Bijlage 1. Jaarstukken 2024

60

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024



We stimuleren sport en beweegparticipatie van ouderen door het uitbreiden van het beweegaanbod. Er is een divers aanbod met o.a. Walking Footbal, Walking Running, bootcamp voor 55Plus, doortrappen, beweeggroepen voor ouderen (Fit yn Fryslân en Sûn âlder wurden). De laatste twee activiteiten zijn uitgebreid naar meerdere locaties. Daarnaast zijn er in december diverse groepen t.b.v. valpreventie opgestart.  Op basis van het wettelijke kader breiden we het aanbod van valpreventie uit. Per 1 oktober is een ketenregisseur valpreventie gestart. In november en december 2024 zijn er in drie dorpen valpreventietrainingen gegeven. Doelstelling is om jaarlijks minimaal 310 inwoners deze trainingen te laten volgen met als insteek om deze populatie nadien structureel te laten bewegen. 

Onze inwoners kunnen zo lang mogelijk thuis blijven wonen door inzet van interventies gericht op (het vergroten) van vitaliteit, veerkracht en lichamelijke activiteiten, zoals Sociaal Vitaal.  Er is passend en laagdrempelig aanbod om eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. Dag!enDoen! is hiervan een voorbeeld. Ook de inzet van Welzijn op Recept kan bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid. Dag! en Doen! loopt nog steeds. Daarnaast is er, ten behoeve van Welzijn op Recept, een welzijnscoach aangesteld. Het programma start in januari 2025. 

Wij stimuleren het participeren van ouderen om zingeving en veerkracht te vergroten door inzet van bestaande subsidierelaties in het maatschappelijk veld. Dit wordt uitgevoerd door o.a. Connexa, Stjoer, Present en diverse andere subsidierelaties die gemeente Waadhoeke heeft. 

Waadhoeke is een dementievriendelijke gemeente. We brengen hiervoor onder andere de training 'Goed omgaan met dementie' zowel intern als extern onder de aandacht. Connexa heeft deze training twee keer gefaciliteerd. Binnen de gemeente is er in 2024 geen aandacht aan besteed. Begin 2025 worden de medewerkers die bij de balie werken (wederom) getraind in het herkennen en omgaan met dementie.  We ondersteunen (jonge) mantelzorgers conform het mantelzorgbeleid 2023-2024. Dit is uitgevoerd door Connexa. Zo is er bijv. in de week van de mantelzorgers een kookworkshop voor jonge mantelzorgers georganiseerd. Ook zijn er speciale JMZ ( Jonge Mantelzorg) avonden waarbij jonge mantelzorgers elkaar kunnen ontmoeten.

 Er is laagdrempelig (mentaal) zorg- en ondersteuningsaanbod. Met voorzieningen zoals de Opstap, het aanbod van diverse (gesubsidieerde) (welzijns)organisaties wordt er invulling gegeven aan een preventief ondersteuningsaanbod.

61

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024



We blijven ons inzetten voor het vergroten van de weerbaarheid en veerkracht, specifiek voor jongeren door de inzet van rots & water trainingen, KIES-trainingen, het meidenwerk en voorlichting over sexting en grooming. Vanuit de gemeente zijn diverse weerbaarheidstrainingen verzorgd. KIES wordt op het PO doorlopend ingezet. Er zijn Gebiedsteammedewerkers opgeleid tot KIES 12+-trainers. Trainingen worden in samenwerking met VO in 2025 ingezet. Voor meidenwerk geldt dat het actief wordt uitgebouwd en ingezet, ook via POH-jeugd. Voorlichtingen sexting en grooming zijn maatwerkaanbod voor groep acht en VO, deze worden ook actief onder de aandacht gebracht. 

Er wordt onderzocht of STORM een passende interventie is ten behoeve van suicidepreventie. De ontwikkelingen rondom STORM zijn nauwlettend gevolgd. Vanuit de coalitie Mentale Gezondheid vanuit de FPA zijn er ook alternatieve interventies aangedragen. Vanuit de ketenaanpak jeugd is er geïnventariseerd welke partijen/organisaties getraind willen worden in de gatekeeperstraining. Hiervoor is draagvlak; de training wordt naar verwachting in 2025 aangeboden. Daarnaast zijn er in de gemeente Waadhoeke plaquettes geplaatst met als doel om het taboe rondom zelfmoord bespreekbaar te maken.



We kijken met de domeinen Sport en Omgeving hoe we kunnen komen tot een omgeving die uitnodigt tot bewegen, (buiten)spelen en ontmoeten. Nieuwe initiatieven worden behandeld op de initiatieventafel. Wanneer er nieuwbouw en herstructurering op de planning staat kijken wij wat wenselijk is. Bij vervangingsvragen voor speeltoestellen kijken we samen met het dorp/wijk welke wensen er zijn en houden we zoveel mogelijk rekening met de verschillende doelgroepen. Dit jaar is er een o.a. een inclusieve speeltuin en een speelbos voor jong en oud gerealiseerd. 

Met de invoering van de Omgevingswet wordt gezondheid een vast en belangrijk onderdeel bij de belangenafweging in ruimtelijk beleid. Aan de initiatieventafel worden initiatieven integraal afgewogen, waarbij gezondheid ook wordt meegenomen. Wanneer er nieuwbouw op de planning staat kijken wij wat wenselijk is.  We zetten in op een rookvrije omgeving. Er is geïnventariseerd welke (omgeving van) sportaccommodaties rookvrij zijn. Dit geldt nog niet voor alle locaties. Daarnaast is het rookhok van de gemeente verplaatst naar een minder zichtbare plek in plaats van naast een openbaar fietspad.  We stimuleren gezond voedselaanbod onder andere door de inzet van Voel je Goed! Het project Voel je Goed! is weer door Connexa uitgevoerd. Daarnaast is de JOGG-regisseur gestart per 1 november. Gezonde voeding is één van de thema's waarmee deze regisseur aan de slag gaat. 

Er is een lokale aanpak omtrent gezondheidsverschillen. We passen daarvoor gezondheidsbevordering via de leefomgeving met voorrang toe in dorpen en wijken met gezondheidsachterstanden. We hebben een bijeenkomst georganiseerd met diverse partners om de jeugd- en schoolmonitor 2023 te bespreken. Dit was een eerste aanzet om te komen tot prioritering en focus in doelgroep, 62

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

thematiek en regio. We willen hierop voortborduren en wijkgericht werken in 2025 bewuster implementeren. Milieu - Wat wilden we bereiken?

Milieu - Wat hebben we daarvoor gedaan?



We zetten een subsidieregeling op die stapelbaar is met landelijke en provinciale regelingen zodat inwoners met lage labelwoningen financiële hulp krijgen om energie te besparen en isolerende maatregelen te kunnen treffen. De Landelijke Aanpak Isolatie (LAI) is geïmplementeerd in Waadhoeke. Sinds mei 2024 kunnen inwoners met een slecht label en een WOZ-waarde die onder het gemeentelijk gemiddelde ligt een isolatiesubsidie van € 3.000 aanvragen die stapelbaar is met de landelijke ISDE-subsidie en de overige financiële producten van het Rijk (Warmtefonds) en die van de gemeente (duurzaamheids- en verzilverlening). 

We streven er naar om jaarlijks 240 inwoners te helpen met het maken van duurzame keuzes in hun woning door middel van een maatwerkadvies. Deze maatwerkadviezen kunnen in combinatie met lokale energiecoöperaties of individueel worden aangevraagd. De subsidieregeling ‘Energieadviezen’ is mids 2024 van start gegaan. Deze regeling voorziet in de behoefte van inwoners om advies in te winnen om bijv. hun woning te verduurzamen (isoleren, warmtepompen, zonnepanelen etc), maar ook om bijv. een ecologische scan te doen. In het eerste half jaar hebben zo’n 30 inwoners hier gebruik van gemaakt.

63

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024



Het energieloket van de gemeente (website Waadhoeke) wordt, door de structurele middelen vanuit het rijk, de plek waar inwoners informatie kunnen inwinnen en subsidies en leningen kunnen aanvragen voor het verduurzamen van hun woning. Er wordt structureel gewerkt om het loket op de gemeentelijke website te actualiseren en te voorzien van nieuwe modules. Zo staan nu alle subsidies en financiële mogelijkheden voor inwoners erop en ook hoe ze deze aan kunnen vragen. Ook de mogelijkheden van ondersteuning (energiecoaches) en bijv. informatie over het Klimaatlandschap is toegevoegd.



