Bijlage 1: Programmabegroting 2024
Tekst van het document
Na verwerking staan de volgende bedragen in de meerjarenraming van de programmabegroting 2024:
65
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Bedragen x € 1.000 Hervormingsagenda jeugd meicirculaire 2023
2024 3.800
2025 2.300
Stelpost Hervormingsagenda Jeugd Stelpost verlaging van de uitgaven jeugdzorg Totaal
2026
2027
760
565
300
1.400
1.400
1.400
4.100
3.700
2.160
1.965
Lokale Heffingen Het betreft hier alleen de lokale heffingen welke vrij besteedbaar zijn of waarvan de besteding niet gebonden is zoals in het BBV is omschreven, namelijk: - de onroerende zaakbelasting; - de parkeerbelasting; en - de reclamebelasting. In de paragraaf Lokale Heffingen wordt hier verder op in gegaan. Overige posten in de Algemene Dekkingsmiddelen Onvoorzien Het opgenomen bedrag voor Onvoorzien (overig) bestaat uit drie componenten. De eerste is de post onvoorzien éénmalig, die dient ter dekking van eenmalige lasten. De tweede betreft de post onvoorzien structureel, die dient ter dekking van de structurele lasten. De derde is onvoorzien met bestemming waarin onder andere bedragen voor loon- en prijscompensatie zijn gereserveerd. Overhead Het BBV schrijft voor dat de overhead apart inzichtelijk gemaakt moet worden. De definitie van overhead is: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. De overhead is als gevolg hiervan geen onderdeel meer van de programmalasten. In een aantal gevallen is het nodig overhead extracomptabel toe te rekenen, bijvoorbeeld bij de tarieven voor leges en heffingen (extracomptabel = verwerking van financiële gegevens buiten de boekhouding om). Gemeenten zijn vrij in de toe te passen systematiek. Waadhoeke berekent de overhead als een percentage van het begrotingstotaal.
In 2024 is het overheadpercentage 12,88%. In 2023 was dit 11,72%. Een toename van ruim 1%. Dit is te verklaren vanuit de verwerking van de budgetaanvragen 2023, met daarin opgenomen een aantal budgetten die onder overhead vallen. Deze stonden niet in de primitieve begroting 2023. Deze tellen pas mee in het overheadpercentage van 2024. De budgetaanvragen 2024 waren bij de kadernota al duidelijk, en konden dus volgens de gebruikelijke werkwijze meteen mee in de overheadberekening. In onderstaande tabel is de overhead uitgesplitst. De kolom Primitief 2023 geeft de basis voor de berekening van het percentage 2023 weer. De gewijzigde begroting 2023 geeft de actuele stand van de budgetten overeenkomstig het overzicht "wat mag het kosten". De kolom Primitief 2024 is de onderbouwing voor het overheadpercentage 2024. De verklaring voor de stijging van de budgetten per onderdeel ten opzichte van de primitieve begroting 2023 is als volgt: - de lasten ambtelijke organisatie zijn afgerond € 984.000 gestegen door de uitzetting van de formatie (budgetaanvragen 2023 en 2024); - de lasten ICT zijn afgerond € 674.000 gestegen, o.a. vanwege meer aansluitingen en prijsstijgingen.
66
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Uitsplitsing Overhead
Primitief
Gewijzigde
Primitief
Bedragen x € 1.000
Begroting
Begroting
Begroting
2023 11.286 1.287 2.200 862 15.635
2023 12.989 1.293 2.721 584 17.586
2024 12.270 1.316 2.874 714 17.175
Ambtelijke organisatie Huisvesting ICT Overig Totaal
Meerjarenraming 2025 11.790 1.296 2.874 549 16.510
2026 11.580 1.296 2.874 549 16.300
2027 11.575 1.296 2.874 549 16.295
Vennootschapsbelasting In het overzicht is conform de BBV voorschriften de te verwachten Vpb-heffing (Vennootschapsbelasting) opgenomen. In de begroting is deze voorlopig geraamd op nihil. De gemeente Waadhoeke heeft op dit moment weinig tot geen fiscale ondernemingsactiviteiten, omdat: • Bij veel activiteiten die de gemeente uitoefent er geen sprake van een onderneming omdat er geen vergoeding van derden wordt ontvangen; • Bij die activiteiten waarvoor wel vergoedingen van derden wordt ontvangen de opbrengsten niet meer dan kostendekkend zijn en er daardoor evenmin sprake is van een onderneming. Overigens is de wetgeving ten aanzien de Vpb-plicht voor gemeenten steeds in beweging. De gemeente verricht als onderneming activiteiten op het terrein van de grondexploitatie en bij afval (het zich ontdoen van huishoudelijke afvalstoffen tegen een positieve opbrengst). Per grond-exploitatie moet worden beoordeeld in hoeverre er sprake is van winst dan wel verlies. De gerealiseerde en de geprognosticeerde kosten en opbrengsten per complex spelen hierin een rol. De grondexploitatie komt nu nog niet door de ondernemerspoort. Overige financiële middelen De gemeente is in het bezit van 134.319 aandelen Bank Nederlandse Gemeenten, 210 aandelen Afvalsturing Friesland N.V. en 21.265 aandelen N.V. Fryslân Milieu. Jaarlijks ontvangt de gemeente hierover dividenduitkeringen.
Het dividend van de BNG is opgenomen onder de Algemene Dekkingsmiddelen. Het dividend van de N.V. Afvalsturing Friesland/N.V. Fryslân Milieu is opgenomen in het programma Volksgezondheid, Ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing. Saldo van de financieringsfunctie De gemeente Waadhoeke heeft per 1 januari 2024 € 27,0 miljoen aan (langlopende) vaste geldleningen aangetrokken. De hiermee gepaard gaande externe rentelast voor 2024 is berekend op € 0,8 miljoen. Het gehanteerde rentepercentage voor eigen financieringsmiddelen is 2%. Uitgaande van een verwacht saldo aan reserves en voorzieningen per 1 januari 2024 van € 73,6 miljoen is € 1,5 miljoen berekend als rentelast eigen financieringsmiddelen. Het verwachte financieringsoverschot komt uit op € 2,2 miljoen. De rente over het financieringsoverschot wordt gebaseerd op de huidige rekenrente bij een positief saldo voor 2024 van 0%. De rentebate over het financieringsoverschot bedraagt derhalve in 2024 € 0. In totaliteit is er dus een rentelast van € 2,3 miljoen aan eigen en externe financieringsmiddelen. Aan de programma’s is op basis van de verwachte boekwaarden per 1-1-2024 een rentelast van € 2,2 miljoen toegerekend. Als nadelig saldo van de financieringsfunctie resteert € 0,1 miljoen.
67
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Wat mag het kosten Realisatie
Begroting
Begroting
2022
2023
2024
2025
2026
2027
Lasten Onvoorzien structureel Onvoorzien overig Overhead
0 0 -15.635
-148 -3.050 -17.586
-57 -4.271 -17.175
-353 -4.380 -16.510
-649 -4.434 -16.300
-945 -4.387 -16.295
Saldo financieringsfunctie Heffing VPB Overige lasten Totaal lasten
76 -1 -1.056 -16.616
50 0 -1.544 -22.279
-108 0 -1.525 -23.136
-108 0 -1.543 -22.894
-108 0 -1.561 -23.052
-108 0 -1.561 -23.296
418
53
68
68
68
68
Gemeentefonds Lokale heffingen Overige financiële middelen Bespaarde rente / saldo financieringsfunctie
99.512 8.288 312 1.290
100.696 8.619 334 1.325
106.821 9.404 234 1.473
106.818 9.426 234 1.473
97.635 9.448 234 1.473
96.427 9.470 234 1.473
Vennootschapsbelasting Overige baten Totaal baten
0 743 110.564
0 457 111.484
0 534 118.533
0 534 118.552
0 534 109.391
0 534 108.205
Saldo voor bestemming
93.948
89.205
95.396
95.659
86.340
84.909
Dotatie/beschikking reserves
-4.819
7.115
-6.575
290
50
50
Saldo na bestemming
89.129
96.320
86.991
95.949
86.390
84.959
Bedragen x € 1.000
Baten Overhead
Meerjarenraming
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 0.10 0.11 0.3 0.4 0.5 0.61 0.62 0.63 0.64 0.7 0.8 0.9
Mutaties reserves Resultaat van de rekening van baten en lasten Beheer overige gebouwen en gronden Overhead Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Parkeerbelasting Belastingen overig Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds Overige baten en lasten Vennootschapsbelasting (VpB)
68
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Beleidsindicatoren Algemene dekkingsmiddelen Indicator
Eenheid
Formatie
fte per 1.000 inwoners Bezetting fte per 1.000 inwoners Apparaatskosten Kosten per inwoner Externe inhuur Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen Overhead
% van totale lasten
Waadhoeke 7,80 6,95 690,35 0,08
12,88
Bron
Periode
Beschrijving
Eigen gegevens Eigen gegevens Eigen begroting Eigen begroting
2024
Formatie begroting 2024
2024
Formatie begroting 2024
2024
Formatie begroting 2024
2024
Formatie begroting 2024
Eigen begroting
2024
Peildatum 1-1-2024
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 22-09-2023) Er zijn geen gegevens voor Nederland aanwezig aangezien het hier gaat om eigen beleidsindicatoren.
