Bijlage 1: Programmabegroting 2024
Tekst van het document
Programmabegroting 2024
Datum: 17 oktober 2023 Zaaknummer: 2023-226552
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Inhoudsopgave 1. Voorwoord.......................................................................................................................................3 2. Algemene beschouwingen...............................................................................................................4 Uitgangspunten ...............................................................................................................................4 Begroting in evenwicht....................................................................................................................5 Programma’s Dienstverlening en Ontwikkelperspectief .................................................................6 Doelenbomen en beleidsindicatoren ..............................................................................................8 3 Programmabegroting........................................................................................................................9 Programma 1 Bestuur en Ondersteuning........................................................................................9 Programma 2 Veiligheid ................................................................................................................14 Programma 3 Verkeer, Vervoer en Waterstaat.............................................................................18 Programma 4 Economie
................................................................................................................22 Programma 5 Onderwijs................................................................................................................27 Programma 6 Sport, Cultuur en Recreatie.....................................................................................33 Programma 7 Sociaal Domein .......................................................................................................41 Programma 8 Volksgezondheid en Milieu .....................................................................................52 Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing.......................60 Algemene Dekkingsmiddelen ........................................................................................................65 4 Paragrafen ......................................................................................................................................70 Paragraaf Lokale heffingen ............................................................................................................71 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing...................................................................76 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen
.....................................................................................104 Paragraaf Financiering .................................................................................................................110 Paragraaf Bedrijfsvoering ............................................................................................................114 Paragraaf Verbonden partijen .....................................................................................................119 Paragraaf Grondbeleid ................................................................................................................126 Paragraaf Openbaarheid .............................................................................................................130 Paragraaf Taakstellingen .............................................................................................................131 5 Financiële begroting .....................................................................................................................133 6 Bijlagen .........................................................................................................................................144 6.1 Taakvelden.............................................................................................................................144 6.2 Toelichting structurele mutaties in de
reserves ....................................................................146 6.3 Inkomensoverdrachten en subsidies .....................................................................................147 6.4 Nieuwe budgetten .................................................................................................................151
2
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
1. Voorwoord Hierbij bieden wij u de programmabegroting voor 2024 aan. Het financiële perspectief voor onze gemeente op korte termijn ziet er erg gunstig uit. Vanaf 2026 is er nog heel veel onduidelijk. Daarom plaatsen onze ambities ons voor lastige keuzes, zeker als het gaat om structurele financiële gevolgen. We kunnen u op dit moment geen sluitend meerjarenperspectief melden. Dit is in lijn met de kadernota 2024-2027. Onze koers is gebaseerd op de resolutie “Naar een rechtvaardig, duurzaam en solide meerjarig financieel perspectief” van de VNG, die door alle gemeenten is omarmd tijdens de algemene ledenvergadering op 14 juni 2023. De VNG voert onderhandelingen met het Rijk, om goede afspraken te maken in verband met de negatieve perspectieven van (bijna) alle gemeenten. Als er op korte termijn geen duidelijkheid komt dan betekent dit dat wij in 2024 het gesprek moeten voeren over een mogelijk nieuwe bezuinigingen per 2027. De kadernota 2024-2027 is op 20 juli 2023 door de raad vastgesteld. De structurele en incidentele budgetaanvragen voor 2024 zijn integraal in deze programmabegroting verwerkt. Hiermee hebben we weer een flinke slag gemaakt met het financieel invullen van de ambities uit ons collegeprogramma "Sûn wurkje oan de takomst". Er is ook een flinke slag gemaakt met het actualiseren van de beheerplannen, vooral de aansluiting bij de fors gestegen prijzen.
Wij zijn trots dat we in deze omvang kunnen investeren in een fijne en leefbare gemeente, waar de brede welvaart van onze inwoners centraal staat. Een belangrijke actuele ontwikkeling is de Regiodeal met het Rijk, die in afrondende fase verkeert. Na de ondertekening van het convenant kunnen de plannen om het woon- en vestigingsklimaat van de regio Noardwest-Fryslân te versterken worden uitgewerkt. De hoofdlijnen waar we aan gaan werken zijn: -het versterken van de economische structuur, -kwaliteit van leven voor de bewoners, -zorg voor bodem, landbouw, landschap, waterbeheer en energie. Dit doen we samen met de gemeentes Leeuwarden en Harlingen, Provinsje Fryslân en het Wetterskip.
Franeker, 17 oktober 2023 namens het college van B&W M.C.M. Waanders, burgemeester
J.K. IJkema, secretaris
3
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
2. Algemene beschouwingen Uitgangspunten De gemeente Waadhoeke is financieel gezond en wil dat ook blijven. Belangrijk is welke uitgangspunten we hanteren bij het maken van keuzes die passen bij een verantwoord financieel beleid. De uitgangspunten die we hanteren bij het maken van de kadernota en begroting zijn ieder jaar in grote lijnen hetzelfde. Dit komt omdat ze voortvloeien uit landelijke wetgeving zoals het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en gemeentelijk beleid zoals de Financiële verordening en de nota's Reserves en voorzieningen en Activering, waardering en afschrijving. Daarnaast is de begrotingscirculaire die de provincie jaarlijks publiceert van belang. Daarin staat relevante en actuele informatie over de wijze waarop zij onze begroting en meerjarenraming beoordeelt vanuit het financieel toezicht. De voorgestelde begroting is opgesteld in lijn met de uitgangspunten zoals eerder beschreven in de Kadernota 2024-2027. Hierna beschrijven we de belangrijkste uitgangspunten voor de begroting 2024. 1. Ruimte nieuw beleid In de jaren 2024-2027 is jaarlijks € 250.000 cumulatief beschikbaar voor nieuw beleid. Dit zetten we in voor de uitwerking van het coalitieakkoord. 2. Onvoorzien structureel In de Financiële verordening staat dat er een bedrag onvoorzien structureel van minimaal € 1 per inwoner wordt opgenomen (meerjarig cumulatief). 3.
Taakstelling wordt ingevuld In de meerjarenraming is een bezuinigingstaakstelling opgenomen. Deze taakstelling ter grootte van € 600.000 is met ingang van 2024 geconcretiseerd. De nog resterende taakstelling van € 600.000 met ingang van 2025 moet nog concreet ingevuld worden. 4. Dekking incidentele lasten Incidentele lasten worden gedekt door incidentele baten of door bestemmingsreserves dan wel algemene reserve. 5. Indexering uitgaven Aan de inkomstenkant wordt in de uitkeringen van het Rijk en eigen inkomsten zoals OZB rekening gehouden met indexering. De uitgaven worden niet automatisch geïndexeerd. Alleen die uitgaven waarvan duidelijk is dat indexering onontkoombaar is, zoals loonkosten eigen personeel in verband met nieuwe CAO-periode. Ook bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen, tarieven Omrin en dergelijke worden geïndexeerd. Het resterende bedrag tussen inkomsten en uitgaven wordt als stelpost voor loon- en prijscompensatie in de begroting opgenomen. 6. Inflatiecorrectie Onroerende Zaak Belasting (OZB) Voor de OZB passen we jaarlijks inflatiecorrectie toe. 7. Kostendekkendheid afval en riool De tarieven voor afvalstoffen- en rioolheffing worden niet automatisch geïndexeerd maar houden gelijke tred met de ontwikkeling in de kosten voor afval en riool. In deze kostenontwikkeling wordt rekening gehouden met indexering.
