met elkaar samenwerken om tot passende oplossingen te komen en inwoners meer bewust laten worden van hun eigen mogelijkheden en hun leefomgeving. Om dit te bereiken wordt er bijvoorbeeld gekeken naar de mogelijke versterking van het gebiedsteam, het verbeteren van de digitale toegang en het vereenvoudigen van werkprocessen/verlagen administratieve lastendruk.
46
Gemeente Waadhoeke • •
• • • • •
•
• •
Programmabegroting 2024
Senioren (en “nieuwe senioren”) bewust maken van hun eigen kracht, mogelijkheden en verantwoordelijkheden welke bijdragen aan langer zelfstandig wonen. Component zorg wordt toegevoegd aan de woonvisie.
We stellen een nieuwe kadernota sociale basis op. We sluiten aan bij de werkwijze van en acties uit de Uitvoeringsagenda Diversiteit en Inclusie 2023-2025. Vanuit het dorpen- en wijkenfonds faciliteren wij initiatieven van onderop, die bijdragen aan de participatie en sociale cohesie in onze dorpen en wijken. We zetten bestaande subsidierelaties in het voorliggend veld op het gebied van welzijn en sport voort. We gaan starten met de pilot Sport en Cultuur.
We voeren de maatregelen uit de Uitvoeringsagenda Inclusie en Diversiteit 2023-2025 uit door inzet van de inclusiecoördinator. Prioritering van die maatregelen vindt plaats op basis van actualiteit en input vanuit ketenpartners. We werken aan (h)erkenning, kennis en bewustwording omtrent discriminatie en racisme met behulp van een publiekscampagne. Er wordt een halfjaarlijks themaoverleg georganiseerd om de voortgang van de uitvoeringsagenda te monitoren.
47
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Jeugd - Wat willen we bereiken?
Jeugd - Wat gaan we daar voor doen?
•
Met een structurele samenwerkingsvorm en de domeinoverstijgende aanpak met het onderwijs wordt invulling gegeven aan het jaarplan Passend Onderwijs en Zorg op basis van de provinciale regiovisie ‘Mei-inoar foar ús bern’. De thema’s van het jaarplan zijn: bestuurlijke samenwerking, regionaal preventief samenwerken, complexe onderwijs- en ondersteuningsbehoeften vanuit gemeenten en onderwijs en thuiszittende jeugdigen, schoolverzuim en voortijdig schoolverlaters.
•
Het gebruik van algemeen toegankelijke voorzieningen zoals bijvoorbeeld het consultatiebureau, schoolmaatschappelijk werk en dergelijke wordt bevorderd. Het gebiedsteam zorgt voor draagvlak voor de aanpak bij de ouders. De ouder is primair verantwoordelijk voor het kind en werkt samen met de professionals. De dekking van het preventieve aanbod van lichte kortdurende jeugdhulp in de gemeente en de verscherpte inkoop jeugd van SDF worden gemonitord. Dit laatste vindt plaats vanuit de regionale samenwerkingsafspraken die zijn gemaakt.
• •
48
Gemeente Waadhoeke
•
•
• • •
Programmabegroting 2024
De verscherpte inkoop van specialistische jeugdhulp geeft aanleiding om te volgen of er in 2024 leemtes in het preventieve aanbod ontstaan. De algemeen toegankelijke voorzieningen moeten aan de voorkant een voldoende sterke sociale basis vormen. Het uitgangspunt is normaliseren: het omarmen en waarderen van variëteit en verschillen tussen kinderen. We onderzoeken of de inzet van gebiedsteam medewerkers op de scholen hieraan bijdraagt.
SDF beperkt de wachtlijsten en de wachttijden van jeugdzorg zodanig dat er geen overbruggingshulp door het Gebiedsteam meer nodig is. De wachtlijsten zijn dan korter (minder cliënten op de lijst) en de wachttijden eveneens (streven naar zes weken). SDF monitort het zorgaanbod provinciaal om te kunnen innoveren. SDF stelt ingevolge de Fryske regiovisie ‘mei-inoar foar ús bern’ een jaarplan over partnerschap op. Dit betreft het versterken van de keten jeugdzorg met de jeugdgezondheidszorg, scholen en gezondheidsdiensten. Een efficiëntere en effectievere samenwerking in de keten leidt tot een verhoging van de kwaliteit en het beheersen van de kosten.