69
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
4 Paragrafen Inleiding Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) maken de paragrafen verplicht onderdeel uit van de programmaverantwoording. Ze bevatten de verantwoording van wat in de overeenkomstige paragrafen van de programmabegroting is opgenomen. In de paragrafen dienen de beleidslijnen te worden vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten die een groot beslag op de financiële middelen (kunnen) leggen. Het betreft de volgende (door het Rijk voorgeschreven) paragrafen: • Lokale heffingen; • Weerstandsvermogen en risicobeheersing; • Onderhoud kapitaalgoederen; • Financiering; • Bedrijfsvoering; • Verbonden partijen; • Grondbeleid • Openbaarheid. Daarnaast is de paragraaf Taakstellingen toegevoegd.
70
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Paragraaf Lokale heffingen De lokale of gemeentelijke heffingen in de gemeente Waadhoeke kunnen in drie soorten worden onderscheiden: • belastingen: onroerendezaakbelasting, parkeerbelasting en reclamebelasting; • heffingen: rioolheffing en afvalstoffenheffing; • rechten: leges, begraafrechten, marktgelden en liggelden; Deze driedeling is voor het berekenen van tarieven van belang. De inkomsten uit belastingen zijn veel ruimer inzetbaar dan die van rechten en heffingen. Er is geen maximum aan de opbrengsten en zij hoeven niet kostendekkend te zijn. Inkomsten uit heffingen moeten besteed worden ter bestrijding van lasten die met deze heffingen samenhangen. Voor rechten geldt dat de inkomsten dienen als compensatie voor lasten verbonden aan het leveren van een specifieke individuele dienst. Voor zowel heffingen als rechten geldt dat deze maximaal kostendekkend mogen zijn. Het is vanuit het budgetrecht aan de raad om de mate van kostendekkendheid vast te stellen (tot 100%). Beleid en algemene uitgangspunten In de nota Harmonisatie gemeentelijke belastingen/nota Lokale heffingen is het tariefbeleid van de gemeente Waadhoeke vastgelegd. Enkele uitgangspunten zijn: • Juridisch: de heffing is conform de wet, regelgeving en beleidsregels en is toetsbaar door de belastingplichtige.
• Eenvoud: Voor de belastingplichtige is de aard van de heffing en de hoogte van de tarieven op herkenbare wijze vastgelegd. De communicatie op de website en in de bijsluiter dient ter ondersteuning en draagt bij aan een voor de burger begrijpelijke uitleg van de in rekening gebrachte heffingen. • Rechtvaardig: de heffing en de hoogte van het tarief moet voldoen aan de norm van redelijkheid en billijkheid. • Beheersbaar: de belastingheffing en -inning wordt binnen een compacte organisatie doelmatig en efficiënt ingericht. Het streven is de perceptiekosten zo veel mogelijk te beperken. • Verordeningen zijn gebaseerd op de modelbepalingen zoals die door de VNG worden bekendgemaakt. • De hoogte van de te bepalen tarieven is gekoppeld aan de geraamde opbrengsten van de verschillende belastingsoorten in de begroting. • Het streven bij de leges en rechten is kostendekkendheid van de tarieven. • Het beperken van de (negatieve) financiële gevolgen voor een individuele belastingplichtige.
71
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Overzicht lokale heffingen Primitief
Gewijzigde
Primitief
Begroting
Begroting
Begroting
2023
2023
2024
2025
2026
2027
OZB
7.987
7.987
8.826
8.848
8.870
8.892
Parkeerbelasting
560
510
510
510
510
510
Reclamebelasting Rioolheffing
122 5.903
122 5.903
122 6.490
122 6.585
122 6.679
122 6.774
Afvalstoffenheffing
6.058
5.677
6.044
6.044
6.044
6.044
Leges Begraafplaatsrechten
1.372 234
1.572 234
1.612 170
1.612 170
1.612 170
1.612 170
Marktgelden
16
16
16
16
16
16
Liggelden Totaal
47 22.299
47 22.068
47 23.837
47 23.954
47 24.070
47 24.187
Bedragen x € 1.000
Meerjarenraming
Vanaf 2024 zijn de opbrengsten begraafplaatsrechten beter uitgesplitst in jaarlijkse rechten en afkoopsommen voor toekomstig onderhoud. Er is geen sprake van verlaging van de grafrechten. De opbrengst afvalstoffenheffing is in 2023 incidenteel lager door de eenmalige tegemoetkoming in de kosten. Belastingen Onroerendezaakbelasting (OZB) De OZB kan worden onderscheiden in OZB voor gebruikers van niet-woningen en OZB voor eigenaren van een pand of een perceel grond. De belasting wordt opgelegd als betrokkene op 1 januari 2023 gebruiker is van een niet-woning respectievelijk bij het kadaster staat ingeschreven als eigenaar van een pand of perceel grond. In de begroting 2024 is gerekend met een verhoging van de OZB met een inflatiecorrectie van 10,2% (inflatiepercentage 2022/CBS t-2), conform de kadernota 2024-2027. De tarieven 2024 worden gebaseerd op de taxatiewaarde met als peildatum 01-01-2023. Tabel: Tarieven OZB. Het tarief is een percentage van de WOZ-waarde. Woningen
2022
2023
2024
Eigenaarsdeel
0,1281
0,1111
NTB
Totaal
0,1281
0,1111
NTB
Niet woningen
2021
2022
2023
Eigenaarsdeel
0,2229
0,2251
NTB
Gebruikersdeel
0,1539
0,1556
NTB
Totaal
0,3768
0,3807
NTB
Gebruikersdeel
Parkeerbelasting Onder de naam parkeerbelasting wordt een belasting geheven voor het parkeren van een voertuig op een bij, dan wel krachtens de verordening in de daarin aangewezen gevallen door het college van burgemeester en wethouders te bepalen plaats, tijdstip en wijze.
72
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Reclamebelasting Onder de naam reclamebelasting wordt, binnen de gebieden zoals nader aangewezen in de Verordening reclamebelasting 2023 Waadhoeke een directe belasting geheven voor een aan of op een bouwwerk aangebrachte openbare aankondiging die zichtbaar is vanaf de openbare weg. Heffingen Uitgangspunt begroting 2024: De tarieven voor de riool- en waterzorgheffing en de afvalstoffenheffing worden niet automatisch geïndexeerd maar houden gelijke tred met de ontwikkeling in de kosten voor deze taakvelden. In deze kostenontwikkeling wordt rekening gehouden met indexering. Riool- en waterzorgheffing In de begroting 2024 is rekening gehouden met de verhoging van de jaarlijkse dotatie aan de voorziening Riolering van 2021 t/m 2030: ieder jaar met € 94.500 naar uiteindelijk € 945.000. Dit tezamen met een hoge kostenontwikkeling leidt tot een verhoging van de netto-lasten voor riolering en waterzorgtaken waardoor de opbrengst met 9,95% ten opzicht van 2023 moet stijgen. Dit betekent een zelfde stijging van de tarieven riool- en waterzorgheffing ten opzichte van 2023. Hierna wordt een indicatie van de tarieven 2024 gegeven. De tarieven worden definitie vastgesteld met de vaststelling van de verordening riool- en waterzorgheffing 2024. Tarieven riool- en waterzorgheffing
2022
2023
2024
Eenpersoonshuishoudens
235,20
239,20
263,20
Meerpersoonshuishoudens
294,00
299,00
329,00
Afvalstoffenheffing In de begroting 2024 zijn de netto-lasten voor afvalinzameling en -verwerking iets lager dan in de begroting 2023. Hoewel de kosten Omrin naar verwachting met 6% zullen stijgen, zullen de hoeveelheden te verwerken afval nemen af en daarmee ook de kosten. Daarnaast is de dividenduitkering bijgesteld naar het gemiddelde van de afgelopen jaren zodat dit reëler is. Hierdoor kan de opbrengst met 0,23% naar beneden bijgesteld worden wat resulteert in een kleine daling van de tarieven ten opzichte van 2023. Hieronder wordt een indicatie van de tarieven 2024 gegeven. De tarieven worden met de vaststelling van de verordening afvalstoffenheffing 2024 definitief vastgesteld. Tarieven afvalstoffenheffing
2022
2023
2024
Eenpersoonshuishoudens
236,00
251,20
250,40
Meerpersoonshuishoudens
295,00
314,00
313,00
Kostendekkendheid heffingen De heffingen mogen ten hoogste kostendekkend zijn. Aan de hand van onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid inzichtelijk gemaakt.