4
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
8. Dotatie in verband met het verbreed gemeentelijke rioleringsplan (vGRP) Om het vGRP te kunnen dekken over de gehele looptijd is binnen de planperiode gestart met een ingroeimodel voor dotatie aan de voorziening waarbij het uitgangspunt is dat de extra lasten volledig worden omgeslagen over inwoners en bedrijven. 9. Structureel begrotingsevenwicht De baten en lasten moeten structureel in evenwicht zijn in de eerste jaarschijf. Dit sluit aan bij het toezichtskader van de provincie. 10. Plafond BTW compensatiefonds Voor de ruimte onder het plafond van het BTW compensatiefonds (BCF) houden we rekening met 50% van de laatst gerealiseerde ruimte (zie toelichting algemene dekkingsmiddelen onder Gemeentefonds). 11. Middelen Jeugd Rijk en VNG werken aan de Hervormingsagenda jeugdzorg (met passende financiële afspraken). Inmiddels ligt er een principeakkoord. Op basis van dit akkoord zijn de instructies voor het verwerken van deze middelen als volgt: • Gemeenten mogen in de jaarschijven 2026 en 2027 de middelen zoals die in de Hervormingsagenda zijn afgesproken als structurele en reële raming meenemen in hun meerjarenraming. • Daarnaast mogen gemeenten in hun begroting rekening houden met een besparing op de uitgaven van € 500 miljoen in 2025, € 500 miljoen in 2026 en vanaf 2027 € 511 miljoen (structureel) als gevolg van maatregelen die het Rijk zal uitwerken.
Het principeakkoord Hervormingsagenda Jeugd geeft helder aan hoe het Rijk met deze verantwoordelijkheid om gaat. Als het niet lukt om tijdig maatregelen te treffen dan worden de gemeenten gecompenseerd via het Gemeentefonds. Als laatste: de kolom Begroting 2023 onder "wat mag het kosten" geeft de stand van de begroting 2023 weer tot en met de zevende begrotingswijziging die op 20 juli 2023 is vastgesteld.
Begroting in evenwicht De basis voor de begroting is de kadernota 2024-2027, met daarin gepresenteerd de structurele begrotingsruimte. De analyse van de mutaties ten opzichte van de kadernota is opgenomen in het hoofdstuk Financiële positie. De jaarschijf 2024 sluit met een positief saldo van afgerond € 200.000. De begroting 2024 is structureel in evenwicht, zodanig dat structurele ruimte in 2024 gebruikt wordt voor incidentele lasten. De provincie hanteert voor het financieel toezicht op gemeenten het gemeenschappelijk financieel toezichtkader 2020 Gemeenten (GTK). Eén van de toetsingsregels is dat de eerste jaarschijf structureel en reëel in evenwicht moet zijn. In de begroting 2024 is geen sprake van taakstellingen. Daarmee voldoet deze begroting van 2024 aan deze regel. De verwachting is dat bij Waadhoeke in 2024 het repressief toezicht van toepassing al zijn. Het meerjarenperspectief sluit in 2027 met een negatief saldo van afgerond € 2,15 miljoen. De bijgewerkte meerjarenraming geeft hetzelfde beeld als in de kadernota, namelijk grote overschotten in de jaren 2024 en 2025, de (vrijwel) nul-lijn in 2026, en een forse daling in 2027. Dit is het beeld bij nagenoeg alle gemeenten. De grote daling van het gemeentefonds is een onderwerp waarvoor de 5
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
VNG een stevige lobby voert richting het Rijk. De verwachting is nog steeds dat het rijk op tijd met een passende oplossing komt. Dit traject is echter wederom vertraagd door de val van het kabinet. In deze meerjarenraming is het laatste jaar van de bezuinigingstaakstelling opgenomen: € 0,6 miljoen structureel met ingang van 2025. De zoekrichtingen voor invulling zijn in de kadernota 2024-2027 verwoord en komen in deze programmabegroting terug in de paragraaf Taakstellingen. Qua planning betekent dit dat we er naar streven om in de kadernota 2025-2028 met concrete voorstellen te komen voor de invulling van de taakstelling. Naast de bezuinigingstaakstelling met ingang van 2025 is in het meerjarenperspectief ook nog steeds een onzekerheid wat betreft de middelen jeugd. Met het opnemen van de ontvangsten en een verwachte besparing op de kosten van de jeugdhulp is ook hier sprake van een financieel risico. De verwachte besparing is onlosmakelijk verbonden met de Hervormingsagenda jeugdzorg, waar Rijk en VNG nog mee aan het werk zijn. In de paragraaf Weerstandsvermogen hebben we het risico nader geduid. Net als vorig jaar toont deze meerjarenraming dat de positieve saldo's van de eerste jaren niet structureel benut kunnen worden, vanwege de grote daling in 2026 en 2027.
In de kadernota 20242027 is dezelfde route voorgesteld als bij de begroting voor 2023: de ruimte in 2024 incidenteel inzetten. Dit besluit is conform verwerkt in de voorliggende begroting voor 2024. Bedragen x € 1.000
Meerjarenraming 2024 - 2027
2024
2025
2026
2027
Geraamd resultaat voor bezuinigingstaakstelling Bezuinigingstaakstelling Geraamd resultaat na bezuinigingstaakstelling
200 0 200
8.684 600 9.284
-515 600 85
-2.747 600 -2.147
De berekening van het saldo en verloop van de algemene reserve zoals opgenomen in onderstaande tabel is berekend op basis van de stand van begrotingswijziging 7 van 2023. Voor de volledigheid: inmiddels is de 8e begrotingswijziging vastgesteld die effect heeft op de algemene reserve. Deze besluitvorming is niet vertaald in onderstaande tabel. De incidentele budgetaanvragen 2024 zijn verrekend met de algemene reserve. Het totaaloverzicht is ter informatie opgenomen in bijlage 6.4. De incidentele budgetaanvragen uit de kadernota voor de jaren ná de begroting 2024 zijn in onderstaande tabel niet meegenomen. Deze worden in de volgende kadernota opnieuw in de integrale afweging meegenomen. Dat betekent dat het saldo 31-12-2024 kan worden doorgetrokken naar de jaren daarna. Bedragen x € 1.000
Begroting
Stand per 31-12-2024 Algemene reserve
Meerjarenraming
2024
2025
2026
2027
15.667
15.667
15.667
15.667
Programma’s Dienstverlening en Ontwikkelperspectief Programma Dienstverlening Dienstverlening speelt onmiskenbaar een steeds grotere rol in Waadhoeke. We willen betrouwbare en toekomstbestendige dienstverlening leveren aan onze inwoners en ondernemers. We gaan voor: ‘Goed dien, Waadhoeke!’. Dit betekent een geleidelijke overgang naar een andere manier van organiseren. Hierbij hebben digitale technologieën een belangrijke rol om onze dienstverlening te
6
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
verbeteren. We stellen de wensen en behoeften van onze inwoners en ondernemers centraal. Continu blijven we in gesprek en vragen we feedback, om onze dienstverlening nog beter te maken. Om meer te kunnen bereiken pakken we de (digitale) transformatie ook op in onze bestaande regionale samenwerking en benutten we de koers en ondersteuning vanuit BZK (nationale digitaliseringsstrategie) en de VNG (digitale agenda 2024). Hierdoor zijn we efficiënter en effectiever in de uitvoering. Voor de verdere jaren gaan we er vanuit dat er afspraken worden gemaakt over investeringen en batenmanagement in de dienstverlening. Het programma geeft uitvoering aan het uitvoeringsplan 2023 en 2024, en draagt direct bij aan het verder verbeteren van de dienstverlening van de gemeente Waadhoeke. Naast de gebruikelijke monitoring van de uitvoering, gaan we uit van de volgende meetbare indicatoren voor het welslagen van die ambitie: 1. Persoonlijkere dienstverlening: In 2025 ontvangt de gemeente Waadhoeke een 8,5 op klanttevredenheid over bereikbaarheid, product en dienstverlening. 2. Meer beroep op dichtbij én samenwerken: In 2025 heeft 35% van onze inwoners vertrouwen in de manier waarop de gemeente wordt bestuurd. In de burgerpeiling is ons cijfer voor samenwerking met onze inwoners en ondernemers gelijk aan het landelijk gemiddelde. 3.