•
We onderzoeken of de inzet van gebiedsteam medewerkers op de scholen en bij de huisartsen hieraan bijdraagt.
•
Er worden afspraken gemaakt over het begeleiden van jongeren in hun vrije tijd om zich te kunnen ontwikkelen, met activiteiten zoals bijvoorbeeld sport en spel. Dit wordt opgepakt in combinatie met de uitvoering van het GALA.
Wat mag het kosten? Realisatie
Begroting
Begroting
Lasten
2022 -71.088
2023 -78.926
2024 -69.293
2025 -67.587
2026 -67.087
2027 -66.886
Baten Saldo voor bestemming
19.385 -51.703
26.663 -52.264
18.297 -50.996
18.198 -49.389
18.151 -48.936
18.151 -48.734
Bedragen x € 1.000
Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
Meerjarenraming
4.014
-489
181
51
0
0
-47.689
-52.752
-50.815
-49.338
-48.936
-48.734
49
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.71 6.72 6.81 6.82
Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Inkomensregelingen WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (WMO) Maatwerkdienstverlening 18+ Maatwerkdienstverlening 18Geëscaleerde zorg 18+ Geëscaleerde zorg 18-
Beleidsindicatoren Programma 7 Sociaal domein Indicator
Eenheid
Waad Neder hoeke land 1 1
Jongeren met delict voor rechter
%
Kinderen in uitkeringsgezin
%
6
6
Werkloze jongeren
%
2
2
Netto arbeidsparticipatie
%
71,9
72,2
Bron
Perio- Beschrijving de 0 2021 Het percentage jongeren (12-21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. 0 2021 Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. CBS Jeugd 2021 Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie. CBS 2022 Het percentage van de Arbeidsdeelname werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.
50
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Programma 7 Sociaal domein Personen met een Aantal per 359,8 431,2 bijstandsuitkering 10.000 inwoners van 18 jaar en ouder
Lopende reintegratievoorzieningen
Per 10.000 276,4 197,7 inwoners
Jongeren met jeugdhulp
% van alle 12,1 jongeren tot 18 jaar
2021 Het aantal personen met een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, t/m 2014) en de Participatiewet (vanaf 2015). De uitkeringen (leefgeld) aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen.
CBS Participatiewet
2022 Het aantal reintegratievoorzieningen, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar. 2022 Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzicht van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). 2022 Jongeren met jeugdbescherming betreft jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben gekregen.
13,2
CBS Jeugd
CBS Jeugd
Jongeren met jeugdbescherming
%
1,8
1,2
Jongeren met jeugdreclassering
%
0,3
0,3
720
700
Cliënten met een Per 10.000 maatwerkarrangement inwoners WMO
CBS Participatiewet
CBS 2022 Het percentage jongeren (12-22 Beleidsinformatie jaar) met een Jeugd jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (1222 jaar). CBS - Monitor 2022 Aantal per 10.000 inwoners in de Sociaal Domein betreffende bevolkingsgroep. WMO Een maat- werkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. Voor de Wmo gegevens geldt dat het referentiegemiddelde gebaseerd is op 327 deelnemende gemeenten.
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 22-09-2023)
51
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Programma 8 Volksgezondheid en Milieu Hoofdkenmerken Dit programma omvat Volksgezondheid, Riolering, Milieubeheer, Afvalinzameling en –verwerking, Toezicht en handhaving en Begraafplaatsen. Voor wat betreft milieu en duurzaamheid is het uitgangspunt, om samen op weg te gaan naar een gezonde, schone, veilige en duurzame leef- en, woonomgeving en die voor de huidige en de komende generaties te behouden. Onder gezond wordt verstaan dat tenminste wordt voldaan aan de wettelijke omgevingseisen ten aanzien van bodem, water, geluid, licht, geur, luchtkwaliteit en veiligheid. Het onderdeel volksgezondheid in dit programma raakt aan de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de beschikbaarheid van preventieve en curatieve voorzieningen op het terrein van geestelijke en lichamelijke gezondheid voor haar inwoners, op grond van de Wet Publieke Gezondheid. Voor wat betreft rioleringen ligt het zwaartepunt van het beleid op adequate uitvoering van de wettelijke taken zoals genoemd in de Waterwet, Wet gemeentelijke watertaken, Wet Milieubeheer en de Europese Kaderrichtlijn Water.