73
Gemeente Waadhoeke Kostendekkendheid
Programmabegroting 2024 Riool- en waterzorgheffing 2024
Afvalstoffenheffing 2024
5.177
4.930
Baten exclusief heffingen
-20
-322
Kwijtscheldingen
279
270
5.436
4.878
Overhead 12.88%*
700
664
BTW
828
832
Totale kosten
6.964
6.374
Opbrengst heffing
6.490
6.044
Dekkingspercentage
93,19%
94,82%
Bedragen x €1.000 Lasten inclusief rente
Netto lasten Toe te rekenen kosten
* Het overheadpercentage wordt berekend op basis van de verhouding overhead/begrotingstotaal
Rechten Leges De tarieven voor de leges worden jaarlijks aangepast en vastgelegd in de Legesverordening. In deze verordening worden de leges onderscheiden naar de volgende titels: 1. Algemene dienstverlening 2. Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning 3. Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn en niet vallend onder titel 2 Voor zover de tarieven niet door het Rijk worden voorgeschreven dienen ze zo kostendekkend mogelijk te zijn. Begraafplaatsrechten De begraafplaatsrechten kunnen worden onderscheiden naar: - het vestigen van een grafrecht voor onbepaalde tijd of voor bepaalde tijd, en - het onderhoud aan het algemene deel van de begraafplaats. De tarieven zijn vastgelegd in de Verordening lijkbezorgingsrechten Waadhoeke. In de begroting 2024 is uitgegaan van dezelfde geraamde opbrengst als in 2023. Marktgelden en rechten voor standplaatsen en terrassen De marktgelden en andere rechten worden geheven voor het gebruik van openbare gemeentegrond en openbaar gemeentewater. De tarieven zijn voor het laatst vastgelegd in de Marktgeld- en retributieverordening 2018. In de begroting 2024 is uitgegaan van de structureel geraamde opbrengst in 2023.
Liggelden Er worden liggelden geheven voor het gebruik van publieke voorzieningen bij vaartuigen die een ligplaats innemen binnen de gemeente Waadhoeke bij daarvoor door burgemeester en wethouders aangewezen ligplaatsen. De tarieven zijn vastgelegd in de Liggeldverordening Waadhoeke. In de begroting 2024 is uitgegaan van de structureel geraamde opbrengst in 2023.
74
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Lokale lastendruk Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) brengt jaarlijks de Atlas van de lokale lasten uit. De Atlas van de lokale lasten presenteert de bruto woonlasten in vergelijking tot omliggende gemeenten. Momenteel is de woonlastendruk (afvalstoffenheffing, rioolheffing en OZB) iets lager dan gemiddeld in omliggende gemeenten. Voor 2024 betekent de voorgestelde verwerking een stijging van de lastendruk van 6% ten opzichte van 2023. Voor een vergelijking met andere gemeenten verwijzen we naar www.coelo.nl. Kwijtscheldingsbeleid Voor inwoners met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van kwijtschelding van de geheven belasting. Het gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid maakt onderdeel uit van het gemeentelijk minimabeleid. Het percentage van de bijstandsnorm dat ten behoeve van de beoordeling of een verzoek wel of niet kan worden gehonoreerd is gesteld op 100%. Gelet op dit gegeven kan worden gesteld dat maximaal gebruik wordt gemaakt van de wettelijke vrijheden op dit gebied. Kwijtschelding is alleen mogelijk voor de onroerende zaakbelastingen, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. De bedragen aan kwijtgescholden afvalstoffenheffing en rioolheffing worden verdisconteerd in de desbetreffende heffingen. In de begroting 2024 is een raming van € 548.800 opgenomen.
In hoeverre de economische situatie van dit moment doorwerkt in het aantal aanvragen moet worden afgewacht.
75
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Weerstandsvermogen Weerstandsvermogen is de mate waarin een gemeente in staat is middelen vrij te maken om substantiële tegenvallers op te vangen, zonder dat het beleid ingrijpend moet worden gewijzigd. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen: • Alle risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd, of die niet tot afwaardering van activa hebben geleid, die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot het balanstotaal of de financiële positie; • De weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. Ten aanzien van het weerstandsvermogen maken we onderscheid tussen: • incidenteel weerstandsvermogen; dit is de mate waarin risico’s met een eenmalig karakter opgevangen kunnen worden door de incidentele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit bestaat in hoofdzaak uit de Algemene Reserve. • structureel weerstandsvermogen; dit is de mate waarin risico’s met een structureel karakter opgevangen kunnen worden door structurele weerstandscapaciteit. Dit betreft de structurele ruimte in de exploitatie en bestaat o.a. uit de onbenutte belastingcapaciteit, de post onvoorzien structureel en het structureel begrotingssaldo.
Het incidenteel weerstandsvermogen is de mate waarin over de algemene reserve beschikt kan worden zonder dat het beleid ingrijpend moet worden gewijzigd. In de nota Reserves en Voorzieningen (Raad 20 mei 2021) is de ondergrens vastgesteld op € 15,0 miljoen. Kwantificeren van risico’s In de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing (Raad 25 november 2021) is de systematiek vastgesteld om bepaalde risico’s te kwantificeren (zie B.) en de relatie met de weerstandscapaciteit (zie A.) inzichtelijk te maken. Deze systematiek heeft betrekking op de financiële risico’s die bekend zijn met een éénmalig karakter en leidt tot een ratio voor het incidentele weerstandsvermogen. Structurele risico’s worden in deze paragraaf ook in beeld gebracht. Echter deze worden niet gekwantificeerd en niet gerelateerd aan weerstandscapaciteit (zie C.).