In kernen een gedeelte van het traditioneel gazonbeheer omvormen naar extensief gazonbeheer. Dit is gerealiseerd voor circa 28 hectare. Dat is een oppervlakte vergelijkbaar met ongeveer 41 voetbalvelden.  Meer maaien en afvoeren in het kader van circulair bermbeheer (gras en hekkelspecie). Vanaf april 2024 is alles overgegaan naar maaien en afvoeren. 

Gemeentelijke groene reststromen (bladeren en takken etc.) opwaarderen tot organische meststof inzetten bij eigen beheer en onderhoud (rozenperken etc.). Het bladafval van de dorpskernen is verzameld en als Bokashi verwerkt. In het voorjaar wordt deze Bokashi weer uitgestrooid in de plantvakken door de wijkbeheerders.  Verkennen welke taluds ecologisch beheerd kunnen worden. Het ecologisch hekkelen gebeurt conform ons bermen en watergangen bestek. In totaal zo’n 4,2 kilometer dat ecologisch gehekkeld wordt. Dat gebeurde in 2024 voor het eerst.  Meer aandacht voor kleinschalige wensen van inwoners ten behoeve van biodiversiteit. Dit is een doorlopend proces. We hebben onder andere meegeholpen bij de realisatie van een zwaluwtil aan de Horsa in Franeker.  We geven uitvoering aan de actiepunten van het Biodiversiteitsactieplan (BAP). Er zijn tuinbonnen uitgedeeld via de kranten. Hier hebben 404 mensen gebruik van gemaakt. Daarnaast hebben we meegedaan aan de landelijke Bodemdierendagen en zijn hiermee op de tweede plek geëindigd van alle deelnemende gemeenten. Verder hebben we een succesvolle filmavond georganiseerd (Onder het Maaiveld) in november waar ruim 96 mensen bij aanwezig zijn geweest. Er is meer aandacht voor bewustwording, zowel op scholen als bij onze inwoners.

Er wordt bijvoorbeeld meer aandacht besteed aan de duurzaamheidsnieuwsbrief, waarin we onze inwoners oproepen om bijvoorbeeld mee te doen aan verschillende teldagen, zoals de tuinvogeltelling. We zijn aanwezig geweest bij het Broedfestival op 14 mei en miniBroed op 7 november.

64

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

 We nemen deel aan de Zwerfafvalcampagne Friesland Schoon. Waadhoeke heeft (samen met de gemeente Harlingen) meegedaan aan de zwerfafvalcampagne Samen Fryslân Schoon van de Friese Milieu Federatie. Op programmatische wijze is uitvoering gegeven aan diverse activiteiten om het zwerfafval te bestrijden samen met allerlei betrokken partijen, zoals de Himmelwike waar 16 basisscholen aan mee hebben gedaan. Voor middelbare scholen is een specifiek zwerfafvalprogramma ontwikkeld, waaraan de Campus Middelsee heeft meegedaan. Vrijwilligers van allerlei verenigingen, organisaties en instellingen zijn gefaciliteerd met materialen bij opruimacties in de eigen omgeving en is het verzamelde zwerfafval afgevoerd. In oktober 2024 heeft de grote zwerfafvalopruimactie ‘Skjin Wetter’ rond en op het oppervlaktewater door diverse (watersport)verenigingen e.d. plaatsgevonden. Het monitoringsonderzoek van Nederland Schoon heeft plaatsgevonden van de beeldkwaliteit naar het voorkomen van zwerfafval op de meetlocaties in de gemeente.  We zetten in op verbetering van afvalscheiding op scholen. De gemeente wil alle scholen de mogelijkheid tot gft scheiden aanbieden. Scholen zijn daarbij van gemeentewege proactief benaderd, waarbij het belang van afvalscheiding duidelijk wordt gemaakt.

De gemeente biedt de scholen gft-containers en biobakjes aan die tegelijkertijd geleegd worden in de gft-route voor huishoudens. 23 basisscholen maken actief gebruik van de door de gemeente geboden mogelijkheid om gft-afval op school te scheiden.  We maken sorteeranalyses van het afval uit huishoudens. In mei 2024 zijn er twee sorteeranalyses uitgevoerd waarbij de samenstelling van het huishoudelijke restafval in de sortibak is onderzocht. Een analyse bestaat uit een steekproef van een aantal containers van huishoudens die tijdens de inzameling worden aangeboden. Een analyse is uitgevoerd in een stadswijk van Franeker en een analyse in een dorp inclusief het buitengebied. Het betreft een momentopname van de samenstelling van de diverse categorieën in het restafval van de grijze container van huishoudens.  We doen mee aan de Bewustwordingscampagne VANG De gemeente Waadhoeke doet mee aan de bewustwordingscampagne Samen Halen We Alles er uit van de gezamenlijke deelnemende gemeenten en Omrin. Deze publiekscampagne richt zich op het behalen van de doelstellingen van het programma Van Afval naar Grondstof (VANG). Campagnejaar 2024 stond in het teken van de luie wereldverbeteraar, met specifieke aandacht voor de scheiding van gft-afval door huishoudens.  We zetten in op de optimalisatie van gescheiden inzameling.

In Waadhoeke worden allerlei categorieën huishoudelijk afvalstoffen gescheiden bij huishoudens ingezameld. Deze inzameling is verder geoptimaliseerd, zoals door herziening van delen van inzamelroutes, onderzoek naar de opwaardering van de milieustraat in Franeker en opname van de staat van de inzamelvoorzieningen. Daarnaast wordt het restafval nagescheiden, waarbij de installatie op Ecopark De Wierde verder is geoptimaliseerd door Omrin.  We geven een vervolg aan de proef verruiming openingstijden van de milieustraat In navolging van de succesvolle proef in 2023 is de milieustraat in Franeker standaard 2 uur langer open op de zaterdagmiddag. Dit voorziet in de behoefte van huishoudens.

65

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

 We nemen deel en geven uitvoering aan de ambities van de vereniging Circulair Fryslân In 2018 heeft de gemeente Waadhoeke zich aangesloten bij de Vereniging Circulair Fryslân. De uitvoering is vastgelegd in een ambitiedocument Circulaire Economie die door de gemeente worden toegepast bij inkoop- en aanbestedingstrajecten. Waadhoeke neemt deel aan de opdrachtgeversaanpak van vereniging Circulair Fryslân over het toepassen van circulair bouwen in twee concrete woningbouwprojecten.  We doen een ketenproef i.s.m. lokale bedrijven Organische reststromen van de gemeente, zoals gemaaid bermgras en riet, worden separaat afgevoerd om te composteren bij lokaal deelnemende agrariërs voor bodemverbetering van de landbouwgrond.



We stellen een uitvoeringsplan Donkerte vast, als vervolgstap op het vastgestelde gemeentelijke Donkertebeleid, waarin acties worden beschreven die de lichtvervuiling tegen gaan en de bewustwording versterken. Het Uitvoeringsplan Donkerte is in 2023 vastgesteld. Om de doelstellingen in het uitvoeringsplan Donkertebeleid te realiseren zijn binnen de gemeentelijke organisatie met diverse vakgebieden gesprekken gevoerd over de toepassing in het werk. Ook keert het onderwerp terug in de nog vast te stellen Omgevingsvisie. Verder is gewerkt aan communicatie voor projecten als de Nacht van de Nacht, Earth Hour, de websitepagina over donkerte en verschillende nieuwsbrieven. Daarnaast zijn de eerste stappen gezet om campagnemateriaal te laten maken zoals videobeelden en foto’s. Om het Sels Oars te doen is de verlichting op het eigen terrein (gemeentehuis en buitendienstgebouwen) aangepast en goed ingeregeld. Er loopt op dit moment een proefopstelling voor nieuwe verlichting voor een aantal kerken in Waadhoeke. Daarnaast hebben we inventarisatie gedaan van de verlichting van andere kerken in Waadhoeke.