Bestaand beleid Bestuurlijke kaders: • Collegeprogramma 2022-2026; • Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; • Biodiversiteit Actieplan; • Duurzaamheidsagenda Waadhoeke 2020-2024; • Donkertebeleid ‘Tusken skimer en moarnsdage’; • Transitie Visie Warmte Waadhoeke; • Uitvoeringsstrategie Warmte Waadhoeke; • Bodemvisie Waadhoeke; • Waterwet; • Europese Kaderrichtlijn Water (KRW); • Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW); • Fries Bestuursakkoord Water (FBWK); • Wet Milieubeheer; • Wet op de waterhuishouding; • Wet Gemeentelijke Watertaken; • Landelijk beleid: NMP 4+; • Provinciaal Milieubeleid; • WABO (Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht); • Klimaatakkoord 2019; • Energieakkoord voor Duurzame Groei (landelijk); • RES 1.0 (regionale energie strategie); • Wet publieke gezondheid (Wpg); • Gezondheidsnota ‘Sûnens foarop’- (samen)werken aan een vitaal en veerkrachtig Waadhoeke; • Waadhoeke Hartveilig - een herijking van het gemeentelijk AED-beleid 2022-2025.
52
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Ontwikkelingen Milieu De urgentie om in actie te komen tegen klimaatverandering wordt alleen maar groter. Het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) stelt in haar laatste rapport (synthese-rapport 2023 https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/) dat de aarde sinds het einde van de 19e eeuw met 1,1 graden is opgewarmd: de snelste temperatuurstijging van de afgelopen 2000 jaar. Naar verwachting wordt de 1,5 graden, het streefdoel van het klimaatakkoord van Parijs, over tien jaar al bereikt. De gevolgen van klimaatverandering worden steeds zichtbaarder. Ook in Nederland. Een overstroming in Limburg, een afname van biodiversiteit, hitterecords die worden gebroken en extreme droogte. Het is daarom noodzaak om de uitstoot van broeikasgassen zo snel mogelijk naar beneden te krijgen (energie- en warmtetransitie) en ons aan te passen aan de gevolgen (klimaatadaptatie). Het is een tijd van transitie die ons dwingt om anders naar ons werk en onze manier van leven te kijken. Gemeente Waadhoeke bevindt zich midden in deze wereldwijde transitie. Als lokale overheid hebben we de verantwoordelijkheid om lokaal onze bijdrage te leveren aan de doelen uit het klimaatakkoord. In onze duurzaamheidsagenda staat hoe wij daar actief aan werken met een focus op de thema’s Enerzjy, Grien, Offal en Sels oars.
We stimuleren en faciliteren structureel en eenduidig beleid waar inwoners en bedrijven op kunnen bouwen. Want de kracht van deze verandering ligt bij de samenleving en onze samenwerkingsverbanden Vergunningverlening, toezicht en handhaving door de FUMO Naar verwachting treedt per 1 januari 2024 de Omgevingswet in werking. De implementatie van de Omgevingswet raakt naast de gemeente ook de adviserende en uitvoerende rol van de Friese uitvoeringsdienst Milieu en omgeving (FUMO). Dit leidt tot nieuwe afspraken over bijvoorbeeld de gewenste advisering over milieuthema’s in omgevingsplannen onder de Omgevingswet en het vooroverleg bij een initiatief dat wordt ingediend. Inzet is om in 2024 succesvol volgens de Omgevingswet te werken. Volksgezondheid In 2023 is de nieuwe gezondheidsnota ‘Sûnens foarop’- (samen)werken aan een vitaal en veerkrachtig Waadhoeke vastgesteld. Vanuit de Wet publieke gezondheid (Wpg) zijn we verplicht elke vier jaar gezondheidsbeleid te maken. In deze nota gezondheidsbeleid hebben we beschreven hoe we onze inwoners gezonder kunnen maken (bevordering), hoe we hen gezond houden (bescherming), en hoe we kunnen voorkomen dat onze inwoners ziek worden (preventie). Daarbij hebben we ambities geformuleerd op vier thema’s; gezonde leefstijl, vitaal ouder worden, mentale gezondheid en gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving.