76
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
A. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit kan onderscheiden worden in een weerstandscapaciteit in het vermogen en een weerstandscapaciteit in de exploitatie. Ontwikkelingen Macronorm OZB Het Rijk heeft met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) afgesproken dat vanaf 2020 een benchmark woonlasten wordt ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijker te maken. Met de invoering van de benchmark wordt afgestapt van de afspraak dat de ontwikkeling van de lokale lasten jaarlijks wordt gemonitord met de macronorm onroerende zaakbelasting (ozb, de macronorm). Het COELO zal de benchmark samenstellen en opnemen in de Atlas van de lokale heffingen. Redelijk peil 2024 De Financiële-verhoudingswet (Fvw) bepaalt dat de eigen inkomsten van een gemeente een bepaald redelijk peil moeten hebben, wil zij in aanmerking komen voor een aanvullende uitkering op basis van artikel 12 Fvw. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: 1. de onroerende-zaakbelastingen (OZB); 2. de rioolheffingen; 3. de afvalstoffenheffingen en reinigingsrechten. Totaal WOZ-waarde woningen 2023
[1]
Totaal WOZ-waarde niet woningen gebruikers 2023
[2]
Totaal WOZ-waarde niet woningen eigenaren 2023
[3]
Totaal OZB-opbrengst o.b.v. totaal WOZ-waarde 2023
[4]
Totaal onderdekking reiniging/afvalstoffen 2023
[5]
Totaal onderdekking riolering 2023
[6]
Totaal OZB-opbrengst o.b.v. totaal WOZ-waarde gecorrigeerd voor onderdekking reiniging/afvalstoffen en riool 2023
[7=4-5-6]
Werkelijk gewogen landelijk gemiddelde OZB-percentage van de gecorrigeerde WOZ-waarde 2023
[8=(7/(1+2+3)*100]
Percentage van de WOZ-waarde voor toelating tot artikel 12 voor het [9=8*1,20] jaar 2024 Op basis van deze tabel is het percentage van de WOZ-waarde voor toelating tot artikel 12 voor het jaar 2024 (redelijk peil OZB) vastgesteld op 0,1614. Voor de WOZ-waarden worden de gegevens gebruikt van het CBS die ook voor het gemeentefonds gehanteerd worden (betaalmaand februari 2023). Voor de berekening van de totale OZB-opbrengst wordt gebruik gemaakt van de gegevens (OZB-percentages) van de Monitor inkomsten uit lokale heffingen. Voor de berekening van de onderdekking reiniging en riolering wordt gebruik gemaakt van de Informatie voor derden (taakvelden) begrotingen 2024. Artikel 12-gemeenten moeten gedurende de hele looptijd van de aanvraag en van de toekenning van de aanvullende uitkering blijven voldoen aan het jaarlijks in deze circulaire vastgestelde redelijk peil
77
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
van de eigen inkomsten. Voor de lopende artikel 12-trajecten kan hier door een bijzonder voorschrift van worden afgeweken. Riool- en afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Voor de onderdelen riolering, afvalstoffen en reiniging moet er sprake zijn van tarieven die resulteren in 100% lastendekkendheid. Dit uitgangspunt volstaat bij de beoordeling van de hoogte van deze heffingen of zij voldoen aan het redelijke peil. Van een minimumtarief per aansluiting is in dit verband dan ook geen sprake meer. Een eventuele onderdekking op de onderdelen riolering, afvalstoffen en reiniging moet gecompenseerd worden door extra baten uit de OZB boven de 120%. Weerstandscapaciteit in het vermogen (incidentele weerstandscapaciteit) De weerstandscapaciteit in het vermogen bestaat uit de volgende elementen. Ten eerste de algemene reserve, die volgens de begroting 2024 afgerond € 15,7 miljoen bedraagt. In principe is het bedrag van € 15,7 miljoen beschikbaar voor het opvangen van tegenvallers. Doordat de rente over het saldo (tot maximaal € 15 miljoen) wordt gebruikt binnen de begroting is alleen het saldo daar boven beschikbaar zonder gevolgen voor de exploitatie. Ten tweede de mogelijke stille reserves. Stille reserves zijn de meerwaarden van activa die te laag of tegen nul zijn gewaardeerd doch direct verkoopbaar zijn indien men dat zou willen.
De stille reserves van de gemeente Waadhoeke worden gevormd door de aandelen en de vaste activa. Echter de aandelen die de gemeente in bezit heeft (BNG en afvalsturing) zijn niet te vervreemden. Een aantal gebouwen en gronden van de gemeente zijn verkoopbaar, maar vallen deels onder monumentenzorg of zijn langdurig verpacht. Dit werkt waardebeperkend. Vanuit het verleden heeft de gemeente 144 ha niet strategische grond in bezit. Deze gronden worden momenteel verpacht. Het betreft hier activa met een economisch nut (art 59 BBV, verhandelbaar en kunnen bijdragen aan het genereren van middelen) die onder de huidige BBV bepalingen dienen te worden geactiveerd. Omdat deze gronden al voor de inwerkingtreding van het BBV in het bezit waren van de gemeente geldt de overgangsbepaling van art 76. De gronden worden op basis van genoemd artikel gewaardeerd tegen een boekwaarde van nihil. De marktwaarde in vrije staat is berekend op € 7,20 miljoen. Ten derde kan de raad theoretisch besluiten om de aanwending van alle overige bestemmingsreserves te wijzigen en dus te benutten als dekkingsmiddel voor tegenvallers.
Het eventueel wijzigen van de aanwending van bestemmingsreserves heeft echter vergaande gevolgen voor tal van beleidsterreinen, die middelen voor investeringen en exploitatiebijdragen verliezen, en voor de totale exploitatie, omdat de “bespaarde rente” als dekkingsmogelijkheid voor het merendeel wegvalt. Het is dan ook realistischer om dit onderdeel van de weerstandscapaciteit in het vermogen op p.m. te stellen. Tabel: Weerstandscapaciteit in het vermogen in 2024 Soort reserve
Stand per 31-12-2024
Algemene reserve
15.666.508
Stille reserves
p.m.
Bestemmingsreserve
p.m.
78
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Weerstandscapaciteit in de exploitatie (structurele weerstandscapaciteit) De weerstandscapaciteit in de exploitatie bestaat uit de volgende elementen. Ten eerste de onbenutte belastingcapaciteit. Op basis van de artikel 12-norm voor het verwerven van eigen middelen door het heffen van OZB, riool- en afvalrecht heeft Waadhoeke in 2024 een beperkte onbenutte belastingcapaciteit. Ten tweede de post onvoorzien. Tot slot dient het saldo van de begroting 2024 in de berekening te worden betrokken. Tabel: Weerstandscapaciteit in de exploitatie in 2024 Wat?
Bedrag x € 1.000
Artikel 12-norm onbenutte belastingcapaciteit
p.m.
Onvoorziene uitgaven: éénmalig
p.m.
Onvoorziene uitgaven: structureel
57
Begrotingssaldo
7.700
Effecten beheerplannen tekort gemid. t/m 2023
p.m.
Kostendekkende rioolrechten
474
Kostendekkende afvalstoffenheffing
330
Vrije ruimte in belastingcapaciteit (OZB)
p.m.
Totaal
8.561
De belastingcapaciteit is de ruimte die er is om de lokale belastingen en heffingen te verhogen. Voor de rioolrechten en de afvalstoffenheffing geldt dat deze tarieven maximaal kostendekkend mogen zijn. De kostendekkendheid (afgerond) voor rioolheffing is in 2024 93% en voor de afvalstoffenheffing 95%. Ten aanzien van de artikel 12-norm geldt voor de onderdelen riolering en afvalstoffen het regime van kostendekkendheid. Ten aanzien van de OZB geldt de beperking van kostendekkendheid niet, maar dat betekent niet dat de OZB onbeperkt verhoogd kan worden. Als normtarief voor de OZB kan aansluiting gezocht worden bij de artikel 12-norm van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Het percentage van de WOZwaarde voor toelating tot artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet (Fvw) bedraagt voor 2024 0,1614. Vrije ruimte in de belastingcapaciteit ten opzicht van de artikel 12-norm is op dit onderdeel aanwezig. Om pragmatische redenen is dit in bovenstaande tabel eerst als p.m. weergegeven. Voor een volledig beeld dient hierbij nog de opmerking worden gemaakt dat in 2024 € 1.472.679 als bespaarde rente in de begroting is verwerkt.
79
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
B. Gekwantificeerde risico's Incidentele risico’s die de gemeente Waadhoeke loopt betreffen met name risico’s in de grondexploitatie en kapitaalgoederen. Het totaal aan incidentele risico’s bepaalt de benodigde incidentele weerstandscapaciteit. Echter door de maximale gevolgen van de individuele risico’s bij elkaar op te tellen ontstaat een te negatief oordeel over de risico’s. Want niet alle risico’s doen zich in één jaar voor in hun maximale omvang. Daarom wordt een inschatting gemaakt van de kans dat een risico zich voordoet en de financiële impact hiervan. Klasse kans Klasse 1 2 3 4 5
Kans Zeer klein (1-20%) Klein (21-40%) Gemiddeld (41-60%) Groot (61-80%) Zeer groot (81-100%)
Financiële impact 5% 25% 50% 75% 95%
Voorbeeld: Stel een project van € 5 miljoen. Het financiële risico wordt bepaald op € 1 miljoen. De kans dat dit risico zich voordoet wordt geschat op klein (klasse 2). De bijbehorende financiële impact bedraagt 25%. De benodigde incidentele weerstandscapaciteit voor dit project wordt berekend op € 250.000. Wanneer een complex in de berekening een positief resultaat laat zien, kan er wel een risico zijn dat door onvoorziene omstandigheden een financieel risico ontstaat. Voor een aantal complexen in de grondexploitatie wordt een negatief resultaat verwacht en is voor de grootte hiervan een voorziening opgenomen. Het is niet uitgesloten dat ook het deel dat niet afgedekt wordt door een voorziening een risico vormt. Voor de volledige systematiek hoe risico’s te kwantificeren wordt verwezen naar de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing (Raad 25 november 2021). Hierin wordt een ratio weerstandsvermogen aanbevolen tussen 1,0 en 1,4. Op basis van de beoordelingstabel weerstandsvermogen wordt dit gekwalificeerd als ‘voldoende’. Wanneer uit berekeningen in de programmabegroting blijkt dat de ratio lager is dan 1,0 moeten maatregelen genomen worden om het weerstandsvermogen binnen de meerjarenplanperiode op peil te brengen.