We geven uitvoering aan de acties in de bodemvisie, waaronder de actualisatie van de bodemkwaliteitskaart en nota bodembeheer en samenwerking met ketenpartners (zoals de Franeker Academie) voor onderzoek, monitoring en analyse van de verziltingsproblematiek i.s.m. de provincie Fryslân inventariseren. Er is verder vervolg gegeven aan de uitvoering van de speerpunten uit de gemeentelijke Bodemvisie. In samenwerking met gemeenten en de FUMO is onderzoek gedaan naar de diffuse gebiedsverontreiniging met lood op gebruiksgevoelige plekken. De provincie heeft een inventarisatie gedaan naar potentiële bronnen van PFAS verontreiniging. Over mijnbouwactiviteiten is de gemeente aangesloten bij het overleg met de landelijke Domeinbegeleidingsgroep Mijnbouw van het Ministerie en daarnaast bestuurlijk in de provincie Friesland via de Friese Mijnbouwtafel. De gemeente heeft contact met Rijkswaterstaat voor de Leefomgeving Bodem+ over bodemontwikkelingen. Waadhoeke is aangesloten bij het Bodem Platform Fryslân. De Nota Bodembeheer en Bodemkwaliteitskaarten zijn geactualiseerd. Besluitvorming vindt in 2025 plaats.

66

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024



We registeren nieuwe bodemkwaliteitsinformatie en actualiseren de informatievoorziening in het Bodeminformatiesysteem Alle nieuwe bodemonderzoeksgegevens zijn ingevoerd in het Bodeminformatiesysteem (shared service) door een daartoe gespecialiseerd adviesbureau waar een invoercontract mee is afgesloten. Totaal zijn er in 2024 38 bodemrapporten door het externe bureau ingevoerd in het Bodeminformatiesysteem.  We zijn actief partner van de Stichting Kenniscluster Verzilting Specifiek geeft Waadhoeke als partner uitvoering aan de Bodemvisie door actief te participeren in het Kenniscluster SALTA over verziltingsvraagstukken. Waadhoeke heeft een partner agreement afgesloten en is betrokken bij de ontwikkeling van een kennisagenda SALTA. Waadhoeke heeft meegedaan aan een zoet-zout tweedaagse medio 2024, inclusief veldbezoek.  We doen onderzoek naar de vitaliteit van de landbouwbodem Samen met de agrarische sector is er een bodempilot gestart. In samenspraak met Agrarische Jongeren Fryslân zijn er bij 6 agrariërs op 2 percelen bodemmonsters uitgevoerd. Daaruit zijn 12 analyses gekomen welke waarmee de focus is gelegd op de microbiologische massa in de bodem. De bodemmonsters zijn uitgevoerd door Eurofins Agro. Een adviesbureau is ingeschakeld als expert aangezien het om zeer complexe en specialistische materie gaat.

Eind 2024 heeft er op locatie een informatiebijeenkomst plaatsgevonden met de deelnemende agrarische jongeren met een presentatie van de onderzoeksresultaten. Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000

Lasten Baten Saldo Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

Begroting 2024

Begroting 2024 na wijziging

Realisatie 2024

Verschil

-15.361 13.398 -1.962 325 -1.637

-17.037 14.711 -2.326 434 -1.892

-16.332 14.588 -1.744 434 -1.310

705 -123 582 0 582

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria

67

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Beleidsindicatoren Programma 8 Volksgezondheid & Milieu Indicator

Eenheid

Waad Neder hoeke land

Bron

Omvang huishoudelijk restafval

Kg per inwoner

192

150

CBS - Statistiek Huishoudelijk afval

2023

Hernieuwbare elektriciteit

%

61,8

41,0

Rijkswaterstaat Klimaatmonitor

2022

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 24-02-2025)

68

Periode Beschrijving Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Hoofdkenmerken Dit programma richt zich op het wonen en de gewenste ruimtelijke kwaliteit van onze gemeente. Polders, dijken en akkers, watergangen, werelderfgoed de Waddenzee, monumentaal Franeker en de karakteristieke (terp)dorpen: samen typeren ze ons gebied. Ze geven Waadhoeke de ruimtelijke kwaliteit die inwoners en bezoekers zo waarderen. Er zijn ook ontwikkelingen die hierop van invloed zijn en om aandacht vragen. Denk daarbij aan ontwikkelingen in de landbouw (schaalvergroting, bodemdaling, verzilting, monocultuur, vergroten percelen), de groei van toerisme en recreatie, de demografische ontwikkelingen (minder inwoners, vergrijzing en ontgroening, voorspelde krimp van het aantal huishoudens), de energietransitie en de veranderende woningmarkt. Het vinden van de juiste balans tussen de diverse belangen met het behoud van de gewenste ruimtelijke kwaliteit is een continue uitdaging. Wat wilden we bereiken?

69

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Wat hebben we daarvoor gedaan?



We gaan en blijven volgens het concept van 'maatwerk' in gesprek met dorpsbelangen/plaatselijke belangen/wijk- en buurtverenigingen. We zijn gestart met diverse nieuwe ontwikkelingen/gesprekken. Deze bevinden zich vaak nog in een verkennend stadium. Gesprekken worden gevoerd met ontwikkelende partijen en met dorpsbelangen. 

In de lijn van het gemeentelijk woningbouwprogramma wordt gewerkt aan een groot aantal woningbouwlocaties. Variërend van enkele woningen in kleinere dorpen tot meer grootschalige locaties in bijv. Franeker of Sint Annaparochie. Actuele (algemeen bekende) woningbouwontwikkelingen zijn vanaf eind 2024 te vinden op de website van de gemeente (www.waadhoeke.nl/wonen). Eind 2024 is budget beschikbaar gesteld voor actualisatie van het woonbehoefteonderzoek. De proces loopt door tot in 2025 en is van invloed op het toekomstig woningbouwprogramma (zowel kwalitatief als kwantitatief) . Momenteel hebben we een woningbouwprogramma van ruim 1100 nieuwe woningen verspreid over de kernen van Waadhoeke. Het programma beslaat de periode tot 2030 en verder. Dit zit in de vorm van ‘harde’ plannen maar ook plannen die in nog in een beginnende fase zitten. 

In de te maken prestatieafspraken tussen corporaties, huurdersverenigingen en gemeenten komen deze thema's nadrukkelijk aan bod. Eind 2023 zijn de prestatieafspraken voor de periode 2024-2026 ondertekend en met de raad gedeeld. Hierover vindt periodiek ambtelijk en bestuurlijk overleg plaats.

 We werken verder aan het opstellen van de Omgevingsvisie voor Waadhoeke. Op basis van de inventarisatie van het bestaande beleid, het in kaart brengen van de trends en ontwikkelingen, het doorlopen van een participatietraject en de beleidskeuzes waar overeenstemming over was in het kernteam op 10 oktober 2024 is de omgevingsvisie geschreven. De planning is dat de omgevingsvisie in juni 2025 zal worden vastgesteld. Dit heeft wat langer geduurd dan gepland door technische problemen die nog opgelost moesten worden.  We werken verder aan het opstellen voor het Omgevingsplan voor Waadhoeke. Na het opstellen van een handboek voor het Omgevingsplan (over de inrichting van het Omgevingsplan) is er een handreiking Omgevingsplan voor de vergunningverleners opgesteld, zodat zij kunnen werken met het omgevingsplan en aanvragen voor een omgevingsvergunning kunnen behandelen. Er is een werkwijze ontwikkeld op basis waarvan medewerking kan worden verleend aan ruimtelijke initiatieven. “De winkel is open”. Er is een concept hoofdstructuur ontwikkeld voor

70

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

het omgevingsplan die als basis dient voor de verdere ontwikkeling. Er is verder gewerkt aan een experimenteerplan voor een stuk grondgebied om zo ervaring op doen met de nieuwe planvorming en met de nieuwe software. De ervaringen uit dit experimenteerplan worden gebruikt voor de verder ontwikkeling van het omgevingsplan 2032. In 2025 wordt een transitieplan opgesteld voor de periode tot aan 2032.



We hebben een vastgesteld VTH-beleid en handelen volgens de strategieën die daarin zijn beschreven. Het VTH-beleidsplan is op 18 april 2023 vastgesteld en kent een doorlooptijd van drie jaar. In het beleidsplan zijn strategieën beschreven voor zowel vergunningverlening als toezicht en handhaving. We werken hierbij risico gestuurd aan de hand van een prioriteitenlijst. Op basis hiervan bepalen we in welke mate toezicht wordt gehouden of de mate van toetsing van een aanvraag. 