Deze ambities worden vertaald naar jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s conform de op dat moment spelende trends en ontwikkelingen. Hierbij wordt zoveel mogelijk de aansluiting gezocht bij het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de daaruit voortvloeiende Brede SPUK-regeling. Met behulp van deze middelen kunnen gemeenten inzetten op de doelstelling zoals die zijn geformuleerd in het GALA en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Het IZA is een initiatief van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) om de zorg de komende jaren toegankelijk, goed en betaalbaar te houden. In het IZA zijn afspraken geformuleerd, die fundamenteel bijdragen aan de opgaven in de gezondheidszorg. De nadruk voor een toekomstbestendig zorglandschap ligt op publieke gezondheid en preventie. Dit is verder uitgewerkt in GALA. Ook raakt het IZA het sociaal domein, langdurige zorg, wonen en zorg. Onderdeel van het IZA is het opstellen van regiobeelden rondom gezondheid. Op basis van de regiobeelden en de daaruit te concluderen gezondheidsbehoefte moet er in elke regio een regioplan worden opgesteld. Voor Friesland duiden we dit als FrIZA. 53
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Om in aanmerking te komen voor de Brede SPUK-middelen is een plan van aanpak voor de jaren 2024-2026 nodig. Dit plan van aanpak laten we zoveel mogelijk aansluiten bij de ambities uit de lokale gezondheidsnota 'Sûnens foarop'. Dit plan van aanpak is momenteel in ontwikkeling. Daarom kunnen we op dit moment het onderdeel 'Wat gaan we daarvoor doen?' nog niet nader specificeren. Volksgezondheid - Wat willen we bereiken?
Volksgezondheid - Wat gaan we daar voor doen?
• • • • •
We stimuleren en faciliteren sport, beweging en een gezonde leefstijl. We stimuleren een gezonde leefstijl en zetten in op het voorkomen van overgewicht bij kinderen en jongeren door het aanstellen van een JOGG-regisseur. We richten ons op het vergroten van zelfmanagement en gezondheidsvaardigheden door middel van ondersteuning van programma's op het gebied van lezen, rekenen en digitale vaardigheden. Bijvoorbeeld het Digi-taalhuis. We vergroten de toegankelijkheid van het sportaanbod en werken aan een sociaal veilig en inclusief sportklimaat door de inzet van de verenigingsondersteuner en het inclusieve sportaanbod We zetten in op een rookvrije generatie. Hiervoor gaan we het aantal rookvrije locaties uitbreiden met name bij kinderopvanglocaties, scholen en sportaccommodaties.
54
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
•
Er is een netwerksamenwerking rondom alcoholproblematiek met daarbij specifieke aandacht voor vroegsignalering.
•
We stimuleren sport en beweegparticipatie van ouderen door het uitbreiden van het beweegaanbod. Op basis van het wettelijke kader breiden we het aanbod van valpreventie uit. Onze inwoners kunnen zo lang mogelijk thuis blijven wonen door inzet van interventies gericht op (het vergroten) van vitaliteit, veerkracht en lichamelijke activiteiten, zoals Sociaal Vitaal. Er is passend en laagdrempelig aanbod om eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. Dag!enDoen! is hiervan een voorbeeld. Ook de inzet van Welzijn op Recept kan bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid. Wij stimuleren het participeren van ouderen om zingeving en veerkracht te vergroten door inzet van bestaande subsidierelaties in het maatschappelijk veld. Waadhoeke is een dementievriendelijke gemeente. We brengen hiervoor onder andere de training 'Goed omgaan met dementie' zowel intern als extern onder de aandacht. We ondersteunen (jonge) mantelzorgers conform het mantelzorgbeleid 2023-2024.