Beschikbare incidentele weerstandscapaciteit De ratio weerstandsvermogen bedraagt: = > 1,0 en < 1,4 Benodigde incidentele weerstandscapaciteit Daarnaast is de ondergrens van de algemene reserve bepaald op € 15,0 miljoen (nota Reserves en Voorzieningen, Raad 20 mei 2021). De hoogte van de vrij besteedbare reserve is daarom een combinatie van alles boven de ratio weerstandsvermogen van 1,0 met in achtneming van deze ondergrens. Alle bedragen in de volgende tabellen zijn x € 1, tenzij anders vermeld. Voor de hierna geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s is een rapporteringsondergrens voor het maximale financiële risico gehanteerd van € 250.000 of lager indien er bijzondere omstandigheden zijn. Oftewel maximale financiële risico’s onder de € 250.000 worden in principe niet gepresenteerd.
80
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Berekeningsmethode omvang weerstandscapaciteit Voor de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit worden de risico's met een financieel negatief gevolg als onderstaand meegerekend in de simulatie: 1. Risico's met een structureel gevolg vermenigvuldigen met de factor 2; 2. Als zekerheid 90% hanteren; 3. De uitkomst vermenigvuldigen met de factor 1,2. Risico: Waddenglas Waddenglas is een tuinbouwgebied ten zuiden van Sexbierum. Het betreft een gebied dat vanaf 2008 in samenwerking met de provincie Fryslân en de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (R.V.O.) tot stand is gekomen. Nadat de koopovereenkomst met Friss Holding b.v. in oktober 2022 is ontbonden hebben R.V.O, de Provincie en de gemeente Waadhoeke het besluit genomen om de samenwerking Waddenglas te beëindigen. De financiële afrekening is in de boekwaarde verwerkt. De gemeente Waadhoeke zal nu de grondexploitatie Waddenglas zelfstandig op zich nemen. Inclusief de afkoopsommen van R.V.O. en de Provincie van in totaal € 6.886.786 is de boekwaarde per 1-1-2023 €8.446.866. De gemeente Waadhoeke kan zelfstandig over ruim 50 ha. grond van Waddenglas beschikken. Deze 50 ha. ligt in het zoekgebied en biedt een kans bij de ontwikkeling van een energielandschap. Of dit een goede kans is zal blijken uit het lopende onderzoek naar de haalbaarheid van een energielandschap.
De resultaten van dit onderzoek worden eind 2023 verwacht. De verkoop van Waddenglas als tuinbouwgebied is daarom voorlopig stop gezet in afwachting van de conclusies uit het onderzoek over de haalbaarheid van een energielandschap. Uitgaande van de huidige status van glastuinbouw (er is nog geen ander besluit genomen) en stel dat een verkoop voor glastuinbouw in 2025 plaats vindt, dan wordt het verlies op de grondexploitatie geraamd op ca. € 0,5 miljoen. Momenteel wordt vooral ingezet op het onderzoek naar een energielandschap. De financiële uitkomsten van de exploitatie van een energielandschap zijn op dit moment (mede door de ontwikkelingen op de energiemarkt) lastig te voorspellen. Gelet op de onzekerheid wordt voorgesteld om de huidige voorziening van ca. € 2,25 miljoen te handhaven. Het maximaal risico wat kan ontstaan is dat de gronden uiteindelijk een agrarische waarde hebben van ongeveer € 5,7 miljoen. Het verschil van € 3,45 miljoen (tussen de waarde van de voorziening en de agrarische waarde van de gronden) is derhalve het risico. De kans hierop wordt echter zeer klein ingeschat. Risicobeheersing De risico’s worden zoveel mogelijk beperkt door beheersmaatregelen. Dat betekent de kosten beperken. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 3.450.000
Zeer klein (5%)
I
1
Risico: Kie-1 Kie is een bedrijventerrein aan de zuidwestkant van Franeker. De belangstelling voor de kavels is goed te noemen. De boekwaarde wordt per 01-01-2023 op € 1,693 miljoen geraamd. Waarschijnlijk zal de grex in 2025 sluiten met een tekort van ca. € 1,3 miljoen. Hiervoor is een voorziening is getroffen. Het verschil tussen de boekwaarde en de voorziening is 0,4 miljoen. De kans dat het tekort groter wordt kan als zeer klein beoordeeld worden.
81
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Risicobeheersing Naast het beheersen van de kosten wordt middels contacten met ondernemer de verkoop van kavels gestimuleerd. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 400.000
Zeer klein (5%)
I
1
Risico: Project Alvestêdewyk De Alvestêdewyk is de uitbreidingslocatie voor woningbouw van Franeker. De eerste fase is in ontwikkeling en wordt inmiddels woonrijp gemaakt. Ongeveer 150 woningen zijn gerealiseerd. Voor de tweede fase is een uitwerkingsplan opgesteld en dit deel is inmiddels bouwrijp gemaakt. Voor beide fasen geldt overigens wel dat de gronden door de gecontracteerde marktpartij zijn afgenomen en afgerekend. De woonwijk wordt door deze marktpartij, o.b.v. een exploitatieovereenkomst ontwikkeld. De gemeente heeft de gronden (fase 3 en 4) in eigendom. De zogenaamde grondbank. In 2007 heeft de eerste uitname (fase 1 en 2) van gronden door de marktpartij plaatsgevonden voor een bedrag van bijna € 5 miljoen. Contractueel diende in 2013 de grondbank volledig te zijn afgenomen. Deze afname heeft echter niet plaats gevonden. Er is een juridische procedure gestart om alsnog nakoming van het contract te vorderen. Medio 2016 heeft de Rechtbank uitgesproken dat de marktpartij de gronden moet afnemen. Deze overdracht heeft op 25 augustus 2016 plaatsgevonden. Door de marktpartij is vervolgens een gerechtelijke procedure bij het Gerechtshof aangespannen. Op 27 november 2018 heeft het Gerechtshof vonnis uitgesproken, waarbij de uitspraak van de Rechtbank is vernietigd en de gemeente medewerking heeft verleend aan teruglevering en -betaling.
Feitelijk betekent dit dat de gemeente eind december 2018 het eigendom heeft gekregen van de gronden gelegen in de 3e en 4e fase. In 2022 is een proces met de marktpartij afgesproken over de grondbank en dus ook over de ontwikkeling van fase 3 en 4. Samen met de marktpartij wordt verkend hoe de financiële last van de grondbank kan worden opgelost en hoe de samenwerking bij de ontwikkeling van fase 3 en 4 het beste kan worden vorm gegeven. Bij deze verkenning wordt een onafhankelijk externe deskundige ingeschakeld die zowel het vertrouwen heeft van de marktpartij als van de gemeente. Risicobeheersing Zorgvuldig handelen zowel aangaande de juridische procedure als ook richting de marktpartij. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 13.300.000
Klein/gemiddeld (35%)
I
1
Risico: Baggerplan 2022-2030 In het door de raad op 11 november 2021 vastgestelde baggerplan 2022-2030 zijn de volgende waterwegen niet meegenomen: - watergangen gelegen in het landelijk gebied, deze zijn voor ca. 90 % in onderhoud bij het waterschap - nautisch vaarwater (dit is water bestemd voor (recreatie) scheepvaart), bestaande uit “opfearten” die niet als vaarweg zijn geclassificeerd, - reeds overgedragen (secundaire en hoofd)watergangen in de voormalig gemeente Menameradiel die binnen de Overdracht Stedelijk Waterbeheer (OSW) vallen. Deze watergangen zijn in beheer en onderhoud overgegaan naar het Wetterskip Fryslân .