Jaarlijks stellen we een uitvoeringsprogramma op met doelen die bijdragen aan onze visie om een veilige, gezonde, aantrekkelijke en duurzame gemeente te zijn. Op 16 april 2024 is het uitvoeringsprogramma VTH vastgesteld door het college. Hierin zijn diverse doelen opgenomen waarin in 2024 aan is gewerkt. In het jaarlijks op te stellen jaarverslag wordt geëvalueerd of de gestelde doelen zijn behaald. 

Jaarlijks rapporteren we over het uitvoeringsprogramma en passen we indien nodig onze doelen en plannen aan. Het jaarverslag over de uitgevoerde VTH-taken in 2023 is op 26 september 2024 door het college vastgesteld. Naast de toelichting op de uitgevoerde taken is aangegeven waar verbeteringen mogelijk zijn. Hiervoor zijn meerdere aanbevelingen gedaan. 

Waar mogelijk denken we mee met de initiatiefnemer om te komen tot een plan dat past binnen de kaders of passen we maatwerk toe. Medio 2023 zijn we gestart met het initiatievenproces, gedurende dit proces begeleiden we een initiatiefnemer van plan tot vergunning. Door vroegtijdig aan te haken bij een initiatief kunnen we aangeven of een plan haalbaar is. We werken hierbij vanuit de “ja, mits” gedachte.

 We organiseren (thema)bijeenkomsten voor dorps- wijkbelangen en dorps- en buurthuizen. We hebben 3 bijeenkomsten georganiseerd voor de besturen in de dorpen en wijken: Het maitydsslokky; de doarpshuzenmoeting; en de doarpen- en wikenmoeting.  We zetten dorpen- en wijkencoördinatoren en opbouwwerkers in. Het afgelopen jaar hebben 4 dorpencoördinatoren het contact onderhouden met onze dorps- en wijkbelangen en dorps- en buurthuisbesturen. Daarnaast waren vanuit Connexa 2 opbouwwerkers actief in onze gemeente.

71

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

 We ondersteunen initiatieven in dorpen en wijken. We hebben vanuit het dorpen en wijkenfonds 22 initiatieven gesubsidieerd met een ontwikkel- of projectsubsidie. Daarnaast hebben alle dorpen en wijken vanuit het dorpen- en wijkenfonds een dorps- of wijkbudget ontvangen. Dit budget kunnen zij zelf inzetten voor initiatieven of activiteiten om de leefbaarheid in hun dorp te vergroten  We experimenteren met de DOM-methodiek. In 2024 waren er 5 DOM's actief in onze gemeente: - Ried: Herontwikkeling havengebied - Tzum: Herorganiseren dorpsvertegenwoordiging - Wjelsryp: Renovatie dorpshuis + woningbouw - Barradeel dorpen: Wandelpad Spoorpaad - Bildtdijken: Leefbaarheid Bildtdijken



We gaan in de omgevingsvisie aandacht besteden aan de uitgangspunten om te komen tot een gezond en divers landschap. Het proces rondom de Omgevingsvisie is grotendeels afgerond. De planning is dat de omgevingsvisie in juni 2025 zal worden vastgesteld.  Bij planvorming (nieuwe ontwikkelingen) borgen we de landschappelijke inpassing. Via onder andere toepassing van het Ambitieweb staan we aan het begin van een ontwikkeling stil bij diverse duurzaamheidsaspecten waaronder biodiversiteit. 

Afhankelijk van de beraadslaging in de raad in 2023 werken we in 2024 aan beleid voor beschermingswaardige bomen en houtopstanden. Op 25 januari 2024 is het beleid waardevolle bomen en landschapselementen vastgesteld en op 11 juli 2024 is de bodemverordening Waadhoeke 2024 vastgesteld. 

We hebben overleg met de agrarische ondernemers. De landbouwadviseur is aanspreekpunt voor en gaat in gesprek met de sector. De adviseur landbouw heeft gewerkt aan de relatie met de sector door te investeren in contacten met de agrarische jongeren, bedrijfsbezoeken en deelname aan diverse overlegstructuren. Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000

Lasten Baten Saldo Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

Begroting 2024

Begroting 2024 na wijziging

Realisatie 2024

Verschil

-3.297 875 -2.422 55 -2.367

-9.040 4.824 -4.215 750 -3.466

-6.858 2.673 -4.185 936 -3.249

2.181 -2.151 30 186 217

72

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 8.1 8.2 8.3

Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen

Beleidsindicatoren Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Indicator

Eenheid

Waad Neder hoeke land

Bron

Gemiddelde WOZ waarde

x €1.000

257

379

CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken

2024

De gemiddelde WOZ waarde van woningen.

Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen

3,4

9,1

ABF - Systeem Woningvoorraad

2023

Het aantal nieuwbouwwoningen.

Demografische druk

%

80,6

70,4

CBS - Bevolkingsstatistiek

2024

De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.

Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden

€

857

Geen COELO, Groningen 2024 data

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

€

985

Geen COELO, Groningen 2024 data

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 24-02-2025)

73

Periode Beschrijving

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Algemene Dekkingsmiddelen Inleiding De belangrijkste onderdelen van de algemene dekkingsmiddelen zijn de uitkeringen uit het Gemeentefonds en de lokale heffingen. Deze inkomsten zijn vrij besteedbaar en niet rechtstreeks aan een programma toe te rekenen. Uitkeringen Gemeentefonds Bedragen x € 1.000 Gemeentefonds 2024 Gemeentefonds 2023 Gemeentefonds 2022 Totaal

Begroting 2024

Begroting 2024 na wijziging

106.820.519 106.820.519

111.121.443 35.010 -46.592 111.109.861

Realisatie 2024 111.863.125 35.010 111.549 112.009.684

Verschil 741.682 158.141 899.823

Het gemeentefonds laat een voordeel van € 900.000 zien ten opzichte van de bijgestelde begroting, bestaande uit een voordeel voor 2024 en een voordeel over 2022 van € 158.000. Verdere toelichting staat in het onderdeel Jaarrekening onder de toelichting op de baten en lasten. Lokale heffingen Lokale heffingen zijn onderverdeeld in gebonden en ongebonden heffingen. Ongebonden heffingen zoals OZB, parkeerbelasting en reclamebelasting worden onder de algemene dekkingsmiddelen verantwoord. Gebonden heffingen zoals riool- en afvalstoffenheffing worden verantwoord bij programma 8 Volksgezondheid en Milieu. Overige posten in de Algemene Dekkingsmiddelen Overhead Het BBV schrijft voor dat de overhead inzichtelijk gemaakt moet worden. De definitie van overhead is: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. De overhead is als gevolg hiervan geen onderdeel van de programmalasten. In een aantal gevallen is het nodig overhead extracomptabel toe te rekenen. Bijvoorbeeld bij de tarieven voor leges en heffingen. Gemeenten zijn vrij in de toe te passen systematiek. Waadhoeke berekent de overhead als een percentage van het begrotingstotaal. In 2024 is het overheadpercentage 12,88% (2023: 11,72%). Het overheadpercentage op rekeningbasis is 11,08%. In onderstaande tabel is de overhead uitgesplitst, baten en lasten gesaldeerd.

De inhoudelijke analyse van de verschillen is in paragraaf 2.5 Toelichting op de baten en lasten opgenomen (vanaf pagina 171). Bedragen x € 1.000

Ambtelijke organisatie Huisvesting ICT Overig Totaal

Begroting 2024

Begroting 2024 na wijziging

Realisatie 2024

Verschil

12.235 1.288 2.874 709 17.107

12.075 1.401 2.653 680 16.810

12.163 1.384 2.477 603 16.627

-88 17 176 77 182

74

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Vennootschapsbelasting (Vpb) De voorlopige aanslag vennootschapsbelasting (Vpb) 2024 is verantwoord. Naar verwacht zal de aangifte en de definitieve beschikking amper afwijken van deze voorlopige aanslag. Overige financiële middelen De gemeente is in het bezit van 134.319 aandelen Bank Nederlandse Gemeenten, 210 aandelen Afvalsturing Friesland N.V. en 21.265 aandelen N.V. Fryslân Milieu. Jaarlijks ontvangt de gemeente hierover dividenduitkeringen. Het werkelijke dividend 2023 van de BNG is € 246.610. Het werkelijke dividend 2023 van de N.V. Afvalsturing is € 207.273. Deze zijn in 2024 ontvangen. Saldo van de financieringsfunctie De afwijking baten/lasten tussen begroting en realisatie op de post Bespaarde rente heeft te maken met de technische verwerking van de doorbelasting. Per saldo is de afwijking het gevolg van de hogere vermogenspositie dan begroot. Verdere toelichting staat in het onderdeel Jaarrekening onder de toelichting op de baten en lasten. Onvoorzien Het bedrag voor Onvoorzien (overig) bestaat uit twee componenten. De eerste is de post onvoorzien éénmalig ter dekking van eenmalige lasten. De tweede betreft de post onvoorzien met bestemming waarin onder andere bedragen voor loon- en prijscompensatie zijn gereserveerd. De besteding binnen deze posten zijn in de volgende tabel weergegeven.