• • • • • •
• • •
• • • •
Er is laagdrempelig (mentaal) zorg- en ondersteuningsaanbod. We blijven ons inzetten voor het vergroten van de weerbaarheid en veerkracht, specifiek voor jongeren door de inzet van rots & water trainingen, KIES-trainingen, het meidenwerk en voorlichting over sexting en grooming. Er wordt onderzocht of STORM een passende interventie is ten behoeve van suicidepreventie.
We kijken met de domeinen Sport en Omgeving hoe we kunnen komen tot een omgeving die uitnodigt tot bewegen, (buiten)spelen en ontmoeten. Met de invoering van de Omgevingswet wordt gezondheid een vast en belangrijk onderdeel bij de belangenafweging in ruimtelijk beleid. We zetten in op een rookvrije omgeving. We stimuleren gezond voedselaanbod onder andere door de inzet van Voel je Goed!
55
Gemeente Waadhoeke •
Programmabegroting 2024
Er is een lokale aanpak omtrent gezondheidsverschillen. We passen daarvoor gezondheidsbevordering via de leefomgeving met voorrang toe in dorpen en wijken met gezondheidsachterstanden.
Milieu - Wat willen we bereiken?
56
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Milieu - Wat gaan we daar voor doen?
• • •
•
We zetten een subsidieregeling op die stapelbaar is met landelijke en provinciale regelingen zodat inwoners met lage labelwoningen financiële hulp krijgen om energie te besparen en isolerende maatregelen te kunnen treffen. We streven er naar om jaarlijks 240 inwoners te helpen met het maken van duurzame keuzes in hun woning door middel van een maatwerkadvies. Deze maatwerkadviezen kunnen in combinatie met lokale energiecoöperaties of individueel worden aangevraagd. Het energieloket van de gemeente (website Waadhoeke) wordt, door de structurele middelen vanuit het rijk, de plek waar inwoners informatie kunnen inwinnen en subsidies en leningen kunnen aanvragen voor het verduurzamen van hun woning.
• • •
In kernen een gedeelte van het traditioneel gazonbeheer omvormen naar extensief gazonbeheer. Meer maaien en afvoeren in het kader van circulair bermbeheer (gras en hekkelspecie). Gemeentelijke groene reststromen (bladeren en takken etc.) opwaarderen tot organische meststof inzetten bij eigen beheer en onderhoud (rozenperken etc.). Verkennen welke taluds ecologisch beheerd kunnen worden. Meer aandacht voor kleinschalige wensen van inwoners ten behoeve van biodiversiteit. We geven uitvoering aan de actiepunten van het Biodiversiteitsactieplan (BAP).
• • • • • • • •
We nemen deel aan de Zwerfafvalcampagne Friesland Schoon. We zetten in op verbetering van afvalscheiding op scholen. We maken sorteeranalyses van het afval uit huishoudens. We doen mee aan de Bewustwordingscampagne VANG We zetten in op de optimalisatie van gescheiden inzameling. We geven een vervolg aan de proef verruiming openingstijden van de milieustraat We nemen deel en geven uitvoering aan de ambities van de vereniging Circulair Fryslân We doen een ketenproef i.s.m. lokale bedrijven
• •
57
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
•
We stellen een uitvoeringsplan Donkerte vast, als vervolgstap op het vastgestelde gemeentelijke Donkertebeleid, waarin acties worden beschreven die de lichtvervuiling tegen gaan en de bewustwording versterken.