82
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Het wel of niet baggeren voor ander gebruik dan waterafvoer (zogenaamde natte profiel) is een keuze en geen wettelijke verplichting. Het op peil houden voor de waterafvoer van deze wateren ligt bij de eigenaar. De uitvoering van het vastgestelde baggerplan is in 2022 opgepakt. Gekozen is om eerst de wateren in het kader van het stedelijk water en de overdracht hiervan uit te voeren. Hiervoor is een bestek op de markt gebracht. Uitvoering vindt plaats in 2023. Na de uitvoering is het stedelijk water op niveau en vindt afrekening en overdracht plaats aan het Wetterskip. Mogelijk komen er onvoorziene milieurisico's in de uitvoering. Risicobeheersing Zorgvuldige uitvoering. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€0
Gemiddeld (50%)
I
1
Risico: Alternatieven in beheerplannen In de vastgestelde beheerplannen (voor wegen, kunstwerken openbaar groen, gebouwen en openbare verlichting) zijn ten aanzien van het groot onderhoud alternatieven doorgevoerd die gericht zijn op kostenbesparing. Het onderhoudsniveau is bepaald op veilig, sober doch doelmatig. Keerzijde hiervan is dat op termijn het aan te pakken onderhoud behoorlijk groter wordt. De kans is aanwezig dat het onderhoud toch eerder uitgevoerd moet worden. Dit brengt een risico met zich mee. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en een gemiddelde kans. Risicobeheersing Door werk met werk te maken wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten laag gehouden. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 1.000.000
Gemiddeld (50%)
I
1
Risico: Seizoenschade gemeentelijke kapitaalgoederen Extremere weersomstandigheden zorgen voor een grotere belasting van de kapitaalgoederen. Dit brengt het risico van ongepland onderhoud met zich mee. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en de kans op klein. Risicobeheersing Door inspecties wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten beperkt gehouden. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 1.000.000
Klein (25%)
I
1
Risico: Misschatting in beheerplannen De kosten voor vervanging en groot onderhoud in beheerplannen is gebaseerd op inspecties en reële schattingen. In totaal bedraagt de omvang van de beheerplannen in de planperiode afgerond € 10.000.000. Er is een kans op misschatting, voordelig en nadelig. Dit kan leiden tot extra kosten, stel 5%. Door de economische situatie wordt door partijen hoger ingeschreven dan in de afgelopen jaren. Daardoor is er amper meer sprake van aanbestedingsvoordelen. Ten tijde van de Covid-
83
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
pandemie en de oorlog in Oekraine zijn de prijzen van grondstoffen veel verder gestegen dan voorzien. Risicobeheersing Regelmatig actualiseren van kostenramingen. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 500.000
Klein (25%)
I
1
Risico: Vervuilde bodemlocaties Gevallen van bodemverontreiniging zijn bekend als er eerder een bodemonderzoek heeft plaatsgevonden (en de resultaten daarvan ook bij de gemeente en/of provincie bekend zijn). Ook potentiële gevallen van bodemverontreiniging zijn eerder door de provincie (als bevoegd gezag Wet bodembescherming) geïnventariseerd op basis van historische activiteiten (zoals voormalige fabrieken, brandstoffenopslagen of stortplaatsen) die mogelijk gevolgen kunnen hebben voor de aanwezige bodemkwaliteit. Deze gegevens staan geregistreerd in het bodeminformatiesysteem van de provincie, FUMO en Friese gemeenten (die zijn aangesloten bij de shared service voorziening). Daarnaast heeft de gemeente een generieke bodemkwaliteitskaart (inclusief PFAS) voor het grondgebied vastgesteld. Daarmee is de huidige situatie van de aanwezige bodemkwaliteit adequaat in beeld. Bij de voorbereidingen van nieuwe ontwikkelingen, wijzigingen van bestemmingsplannen, eigendomstransacties, nieuwbouwplannen e.d. geldt dat er onderzoek dient te worden uitgevoerd naar de verschillende aspecten die bij de uitvoerbaarheid van een ontwikkeling een rol (kunnen) spelen, waaronder ook het uitvoeren van een verkennend bodemonderzoek. Op basis van actuele onderzoeksresultaten toetst de gemeente of de bodem milieuhygiënisch geschikt is voor de geplande vorm van bodemgebruik.
Bij het actualiseren van onderzoeksgegevens of bij het uitvoeren van nieuw bodemonderzoek komt soms nieuwe informatie over de bodemkwaliteit naar voren. Heel soms wordt daarbij onverwacht een ‘nieuw geval’ van een oude bodemverontreiniging aangetroffen (wettelijk uitgangspunt hiervoor is dat deze is ontstaan vóór 1987, want daarna geldt de wettelijke zorgplicht) die nog niet eerder is ontdekt. Dat valt op voorhand (zonder onderzoek) doorgaans niet te voorzien en vormt in die zin in enige mate een risico voor de gemeente, voor zover het gemeentelijk eigendom betreft en er ter plaatse ontwikkelingen spelen die van belang zijn in relatie tot het beoogde bodemgebruik. Risicobeheersing Afwijkingen melden via reguliere P&C-cyclus. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 500.000
Klein (25%)
I
1
Risico: Vangnetuitkering WWB (dienst SoZaWe) Gemeenten dienen tekorten op de budgetten van taakveld 6.63 Inkomensregelingen (programma 7 Sociaal Domein) zelf aan te vullen. Als het tekort oploopt bestaat de mogelijkheid voor compensatie, oftewel een vangnetuitkering. Om voor compensatie in aanmerking te komen moet aan een groot aantal voorwaarden voldaan worden. Waadhoeke komt in 2024 niet in aanmerking voor een vangnetuitkering, omdat er geen sprake is van een tekort.