Meer digitale producten, meer online en meer zelf-service: In 2025 wordt de digitale dienstverlening van de gemeente Waadhoeke beoordeeld met een 7. We scoren 50% op digitale volwassenheid. Programma Ontwikkelperspectief Het programma Ontwikkelperspectief is het strategisch en richtinggevend programma voor de unieke, onderscheidende ontwikkelopgaven van Waadhoeke. Het geeft Waadhoeke positie en vormt de strategische agenda voor externe samenwerking en belangenbehartiging. De vier ontwikkellijnen zijn beschreven in het Ontwikkelperspectief 2018-2028. De ambities en inspanningen zijn benoemd in hoofdstuk 3 (programma 1). De vier ontwikkellijnen in het programma Ontwikkelperspectief zijn vertaald naar concrete inspanningen: wat gaan we doen en met welk beoogd resultaat. Met dit programma willen we onze ambities en visie met meer slagkracht aanpakken, in nauwe samenwerking met inwoners en organisaties. Deze weg hebben we ingeslagen maar moeten we ook op koers houden. In 2023 zijn we daarom gestart met inspiratiesessies over de toekomst van Waadhoeke. De resultaten daarvan gebruiken we in 2024 worden voor de tussentijdse herziening (herijking) van de agenda van het Ontwikkelperspectief. Om daaraan bestendig te kunnen blijven werken zijn gedurende meerdere jaren substantiële middelen nodig. Hiervoor is een ontwikkelfonds ingericht.
Daarmee zijn we in staat snel en wendbaar in te spelen op kansen en mogelijkheden, zoals cofinanciering uit de provinciale, landelijke of Europese fondsen of uit samenwerking met strategische partners (multiplier-effect). Ook de Regio Deal Noardwest-Fryslân financieren we voor een groot deel uit dit fonds. Daardoor kunnen we gedurende vijf jaar met extra middelen en menskracht uitvoering geven aan de speerpunten uit het Ontwikkelperspectief. Naast de inspanningen voor de vier ontwikkellijnen zijn inspanningen nodig die randvoorwaardelijk zijn voor het succes van deze lijnen of nodig zijn om Waadhoeke in positie te brengen, waaronder: • Inzet regionale monitor Brede Welvaart om kennis te creëren op de thema’s die relevant zijn voor de regionale ontwikkeling.
7
Gemeente Waadhoeke • •
Programmabegroting 2024
Netwerken en belangenbehartiging op provinciaal, rijks- en Europees niveau op basis van de strategische ontwikkelagenda. Samenwerking in regionaal (of breder) verband op gemeenschappelijke thema’s, zoals via Europapact Fryslân, 1Dyk, het Fries Programma Waddenkust en Regio Deal.
Doelenbomen en beleidsindicatoren In de kadernota 2024-2027 is per programma de geactualiseerde doelenboom opgenomen onder het kopje ‘wat willen we bereiken’. Deze visualisatie van het beleidsmatig kader is overgenomen in de programmabegroting 2024. De beleidsindicatoren die het voorgaande jaar ter illustratie waren opgenomen bleken niet passend te zijn. We zoeken aansluiting bij de Monitor Brede Welvaart. Er is contact gelegd met het Fries Planbureau, die ons zal ondersteunen in dit proces naar goede beleidsindicatoren met als doel een eenduidig abstractieniveau van monitoring. De beleidsmatige kaders komen terug onder de w-vraag "wat gaan we er voor doen?". Per punt is opgenomen welke activiteiten er in 2024 worden ondernomen. Hiermee is een duidelijke verbinding gelegd tussen doelstellingen (wat willen we bereiken?) en activiteiten (wat gaan we er voor doen?). Op deze manier worden er sterkere verbindingen gelegd tussen doelen en doen, tussen woord en daad. In de bestuursrapportage wordt op deze onderdelen tussentijds verantwoording afgelegd. De verplichte beleidsindicatoren die voorgeschreven zijn vanuit het BBV en afkomstig zijn van waarstaatjegemeente.nl worden aan het einde van elk programma weergegeven.
8
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
3 Programmabegroting Programma 1 Bestuur en Ondersteuning Hoofdkenmerken Het doel van dit programma is er voor zorgen dat het bestuur haar taken zo goed mogelijk kan uitoefenen. Daarbij gaat het niet alleen om de wettelijke taken, maar ook om samenwerking met mede-overheden, kwaliteit van gemeentelijke dienstverlening en om het uitoefenen van een informatieve en interactieve bestuursstijl. Het college van B&W is belast met de beleidsvoorbereiding en -uitvoering. Vanuit deze verantwoordelijkheid ontwikkelt zij samen met de gemeenteraad nieuw beleid. Dat gebeurt op een (pro)actieve manier: het college (en soms samen met de raad) zoekt samenwerking met inwoners en andere belanghebbenden om tot gedragen resultaten te komen. We betrekken onze inwoners, ondernemers en organisaties tijdig bij het maken van keuzes in ons beleid. Zo ontstaat een breed draagvlak, maar ook ruimte voor creatieve ideeën, die aansluiten bij wat er nodig is of waar behoefte aan is. Feiten en analyse zijn daarbij van belang, zodat er niet iets wordt ontwikkeld wat onhaalbaar of onwenselijk is. ‘Nabij besturen’ betekent voor onze dienstverlening: persoonlijk, dichtbij en online. Onze dienstverleningsvisie 2018-2025 is de leidraad voor de verdere ontwikkeling en professionalisering van de organisatie.
Vanuit de plicht tot actieve informatievoorziening zorgt het college voor terugkoppeling van resultaten van beleid zodat de raad kan toetsen of doelen gehaald worden. Naast deze meer bestuurlijke taken is het college van B&W verantwoordelijk voor wettelijke (dienstverlenende) taken op het gebied van onder meer burgerzaken, verkiezingen en de Wet Open Overheid. Bestaand beleid Bestuurlijke kaders: • Collegeprogramma 2022-2026; • Harmonisatiebeleid; • Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; • Visie op Dienstverlening tot 2025; • Spoorboek Dienstverlening 2025; • Visie op Nabij Besturen. Ontwikkelingen Programma Ontwikkelperspectief Dit Ontwikkelperspectief schetst een toekomstbeeld met ontwikkellijnen die gaandeweg steeds concreter zullen worden ingevuld. De concretisering en uitvoering ervan zal niet van de een op andere dag gerealiseerd zijn, maar is een proces dat het gemeentebestuur samen met onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners zal vormgeven gedurende een aantal jaren.
9
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Nabij besturen - Wat willen we bereiken?
Nabij besturen - Wat gaan we daar voor doen?
• • •
We zetten dorpen- en wijkencoördinatoren in We subsidiëren initiatieven vanuit het dorpen- en wijkenfonds We zetten dorps- en wijkbudgetten in
• • • •
We stimuleren dorpen/wijken bij dorps- en wijkvisies We experimenteren met de DOM-methodiek We betrekken burgers en bedrijven bij de totstandkoming van de omgevingsvisie We experimenteren met het participatie-instrument 'De stem van Waadhoeke'
10
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Programma Ontwikkelperspectief - Wat willen we bereiken?
Programma Ontwikkelperspectief - Wat gaan we daar voor doen?