•
We geven uitvoering aan de acties in de bodemvisie, waaronder de actualisatie van de bodemkwaliteitskaart en nota bodembeheer en samenwerking met ketenpartners (zoals de Franeker Academie) voor onderzoek, monitoring en analyse van de verziltingsproblematiek i.s.m. de provincie Fryslân inventariseren. We registeren nieuwe bodemkwaliteitsinformatie en actualiseren de informatievoorziening in het Bodeminformatiesysteem We zijn actief partner van de Stichting Kenniscluster Verzilting We doen onderzoek naar de vitaliteit van de landbouwbodem
• • •
Wat mag het kosten? Realisatie
Begroting
Begroting
Lasten
2022 -14.408
2023 -15.043
2024 -15.361
2025 -15.131
2026 -15.112
2027 -15.206
Baten Saldo voor bestemming
13.041 -1.367
13.065 -1.978
13.398 -1.962
13.493 -1.639
13.473 -1.639
13.567 -1.639
210
879
325
0
0
0
-1.157
-1.099
-1.637
-1.639
-1.639
-1.639
Bedragen x € 1.000
Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5
Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria
58
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Beleidsindicatoren Programma 8 Volksgezondheid & Milieu Indicator Eenheid Waad Neder hoeke land Omvang huishoudelijk Kg per 202 169 restafval inwoner Hernieuwbare elektriciteit
%
54,6
33,2
Bron
Perio- Beschrijving de 2021 Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.
CBS Statistiek Huishoudelijk afval Rijkswaterstaat - 2021 Klimaatmonitor
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 22-09-2023)
59
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Hoofdkenmerken Dit programma richt zich op het wonen en de gewenste ruimtelijke kwaliteit van onze gemeente. Polders, dijken en akkers, watergangen, werelderfgoed de Waddenzee, monumentaal Franeker en de karakteristieke (terp)dorpen: samen typeren ze ons gebied. Ze geven Waadhoeke de ruimtelijke kwaliteit die inwoners en bezoekers zo waarderen. Er zijn ook ontwikkelingen die hierop van invloed zijn en om aandacht vragen. Denk daarbij aan ontwikkelingen in de landbouw (schaalvergroting, bodemdaling, verzilting, monocultuur, vergroten percelen), de groei van toerisme en recreatie, de demografische ontwikkelingen (minder inwoners, vergrijzing en ontgroening, voorspelde krimp van het aantal huishoudens), de energietransitie en de veranderende woningmarkt. Het vinden van de juiste balans tussen de diverse belangen met het behoud van de gewenste ruimtelijke kwaliteit is een continue uitdaging. Bestaand beleid Bestuurlijke kaders: • Collegeprogramma 2022-2026; • Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; • Provinciale Verordening Romte; • Provinciaal bestuursakkoord 2023-2027 'Oparbeidzje foar Fryslân'; • Woningwet 2015 (kader afspraken gemeenten en corporaties); • Omgevingswet; • Bestemmingsplannen en Structuurvisies; • Woonvisie Waadhoeke 2020 – 2030 Samen Sterk; • Regionale woondeal 2022-2030.
Ontwikkelingen Wonen Waadhoeke staat, samen met strategische partners, voor een woningbouwopgave die aan de veranderende vraag en behoeften moet voldoen. De demografische ontwikkelingen (vergrijzing en ontgroening) en de tendens naar energiezuinige woningen spelen daarbij een belangrijke rol. Denk aan herstructurering en kwaliteitsverbetering van de bestaande voorraad. Maar ook aan het realiseren van zorgbestendige woningen, bij voorkeur op inbreidingslocaties. Ook de (tijdelijke) huisvesting van o.a. vluchtelingen en arbeidsmigranten vraagt aandacht. Voor alle ontwikkelingen doet de gemeente dit met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit en met aandacht voor duurzaam ontwikkelen en bouwen. De in 2020 vastgestelde Woonvisie en de daarvoor opgestelde woningmarktanalyse schetsen de ontwikkelingen en de wijze waarop de gemeente met deze vraagstukken om wil gaan. Hoewel er een trend van dalende inwoneraantallen en een negatieve ontwikkeling van het huishoudens wordt voorspeld staat, ondanks de gestegen hypotheekrente, op veel plekken de woningmarkt nog onder druk. Hoe dit zich in 2024 zal ontwikkelen is lastig te voorspellen. Hoewel we deze woningvraag graag bedienen blijft de vraag hoe dit zich verhoudt tot de diverse (lange termijn) prognoses. Via lokaal maatwerk en het gedachtegoed 'Ja mits' spelen wij hier zo goed mogelijk op in.