84
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Risicobeheersing Initiatieven nemen en alert zijn om te voldoen aan de regels voor toekenning. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€0
Klein (25%)
I
1
Risico: Kosten Sociaal Domein De belangrijkste financiële risico’s zijn het open eind karakter van Zorg voor jeugd en WMO en de uitvoering van de Participatiewet. Daarbij zijn de demografische ontwikkelingen een belangrijke factor. De bevolking van Waadhoeke wordt ouder en de middelen volgen deze groei niet exact 1 op 1. Ook is de informatiestroom nog niet zodanig dat we een exact beeld hebben van de jaarlijks te verwachten uitgaven. Dit geldt met name voor het onderdeel Jeugd. De gemeente kan elk jaar een nieuwe groep jongeren krijgen die een geheel andere zorgbehoefte/zorgzwaarte heeft dan de groep die het jaar ervoor hulp nodig had. Bij de uitvoering van de Participatiewet is van belang, dat uitvoering wordt gegeven aan de implementatie van de Business Case Fryslân West/Empatec. Deze geeft financieel gezien een stabiel beeld. Voor de risicoberekening is de realisatie van programma 7 Sociaal Domein als basis genomen, met een risico van 10%. Risicobeheersing Nauwkeurig monitoren van de inkomsten en uitgaven binnen de P&C cyclus. Implementatie beheersmaatregelen m.b.t. GR Fryslân-West (rapport KoxkdeVoogd). Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 5.100.000
Gemiddeld (50%)
S
2
Risico: Gewaarborgde leningen Naast gewaarborgde leningen via de WSW (waarborgfonds sociale woningbouw) staat de gemeente ook rechtstreeks garant voor leningen aan o.a. diverse woningstichtingen (Stichting Accolade en Stichting Wonen Noordwest Friesland). Bruto bedraagt het gewaarborgde bedrag aan leningen en garanties ongeveer € 783,6 miljoen. Deze is als volgt opgedeeld in verschillende borgstellingspercentages: - € 13,6 miljoen voor 82,3 % (€ 11,2 miljoen); - € 79,8 miljoen voor 50% gewaarborgd (€ 39,9 miljoen); - € 30,2 miljoen voor 8,167% (€ 2,5 miljoen); - € 72,8 miljoen voor 2,429% (€ 1,8 miljoen); - € 203,7 miljoen voor 0,328% (€ 669.000); - € 322,6 miljoen voor 0,257% ( € 829.000); - € 22,4 miljoen voor 0,048% (€ 11.000). Dit risico wordt als nihil beschouwd. Voor het resterende bedrag van € 38,4 miljoen (€ 783,6 miljoen – € 79,8 miljoen - € 8,7 miljoen - € 15,3 miljoen - € 34,8 miljoen - €149,5 miljoen - 247,6 miljoen 22,4 miljoen) staat de gemeente voor 100% garant. De kans dat een beroep gedaan wordt op de garantstelling van de gemeente is zeer klein, maar wel aanwezig. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 38.400.000
Zeer klein (5%)
I
85
1
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Risico: Verstrekte langlopende geldleningen De gemeente heeft in het verleden een aantal langlopende leningen verstrekt aan o.a. De Bildtse Slag (gymlokaal) waarvan de restantsom nog € 1.087.000 is. Daarnaast is er een lening toegezegd aan de MFC Menaam van € 472.000. De kans dat een lening niet wordt afgelost aan de gemeente is zeer klein maar wel aanwezig. Voor verstrekte langlopende geldleningen is een bestemmingsreserve gevormd. Stand per 1 januari 2024: € 106.609. Risicobeheersing De mogelijkheden van risicobeheersing zijn beperkt. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 1.559.000
Zeer klein (5%)
I
1
Risico: Inrichtingsplan Franekeradeel-Harlingen Door jarenlange gas- en zoutwinning in Waadhoeke is schade ontstaan door bodemdaling. Deze bodemdaling is vooral voor de landbouw en de waterhuishouding een groot probleem. Om de schade te herstellen/compenseren is het Gebiedsproject Franekeradeel-Harlingen opgestart. In het inrichtingsplan zijn maatregelen opgenomen gericht op verbetering van de waterhuishouding, infrastructuur, recreatie, landschap en cultuurhistorie. Ook zit een ruilverkaveling in het plan. Bij dit project is een groot aantal partijen betrokken: Provincie Fryslân (projectleiding), Wetterskip Fryslân, Frisia Zout BV, Vermillion Gas&Oil, gemeente Harlingen, gemeente Waadhoeke (de betalende partijen), Agrarische sector, Federatie van Dorpsbelangen en de Friese Milieufederatie. Het totale plan bevat ongeveer € 50 miljoen aan maatregelen. De gemeente Waadhoeke draagt ongeveer € 3,7 miljoen bij aan het plan. Hierin is inbegrepen € 1,8 miljoen voor de Maatschappelijke Plus. De Maatschappelijke Plus (MP) heeft met name betrekking op de herinrichting van de dorpen Sexbierum, Oosterbierum en Tzummarum. De uitvoering van werken in het kader van de bodemdaling is zo goed als afgerond en de aanbestedings- en uitvoeringsrisico's worden als zeer klein geschat en worden gerelateerd aan de bijdrage van de gemeente. Na afrekening van de MP is er nog restbudget beschikbaar.
Dit restbudget wordt weer ingezet in de streek. De grondaankopen voor met name de ruilverkaveling worden door de betalende partijen voor gefinancierd: totaal voor plm. € 15 miljoen. De financiering door Waadhoeke bedraagt plm. € 750.000. Bij de afronding van de ruilverkaveling (gepland in 2024) worden de betalingen terug gestort. Sluitstuk van het Inrichtingsplan is de ruilverkaveling. Daarin wordt een aantal ha. toebedeeld aan de gemeente. Zoals de ondergrond voor de verbreding van de Ottemaleane/Kapellewei, de ondergrond van het fietspad Tzummarum - Boer en de landbouwweg ten zuiden van Pietersbierum. De uiteindelijke eindafrekening van dit Inrichtingsplan kan afwijken van het beschikbare budget waardoor het niet past binnen het beschikbaar gestelde budget van € 3.700.000. Er is nog wel een aantal risico's zoals de bijdrage van de gezamenlijke eigenaren en de hoge kostenstijgingen van de laatste jaren. De kans op overschrijding van het beschikbare budget wordt nog als klein ingeschat. Risicobeheersing Voor het gehele plan is een risicoanalyse gemaakt. Deze analyse wordt gebruikt bij de uitvoering en monitoring van het inrichtingsplan.
86
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 3.700.000
Zeer klein (5%)
I
1
€ 750.000
Zeer klein (5%)
I
1
Risico: Verzelfstandigd Openbaar Onderwijs Financiële verantwoordelijkheid bij verzelfstandigd openbaar onderwijs. Als er tekorten ontstaan bij het openbaar onderwijs blijven de gemeenten eindverantwoordelijk. Risicobeheersing Een commissie van toezicht bestaande uit bestuurders. Periodieke (kwartaal) rapportages en periodiek overleg. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 1.000.000
Klein (25%)
I
1
Risico: Geluidswal Menaam In 2008 is een aanlegvergunning door de gemeente Menameradiel afgegeven. Er zijn nadien vele juridische bestuursrechtelijke procedures gevoerd over deze vergunning en over de omvang, vormgeving en samenstelling van deze grondwal. De vergunninghouder i.c. de voormalige grondeigenaar is bij dagvaarding van 16 april 2021 een civiele procedure gestart bij de rechtbank Noord-Nederland, locatie Leeuwarden i.v.m. onrechtmatig genomen, althans door de rechter vernietigde besluiten van de gemeente en de provincie Fryslân. Bij akte d.d. 21 juli 2021 heeft zij haar eis gewijzigd. Zij vordert dat de gemeente en de provincie hoofdelijk worden veroordeeld een bedrag te voldoen van afgerond € 2.378.342 vermeerderd met rente en kosten. De advocaat van de gemeente, de provincie en de verzekeraars van beide overheden heeft in het najaar van 2021 een conclusie van antwoord ingediend. Partijen zijn vervolgens in overleg gegaan om te proberen de zaak in der minne te regelen. De procedure bij de rechtbank wordt zolang aangehouden. Bij dagvaarding van 31 december 2021 is een andere voormalige eigenaar van de grondwal een procedure gestart tegen de gemeente. Partijen zijn tezamen met de provincie en de verzekeraars van de beide overheden in overleg getreden. In 2022 is tussen partijen een schikking bereikt (€ 82.500), waarna de procedure bij de rechtbank is doorgehaald.
Risicobeheersing De gemeente heeft de best estimate, die is opgesteld door het door de verzekeraar ingeschakelde expertisebureau Lengkeek, ontvangen. Lengkeek heeft de schade ingeschat op circa € 485.000. De verzekeraar heeft laten weten, dat voor vermogensschade een verzekerd bedrag van € 1.250.000 per aanspraak geldt. Dit bedrag behelst de kosten voor verweer en een eventuele schadevergoeding. Zoals hierboven aangegeven is er reeds een schadevergoeding uitgekeerd. Het verzekerd bedrag is verminderd met een bedrag van € 82.500 tot een bedrag van € 1.167.500 minus de kosten van verweer. De vordering (€ 2.378.342 x 50 % = € 1.189.171) in de nog lopende zaak is blijkens de akte beperkt (€ 21.671) hoger dan het verzekerd bedrag (€ 1.167.500). Uitgaande van de best estimate en de hoofdelijke aansprakelijkheid tussen de beide overheden is de kans gering, dat de gemeente voor een deel van het uiteindelijke schadebedrag niet verzekerd is. Niettemin dient de gemeente nog wel met de mogelijkheid rekening te houden dat niet alle schade verzekerd is. Het risico (€ 21.671) is kleiner dan € 250.000. Om deze reden is het risico als nihil opgenomen.