Voor de volledigheid is het verloop van onvoorzien structureel ook zichtbaar gemaakt. Bedragen x € 1 Nr. Begrotingswijziging

Datum besluit raadsvergadering

Bedragen in hele euro's 6.080.001 Onvoorzien eenmalig 1

3 4

6 7 8

(1.05) Betreft de incidentele gevolgen van de december-circulaire 2023. (1.17) Betreft resterende saldo begroting 2024 (3.01) Budget ondersoek de Koornbeurs

Bedrag

Beginstand

-

15-2-2024

210.000 199.657

28-3-2024

-35.000

(4.01) Huisvesting arbeidsmigranten (4.03) Vervanging inrichtingselementen buitensportaccommodaties

18-4-2024

-102.000

(6.04) Subsidie peuteropvang (7.01) Berap I - Onderuitputting (rente/afschr) (7.01) Berap I - Saldo (8.01) Campus Middelsee (8.01) Campus Middelsee - vrijval subsidie (8.03) Afvalscheiding op scholen (8.04) Pilot renovatie fietspad Deinum-onderuitputting kapitaallasten 2024

27-6-2024 27-6-2024

(8.11) Aanbesteding accountantsdiensten 9 (9.02) Renovatie kleed-/clubgebouw sc Franeker 10 (10.01) Saldo Berap II 2024 (deels) 11 (11.01) Subsidie Seewyn (11.02) Subsidie Koornbeurs

-210.000

26-9-2024

8.800 17-10-2024 28-11-2024 19-12-2024

75

-22.000 373.477 261.062 -3.500 150.000 -2.125

-34.000 -85.000 576.011 -100.000 -110.000

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Nr. Begrotingswijziging

Datum besluit raadsvergadering

Bedragen in hele euro's (11.05) Subsidie Saskia & Rembrandexperience (11.09) Septembercirculaire 2024 (11.11) Begrotingsrechtmatigheid - Balanspost Tozo (11.11) Begrotingsrechtmatigheid - Verkiezingen /VNG/advertentiekosten/kosten bezwaarschriftencommissie (11.12) Belastingen en leges (11.13) Rente kort geld (11.18) Correctie doorbelastingen (11.19) Toevoeging onvoorzien eenmalig aan het resultaat (12.01) Reserve jaarovergang 2024 - actualisatie 12 duurzaamheidsagenda

-75.000 -384.549 37.442 -107.000 179.000 300.000 535.000 -1.295.275 19-12-2024

(12.01) Reserve jaarovergang 2024 - viering voor 80 jaar bevrijding

Bedragen in hele euro's 6.080.002 Onvoorzien structureel 1 3 6 7

8

(1.04) Betreft de structurele gevolgen van de september-circulaire 2023. (1.11) Betreft structurele gevolgen uitbreiding formatie griffie (3.02) Beleid waardevolle bomen en landschapselementen (6.06) Structurele effecten Jaarstukken 2023 (7.01) Berap I - Onderuitputting (rente/afschr) (7.01) Berap I - Aanvulling krediet (7.01) Berap I - Vrijval onvoorzien met bestemming (7.01) Berap I - Saldo (8.03) Afvalscheiding op scholen (8.04) Pilot renovatie fietspad Deinum-onderuitputting kapitaallasten 2024

11 (11.14) Verzekeringen (11.19) Toevoeging onvoorzien structureel aan het resultaat Stand raming begroting na wijziging per 31 december 2024

76

-215.000 -50.000

Stand raming begroting na wijziging per 31 december 2024 Bedragen x € 1 Nr. Begrotingswijziging

Bedrag

-

Datum besluit raadsvergadering

Bedrag

Beginstand

57.262

15-2-2024

295.198

28-3-2024 27-6-2024 27-6-2024

26-9-2024

-34.500 -30.000 -277.000 60.599 -41.680 226.447 200.000 -1.275 -8.800

19-12-2024

-88.560 -357.691 -

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Bedragen x € 1 Nr. Begrotingswijziging

Datum besluit raadsvergadering

Bedragen in hele euro's 6.080.003 Onvoorzien met bestemming 1 (1.03) Begrotingswijziging 2024 FUMO (1.04) Septembercirculaire 2023 (1.07) Versterking dienstverlening t.b.v. gebiedsteam (1.08) Armoedebestrijding dienstverlening t.b.v. gebiedsteam (1.12) Effect nieuwe CAO 2024 (1.13) Beheerplan groenbeheer (1.16) Verschuivingen in de personeelsbegroting 2 (2.01) Reserve jaarovergang 5 (5.03) Indexering subsidies (5.05) Subsidieregeling Energieadviezen Waadhoeke 6 (6.08) Invoering CO2-prestatieladder (6.10) Wijzigingen in de personeesbegroting 7 (7.01) Berap I - Onderuitputting (rente/afschr) (7.01) Berap I - LPO bijstelling Jeugdzorg naar sociaal domein (7.01) Berap I - Vrijval onvoorzien met bestemming (7.01) Ambulantisering GGZ naar subsidie Veilig Thuis 8 (8.06) Subsidie sportbedrijf Waadhoeke (8.16) LPO subsidie Sport Fryslan (8.16) Indexering vervoer gymnastiekonderwijs 9 (9.03) Opstellen kerkenvisie (9.04) Projectleider I&A 10 (10.01) Meicirculaire 2024 (Berap II) (10.01) Indexering tarieven (Berap II) (10.01) Vrijval onvoorzien met bestemming (Berap II) 11 (11.11) Begrotingsrechtmatigheid - Uitvoeringskosten invoering omgevingswet (11.15) Overheveling reserve sociaal domein (11.17) Inzet twee energiecoaches 12 (12.01) Reserve jaarovergang 2024 Stand raming begroting na wijziging per 31 december 2024 Totaal

77

Beginstand 15-2-2024

15-2-2024 16-5-2024 27-6-2024 27-6-2024

26-9-2024

17-10-2024 28-11-2024

Bedrag

4.270.257 -87.000 280.692 -38.685 -91.946 -637.623 -1.145.051 -268.250 1.317.076 -294.971 -60.000 -41.610 -601.000 62.640 -130.905 -226.447 -69.000 -72.489 -20.012 -34.391 -75.000 -85.000 548.374 -41.514 -532.384

19-12-2024

-295.702

19-12-2024

-724.885 -84.187 -820.987 -

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000

Begroting 2024

Begroting 2024 na wijziging

Realisatie 2024

Verschil

Lasten Onvoorzien structureel Onvoorzien overig Overhead

-57 -4.271 -17.175

0 -1 -17.042

0 0 -16.934

0 1 108

Saldo financieringsfunctie Heffing VPB Overige lasten Totaal Lasten

-108 0 -1.525 -23.136

967 0 -1.595 -17.670

849 -1 -1.565 -17.651

-118 -1 30 20

Baten Overhead

68

232

307

75

Gemeentefonds Lokale heffingen Overige financiële middelen Bespaarde rente / saldo financieringsfunctie

106.821 9.404 234 1.473

111.110 9.694 366 1.473

112.010 9.659 247 1.620

900 -36 -119 147

Vennootschapsbelasting Overige baten Totaal Baten

0 534 118.533

0 587 123.462

0 689 124.530

0 101 1.069

Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserve Saldo na bestemming

95.396 -6.575 88.821

105.791 -6.641 99.150

106.880 -6.641 100.238

1.088 0 1.088

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 0.10 0.11 0.3 0.4 0.5 0.61 0.62 0.63 0.64 0.7 0.8 0.9

Mutaties reserves Resultaat van de rekening van baten en lasten Beheer overige gebouwen en gronden Overhead Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Parkeerbelasting Belastingen overig Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds Overige baten en lasten Vennootschapsbelasting (VpB)

78

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Beleidsindicatoren Algemene Dekkingsmiddelen Indicator

Eenheid

Waad Neder hoeke land

Formatie

fte per 1.000 inwoners

7,76

N.v.t.1 Eigen gegevens

2024

De formatieve bezetting in fte per 1000 inwoners in 2024.