60
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Omgevingswet De Omgevingswet wordt op 1 januari 2024 ingevoerd. Met de invoering van de Omgevingswet wordt alle ruimtelijke wet- en regelgeving, waaronder de WABO, WRO, Wet Milieubeheer, Woningwet e.d., vervangen door één wet. Belangrijk instrument is de Omgevingsvisie, een integrale visie met strategische hoofdkeuzen van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn. Verder zullen de bestemmingsplannen plaats maken voor 1 (integraal) omgevingsplan. Inmiddels zijn het Ambitiedocument Omgevingswet gemeente Waadhoeke, het Plan van Aanpak voor het opstellen van de Omgevingsvisie en plan van aanpak voor het Omgevingsplan voor Waadhoeke vastgesteld en is een stevige projectstructuur neergezet. Basis voor het implementatietraject is het daarvoor opgestelde implementatieplan. Met de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is het implementatietraject nog niet afgerond. Dit traject loopt door tot 2032. In dat jaar moet er uiteindelijk een gemeente dekkend Omgevingsplan voor de gemeente zijn vastgesteld. Wet kwaliteitsborging voor het bouwen Gelijktijdig met de invoering van de Omgevingswet treedt de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) in werking. Die wet heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers.
Daarnaast wordt de aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van particuliere en professionele opdrachtgevers uitgebreid. Het betekent dat initiatiefnemers zelf een private kwaliteitsborger moeten aantrekken. De kwaliteitsborger doet de toetsing bouwbesluit, maakt een plan en monitort de uitvoering van de bouw werkzaamheden. De gemeentelijke bouwtoezichttaken komen daardoor deels te vervallen. Op 1 januari 2024 treedt de wet naar verwachting in werking. De wet gaat in eerste instantie alleen gelden voor bouwwerken vallend onder gevolgsklasse 1 (voorbeelden hiervan zijn woningen, aan- uit en bijgebouwen, kleine bedrijfspanden, agrarische bouwwerken en voetgangers- en fietsbruggen).
61
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daar voor doen?
• • •
• •
We gaan en blijven volgens het concept van 'maatwerk' in gesprek met dorpsbelangen/plaatselijke belangen/wijk- en buurtverenigingen. In de lijn van het gemeentelijk woningbouwprogramma wordt gewerkt aan een groot aantal woningbouwlocaties. Variëren van enkele woningen in kleinere dorpen tot meer grootschalige locaties in bijv. Franeker of Sint Annaparochie. In de te maken prestatieafspraken tussen corporaties, huurdersverenigingen en gemeenten komen deze thema's nadrukkelijk aan bod.
We werken verder aan het opstellen van de Omgevingsvisie voor Waadhoeke. We werken verder aan het opstellen voor het Omgevingsplan voor Waadhoeke.
62
Gemeente Waadhoeke
• • • •
Programmabegroting 2024
We hebben een vastgesteld VTH-beleid en handelen volgens de strategieën die daarin zijn beschreven. Jaarlijks stellen we een uitvoeringsprogramma op met doelen die bijdragen aan onze visie om een veilige, gezonde, aantrekkelijke en duurzame gemeente te zijn. Jaarlijks rapporteren we over het uitvoeringsprogramma en passen we indien nodig onze doelen en plannen aan. Waar mogelijk denken we mee met de initiatiefnemer om te komen tot een plan dat past binnen de kaders of passen we maatwerk toe.
• • • •
We organiseren (thema)bijeenkomsten voor dorps- wijkbelangen en dorps- en buurthuizen. We zetten dorpen- en wijkencoördinatoren en opbouwwerkers in. We ondersteunen initiatieven in dorpen en wijken. We experimenteren met de DOM-methodiek.
•
We gaan in de omgevingsvisie aandacht besteden aan de uitgangspunten om te komen tot een gezond en divers landschap. Bij planvorming (nieuwe ontwikkelingen) borgen we de landschappelijke inpassing. Afhankelijk van de beraadslaging in de raad in 2023 werken we in 2024 aan beleid voor beschermingswaardige bomen en houtopstanden. We hebben overleg met de agrarische ondernemers. De landbouwadviseur is aanspreekpunt voor en gaat in gesprek met de sector.