• • • •
We faciliteren innovatie. We zetten in op behouden en aantrekken van talent. We versterken het vestigingsklimaat. We werken slimmer samen.
•
We promoten het Planetarium Wereld Erfgoed en zoeken de verbinding met andere culturele hotspots. We realiseren het project Op paad Lâns it Waad. We werken samen met Academie van Franeker. We nemen deel aan Sense of Place (o.a Dijk van een Wijf) We onderzoeken hoe het oude stadhuis van Franeker een bredere functie kan krijgen.
• • • •
11
Gemeente Waadhoeke
• • • •
• • • •
Programmabegroting 2024
We zetten in op Dorpsontwikkelingsmaatschappijen (DOM). We lobbyen voor middelen voor transitie van bestaande woningvoorraad. In minimaal 3 kernen of wijken waar de leefbaarheid onder druk staat of dreigt te staan, willen we concrete maatregelen nemen om de leefbaarheid te versterken. Middels pilots innovatief publiek vervoer willen we aan de slag met het verbeteren van het mobiliteitsaanbod in de regio.
We nemen deel aan Greidhoeke plus. We werken samen met het kenniscluster verzilting. We nemen deel aan een initiatief waarbij gemeentelijke groene reststromen beschikbaar worden gesteld voor toepassing in de agrarische sector. We zetten middels een landbouwcoördinator in op netwerk- en relatiebeheer met agrarische bedrijven.
Programma Dienstverlening - Wat willen we bereiken?
Programma Dienstverlening - Wat gaan we daar voor doen?
12
Gemeente Waadhoeke • •
Programmabegroting 2024
•
Verbeteringen doorvoeren vanuit het onderzoek telefonische bereikbaarheid. Teksten toetsen op helder en makkelijk taalgebruik, en waar nodig herschrijven (het zogeheten B1 niveau). Interne bewustwording en training realiseren door het organiseren van de 'Week van de Taal' of 'maand van de Taal'. Start van het Serviceloket in Sint Annaparochie.
• • • •
Experiment uitoefenen met participatietool 'Stem van Waadhoeke'. Pilot uitvoeren in het kader van reisdocumenten aan huis bezorgen. Methodiek klantreizen evalueren en evt. borgen in de organisatie. Klantreis "intake" bij het gebiedsteam.
• •
Implementatie voorbereiden van een volledig digitale balie. Implementatie realiseren van e-diensten voor Burgerzaken producten.
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000
Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
Realisatie
Begroting
Begroting
2022 -4.654
2023 -4.586
2024 -4.297
2025 -3.691
2026 -3.700
2027 -3.747
1.132 -3.523
586 -4.000
852 -3.446
852 -2.839
852 -2.848
852 -2.896
54
-3.717
0
0
0
0
-3.469
-7.717
-3.446
-2.839
-2.848
-2.896
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 0.1 0.2
Bestuur Burgerzaken
Beleidsindicatoren N.v.t.
13
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Programma 2 Veiligheid Hoofdkenmerken Het doel van dit programma is er aan bij te dragen dat elke inwoner zich veilig voelt in zijn of haar leefomgeving. De gemeente heeft, als eerste overheid, een grote verantwoordelijkheid voor de veiligheid van haar inwoners. Dit programma omvat crisisbeheersing, brandweer en openbare orde en veiligheid. Veiligheid is een breed begrip. Het begrip veiligheid is onder te verdelen in sociale en fysieke veiligheid. Sociale veiligheid heeft betrekking op criminaliteit, op ernstige vormen van overlast en op subjectieve gevoelens van onveiligheid. Fysieke veiligheid heeft betrekking op brandveiligheid, externe veiligheid (zoals risico’s voor de omgeving bij bedrijven die omgaan met gevaarlijke stoffen) en beheersing van rampen en crises. Voor alle veiligheidsitems geldt dat vraagstukken in samenhang worden opgepakt. De gemeente heeft daarbij vaak de regie en werkt intensief samen met veiligheidspartners, zoals de politie, het Openbaar Ministerie en de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Maar ook het jongerenwerk en het gebiedsteam Waadhoeke zijn vaste sparringpartners. Bij multiproblematische casuïstiek wordt de gemeentelijke regie overgedragen aan het Veiligheidshuis Fryslân (VHF). De dagelijkse brandweerzorg is ondergebracht bij de VRF. Brandveiligheid maakt daar deel van uit.
De VRF geeft advies bij vergunningverlening, brandpreventie en brandveilig leven. Bestaand beleid Bestuurlijke kaders: • Collegeprogramma 2022-2026; • Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; • Algemene plaatselijke verordening Waadhoeke (APV); • Integraal Veiligheidsplan 2019-2022; • Regionaal Beleidsplan VRF; • Regionaal Crisisplan VRF 2022-2025; • Jaarwerkplan politie; • Beleidsregels 13b Opiumwet gemeente Waadhoeke; • Beleidsregels Wet Bibob gemeente Waadhoeke 2019; • VTH Beleid 2023-2025; • Drank- en Horecaverordening 2019; • Evenementenbeleid 2019-2023; • RIEC-convenant; • Plan van Aanpak Ondermijning gemeente Waadhoeke; • Hennep-convenant; • Convenant ter voorkoming van radicalisering en extremisme; • Convenant AVE Waadhoeke; • Samenwerkingsverband Zorg- en Veiligheidshuis; en • Intentieverklaring Friese Norm.
14
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Ontwikkelingen Ontwikkelingen Openbare Orde en Veiligheid Ook in 2024 gaat het team Openbare Orde en Veiligheid aan de slag met de diverse 'reguliere' veiligheidsonderwerpen, zoals de Wet tijdelijk huisverbod, maatwerkoverleggen, de jaarwisseling en de (inrichting van de) crisisorganisatie. Ten opzichte van voorgaande jaren zijn daarin een aantal verschillen, zo is bijvoorbeeld de gemeente Waadhoeke in 2024 voorzitter van de zogenaamde 'driehoek Noord West': het overleg tussen teamchef van de politie, het Openbaar Ministerie en de burgemeesters van de gemeenten Harlingen, Terschelling, Vlieland en Waadhoeke. Daarnaast zijn in 2023 zijn er een aantal ontwikkelingen geweest -met name op het snijvlak tussen sociaal domein en openbare orde en veiligheid- waarvan het nog niet duidelijk is wat het effect is voor het team OOV. Naar alle waarschijnlijkheid zal dit in 2024 meer concreet worden. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de invoering van een regionaal beleid rondom de aanpak van mensenhandel, een onderzoek naar prostitutie in Fryslân door Sociaal Domein Fryslân en de invoering van de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams). Integraal veiligheidsplan 2023-2026 De gemeenteraad heeft eind 2023 het nieuwe Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 vastgesteld.
Dit is het beleidsplan waarmee de lange termijn visie op het gebied van integrale veiligheid staat beschreven, zodat sturing en coördinatie op het onderwerp mogelijk is. In 2024 wordt gestart met de uitvoering van de acties rondom de geprioriteerde thema's zoals beschreven in het IVP. Deze thema's zijn: 1. Digitale veiligheid; 2. Ondermijnende criminaliteit; 3. Jeugd en veiligheid; en 4. Maatschappelijk ongenoegen, polarisatie en radicalisering. Regiodeal Het thema 'ondermijning' komt terug in de Regiodeal, namelijk binnen de pijler 'Kwaliteit van leven: Vitale kernen'. Hierdoor is het mogelijk om samen met de gemeente Harlingen en Leeuwarden een aantal acties (met name preventief) op het gebied van ondermijning te organiseren. Denk hierbij aan de inzet van Artificial Intelligence en onderzoeken naar drugs in rioolwater. Dit zal in 2024 meer vorm krijgen. Jeugd en veiligheid In 2023 is gestart met een verstevigde aanpak op het onderwerp 'jeugd'. Door intensiever samen te werken met ketenpartners (zoals politie, de scholen en het RIEC) willen we voorkomen dat de jongeren op jonge leeftijd al met de politie in aanraking komen en mogelijk in criminele netwerken terecht komen. In 2024 wordt de samenwerking en bijbehorende aanpak geïntensiveerd.