Bezetting

fte per 1.000 inwoners

6,91

N.v.t.1 Eigen gegevens

2024

De daadwerkelijke bezetting in fte per 1000 inwoners in 2024.

Apparaatskosten

Kosten per inwoner

757,83 N.v.t.1 Eigen jaarrekening

2024

De apparaatskosten per inwoner. De apparaatskosten bestaan o.a. uit kosten voor: personeelslasten, huisvesting, inhuur en automatisering

Externe inhuur

Kosten als % 19,30% N.v.t.1 Eigen van totale jaarrekening loonsom + totale kosten inhuur externen

2024

Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen.

Overhead

% van totale lasten

2024

Overhead berekend als percentage van de totale lasten van de gemeente.

11,08

Bron

N.v.t.1 Eigen jaarrekening

Periode Beschrijving

1) Dit betreffen eigen beleidsindicatoren, waardoor er geen cijfers voor Nederland beschikbaar zijn.

79

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Paragrafen Inleiding Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) maken de paragrafen verplicht onderdeel uit van de programmaverantwoording. Ze bevatten de verantwoording van wat in de overeenkomstige paragrafen van de programmabegroting is opgenomen. In de paragrafen dienen de beleidslijnen te worden vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten die een groot beslag op de financiële middelen (kunnen) leggen. Het betreft de volgende (door het Rijk voorgeschreven) paragrafen:  Lokale heffingen;  Weerstandsvermogen en risicobeheersing;  Onderhoud kapitaalgoederen;  Financiering;  Bedrijfsvoering;  Verbonden partijen;  Grondbeleid;  Openbaarheid.

80

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Paragraaf Lokale heffingen Inleiding Onder de lokale heffingen in de gemeente Waadhoeke vallen de riool- en waterzorgheffing, afvalstoffenheffing, leges, en dergelijke. Voor heffingen waarbij kosten worden verhaald (de riool- en waterzorgheffing, afvalstoffenheffing, leges en lijkbezorgingsrechten) geldt dat de gemeente er geen winst op mag maken en alleen de daadwerkelijke kosten in rekening mag brengen. Om inzicht te geven in de lokale lastendruk nemen wij de onroerende zaakbelasting (OZB) mee in deze paragraaf. Ook de opbrengsten uit parkeerbelasting en reclamebelasting worden geschetst. Beleid In de nota Harmonisatie gemeentelijke belastingen/nota Lokale heffingen is het tariefbeleid van de gemeente Waadhoeke vastgelegd. Enkele uitgangspunten zijn: • Juridisch: de heffing is conform de wet, regelgeving en beleidsregels en is toetsbaar door de belastingplichtige. • Eenvoud: voor de belastingplichtige is de aard van de heffing en de hoogte van de tarieven op herkenbare wijze vastgelegd. De communicatie op de website en in de bijsluiter dient ter ondersteuning en draagt bij aan een voor de burger begrijpelijke uitleg van de in rekening gebrachte heffingen. • Rechtvaardig: de heffing en de hoogte van het tarief moet voldoen aan de norm van redelijkheid en billijkheid.

• Beheersbaar: de belastingheffing en -inning wordt binnen een compacte organisatie doelmatig en efficiënt ingericht. Het streven is de perceptiekosten zo veel mogelijk te beperken. • Verordeningen zijn gebaseerd op de modelbepalingen zoals die door de VNG worden bekendgemaakt. • De hoogte van de te bepalen tarieven is gekoppeld aan de geraamde opbrengsten van de verschillende belastingsoorten in de begroting. • Het streven bij de leges en rechten is kostendekkendheid van de tarieven. • Het beperken van de (negatieve) financiële gevolgen voor een individuele belastingplichtige. Inflatiecorrectie Er is inflatiecorrectie toegepast op OZB. Het percentage dat we hiervoor gebruiken is het inflatiepercentage van het CBS t-2. Dit wil zeggen dat we in de begroting 2024 het inflatiepercentage van 2022 hanteren. Reden hiervoor is dat dit percentage reeds vastgesteld is en dus niet aan verandering meer onderhevig is. Subsidieregeling compensatie OZB voor buitensport Op 11 juli 2019 is er een besluit genomen over de harmonisatie van de buitensport. De gemeente legt aanslagen voor de OZB op en de verenigingen kunnen voor compensatie een beroep doen op de subsidieregeling. Stappen naar volledige kostendekkendheid Afgezien van de extra lasten van het vGRP zijn de afvalstoffenheffing, en riool- en waterzorgheffing nu ook nog niet volledig kostendekkend.

Het huidige uitgangspunt blijft gehandhaafd namelijk dat de kostendekkendheid niet verder wordt doorgetrokken naar 2022 en volgende jaren. Uitgangspunt is eveneens dat de tarieven voor inwoners minimaal gelijke tred houden met de lastenontwikkeling voor afval en riool. Om het vGRP te kunnen dekken over de gehele looptijd is binnen de planperiode gestart met een ingroeimodel voor dotatie aan de voorziening waarbij het uitgangspunt is dat de extra lasten volledig worden omgeslagen over inwoners en bedrijven (dotatie in verband met het vastgesteld vGRP).

81

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Overzicht opbrengsten OZB en lokale heffingen De opbrengsten zijn weergegeven in onderstaande tabel. Bedragen x € 1.000

2024 primitief

OZB

2024 na wijziging

Rekening 2024

8.826

9.115

9.092

Parkeerbelasting

510

450

449

Reclamebelasting

122

129

117

Rioolheffing

6.490

6.570

6.627

Afvalstoffenheffing

6.044

6.044

6.069

Leges

1.612

1.904

1.869

Begraafplaatsrechten

170

170

304

Marktgelden

16

12

12

Liggelden

47

72

88

23.837

24.466

24.626

Totaal

OZB De OZB kan worden onderscheiden in OZB voor gebruikers van niet-woningen en OZB voor eigenaren van een pand of een perceel grond. De belasting wordt opgelegd als betrokkene op 1 januari 2024 gebruiker is van een niet-woning respectievelijk bij het kadaster staat ingeschreven als eigenaar van een pand of perceel grond. De tarieven 2024 zijn gebaseerd op de taxatiewaarde met als peildatum 01-01-2023. In hierna opgenomen tabel zijn de tarieven 2023 en 2024 verwerkt. Tabel: Tarieven OZB. Het tarief is een percentage van de WOZ-waarde. Woningen

2023

2024

Eigenaarsdeel Totaal

0,1111 0,1111

0,1180 0,1180

Niet woningen

2023

2024

Eigenaarsdeel Gebruikersdeel Totaal

0,2251 0,1556 0,3807

0,2424 0,1706 0,4130

Riool- en waterzorgheffing Afgezien van de extra lasten van het vGRP is de riool- en waterzorgheffing nu ook nog niet volledig kostendekkend. Om het vGRP te kunnen dekken over de gehele looptijd is binnen de planperiode gestart met een ingroeimodel voor dotatie aan de voorziening waarbij het uitgangspunt is dat de extra lasten volledig worden omgeslagen over inwoners en bedrijven (dotatie in verband met het vastgesteld vGRP). Uitgangspunt is eveneens dat de tarieven voor inwoners minimaal gelijke tred houden met de lastenontwikkeling voor riool. Dit heeft geresulteerd in de gewenste/noodzakelijke opbrengsten in de begroting en jaarrekening 2024. De tariefberekening over categorieën is als volgt bepaald:

82

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Categorie Tarief meerpersoonshuisdoudens (MPH) 1 persoonshuishouden Bedrijfsafvalwater of overige niet woning Garagebox of opslagruimte met > 10 m3 waterverbruik Garagebox of opslagruimte met < 10 m3 waterverbruik Recreatieterrein