• • •
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000
Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
Realisatie
Begroting
Begroting
2022 -4.901
2023 -5.970
2024 -3.297
2025 -3.184
2026 -3.129
2027 -3.129
2.508 -2.393
2.111 -3.859
875 -2.422
762 -2.422
762 -2.367
762 -2.367
42
-1.603
55
55
0
0
-2.351
-5.462
-2.367
-2.367
-2.367
-2.367
63
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 8.1 8.2 8.3
Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Wonen en bouwen
Beleidsindicatoren Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Indicator Eenheid Waad Neder Bron Perio- Beschrijving hoeke land de Gemiddelde WOZ x €1.000 242 369 CBS - Statistiek 2023 De gemiddelde WOZ waarde van waarde Waarde woningen. Onroerende Zaken Nieuw gebouwde woningen
Aantal per 1.000 woningen
8
9,3
Demografische druk
%
80,8
70,3
Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuis-houden
€
805
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuis-houden
€
928
Basisregistraties adressen en gebouwen bewerking ABF Research CBS Bevolkingsstatistiek
2022 Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties.
2023 De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. 860 COELO, Groningen 2023 Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten. 942 COELO, Groningen 2023 Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 22-09-2023)
64
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Algemene Dekkingsmiddelen Inleiding De belangrijkste onderdelen van de algemene dekkingsmiddelen zijn de uitkeringen uit het Gemeentefonds en de vrij besteedbare lokale heffingen. Deze inkomsten worden niet toegerekend aan één of meerdere programma's omdat ze vrij besteedbaar zijn. Uitkeringen Gemeentefonds De grootste inkomstenbron van de gemeente is het Gemeentefonds. In deze programmabegroting is de meicirculaire 2023 meerjarig verwerkt. De accressen zijn ten opzichte van de septembercirculaire 2022 gestegen. Het effect is uit te splitsen in twee onderdelen. Allereerst zijn de volumeaccressen van het Gemeentefonds voor 2022-2025 bevroren en ontvangt de gemeente voor 2024 en 2025 derhalve alleen compensatie voor de gestegen prijzen. In 2026 en 2027 zien we een stijging van de accressen in zowel volume als prijs. Daarnaast zijn er op dit moment geen wijzigingen in het besluit van het kabinet om de opschalingskorting vanaf 2026 weer door te voeren. Het schrappen van de opschalingskorting tot en met 2025 blijft daarmee gehandhaafd. In de septembercirculaire 2022 heeft het Rijk een eenmalige rijksbijdrage van € 1 miljard beschikbaar gesteld vooruitlopend op de invoering van de nieuwe financieringssystematiek. Het Rijk heeft besloten om dit voor 2027 en verder structureel beschikbaar te stellen.
WMO abonnementstarief Het Rijk heeft besloten om het abonnementstarief te laten vervallen voor alle WMO voorzieningen en in plaats daarvan met ingang van 2026 weer een inkomensafhankelijk eigen bijdrage in te voeren. In een eerder stadium was er sprake van om dit alleen voor de huishoudelijke hulp aan te passen, maar hier is het Rijk op terug gekomen. Vooralsnog is in de programmabegroting 2024 dit effect voor de gemeente Waadhoeke budgettair neutraal verwerkt. Jeugdhulp Vanuit de hervormingsagenda jeugd ontvangt de gemeente voor 2024 en 2025 middelen vanuit het Rijk. In 2024 bedraagt dit bedrag afgerond € 3,8 miljoen en in 2025 € 2,4 miljoen. Dit betekent dat de bestaande stelposten 2024 en 2025 kunnen vervallen: € 3,4 miljoen in 2024 en € 2,0 miljoen in 2025. Wat betreft de jaren 2026 en 2027 is het beeld nog niet veranderd ten opzichte van de vorige meerjarenraming in de programmabegroting 2023. Deze middelen voor de hervormingsagenda jeugd zijn wel reeds gereserveerd in de begroting van het Rijk, maar het is wachten op een advies van de deskundigencommissie voordat deze middelen beschikbaar gesteld kunnen worden. De besparingen die het Rijk mogelijk gaat maken (verlaging van de uitgaven Jeugdhulp) blijven voorlopig nog staan op basis van het principeakkoord Hervormingsagenda Jeugd.