Door het instellen van een regietafel jeugd werken we vanuit het oogpunt van preventie samen aan een ketengerichte aanpak om de weerbaarheid van jeugd te vergoten.
15
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daar voor doen?
• • • • • • • • •
• • • • •
We werken samen met veel verschillende ketenpartners, zodat we bijzonderheden vroegtijdig signaleren. We geven collega's, inwoners en ondernemers voorlichting over veiligheidsthema's. Er wordt handhavend opgetreden volgens de beleidskaders. We sturen besmettingsbrieven bij inbraken. We doen horeca-controles en passen het sanctiebeleid toe. We maken een integraal preventieve/repressieve aanpak op jeugdoverlast. We nemen jaarlijks deel aan een crisisoefening. We voeren het geactualiseerde integraal veiligheidsplan uit. Starten met de regietafel Jeugd.
Het integraal veiligheidsbeleid aan de hand van de geprioriteerde thema's uitvoeren. Meer aandacht besteden aan bewustwording over ondermijning en georganiseerde criminaliteit. Meer aandacht besteden aan bewustwording over cybercrime. Meer aandacht besteden aan bewustwording over maatschappelijk ongenoegen, polarisatie en radicalisering. De boa’s gemeentebreed inzetten, daar waar dat het meest nodig is. 16
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000
Realisatie
Begroting
Begroting
2022 -4.014
2023 -4.460
2024 -4.962
2025 -5.019
2026 -4.998
2027 -5.008
134 -3.879
56 -4.403
56 -4.905
56 -4.962
56 -4.942
56 -4.951
-110
127
0
0
0
0
-3.989
-4.276
-4.905
-4.962
-4.942
-4.951
Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
Meerjarenraming
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 1.1 1.2
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
Beleidsindicatoren Programma 2 Openbare Orde en Veiligheid Indicator Verwijzingen Halt
Winkeldiefstallen
Eenheid
Waad Neder Bron hoeke land Aantal per 4 8 Stichting Halt 1.000 inwoners van 12-18 jaar
Perio- Beschrijving de 2022 Het aantal verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12 t/m 17 jaar. Jongeren van 12 t/m 17 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf. 2022 Het aantal winkeldiefstallen per 10.000 inwoners.
Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners
0,8
2,3
CBS - Diefstallen
2,6
4,6
CBS - Criminaliteit 2022 Het aantal geweldsmisdrijven. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.).
Diefstallen uit woning Aantal per 1.000 inwoners Vernieling Aantal per 1.000 inwoners
0,9
1,4
CBS - Diefstallen
4,6
4,6
CBS - Criminaliteit 2022 Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag.
Geweldsmisdrijven
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 22-09-2023) 17
2022 Het aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners.
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Programma 3 Verkeer, Vervoer en Waterstaat Hoofdkenmerken In dit programma zijn de twee belangrijkste taken: het waarborgen van de bereikbaarheid van de stad en de kernen in onze gemeente en het verbeteren van de verkeersveiligheid. De bereikbaarheid van de stad en de kernen betreft niet alleen de bereikbaarheid over de weg (auto, fiets etc.), maar ook de bereikbaarheid over waterwegen en per openbaar vervoer (spoor en bus). Dit programma omvat de wegen, waterwegen, spoorwegen, fietspaden, openbaar vervoer en het parkeerbeleid. Het regulier onderhoudsplan is terug te vinden in de paragraaf ‘onderhoud kapitaalgoederen’. Bestaand beleid Bestuurlijke kaders: • Collegeprogramma 2022-2026; • Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; • Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030; • Nationale Agenda Laadinfrastructuur; • Provinciaal Uitvoeringsprogramma Verkeer en Vervoer 2021; • Mobiliteitsvisie Waadhoeke; • Beheerplan wegen 2023-2026. Ontwikkelingen Omgevingswet De Omgevingswet gaat over het gebruik van de fysieke leefomgeving en over activiteiten die gevolgen daarvoor kunnen hebben. Zo kan verkeersveiligheid in bepaalde gebieden tot extra voorzieningen leiden, bereikbaarheid tot parkeernormen en duurzaamheid en milieu tot maatregelen gericht op beperking van geluid en emissiewaarden.
De in 2021 vastgestelde Mobiliteitsvisie kan zonder grote aanpassingen als onderlegger worden gebruikt voor de Omgevingsvisie. Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) Het Rijk, de provincies, de gemeenten en de vervoerregio's hebben samen met de maatschappelijke partijen een nieuwe aanpak beschreven om de verkeersveiligheid structureel te verbeteren (SPV 2030). Door samen te werken en ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid een bijdrage te leveren kan de veiligheid in het verkeer worden verbeterd. Elektrisch rijden Het aandeel elektrische auto's groeit gestaag en worden meer betaalbaar voor huishoudens. Daarmee zal ook de vraag naar de benodigde laadvoorzieningen toenemen. Een enorme opgave. Via de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) werken overheden aan het waarmaken van deze opgave. Fietsverkeer Door de aanhoudende groei van het fietsgebruik en met name van de e-bike zullen fietsvoorzieningen moeten worden uitgebreid en geoptimaliseerd. In het kader van fietsveiligheid is het van belang dat bestaande paden een kwaliteitsimpuls krijgen. Daarbij gaat het onder meer om passende breedte, veilige wegkruisingen en oversteken en rijcomfort. De thema's fietsverkeer en veiligheid hebben een prominente plek in de gemeentelijke Mobiliteitsvisie.
18
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Fietsveiligheid Het aantal verkeersslachtoffers stijgt, vooral onder ouderen. Van de fietsongevallen is maar liefst 45% ouder dan 60 jaar. Veel ouderen durven na een ongeval niet meer te fietsen. Dat heeft impact op de gezondheid, zelfredzaamheid en sociale betrokkenheid in de maatschappij. Waadhoeke was de 2e Friese gemeente waar het project Doortrappen wordt uitgerold. Doel van dit project is iedereen zo lang mogelijk veilig laten fietsen, zowel jong als oud. Bewustwording van het aspect fietsveiligheid staat daarbij centraal. Subsidieregelingen Gezien de landelijke aandacht voor de verkeersveiligheid en ontwikkelingen binnen dit terrein zijn er meerdere subsidiemogelijkheden. In de Mobiliteitsvisie en in deze begroting is daar rekening mee gehouden door er van uit te gaan dat voor een deel van de maatregelen uit de Mobiliteitsvisie ook cofinanciering beschikbaar is. Voorwaarde is wel dat, om voor subsidie in aanmerking te komen, je ook zelf budget beschikbaar moet hebben. Bij de vaststelling van de Mobiliteitsvisie is een meerjarig uitvoeringsbudget van € 700.000,- gesteld. Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daar voor doen?
• •
We maken en eenduidige ordening en inrichting van wegen. De grootste knelpunten zijn in de Mobiliteitsvisie benoemd en geprioriteerd. We zorgen dat er veilig binnen en buiten de bebouwde kom gefietst kan worden. Zo realiseren we een fietspad tussen Winsum naar Hatsum, treffen we enkele maatregelen op het tracé Leeuwarden-Franeker, onderzoeken we de situatie in en rond Berltsum en verwijderen we paaltjes op fietspaden.