Tarief MPH 80% MPH 140% MPH 140% MPH 30% MPH 50% MPH

In onderstaande tabel zijn de tarieven riool- en waterzorgheffing 2023 en 2024 opgenomen van een eenpersoons- en meerpersoonshuishouden. Tabel: Tarief rioolheffing 2023-2024 Waadhoeke (bedragen in € ) 2023 239,20 299,00

Eenpersoonshuishoudens (1) Meerpersoonshuishoudens

2024 263,20 329,00

Effect van de stijging van riool- en waterzorgheffing als gevolg van het nieuwe vGRP (verbreed gemeentelijk rioleringsplan) is hierin opgenomen. Dit is verwerkt in het tarief riool- en waterzorgheffing vanaf 2024. Afvalstoffenheffing Uitgangspunt van de afvalstoffenheffing is dat de tarieven voor inwoners minimaal gelijke tred houden met de lastenontwikkeling voor afval. Afgezien van de extra lasten van de afvalstoffenheffing is deze nu nog niet volledig kostendekkend. Het huidige uitgangspunt blijft gehandhaafd namelijk dat de kostendekkendheid niet verder wordt doorgetrokken. Dit heeft geresulteerd in de gewenste/noodzakelijke opbrengsten in de begroting en jaarrekening 2024. In onderstaande tabel zijn de tarieven opgenomen van de afvalstoffenheffing 2023 en 2024 van een eenpersoons- en meerpersoonshuishouden. Tabel: Tarieven afvalstoffenheffing 2023-2024 (Bedragen in Euro’s) 2023 251,20 314,00

Eenpersoonshuishoudens (1) Meerpersoonshuishoudens

2024 250,40 313,00

[1] De tarieven voor eenpersoonshuishoudens zijn genormeerd op 80% van de meerpersoonshuishoudens. Kostendekkendheid heffingen De riool- en waterzorgheffing en de afvalstoffenheffing mogen ten hoogste kostendekkend zijn. Aan de hand van onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid inzichtelijk gemaakt. De geraamde dekkingspercentages in de primitieve begroting 2024 waren respectievelijk 94,34% voor riool- en waterzorgheffing en 94,82 % voor afvalstoffenheffing. De werkelijke lasten en baten 2024 resulteren in een dekkingspercentage voor de riool- en waterzorgheffing van circa 108,36%. Deze wordt voornamelijk veroorzaakt doordat er in voorbereiding op een nieuw Water en Rioleringsplan minder onderhoudswerkzaamheden zijn

83

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

uitgevoerd. Lagere uitgaven betekent ook minder BTW en minder toe te rekenen overhead, waardoor het dekkingspercentage toeneemt. Voor de afvalstoffenheffing resulteren de werkelijke lasten en baten in een dekkingspercentage van bijna 93,65%. De lasten zijn hoger geweest dan geraamd door hogere kosten voor afvalverwerking, hoger lasten voor de milieustraat en hogere kosten voor tractie en personeel. Hogere uitgaven betekent ook meer BTW en meer toe te rekenen overhead. Het dekkingspercentage wordt hierdoor lager. In de begroting 2024 werd rekening gehouden met een overhead van 12,88%. De lagere overhead van 11,08% leidt tot een toename van het dekkingspercentage. Kostendekkendheid

Riool- en waterzorgheffing 2024

Afvalstoffenheffing 2024

4.693 57

5.298 574

239

292

4.875

5.016

Overhead 11,08%*

540

497

BTW Totale kosten Opbrengst heffing Dekkingspercentage

701

967

6.115 6.627 108,36%

6.480 6.069 93,65%

Bedragen x €1.000 Lasten taakveld inclusief toerekeningen Baten taakveld exclusief heffingen Kwijtscheldingen Netto lasten taakveld Toe te rekenen kosten

Lokale lastendruk Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) brengt jaarlijks de Atlas van de lokale lasten uit. De Atlas van de lokale lasten presenteert de bruto woonlasten in vergelijking tot omliggende gemeenten. Voor een vergelijking met andere gemeenten verwijzen we naar www.coelo.nl. Leges Tot de rechten worden de leges gerekend, zoals leges voor een paspoort, rijbewijs, omgevingsvergunning, enzovoort. Uitgangspunt bij deze rechten is, voor zover de tarieven niet door het Rijk worden voorgeschreven, dat ze zo veel mogelijk kostendekkend dienen te zijn. De hogere leges die zijn ontvangen in het kalenderjaar 2024 worden per saldo veroorzaakt door niet geraamde degeneratievergoedingen (schaderegeling ingravingen kabels en leidingen), hogere leges burgerzaken en lagere leges omgevingsvergunningen dan geraamd. Begraafplaatsrechten De opbrengst bestaat zowel uit ontvangen grafrechten als uit de vrijval van de afkoopsommen onderhoud grafrechten. Kwijtscheldingsbeleid Voor inwoners met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van kwijtschelding van de geheven belasting. Het gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid maakt onderdeel uit van het gemeentelijk minimabeleid. Het percentage van de bijstandsnorm dat ten behoeve van de beoordeling of een

84

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

verzoek wel of niet kan worden gehonoreerd is gesteld op 100%. Gelet op dit gegeven kan worden gesteld dat maximaal gebruik wordt gemaakt van de wettelijke vrijheden op dit gebied. Kwijtschelding is alleen mogelijk voor de onroerende zaakbelastingen, de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing. De bedragen aan kwijtgescholden afvalstoffenheffing en riool- en waterzorgheffing worden verdisconteerd in de desbetreffende heffingen. In de begroting 2024 is een raming (na wijziging) van € 498.800 opgenomen. De realisatie in 2024 is afgerond € 521.600.

85

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Weerstandsvermogen is de mate waarin een gemeente in staat is middelen vrij te maken om substantiële tegenvallers op te vangen, zonder dat het beleid ingrijpend moet worden gewijzigd. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen:  Alle risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd, of die niet tot afwaardering van activa hebben geleid, die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot het balanstotaal of de financiële positie;  De weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. Ten aanzien van het weerstandsvermogen maken we onderscheid tussen:  incidenteel weerstandsvermogen; dit is de mate waarin risico’s met een eenmalig karakter opgevangen kunnen worden door de incidentele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit bestaat in hoofdzaak uit de Algemene Reserve.  structureel weerstandsvermogen; dit is de mate waarin risico’s met een structureel karakter opgevangen kunnen worden door structurele weerstandscapaciteit. Dit betreft de structurele ruimte in de exploitatie en bestaat o.a. uit de onbenutte belastingcapaciteit, de post onvoorzien structureel en het structureel begrotingssaldo.

Het incidenteel weerstandsvermogen is de mate waarin over de algemene reserve beschikt kan worden zonder dat het beleid ingrijpend moet worden gewijzigd. In de nota Reserves en Voorzieningen (Raad 20 mei 2021) is de ondergrens vastgesteld op € 15,0 miljoen. A. Gekwantificeerde risico's Incidentele risico’s die de gemeente Waadhoeke loopt betreffen met name risico’s in de grondexploitatie en kapitaalgoederen. Het totaal aan incidentele risico’s bepaalt de benodigde incidentele weerstandscapaciteit. Echter door de maximale gevolgen van de individuele risico’s bij elkaar op te tellen ontstaat een te negatief oordeel over de risico’s. Want niet alle risico’s doen zich in één jaar voor in hun maximale omvang. Daarom wordt een inschatting gemaakt van de kans dat een risico zich voordoet en de financiële impact hiervan. Klasse

Kans

Financiële impact

1 2 3 4

Zeer klein (1-20%) Klein (21-40%) Gemiddeld (41-60%) Groot (61-80%)

5% 25% 50% 75%

5

Zeer groot (81-100%)

95%

Voorbeeld: Stel een project van € 5 miljoen. Het financiële risico wordt bepaald op € 1 miljoen. De kans dat dit risico zich voordoet wordt geschat op klein (klasse 2). De bijbehorende financiële impact bedraagt 25%. De benodigde incidentele weerstandscapaciteit voor dit project wordt berekend op € 250.000. Wanneer een complex in de berekening een positief resultaat laat zien, kan er wel een risico zijn dat door onvoorziene omstandigheden een financieel risico ontstaat.