87
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€0
Klein (25%)
I
1
Risico: Plafond BTW Compensatiefonds (BCF) Het is onzeker wat de ruimte onder het Plafond van het BTW Compensatiefonds gaat doen in de komende jaren en of er ruimte blijft onder het plafond. De ruimte kan ook negatief worden. In dat geval komt de negatieve ruimte ten laste van het gemeentefonds. Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft in afstemming met de VNG en de provinciale toezichthouders een advies opgesteld. Gemeenten mogen in de meerjarenraming voor de ruimte onder het plafond maximaal rekening houden met de laatst gerealiseerde ruimte. Uit voorzichtigheid is er rekening gehouden gehouden met een lagere ruimte onder het plafond in de meerjarenraming 2024-2027 (€ 425.000) . De definitieve afrekening volgt in de meicirculaire van 2024. Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 425.000
Zeer Klein/klein (10%)
S
2
Risico: Stelpost Jeugd Rijk en VNG werken op dit moment aan de Hervormingsagenda jeugdzorg. Deze zal naar verwachting dit najaar worden afgerond. Vooruitlopend hierop zijn voor de jaren 2022 en 2023 reeds aanvullende, incidentele middelen toegevoegd aan het gemeentefonds, in lijn met de financiële reeks van de uitspraak van de Commissie van Wijzen (CvW). Voor 2024 en 2025 zijn de bedragen geconcretiseerd in de meicirculaire 2023. In 2024 bedraagt het € 3,8 miljoen en in 2025 € 2,4 miljoen. Het rijk heeft over 2026 en 2027 nog geen middelen toegezegd. Het risico is om deze reden in deze jaren nog steeds aanwezig en bedraagt afgerond in 2026 € 0,8 miljoen en € 0,6 miljoen in 2027. Daarnaast mogen gemeenten in hun begroting rekening houden met een besparing op de uitgaven van € 500 miljoen in 2025, € 500 miljoen in 2026 en vanaf 2027 € 511 miljoen (structureel) als gevolg van maatregelen die het Rijk zal uitwerken. In het principeakkoord Hervormingsagenda Jeugd geeft het Rijk aan voor deze besparing verantwoordelijkheid te nemen. Als het niet lukt om tijdig maatregelen te treffen dan worden de gemeenten gecompenseerd via het Gemeentefonds. De verwachting is dat in 2024 en mogelijk 2025 deze compensatie geëffectueerd zal worden. Voor de jaren daarna bestaat er nog grote onduidelijkheid welke maatregelen welk financieel effect zullen hebben. Het risico bedraagt € 1,4 miljoen.
Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 2.200.000
Zeer klein (5%)
S
88
1
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Risico: Nieuw verdeelstelsel Gemeentefonds Het nieuwe verdeelstelsel is per 1 januari 2023 ingevoerd. Op basis van de laatste informatie is dit voor de gemeente Waadhoeke uitgekomen op een klein voordeel per inwoner. De effecten hiervan zijn meegenomen in de meerjarenraming 2024-2027. Het risico kan met de ingang van het nieuwe verdeelstelsel per 1 januari 2023 vervallen. Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. We zijn aangehaakt bij de Friese lobby. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€0
Gemiddeld (50%)
S
1
Risico: APPA ontslaguitkering Na het wethouderschap ontvangt een wethouder een APPA-ontslaguitkering, tenzij hij/zij de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt. Dit is geregeld in de Algemene Pensioenwet Politieke Ambtsdragers (APPA). Het maakt daarbij niet uit wat de reden van het beëindigen van het wethouderschap is. Als een wethouder niet terugkeert na de gemeenteraadsverkiezingen of in een nieuw college niet wordt herbenoemd, in alle gevallen heeft de oud-wethouder recht op een ontslaguitkering. De ontslaguitkering komt volledig ten laste van de gemeente, waar de oud-wethouder werkzaam is geweest. De hoogte van de uitkering is het eerste jaar 80% en de rest van de uitkeringsduur 70% van de laatstgenoten wedde. De duur van de uitkering is afhankelijk van de leeftijd van de wethouder en de periode van het wethouderschap en bedraagt maximaal 3 jaar en 2 maanden. Nieuwe of hogere inkomsten tijdens de periode van de ontslaguitkering worden met de uitkering verrekend. Op dit moment bedraagt het aantal ontslaguitkeringen aan voormalig wethouders 3. Eén daarvan betreft een verlengde uitkering vanwege langdurige arbeidsongeschiktheid. De kosten daarvan worden deels gedekt uit een AO-verzekering. Daarnaast is er bij twee ontslaguitkering sprake van nieuwe inkomsten, die met de uitkering worden verrekend.
Risicobeheersing Voor de lopende en nieuwe ontslaguitkeringen is een voorziening getroffen. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€0
Gemiddeld (50%)
I
89
1
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Verzameltabel risicobeheersing Risico Bedragen x € 1
Toelichting risico
Maximaal financieel risico
Kans S/I Factor
Grondexploitatie Waddenglas Kie-1
Alvestedenwyk
Belangrijkste risico is een stagnerende ontwikkeling van de glastuinbouwsector. Belangrijkste risico is de stagnerende verkoop. Er is een voorziening gevormd, deze is al in mindering gebracht op het financieel risico. Grond weer in eigendom bij gemeente, diverse scenario's denkbaar, onzekerheid over nog te nemen besluit.
Totaal risico grondexploitatie
3.450.000 5%
I
1
400.000 5%
I
1
13.300.000 35%
I
1
0 50%
I
1
1.000.000 50%
I
1
1.000.000 25%
I
1
500.000 25%
I
1
500.000 25%
I
1
17.150.000
Kapitaalgoederen Baggerplan 2022-2030
In het vastgestelde beheerplan zijn een aantal waterwegen niet meegenomen, wat een financieel risico met zich mee brengt. Alternatieven in beheerplannen In de beheerplannen zijn ten aanzien van het groot onderhoud alternatieven doorgevoerd gericht op kostenbesparing. Seizoenschade gemeentelijke Het onderhoudsniveau is gesteld op sober doch kapitaalgoederen doelmatig. Keerzijde hiervan is dat de kans op acuut op te pakken achterstallig onderhoud Misschatting in beheerplannen De kans is aanwezig dat extra onderhoud moet worden uitgevoerd. Dit brengt een risico met zich mee. Vervuilde bodemlocaties Niet alle vervuilde bodemlocaties binnen de gemeente zijn in beeld gebracht. Totaal risico kapitaalgoederen
3.000.000
Overige financiële risico's met een incidenteel karakter Vangnetuitkering WWB
Risico op (gedeeltelijk) niet honoreren aanvraag
0 25%
I
1
Kosten Sociaal Domein
Variabelen m.b.t. inkoop en het aanbieden van zorg zijn nog onzeker. De gemeente staat borg voor leningen aan diverse organisaties en stichtingen Risico dat de leningen niet worden terugbetaald door de desbetreffende organisatie
5.100.000 50%
S
2
38.400.000 5%
I
1
1.559.000 5%
I
1
Inrichtingsplan Franekeradeel- Aanbestedings- en uitvoeringsrisico's. Inclusief Harlingen de maatschappelijke plus. Voorfinanciering grondaankopen
3.700.000 5%
I
1
750.000 5%
I
1
Openbaar Onderwijs
1.000.000 25%
I
1
0 25%
I
1
425.000 10%
S
2
2.200.000 5%
S
1
0 50%
S
1
0 50%
I
1
Gewaarborgde leningen Verstrekte Langlopende leningen
Geluidwal Menaam
Verzelfstandigd openbaar onderwijs, gemeenten eindverantwoordelijk Juridische procedure
Plafond BCF
Ruimte onder plafond BCF
Stelpost Jeugd
Extra structurele middelen jeugd
Nieuw verdeelstelsel gemeentefonds APPA ontslaguitkering
Het effect van de herrijking van het gemeentefonds APPA ontslaguitkering wethouders
Totaal overige financiele risico's met een incidenteel karakter
53.134.000
Totaal benoemd risico
73.284.000
90
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
De ratio weerstandsvermogen bedraagt: € 15.700.000 / € 16.800.000 = 0,93 (matig) De stand van de algemene reserve is tot en met begrotingswijziging 7 van 2023, aangepast met claims en andere verplichtingen. De kwantificering van de gelopen risico's is met behulp van Naris berekend op € 17,5 miljoen. Hierbij dient er rekening worden gehouden dat er een reserve grondexploitatie is gevormd ter dekking van de risico's binnen de grondexploitatie. De stand van de reserve grondexploitatie is per 01-01-2024 € 746.000. Er is in de stand van de reserve grondexploitatie rekening gehouden met de onttrekking voor het woonrijp maken van Nije Kamers IV en twee voorbereidingskredieten voor Kie-2 en St. Annaparochie - Zuidwest. Hierdoor wordt ingeschat dat de gemeente ongeveer € 16,8 miljoen aan risico's loopt (€ 17,5 miljoen - € 0,7 miljoen).