19
Gemeente Waadhoeke • • •
• • • •
• •
• • •
Programmabegroting 2024
Op de locatie van de niet actief beveiligde overgang (NABO) bij Deinum realiseert Pro Rail in nauwe samenwerking met provincie en gemeente een tunnel. We gaan in gesprek met scholen om de locatie om de school te verbeteren en dit te combineren met voorlichting. We geven verkeerseducatie, doen aan gedragsbeïnvloeding en handhaven daar waar nodig.
We maken aantrekkelijkere fietsvoorzieningen/- netwerk We overleggen met de provincie over de kwaliteit en het behoud van het openbaar vervoer We werken samen met de provincie aan de voorbereidingen voor de verbreding van de bocht van het Van Harinxmakanaal In de kadernota staat iets over Ried. Krijgt dat hier een plek? We plegen groot onderhoud aan de haven in Ried (damwand en hekkelen)
We starten voorlichtings- en gedragscampagnes zoals de 'moddercampagne', 'wij gaan weer naar school' en zijn actief deelnemer van het project 'Doortrappen'. Via het verruimd werkbudget pakken we - in nauw overleg met betrokkenen - eenvoudige problemen en wensen op
We plaatsen laadpalen We overleggen met de provincie over de kwaliteit en het behoud van het openbaar vervoer Vanuit een positieve grondhouding kijken we naar nieuwe ontwikkelingen rondom duurzame mobiliteit.
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000
Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
Realisatie
Begroting
Begroting
2022 -9.233
2023 -13.281
2024 -10.251
2025 -9.182
2026 -9.182
2027 -9.182
722 -8.511
627 -12.655
135 -10.117
135 -9.048
135 -9.048
135 -9.048
-601
3.708
1.069
0
0
0
-9.112
-8.947
-9.048
-9.048
-9.048
-9.048
20
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 2.1 2.2 2.3 2.4
Verkeer en vervoer Parkeren Recreatieve havens Economische havens en waterwegen
Beleidsindicatoren N.v.t.
21
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Programma 4 Economie Hoofdkenmerken Dit programma beschrijft onze ambities op het gebied van economie. Het omvat alle activiteiten die bijdragen aan een krachtige en toekomstbestendige economische structuur. De activiteiten van het programma zijn gericht op het aantrekken/behouden van bedrijven en toeristen. Dit bevordert de werkgelegenheid en daarmee het woon- en leefklimaat van Waadhoeke. Provinciaal beleid en rijksbeleid hebben invloed op onze lokale economische mogelijkheden en omstandigheden. Bestaand beleid Bestuurlijke kaders: • Collegeprogramma 2022-2026; • Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; • Verordening Romte e.a. provinciaal beleid; • (Geactualiseerde) Binnenstadvisie Franeker; • Convenant Bedrijventerreinen Noordwest Fryslân; • Nota Recreatie en Toerisme ‘Beleef Waadhoeke’; • Sociaal Economisch Actieprogramma NWF. Ontwikkelingen Algemeen De Nederlandse economie groeide in 2022 met 4,5 procent. De groei was groter dan gemiddeld in de Europese Unie. In 2021 groeide de Nederlands economie met 4,9 procent. Ondanks een hoge inflatie en historisch laag consumentenvertrouwen droeg de consumptie door huishoudens voor ruim de helft bij aan de groei. Huishoudens hadden vooral meer te besteden doordat meer mensen in 2022 werkten en hogere lonen ontvingen.
Zwaar getroffen branches door corona, zoals de horeca, het vervoer, de recreatie- en cultuursector, en de reis- en uitzendbranche droegen in 2022 substantieel bij aan de economische groei. Verder lag de productie van de industrie in 2022 gemiddeld hogere dan in 2021 en werd in april 2022 het hoogste niveau ooit bereikt. Het conjunctuurbeeld kantelde in juli 2022 en was begin 2023 negatief, onder andere door een laag consumentenvertrouwen en een afkoelende woningmarkt. De effecten van de conjunctuur, volgen voor de provincie Fryslân altijd later. De Friese economie groeide in 2022 met 3-4%. Noord-Fryslân deed het met 3% iets minder dan de groei van Zuidwest- en Zuidoost Fryslân met 4%. In Nederland is de werkloosheid in 2022 verder afgenomen en bereikte een nieuw laagterecord. Het werkeloosheidspercentage daalde van 4,2% in 2021 naar 3,5% in 2022. De werkgelegenheid steeg met 2,9%. In Fryslân steeg de werkgelegenheid met 2,6% en in Waadhoeke was er een afwijkend beeld met een groei van 0,1%. Grootste opgave voor de komende jaren is de vervangingsvraag van personeel. Door demografische ontwikkelingen zijn er over 8-10 jaar 4.000 fulltime banen die vervuld moeten worden.
22
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Leren en werken in je eigen regio In bepaalde sectoren is het voor bedrijven lastig om aan goed personeel te komen. De gemeente kan kansen benutten door (meer) met bedrijfsleven en onderwijsinstellingen samen te werken aan het optimaliseren van de aansluiting tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Dit is een belangrijke pijler in het Sociaal Economisch Actieprogramma. Doel is het behoud van jongeren in de regio met passend werk en het borgen van continuïteit van bedrijven door o.a. innovatie. Retailsector De detailhandel herstelde zich na twee zware coronajaren, maar heeft naast de toenemende internethandel, demografische ontwikkelingen (ontgroening en vergrijzing), schaalvergroting van winkels, nu ook te maken met de hoge energieprijzen. Verwacht wordt dat hier klappen zullen vallen. Leegstand in winkelgebieden ligt op de loer. Bedrijventerreinen Handel, industrie, dienstverlening en overige bedrijvigheid zijn voornamelijk geconcentreerd in en rond Franeker en de grotere kernen St.-Annaparochie, Berltsum, Dronryp, Menaam en Winsum. Met de ontwikkeling van Kie II komen er weer vrije kavels in de gemeente. Verkoop van kavels zal vooral ook afhangen van de vraag of bedrijven tijdig op het energienet kunnen worden aangesloten. Land- en tuinbouw Het platteland wordt gedomineerd door de landbouwsector en (glas)tuinbouw. Het zijn belangrijke economische pijlers van de gemeente.
De glastuinbouw is in Waadhoeke bij Bitgum en Berltsum sterk vertegenwoordigd. Sexbierum was eveneens een belangrijke locatie voor de glastuinbouw, maar op dit moment wordt er door de hoge energieprijzen niets meer geteeld en is het de vraag wat de nieuwe koper met deze locatie gaat doen. Toerisme Toerisme groeit. De verwachting is dat vergeleken met 2017 het aantal buitenlandse toeristen dat Nederland aandoet in 2030 minimaal met zo’n 50% stijgt van 18 miljoen in 2017naar 29 miljoen in 2030. Los van deze lange termijn ontwikkeling zien we als gevolg van Corona dat in 2020 en 2021 het binnenlands toerisme een enorme groei heeft doorgemaakt. In Waadhoeke lijkt deze trend zich door te zetten en zien we een aanhoudende groei van diverse kleinschalige initiatieven. Zowel in de stad Franeker als in het buitengebied. Door concreet aan de slag te gaan met de drie actielijnen uit het uitvoeringsprogramma uit de nota Toerisme, onderscheiden we ons positief als recreatief-toeristische regio. UNESCO Werelderfgoed Waddenzee en het Planetarium in Franeker zijn hierbij belangrijke trekkers. Met als gevolg meer bezoekers, bestedingen en werkgelegenheid. Tevens kunnen we hierdoor slim groeien met oog voor belangrijke opgaven op het gebied van landbouw, natuur en leefbaarheid.