86

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Voor een aantal complexen in de grondexploitatie wordt een negatief resultaat verwacht en is voor de grootte hiervan een voorziening opgenomen. Het is niet uitgesloten dat ook het deel wat niet afgedekt wordt door een voorziening een risico vormt. Voor de volledige systematiek hoe risico’s te kwantificeren wordt verwezen naar de nota Weerstandsvermogen & Risicobeheersing (Raad 25 november 2021). Hierin wordt een ratio weerstandsvermogen aanbevolen tussen 1,0 en 1,4. Op basis van de beoordelingstabel weerstandsvermogen wordt dit gekwalificeerd als ‘voldoende’. Wanneer uit berekeningen in de programmabegroting blijkt dat de ratio lager is dan 1,0 moeten maatregelen genomen worden om het weerstandsvermogen binnen de meerjarenplanperiode op peil te brengen. Beschikbare incidentele weerstandscapaciteit De ratio weerstandsvermogen bedraagt:

= > 1,0 en < 1,4 Benodigde incidentele weerstandscapaciteit

Daarnaast is de ondergrens van de algemene reserve bepaald op € 15,0 miljoen (nota Reserves en Voorzieningen, Raad 20 mei 2021). De hoogte van de vrij besteedbare reserve is daarom een combinatie van alles boven de ratio weerstandsvermogen van 1,0 met in achtneming van deze ondergrens. Alle bedragen in de volgende tabellen zijn x € 1, tenzij anders vermeld. Voor de hierna geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s is een rapporteringsondergrens voor het maximale financiële risico gehanteerd van € 250.000 of lager indien er bijzondere omstandigheden zijn. Oftewel maximale financiële risico’s onder de € 250.000 worden in principe niet gepresenteerd. Berekeningsmethode omvang weerstandscapaciteit Voor de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit worden de risico's met een financieel negatief gevolg als onderstaand meegerekend in de simulatie: 1. Risico's met een structureel gevolg vermenigvuldigen met de factor 2; 2. Als zekerheid 90% hanteren; De uitkomst vermenigvuldigen met de factor 1,2. Risico: Waddenglas Waddenglas is een tuinbouwgebied ten zuiden van Sexbierum. Het betreft een gebied dat vanaf 2008 in samenwerking met de provincie Fryslân en de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (R.V.O.) tot stand is gekomen. Nadat de koopovereenkomst met Friss Holding b.v.

in oktober 2022 is ontbonden hebben R.V.O, de Provincie en de gemeente Waadhoeke het besluit genomen om de samenwerking Waddenglas te beëindigen. De financiële afrekening is in de boekwaarde verwerkt. De gemeente Waadhoeke zal nu de grondexploitatie Waddenglas zelfstandig op zich nemen. Inclusief de afkoopsommen van R.V.O. en de Provincie van in totaal € 6.886.786 is de boekwaarde per 1-1-2025 € 9,0 miljoen. De gemeente Waadhoeke kan zelfstandig over ruim 50 ha. grond van Waddenglas beschikken. Deze 50 ha. ligt in het zoekgebied en biedt een kans bij de ontwikkeling van een klimaatlandschap. Eerder dit jaar heeft de raad het college de opdracht gegeven om de haalbaarheid van dit klimaatlandschap (na diverse verkenningen) concreter te maken. Het lijkt er daarmee steeds meer op dat de koers voor Waddenglas verlegd gaat worden van een glastuinbouwgebied naar een klimaatlandschap. in de 2e helft van 2025 worden de conclusies over de concrete haalbaarheid voor het klimaatlandschap

87

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

verwacht. De verkoop van Waddenglas als tuinbouwgebied is daarom voorlopig stop gezet in afwachting van bestuurlijke besluitvorming. De financiële uitkomsten van de exploitatie van een klimaatlandschap zijn op dit moment lastig te voorspellen. Gelet op de onzekerheid wordt voorgesteld om de huidige voorziening van ca. € 2,25 miljoen te handhaven. Het maximaal risico wat kan ontstaan is wanneer de gronden uiteindelijk tegen een agrarische waarde worden verkocht. De grondexploitatie sluit dan ongeveer € 5,7 miljoen negatief. Het saldo van € 3,45 miljoen (verschil tussen de waarde van de voorziening en het eindresultaat van de grondexploitatie indien de gronden tegen agrarische waarde worden verkocht) is derhalve het risico. De kans hierop wordt echter zeer klein ingeschat. Risicobeheersing De risico’s worden zoveel mogelijk beperkt door beheersmaatregelen. Dat betekent de kosten beperken. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 3.450.000

Zeer klein (5%)

I

1

Risico: Kie-1 Kie is een bedrijventerrein aan de zuidwestkant van Franeker. Alle kavels zijn in 2024 verkocht danwel in optie uitgegeven. De boekwaarde per 01-01-2025 bedraagt ca. € 1,34 miljoen. Vanwege de netcongestie zal de grex naar verwachting pas in 2031 sluiten met een tekort van ca. € 1,73 miljoen. Hiervoor is een voorziening is getroffen. De kans dat het tekort groter wordt kan als zeer klein beoordeeld worden. Risicobeheersing Naast het beheersen van de kosten wordt middels contacten met ondernemer de verkoop van kavels gestimuleerd. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€0

Zeer klein (5%)

I

1

Risico: Kie-2 Kie fase 2 is een uitbreiding aan de westkant van het bestaande bedrijventerrein Kie fase 1. Het bestemmingsplan en ook de grondexploitatie is in de raadsvergadering van 7 maart 2024 vastgesteld. De boekwaarde per 1-1-2025 bedraagt € 753.000. Het geraamd eindresultaat is zo goed als sluitend. De belangstelling voor deze uitbreiding is goed, ook omdat fase 1 zo goed als uitverkocht is. Omdat we aan het begin staan van deze grondexploitatie zijn de risico’s diverse en kunnen ze groot worden. Het terrein moet nog bouwrijp gemaakt worden met de daarbij behorende aanbestedings- en uitvoeringsrisico’s. Onderdeel van het bouwrijp maken is de aanleg van nutsvoorzieningen, waarbij met name de beschikbaarheid van ruimte op het elektriciteitsnet een risico is. Daarnaast zal de belangstelling t.z.t. ook omgezet moeten worden naar daadwerkelijke verkopen, ook dat is een risico. Om het financieel risico concreter te maken is een ongunstiger scenario doorgerekend. Twee jaar vertraging en een verhoging van het rentepercentage van 2,5 % naar 4% geeft een verwacht negatief resultaat van ca. € 510.000 op eindwaarde (2037).

88

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2024

Risicobeheersing Naast het beheersen van de kosten, is inzet nodig om ruimte op het elektriciteitsnetwerk beschikbaar te krijgen, dan wel alternatieven te zoeken. Tegelijkertijd zal het contact met belangstellende bedrijven worden onderhouden. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 510.000

Groot (75%)

I

1

Risico: Project Alvestêdewyk De Alvestêdewyk is de uitbreidingslocatie voor woningbouw van Franeker. De eerste fase is in ontwikkeling en wordt inmiddels woonrijp gemaakt. Ongeveer 150 woningen zijn gerealiseerd. Voor de tweede fase is een uitwerkingsplan opgesteld en dit deel is inmiddels bouwrijp gemaakt en er wordt gebouwd. Voor beide fasen geldt overigens wel dat de gronden door de gecontracteerde marktpartij zijn afgenomen en afgerekend. De woonwijk wordt door deze marktpartij, o.b.v. een exploitatieovereenkomst ontwikkeld. De gemeente heeft de gronden (fase 3 en 4) in eigendom. De zogenaamde grondbank. In 2007 heeft de eerste uitname (fase 1 en 2) van gronden door de marktpartij plaatsgevonden voor een bedrag van bijna € 5 miljoen. Contractueel diende in 2013 de grondbank volledig te zijn afgenomen. Deze afname heeft echter niet plaats gevonden. Er is een juridische procedure gestart om alsnog nakoming van het contract te vorderen. Medio 2016 heeft de Rechtbank uitgesproken dat de marktpartij de gronden moet afnemen. Deze overdracht heeft op 25 augustus 2016 plaatsgevonden. Door de marktpartij is vervolgens een gerechtelijke procedure bij het Gerechtshof aangespannen. Op 27 november 2018 heeft het Gerechtshof vonnis uitgesproken, waarbij de uitspraak van de Rechtbank is vernietigd en de gemeente medewerking heeft verleend aan teruglevering en -betaling.