We zetten hierbij de leidraad Bestemmingsmanagement van het NBTC (Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen) in als strategie. Het uitgangspunt hiervan is dat het gastvrijheidsdomein een grote(re) bijdrage kan leveren aan maatschappelijke opgaven en de welvaart van alle Nederlanders in brede zin. De stip op de horizon is dat iedere Nederlander in 2030 profijt heeft van toerisme. De regiodeal zorgt voor een versnelling van projecten als Dijk van een Wijf en het uitvoeringsprogramma van de nota Toerisme. Duurzaamheid Het klimaat verandert door de uitstoot van broeikasgassen. De energievoorraad van olie en gas is eindig en milieubelastend. Bedrijven zullen daarop moeten anticiperen en de gemeente wil hierin ondersteunen. Naast een brede duurzame bedrijfsvoering zie je de afgelopen periode dat vooral
23
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
opwek van energie en de beperkte net capaciteit aandacht vraagt. Bedrijven die willen uitbreiden of willen verduurzamen, worden geremd door de netwerkcongestie. Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daar voor doen?
• •
• • •
Dit is de rode draad van het sociaal economisch actieprogramma (SEAP). In dit plan geven we uitvoering aan deze ambitie via de 13 businesscases. Voor 2024 werken we aan een actueel SEAP II waarin ook de (gevraagde) middelen van de regiodeal worden betrokken. We informeren de raad periodiek over de voortgang van het SEAP.
We zetten in op het verbeteren van zichtbaarheid en samenwerking in nauwe samenwerking met onze externe partners door o.a. een meerjarenplan op te stellen voor de marketing van regio Noardwest, bijeenkomsten te organiseren, We gaan de informatievoorziening verbeteren door te werken aan het productaanbod, de zichten vindbaarheid, de naamsbekendheid en de doorontwikkeling van toeristische informatiepunten. We doen mee aan de Pilot Green Destinations, waarmee we onze regio middels een certificaat op de kaart willen zetten als duurzame bestemming 24
Gemeente Waadhoeke •
•
• • • • • • •
• • • • • •
Programmabegroting 2024
We versterken Franeker als toeristische trekker door voorbereidingen te starten voor de realisatie van een Toeristisch Overstap Punt in Franeker, het ondersteunen van het Planetarium met nieuwe Unesco Wereld erfgoedstatus en onderzoek te doen naar het toegankelijk maken van de toren van de Martinikerk. We versterken het landschap als toeristische trekker. Dit doen we onder andere door te werken aan de realisatie van 'Dijk van een Wijf'. We doen locatieonderzoek naar wat er nodig is voor het bevaarbaar maken van de recreatieve vaarrondjes: Rondje St.Annaparochie, en omgeving Franeker-Tzum. We realiseren Toeristische Overstappunten in Dronryp en Ouwesyl. We gaan verder met de uitwerking van het project Op paad lans it Waad, ondersteunen stichting Bunker Koehool bij de renovatie en verbreden van de openstelling van de bunker en ondersteunen Stichting Rembrandt & Saskia bij het verder brengen van hun plannen.
We blijven in nauw contact met de ondernemers in deze winkelgebieden o.a. door periodiek overleg, het beschikbaar stellen van subsidies en het innen (en uitkeren) van reclamebelasting. We investeren in de openbare ruimte, zoals de verlichting en de Dijkstraat in Franeker. We zetten in op kwantitatief en kwalitatief meer aanbod van activiteiten en evenementen en meer bekendheid door inzet van diverse promotiekanalen. We gaan aan de slag met de acties die voortkomen uit de geactualiseerde binnenstadsvisie voor Franeker waaronder het vergroenen van de inrichting van de stad en een verder upgrade van de Dijkstraat. We zetten de samenwerking via het binnenstadsmanagement Franeker voort. Samen met de ondernemers uit Sint Annaparochie gaan we aan de slag met Dorpsvisie + Uitvoeringsagenda Vitaal Sint Annaparochie. De afgelopen jaren hebben we gemerkt dat een verbindende schakel tussen ondernemers, overige stakeholders en gemeente noodzakelijk is voor het goed functioneren van de winkelcentra. We werven een binnenstadsmanager Franeker en een verbinder/aanjager voor Sint Annaparochie.
We verbeteren dienstverlening naar ondernemers o.a. door het bezoeken en in gesprek gaan met ondernemers met plannen. We houden het digitaal Ondernemersloket up-to-date en verbeteren vanuit de signalen die wij van ondernemers krijgen. Ondernemers bieden we ondersteuning bij het zoeken naar subsidies en mogelijkheden om te verduurzamen en te innoveren. We communiceren actief via diverse mediakanalen waaronder het verzenden van digitale nieuwsbrieven. We werken aan de relatie gemeente-ondernemer door bedrijfsbezoeken, bijwonen en/of organiseren netwerkbijeenkomsten en periodiek overleg met ondernemersverenigingen. We bieden een programma aan voor startende ondernemers en voor ondernemers die nadenken over het toekomstperspectief van hun bedrijf.
25
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Wat mag het kosten? Realisatie
Begroting
Begroting
2022 -8.318
2023 -2.563
2024 -1.948
2025 -1.693
2026 -1.411
2027 -1.399
7.354 -964
1.481 -1.082
446 -1.502
670 -1.024
387 -1.024
387 -1.012
Dotatie/beschikking reserves
126
179
490
12
12
0
Saldo na bestemming
-838
-903
-1.012
-1.012
-1.012
-1.012
Bedragen x € 1.000
Lasten Baten Saldo voor bestemming
Meerjarenraming
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 3.2 3.3 3.4
Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie
Beleidsindicatoren Programma 4 Economie Indicator Functiemenging
Vestigingen (van bedrijven) Banen
Eenheid
Waad Neder Bron Perio- Beschrijving hoeke land de % 43,7 53,8 CBS BAG / LISA - 2022 De functiemengingsindex (FMI) bewerking ABF weerspiegelt de verhouding Research tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Per 1.000 164,1 174,1 LISA 2022 Het aantal vestigingen van inw.15-65jr bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-65 jaar. Aantal per 580,2 825,4 LISA 2022 Onder een baan wordt een 1.000 vervulde positie verstaan. Dit inwoners betreffen zowel fulltimers, parttimers als uitzendkrachten. De indicator betreft het aantal banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 65 jaar.
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 22-09-2023)
26
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Programma 5 Onderwijs Hoofdkenmerken Het doel van dit programma is een bijdrage te leveren aan kwalitatief goed onderwijs. Dit moet een kansrijke ontwikkeling bieden aan alle in de gemeente woonachtige kinderen en jongeren, en soms ook aan volwassenen. De gemeente heeft de regiefunctie in het lokaal onderwijsbeleid. Dit betekent dat we ons richten op de huisvesting van scholen en op kinderen met (onderwijs-)achterstanden. Daarnaast zorgt de gemeente voor de gymnastiekaccommodaties en het vervoer daar naartoe, voor het leerlingenvervoer speciaal onderwijs en voor het bestrijden van schooluitval. In regionaal verband biedt de gemeente basiseducatie, beroepsonderwijs en het NT2 onderwijs (Nederlands als tweede taal) aan statushouders. Waadhoeke hecht aan goed en bereikbaar onderwijs. Het primair onderwijs moet evenwichtig gespreid zijn over de gemeente. Als dat voor instandhouding nodig is, stimuleren we totstandkoming van samenwerkingsscholen door bekostiging van (vervangende) nieuwbouw of uitbreiding van scholen. Samen met onderwijsbesturen heeft Waadhoeke een toekomstvisie op goed bereikbaar onderwijs gemaakt. Demografische ontwikkelingen -o.a. leidend tot daling van leerlingenaantallenhebben in deze visie een prominente plek. Vanuit onze gemeentelijke regiefunctie bevorderen we verbinding tussen het onderwijsveld en het sociale domein.
We richten ons onder andere op het voorkomen schoolverzuim, aanpak van onderwijs- achterstanden en samenwerking met ons Gebiedsteam. Eveneens bevorderen we de verbinding tussen het voortgezet onderwijs en de regionale arbeidsmarkt: het programma 'leren en werken in je eigen regio'. Verder zet Waadhoeke in op terugdringen van laaggeletterdheid. Het Friesland College verzorgt in opdracht van de gemeente opleidingen op het gebied van alfabetisering, Nederlands als 2e taal en training van de vrijwilligers en taalcoördinatoren van de zogenaamde DigiTaalHuizen. Volwassenen kunnen daar onder andere terecht om te leren beter te lezen, schrijven en rekenen. We hebben twee DigiTaalhuizen in onze gemeente: in Franeker en in St.-Annaparochie. Dit programma omvat basisonderwijs, voorgezet onderwijs, gymnastiekonderwijs, onderwijshuisvestingsvoorzieningen, onderwijsbegeleiding, leerlingenvervoer, onderwijsachterstandenbeleid en onderwijs aan volwassenen. Bestaand beleid Bestuurlijke kaders: • Collegeprogramma 2022-2026; • Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; • Verordening Leerlingenvervoer Waadhoeke 2023; • Onderwijsvisie Kansen voor elk talent – ûnderwiis foar de takomst; • Integraal Huisvestingsplan 2021-2024; • Beleidsnotitie onderwijsachterstandenbeleid; • Subsidieregeling Peuteropvang en Voor- en vroegschoolse educatie, gemeente Waadhoeke.
27
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Ontwikkelingen Het lopende onderzoek naar de clustering van de nieuw te bouwen scholen AMS en De Kabas krijgt een vervolg. In het vervolgonderzoek kunnen ook de nabijheid van sportvoorzieningen en de gewenste nieuwbouw van het zwembad worden betrokken. Dat betekent dat de geplande investeringen uit het IHP opschuiven in tijd. We werken in de schooljaren 2023-2024 en 2024-2025 aan een ‘Rijke schooldag’, een naschools kennismakingsprogramma sport en cultuur voor jongeren van het voortgezet onderwijs. Dit programma past bij de onderwijsvisie van de gemeente en de schoolbesturen ‘Kansen voor elk talent – ûnderwiis foar de takomst’. Het doel van dit project is om zoveel mogelijk jongeren kansen te bieden en kennis te maken met verschillende vormen van vrijetijdsbesteding, te ontdekken waar interesses liggen en talenten te ontplooien. De uitvoering van het project ‘Rijke schooldag’ kan worden gezien als een opstap naar de pilot Drempelloos sport en cultuur (zie Programma 6). Per 2022 is een VVE-pedagogisch beleidsmedewerker in de voorschoolse educatie in de kinderopvang een verplichting. De ervaring met de taken van de VVE-pedagogisch beleidsmedewerker en de VVE-coaching zijn zeer positief.
Dit gaan we in 2024 verder versterken door de ontwikkeling en implementatie van pedagogisch beleid, het verhogen van de kwaliteit van de voorschoolse educatie op de locaties, het onderhouden van contacten met de verschillende partners en het coachen van de pedagogisch medewerkers. Daarnaast is meer aandacht voor de ouderbetrokkenheid, de doorgaande ontwikkelingslijn en het taalbeleid in Waadhoeke. Deze ambities zijn vertaald in de Notitie Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026. Vanuit de klantreis Leerlingenvervoer blijkt behoefte te zijn aan het verder verbeteren van de dienstverlening door digitalisering van het aanvraagproces. In 2024 wordt het aanvraagproces leerlingenvervoer gedigitaliseerd.
28
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2024
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daar voor doen?
• •
We voeren een locatieonderzoek uit voor de nieuwbouw AMS en De Kabas. Daarbij worden geschikte locaties voor de clustering van beide scholen onderzocht. We gaan een nieuw integraal huisvestingsplan onderwijs opstellen voor de periode 20252028.
29
Gemeente Waadhoeke
• •
• •
Programmabegroting 2024
We financieren een naschools aanbod van sport- en cultuuractiviteiten voor jongeren van het voortgezet onderwijs door met het project ‘Rijke schooldag’ het aanbod op en rondom scholen naar jongeren te brengen. De middelen uit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) zetten we in om de samenwerking tussen onderwijs, opvang, sport, cultuur en zorg te versterken en uit te breiden, door met vertegenwoordigers van kinderopvang en onderwijs keuzes te maken voor een aanvullend onderwijsaanbod.
We financieren het project Maatschappelijke Diensttijd waarmee wordt ingezet op de verbinding tussen basis- en voortgezet onderwijs en de lokale arbeidsmarkt. Het Friesland College verzorgt in opdracht van de gemeente opleidingen op het gebied van alfabetisering, Nederlands als tweede taal en voor de training van vrijwilligers en taalcoördinatoren van de beide DigiTaalHuizen in Franeker en Sint Annaparochie.
•
We gaan het pilotproject met It Twalûk en De Bolder evalueren. Doel van de aanpak is om meer leerlingen uit de buurt van Franeker een passend aanbod te geven en inclusiever onderwijs na te streven. Daarbij onderzoeken we de mogelijkheden van het breder uitzetten van deze methode binnen onze gemeente
•
We werken de resultaatafspraken VVE voor de vroegschoolse educatie met het primair onderwijs verder uit, waarmee er een ononderbroken leerlijn komt binnen de VVE. We zorgen ervoor dat de peuters op het AZC een educatief aanbod krijgen met een erkend VVE-programma en we versterken de ouderbetrokkenheid, mede door de inzet van de bibliotheek. We bekostigen binnen het onderwijsachterstandenbeleid extra NT2 deskundigheid bij het basisonderwijs ter aanvulling op de bekostiging van de schakelklassen op het AZC. We zetten op lokaal niveau extra middelen in voor de toeleiding en het bereik van de doelgroep en op de taalontwikkeling en ouderbetrokkenheid. Dit in samenwerking met de kinderopvang, scholen, JGZ, bibliotheek, gebiedsteams en andere betrokken instellingen.
• • •
30
Gemeente Waadhoeke
• • • • •
• •
Programmabegroting 2024
We stimuleren het gebruik van het Frysk, Bildts en Franekers in het basisonderwijs door het subsidiëren van taalactiviteiten binnen het cultuureducatieprogramma Waadzinnig. We onderzoeken de mogelijke uitbreiding van het cultuureducatieprogramma Waadzinnig naar het voortgezet onderwijs en het creëren van een doorlopende leerlijn. We overleggen met onderwijs- en taalpartners om samen – ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid – de meertaligheid te stimuleren en te komen tot nieuwe taalinitiatieven en -activiteiten. We subsidiëren scholen die gebruik willen maken van het programma de Bibliotheek op school (dBos). We stimuleren meertalig aanbod door het leesbevorderingsprogramma Boekstart in de kinderopvang te subsidiëren.
We zetten verder in op het O3-concept op het voortgezet onderwijs door het programma 'Leren en werken in je eigen regio' op het VMBO te financieren. We onderzoeken in hoeverre het onderwijsprogramma 'Leren en werken in je eigen regio' met middelen uit de regiodeal kan worden uitgebreid voor andere scholieren, herintreders, zij-instromers en nieuwkomers op de arbeidsmarkt.
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000
Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming