Bijlage 1. Jaarstukken 2022

 

We vragen in gesprek met dorpen en wijken, aandacht voor sociale inclusie. We nodigen dorpen uit te experimenteren met de uitgangspunten van de Sociale Inclusie agenda. De subsidieregeling Kleinschalige Ontmoetingsactiviteiten in Dorpen en Wijken was bedoeld als een instrument om de onderlinge verbondenheid in dorpen en wijken te versterken, met name voor de meest kwetsbare inwoners van Waadhoeke. De rol van de gemeente werd zodoende meer faciliterend, gericht op het ‘wat’ – het ‘hoe’ was aan de inwoners van dorpen en wijken. Deze directere, bottom-up vorm van inwonersparticipatie sluit aan bij het gedachtegoed van de Sociale Inclusie agenda. Daarnaast is gewerkt aan de voorbereidingen voor een activiteitenplan antidiscriminatie. De input van inwoners op het gebied van inclusie, diversiteit en discriminatie wordt in dit plan meegenomen. In het kader van Coming Out-dag (11 oktober 2022) riep de gemeente sportverenigingen, scholen en dorps- en wijkbelangen op om de regenboogvlag te hijsen. De kosten voor de vlag konden daarna bij de gemeente worden gedeclareerd. Deze actie werd door deelnemers als zeer positief ervaren.  We ondersteunen en faciliteren dorpen bij initiatieven die de directe leefomgeving verfraaien. Vanuit het dorpen en wijkenfonds is € 312.843 aan subsidies verleend aan 29 verschillende initiatieven vanuit de dorpen en wijken. 

We dagen inwoners uit om bij nieuwbouw, onderhoud en beheersplannen mee te denken over de inrichting van de openbare ruimte. 64

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Daar waar mogelijk worden de inwoners betrokken bij de inrichting van de openbare ruimte.

 We zetten dorpen coördinatoren in. Vier dorpen- en wijkencoördinatoren zijn voor de dorps- en wijkbelangen het eerste aanspreekpunt.  We faciliteren initiatieven en projecten middels het dorpen-, en wijkenfonds. Vanuit het dorpen en wijkenfonds is € 312.843 aan subsidies verleend aan 29 verschillende initiatieven vanuit de dorpen en wijken.  We experimenteren met regionale DOM's. We werken met vier DOM’s: Ried, Tzum, Wjelsryp en Barradeel (Minnertsga, Oosterbierum, Sexbierum, Tzummarum en Wijnaldum). Daarnaast is de aanvraag bij de provincie neergelegd voor de vijfde DOM: Bildtdijken.  We ontwikkelen een afwegingskader voor het spreiden van voorzieningen. Eind 2021 is de gemeenteraad geïnformeerd over een afwegingskader voor het spreiden van voorzieningen. De raad wilde daar toen geen uitspraken over doen met de gemeenteraadsverkiezingen in het vooruitzicht. In 2022 zijn er geen nieuwe ontwikkelingen meer geweest voor dit punt. 

We helpen dorpen(netwerken) graag bij het maken van integrale plannen en ambities met denkkracht, het organiseren van ontmoeting of financiële ondersteuning. Wanneer dorpsbelangen bezig willen met een dorpsvisie kunnen zij hiervoor een ontwikkelsubsidie van het dorpen- en wijkenfonds ontvangen. Daarnaast kunnen zij een inhoudelijke ambtelijke reactie krijgen op hun dorpsvisie. Daarnaast zijn er twee ontmoetingsavonden voor de besturen van dorpsen buurthuizen georganiseerd en is er een ontmoetingsavond voor dorps- en wijkbelang georganiseerd. Verder brengen we jaarlijks een nieuwsbrief uit waarin dorpen elkaar kunnen inspireren met plannen en initiatieven.

In 2022 zijn de nodige stappen gezet om ons voor te bereiden op de invoering van de Omgevingswet. Systemen zijn ingericht, processen zijn beschreven en er is aandacht besteed aan vorming en opleiding van medewerkers. In maart 2022 zijn we met de participatie voor de Omgevingsvisie gestart. Voor het maken van de visie is participatie een belangrijk en ook een verplicht onderdeel. Na de analyse fase (die ambtelijk, maar ook in gesprek met externe deskundigen doorlopen is) zijn voor de zomer de inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers met een enquête gevraagd wat zij belangrijk vinden. In het najaar is door de raad ingestemd met het verdere participatieproces wat uiteindelijk in 2023 moet resulteren in de vaststelling van de Omgevingsvisie. Daarnaast is gewerkt aan het op te stellen Omgevingsplan. Niet alleen op inhoud maar vooral ook op gebied van techniek om ruimtelijke ontwikkelingen ook onder de nieuwe wet vlot mogelijk te maken. Afstemming met de raad vond plaats via de raadswerkgroep, een ateliersessie en periodieke nieuwsbrieven.

65

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Er zijn 577 aanvragen om een omgevingsvergunning afgehandeld en 394 meldingen voor sloop. De toezichthouders hebben gecontroleerd of de werkzaamheden zijn uitgevoerd conform de vergunningvoorschriften en bij overtreding is conform de Landelijke handhavingsstrategie opgetreden om de overtreding ongedaan te maken. In het VTH-jaarverslag 2022 staat een nadere onderbouwing van de uitgevoerde taken. Tevens is hierin verantwoording opgenomen of de gestelde doelen zijn behaald uit het uitvoeringsprogramma 2022. Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000

Lasten Baten Saldo Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

Begroting 2022

Begroting 2022 na wijziging

Realisatie 2022

Verschil

-4.098 1.114 -2.984 300 -2.684

-5.333 2.417 -2.916 431 -2.485

-4.901 2.508 -2.393 42 -2.351

432 92 523 -389 135

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 8.1 8.2 8.3

Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Wonen en bouwen

66

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Beleidsindicatoren Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Indicator

Eenheid

Gemiddelde WOZ waarde

x €1.000

Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen %

3,1

8,9

80,7

70,3

Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden

€

781

823 COELO, Groningen 2022

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

€

899

905 COELO, Groningen 2022

Demografische druk

Waad Neder hoeke land 189 290

Bron

Periode Beschrijving

CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken ABF - Systeem Woningvoorraad

2021

De gemiddelde WOZ waarde van woningen.

2021

Het aantal nieuwbouwwoningen.

CBS - Bevolkingsstatistiek

2022

De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten. Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 13-02-2023)

67

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Algemene Dekkingsmiddelen Inleiding De belangrijkste onderdelen van de algemene dekkingsmiddelen zijn de uitkeringen uit het Gemeentefonds en de lokale heffingen. Deze inkomsten zijn vrij besteedbaar en daarom niet rechtstreeks aan een programma toe te rekenen. Uitkeringen Gemeentefonds Bedragen x € 1.000 Gemeentefonds 2022

Begroting 2022

Begroting 2022 na wijziging 87.706 99.217

Realisatie 2022

Verschil

99.397

179

Gemeentefonds 2021

-

94

94

-

Gemeentefonds 2020

-

36

21

-15

87.706

99.347

99.512

164

Totaal

Ontwikkeling in de uitkering van het Gemeentefonds In Berap II werd voor 2022 nog uitgegaan van een ontvangst vanuit het Gemeentefonds van afgerond € 99.347.000. In de jaarrekening komen we uit op afgerond € 99.511.000. Een voordeel van afgerond € 164.000. Hieronder volgt een afgerond overzicht van de grootste mutaties: Algemene ruimte Totaal afgerond

164.000 164.000

De afwijking van € 164.000 in de algemene ruimte wordt veroorzaakt door meerdere mutaties in de jaren 2020 tot en met 2022. In 2022 is er een extra ontvangst van € 179.000 ten opzichte van de begroting. Het grootste gedeelte van de afwijkingen in 2022 vloeien voort uit nabetalingen vanuit de decembercirculaire 2022. Dit omvat onder andere compensatie voor meerkosten sociaal domein voor vluchtelingen uit Oekraïne, compensatie meerkosten leerlingenvervoer voor vluchtelingen uit Oekraïne, extra budget voor het verstreken van de sociale basis en diverse kleine mutaties in maatstaven. In de Jaarrekening, paragraaf 2.5 toelichting op de baten en lasten, worden de mutaties nader toegelicht. Voor 2021 is in de Berap I en II rekening gehouden met een ontvangst van afgerond € 94.000. Voor 2020 was rekening gehouden met een ontvangst van afgerond € 36.000. Deze ontvangst is lager uitgevallen dan begroot. Er was een extra ontvangst van € 12.000 door een aantal kleine mutaties in de maatstaven. Er was een lagere ontvangst doordat er ten onrechte rekening werd gehouden met een inkomst van € 27.000. Lokale heffingen De lokale heffingen kunnen onderverdeeld worden in gebonden en ongebonden heffingen. Ongebonden heffingen zijn heffingen waarvan vooraf het bestedingsdoel niet is vastgelegd en worden daarom onder de algemene dekkingsmiddelen verantwoord.

In Waadhoeke hebben we opbrengsten uit OZB, parkeerbelasting en reclamebelasting. Gebonden heffingen zoals de rioolheffing en de afvalstoffenheffing worden verantwoord bij programma 8 Volksgezondheid en Milieu.

68

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

In de paragraaf Lokale heffingen worden alle heffingen, leges en rechten vermeld. Overige posten in de Algemene Dekkingsmiddelen Overhead Het BBV schrijft voor dat de overhead inzichtelijk gemaakt moet worden. De definitie van overhead is: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. De overhead is als gevolg hiervan geen onderdeel van de programmalasten. In een aantal gevallen is het nodig overhead extracomptabel toe te rekenen. Bijvoorbeeld bij de tarieven voor leges en heffingen. Gemeenten zijn vrij in de toe te passen systematiek. Waadhoeke berekent de overhead als een percentage van het begrotingstotaal. In 2022 is het overheadpercentage 11,99% (2021: 11,18%). Het overheadpercentage op rekeningbasis is 11,60%. In onderstaande tabel is de overhead uitgesplitst, baten en lasten gesaldeerd. De inhoudelijke analyse van de verschillen is in paragraaf 2.5 Toelichting op de baten en lasten opgenomen. Bedragen x € 1.000

Ambtelijke organisatie Huisvesting ICT Overig Totaal

Begroting 2022

Begroting 2022 na wijziging

Realisatie 2022

Verschil

9.850 1.273 2.656 473 14.251

11.040 1.294 2.540 974 15.847

11.032 1.264 2.200 721 15.217

8 29 340 253 631

Vennootschapsbelasting (Vpb) Momenteel wordt er gewerkt aan de aangifte Vpb 2021 (deadline 1 mei 2023). Op basis van de huidige informatie is de gemeente Waadhoeke nagenoeg geen Vpb verschuldigd. De gemeente verricht als onderneming activiteiten op het terrein van de grondexploitatie en bij afval (het zich ontdoen van huishoudelijke afvalstoffen tegen een positieve opbrengst). Per grondexploitatie wordt beoordeeld in hoeverre er sprake is van winst dan wel verlies. De gerealiseerde en de geprognosticeerde kosten en opbrengsten per complex spelen hierin een rol. De grondexploitatie komt echter niet door de ondernemerspoort. Ten aanzien van de activiteit afval is de Belastingdienst akkoord met onze pragmatische aanpak welke we dus voor 2021 zullen continueren. Voor 2022 is een voorlopige aanslag ontvangen en betaald. Overige financiële middelen De gemeente is in het bezit van 134.319 aandelen Bank Nederlandse Gemeenten, 210 aandelen Afvalsturing Friesland N.V. en 21.265 aandelen N.V. Fryslân Milieu. Jaarlijks ontvangt de gemeente hierover dividenduitkeringen. Het werkelijke dividend 2021 van de BNG ad € 306.247 is opgenomen onder de Algemene dekkingsmiddelen. Het werkelijke dividend 2021 van de N.V. Afvalsturing ad € 335.819 is ook opgenomen onder de Algemene dekkingsmiddelen.

Het positieve resultaat € 285.000 (afgerond) op deze post wordt eveneens veroorzaakt door positieve afrekeningen dividend-belastingen. Middels de 14e begrotingswijziging in 2022 is echter besloten het voordeel € 285.000 toe te voegen aan de bestemmingsreserve tegemoetkoming afvalstoffenheffing met als doel deze eenmalig uit te keren in 2023.

69

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Saldo van de financieringsfunctie De gemeente Waadhoeke heeft per 1 januari 2022 € 34.288.217 aan langlopende vaste geldleningen op de balans. De hiermee gepaarde externe rentelast voor 2022 bedraagt € 972.770. Het gehanteerde rentepercentage voor eigen financieringsmiddelen bedraagt 2%. De werkelijke stand aan reserves en voorzieningen per 1 januari 2022 is € 72.719.874, de rentelast van de eigen financieringsmiddelen is € 1.290.221. De werkelijke last over het financieringstekort in 2022 is -€ 4.872. In totaliteit is er dus een rentelast van € 2.258.119 aan eigen en externe financieringsmiddelen. Aan de programma’s is op basis van de verwachte boekwaarden per 1-1-2022 een rentelast van € 2.334.205 toegerekend. Als voordelig saldo van de financieringsfunctie resteert € 76.086. De afwijking baten/lasten tussen begroting en realisatie op de post Bespaarde rente heeft te maken met de technische verwerking van de doorbelasting. Per saldo is de afwijking het gevolg van de hogere vermogenspositie dan begroot. Onvoorzien Het opgenomen bedrag voor Onvoorzien (overig) bestaat uit twee componenten. De eerste is de post onvoorzien éénmalig welke dient ter dekking van eenmalige lasten. De tweede betreft de post onvoorzien met bestemming waarin onder andere bedragen voor loon- en prijscompensatie zijn gereserveerd.

De besteding van de posten binnen onvoorzien zijn in de volgende tabellen weergegeven. Voor de volledigheid is het verloop van onvoorzien structureel ook zichtbaar gemaakt.

70

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Nr. Begrotingswijziging

Datum besluit raadsvergadering

Bedrag

Bedragen in hele euro's 6.080.001 Onvoorzien eenmalig

Beginstand

-

7-7-2022

83.716

6-10-2022

471.248

(11.05) Correctie reserve jaarovergang / programma dienstverlening

"

44.500

(11.06) Aanschaf Ipads ten behoeve van de gemeenteraad

"

-9.000

(11.10) Actualisering afschrijvingslasten 2022

"

-42.266

24-11-2022

-390.125

22-12-2022

-25.000

(14.06) Betreft opbrengst belastingen en leges

"

167.178

(14.11) Bijdrage kadeherstel zwaaikom van Harinxmakanaal franeker

"

-63.334

(14.12) Plaatsen zonnepanelen gymlokalen Bitgum

"

-15.600

(14.17) Betreft toevoeging saldo onvoorzien eenmalig aan het resultaat

"

-221.317

9 (9.01) Berap I 11 (11.03) Gedeeltelijke vrijval onvoorzien structureel

13 (13.01) Betreft saldo Berap II 14 (14.01) Omroep Zilt

Stand raming begroting na wijziging per 31 december 2022 Nr. Begrotingswijziging

Datum besluit raadsvergadering

Bedrag

Beginstand

102.801

2 (2.02) Structurele doorwerking begrotingswijzigingen 2021 (2.03) Structurele gevolgen Septembercirculaire 2021

27-1-2022

-6.600

"

556.690

(2.03) Structurele gevolgen Decembercirculaire 2021

"

88.908

6 (6.06) Formatie Griffie 8 (8.07) Dotatie aan voorziening Baggeren

21-4-2022

-1.551

7-7-2022

-70.000

10 (10.02) Dekking structurele effecten Jaarstukken 2021 (11.03) Gedeeltelijke vrijval onvoorzien structureel naar 11 onvoorzien eenmalig

7-7-2022

-99.000

6-10-2022

-471.248

"

-30.000

22-12-2022

-70.000

Bedragen in hele euro's 6.080.002 Onvoorzien structureel

(11.04) Niet haalbare bezuiniging leerplicht 14

(14.19) Betreft toevoeging saldo onvoorzien structureel aan het resultaat Stand raming begroting na wijziging per 31 december 2022

Nr. Begrotingswijziging

Datum besluit raadsvergadering

Bedrag

Beginstand

1.306.136

27-1-2022

139.000

Bedragen in hele euro's 6.080.003 Onvoorzien met bestemming 2 (2.01) Reserve jaarovergang 71

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

(2.03) Structurele gevolgen Septembercirculaire 2021

"

1.733.324

(2.03) Structurele gevolgen Decembercirculaire 2021

"

414.000

(2.05) Pilot vroegsignalering schulden

"

-83.052

(2.06) Aaanpassing onderhoudsbudgetten buitensportaccommodaties

"

-202.000

7-4-2022

-34.848

"

-18.500

7 (7.02) Indexering subsidies 8 (8.02) GIDS gelden

12-5-2022

-43.231

7-7-2022

-107.024

9 (9.01) Berap I (9.01) Berap I

7-7-2022

11.904

"

-240.000

10 (10.01) Jaarstukken 2021 - Gevolgen decembercirculaire 2021 11 (11.01) Meicirculaire 2022

7-7-2022

289.229

6-10-2022

443.009

(11.02) Wijzigingen in de personeelsbegroting

"

-36.926

(11.04) Leerplicht

"

-2.903

13 (13.01) Betreft gevolgen septembercirculaire 2022 (13.01) Betreft vrijval onvoorzien met bestemming

24-11-2022

262.117

"

-1.561.935

14 (14.02) Raming Sociaal Domein 2022 (14.10) Invulling bezuinigingstaakstelling bedrijfsvoeringsorganisatie

22-12-2022

-39.000

"

-38.039

(14.14) Loon- & prijscompensatie De Skûle

"

-9.101

(14.17) Betreft toevoeging saldo met bestemming aan het resultaat

"

-1.410.807

22-12-2022

-771.353

4

(4.05) Betreft Herziene begroting Sozawe 2022 -kosten Inburgering (4.07) Aanvulling subsidie Tumba 2022

15 (15.01) Reserve jaarovergang Stand raming begroting na wijziging per 31 december 2022

-

Totaal

-

72

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000

Begroting 2022

Begroting 2022 na wijziging

Realisatie 2022

Verschil

Lasten Overhead Onvoorzien structureel Onvoorzien overig

-14.251 -103 -1.307

-16.078 0 -1

-15.635 0 0

443 0 1

Overige lasten Saldo financieringsfunctie Heffing VPB Totaal Lasten

-1.029 30 0 -16.661

-1.007 145 0 -16.941

-1.056 76 -1 -16.616

-49 -69 -1 325

Baten Overhead

80

230

418

188

Gemeentefonds Lokale heffingen Overige financiële middelen Bespaarde rente / saldo financieringsfunctie

87.706 8.437 234 1.106

99.347 8.375 306 1.106

99.512 8.288 312 1.290

164 -87 6 184

Vennootschapsbelasting Overige baten Totaal Baten

0 407 97.970

0 732 110.097

0 743 110.564

0 11 466

Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserve Saldo na bestemming

81.310 50 81.360

93.156 -4.819 88.338

93.948 -4.819 89.129

791 0 791

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 0.10 0.11 0.3 0.4 0.5 0.61 0.62 0.63 0.64 0.7 0.8 0.9

Mutaties reserves Resultaat van de rekening van baten en lasten Beheer overige gebouwen en gronden Overhead Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Parkeerbelasting Belastingen overig Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds Overige baten en lasten Vennootschapsbelasting (VpB)

73

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Beleidsindicatoren Algemene Dekkingsmiddelen Indicator

Waad Neder Bron hoeke land fte per 1.000 6,67 N.v.t. Eigen gegevens inwoners fte per 1.000 6,54 N.v.t. Eigen gegevens inwoners Kosten per 670,03 N.v.t. Eigen inwoner jaarrekening

Periode Beschrijving

Externe inhuur

Kosten als % 16,64% N.v.t. Eigen van totale jaarrekening loonsom + totale kosten inhuur externen

2022

Overhead

% van totale lasten

2022

Formatie Bezetting Apparaatskosten

Eenheid

11,60

N.v.t. Eigen jaarrekening

74

2022 2022 2022

De formatieve bezetting in fte per 1000 inwoners in 2021. De daadwerkelijke bezetting in fte per 1000 inwoners in 2021. De apparaatskosten per inwoner. De apparaatskosten bestaan o.a. uit kosten voor: personeelslasten, huisvesting, inhuur en automatisering Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen.

Overhead berekend als percentage van de totale lasten van de gemeente.

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Jaarverslag - Paragrafen Inleiding Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) maken de paragrafen verplicht onderdeel uit van de programmaverantwoording. Ze bevatten de verantwoording van wat in de overeenkomstige paragrafen van de programmabegroting is opgenomen. In de paragrafen dienen de beleidslijnen te worden vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten die een groot beslag op de financiële middelen (kunnen) leggen. Het betreft de volgende (door het Rijk voorgeschreven) paragrafen:  Lokale heffingen;  Weerstandsvermogen en risicobeheersing;  Onderhoud kapitaalgoederen;  Financiering;  Bedrijfsvoering;  Verbonden partijen;  Grondbeleid.  Corona (facultatief) In 2020 en 2021 heeft Corona effect gehad op de gemeentelijke begroting. Daarom is de keuze gemaakt om met ingang van 2020 een facultatieve paragraaf toe te voegen aan de jaarstukken, zodat het effect van corona op de gemeentelijke begroting en de genomen beheersmaatregelen inzichtelijk worden gemaakt.

75

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Paragraaf Lokale heffingen Onder de lokale heffingen in de gemeente Waadhoeke vallen de rioolheffing, afvalstoffenheffing, leges, en dergelijke. Voor heffingen waarbij kosten worden verhaald (de rioolheffing, afvalstoffenheffing, leges en lijkbezorgingsrechten) geldt dat de gemeente er geen winst op mag maken en alleen de daadwerkelijke kosten in rekening mag brengen. Om inzicht te geven in de lokale lastendruk nemen wij de onroerende zaakbelasting (OZB) mee in deze paragraaf. Ook de opbrengsten uit parkeerbelasting en reclamebelasting worden geschetst. Beleid In de nota Harmonisatie gemeentelijke belastingen/nota Lokale heffingen is het tariefbeleid van de gemeente Waadhoeke vastgelegd. Enkele uitgangspunten zijn: • Juridisch: de heffing is conform de wet, regelgeving en beleidsregels en is toetsbaar door de belastingplichtige. • Eenvoud: voor de belastingplichtige is de aard van de heffing en de hoogte van de tarieven op herkenbare wijze vastgelegd. De communicatie op de website en in de bijsluiter dient ter ondersteuning en draagt bij aan een voor de burger begrijpelijke uitleg van de in rekening gebrachte heffingen. • Rechtvaardig: de heffing en de hoogte van het tarief moet voldoen aan de norm van redelijkheid en billijkheid. • Beheersbaar: de belastingheffing en -inning wordt binnen een compacte organisatie doelmatig en efficiënt ingericht.

Het streven is de perceptiekosten zo veel mogelijk te beperken. • Verordeningen zijn gebaseerd op de modelbepalingen zoals die door de VNG worden bekendgemaakt. • De hoogte van de te bepalen tarieven is gekoppeld aan de geraamde opbrengsten van de verschillende belastingsoorten in de begroting. • Het streven bij de leges en rechten is kostendekkendheid van de tarieven. • Het beperken van de (negatieve) financiële gevolgen voor een individuele belastingplichtige. Inflatiecorrectie Er wordt inflatiecorrectie toegepast op OZB. Het percentage dat we hiervoor gebruiken is het inflatiepercentage van het CBS t-2. Dit wil zeggen dat we in de begroting 2022 het inflatiepercentage van 2020 hanteren. Reden hiervoor is dat dit percentage reeds vastgesteld is en dus niet aan verandering meer onderhevig is. Subsidieregeling compensatie OZB voor buitensport Op 11 juli 2019 is er een besluit genomen over de harmonisatie van de buitensport. De gemeente legt aanslagen voor de OZB op en de verenigingen kunnen voor compensatie een beroep doen op de subsidieregeling. Stappen naar volledige kostendekkendheid Afgezien van de extra lasten van het vGRP zijn de afvalstoffenheffing en riool- en waterzorgheffing nu ook nog niet volledig kostendekkend.

Het huidige uitgangspunt blijft gehandhaafd namelijk dat de kostendekkendheid niet verder wordt doorgetrokken naar 2022 en 2023 en dit uitgangspunt pas te heroverwegen in de kadernota van 2024-2027. Uitgangspunt is eveneens dat de tarieven voor inwoners minimaal gelijke tred houden met de lastenontwikkeling voor afval en riool. Om het vGRP te kunnen dekken over de gehele looptijd is binnen de planperiode gestart met een ingroeimodel voor dotatie aan de voorziening waarbij het uitgangspunt is dat de extra lasten volledig worden omgeslagen over inwoners en bedrijven (dotatie in verband met het vastgesteld vGRP).

76

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Overzicht opbrengsten OZB en lokale heffingen De opbrengsten zijn weergegeven in onderstaande tabel. Bedragen x € 1.000

2022 primitief

OZB

2022 na wijziging

Rekening 2022

7.755

7.843

7.777

Parkeerbelasting

560

460

440

Reclamebelasting

122

72

71

Rioolheffing

5.803

5.803

5.829

Afvalstoffenheffing

5.694

5.694

5.644

Leges

1.372

1.684

1.801

Begraafplaatsrechten

234

234

170

Marktgelden

16

16

14

Liggelden

47

60

69

21.603

21.866

21.814

Totaal

OZB De OZB kan worden onderscheiden in OZB voor gebruikers van niet-woningen en OZB voor eigenaren van een pand of een perceel grond. De belasting wordt opgelegd als betrokkene op 1 januari 2021 gebruiker is van een niet-woning respectievelijk bij het kadaster staat ingeschreven als eigenaar van een pand of perceel grond. De tarieven 2022 zijn gebaseerd op de taxatiewaarde met als peildatum 01-01-2021. In hierna opgenomen tabel zijn de tarieven 2021 en 2022 verwerkt. Tabel: Tarieven OZB. Het tarief is een percentage van de WOZ-waarde. Woningen

2021

2022

Eigenaarsdeel Totaal Niet woningen

0,1392 0,1392 2021

0,1281 0,1281 2022

Eigenaarsdeel Gebruikersdeel

0,2196 0,1542

0,2229 0,1539

Totaal

0,3738

0,3768

Riool- en waterzorgheffing Afgezien van de extra lasten van het vGRP is de riool- en waterzorgheffing nu ook nog niet volledig kostendekkend. Om het vGRP te kunnen dekken over de gehele looptijd is binnen de planperiode gestart met een ingroeimodel voor dotatie aan de voorziening waarbij het uitgangspunt is dat de extra lasten volledig worden omgeslagen over inwoners en bedrijven (dotatie in verband met het vastgesteld vGRP). Uitgangspunt is eveneens dat de tarieven voor inwoners minimaal gelijke tred houden met de lastenontwikkeling voor riool. Dit heeft geresulteerd in de gewenste/noodzakelijke opbrengsten in de begroting en jaarrekening 2022. De tariefberekening over categorieën is als volgt bepaald:

77

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Categorie Tarief meerpersoonshuisdoudens (MPH) 1 persoonshuishouden Bedrijfsafvalwater of overige niet woning Garagebox of opslagruimte met > 10 m3 waterverbruik Garagebox of opslagruimte met < 10 m3 waterverbruik

Tarief MPH 80% MPH 140% MPH 140% MPH 30% MPH

Recreatieterrein

50% MPH

In onderstaande tabel zijn de tarieven riool- en waterzorgheffing 2021 en 2022 opgenomen van een eenpersoons- en meerpersoonshuishouden. Tabel: Tarief rioolheffing 2021-2022 Waadhoeke (bedragen in € ) 2021 225,60 282,00

Eenpersoonshuishoudens (1) Meerpersoonshuishoudens

2022 235,20 294,00

Effect van de stijging van riool- en waterzorgheffing als gevolg van het nieuwe vGRP (verbreed gemeentelijk rioleringsplan) is hierin opgenomen. Dit is verwerkt in het tarief riool- en waterzorgheffing vanaf 2022. Afvalstoffenheffing Uitgangspunt van de afvalstoffenheffing is dat de tarieven voor inwoners minimaal gelijke tred houden met de lastenontwikkeling voor afval. Afgezien van de extra lasten van de afvalstoffenheffing is deze nu nog niet volledig kostendekkend. Het huidige uitgangspunt blijft gehandhaafd namelijk dat de kostendekkendheid niet verder wordt doorgetrokken naar 2022 en 2023 en dit uitgangspunt pas te heroverwegen in de kadernota 20242027. Dit heeft geresulteerd in de gewenste/noodzakelijke opbrengsten in de begroting en jaarrekening 2022. In onderstaande tabel zijn de tarieven opgenomen van de afvalstoffenheffing 2021 en 2022 van een eenpersoons- en meerpersoonshuishouden. Tabel: Tarieven afvalstoffenheffing 2021-2022 (Bedragen in Euro’s) 2021 228,00 285,00

Eenpersoonshuishoudens (1) Meerpersoonshuishoudens

[1] De tarieven voor eenpersoonshuishoudens zijn genormeerd op 80% van de meerpersoonshuishoudens.

78

2022 236,00 295,00

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Kostendekkendheid heffingen De riool- en waterzorgheffing en de afvalstoffenheffing mogen ten hoogste kostendekkend zijn. Aan de hand van onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid inzichtelijk gemaakt. De geraamde dekkingspercentages in de primitieve begroting 2022 waren respectievelijk 92% voor riool- en waterzorgheffing en 95 % voor afvalstoffenheffing. Het verschil tussen het geraamde dekkingspercentage 2022 voor riool- en waterzorgheffing (92%) en het gerealiseerde dekkingspercentage voor riool- en waterzorgheffing (101%) wordt met name veroorzaakt doordat de werkelijk uitgaven riool- en waterzorgheffing lager zijn dan de geraamde uitgaven, de gerealiseerde BTW en overhead zijn dientengevolge ook lager dan de raming. Het werkelijke percentage overhead (11,60%) is eveneens lager dan het geraamde percentage overhead (11,99%), dit heeft eveneens een budgettair effect. Het geraamde dekkingspercentage 2022 voor afvalstoffenheffing (95%) en het gerealiseerde dekkingspercentage voor afvalstoffenheffing (97%) zijn nagenoeg identiek. Ook hier geldt dat het lagere werkelijke percentage overhead zijn doorwerking heeft in het dekkingspercentage. Kostendekkendheid

Riool- en waterzorgheffing 2022

Afvalstoffenheffing 2022

4.360

5.344 1.152

221

270

4.581

4.462

Overhead 11,60%*

531

518

BTW Totale kosten Opbrengst heffing

650

862

5.763 5.829

5.842 5.644

Dekkingspercentage

101%

97%

Bedragen x €1.000 Lasten taakveld inclusief toerekeningen Baten taakveld exclusief heffingen Kwijtscheldingen Netto lasten taakveld Toe te rekenen kosten

* Het overheadpercentage wordt berekend op basis van de verhouding overhead / begrotingstotaal.

Lokale lastendruk Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) brengt jaarlijks de Atlas van de lokale lasten uit. De Atlas van de lokale lasten presenteert de bruto woonlasten in vergelijking tot omliggende gemeenten. Voor een vergelijking met andere gemeenten verwijzen we naar www.coelo.nl. Leges Tot de rechten worden de leges gerekend, zoals leges voor een paspoort, rijbewijs, omgevingsvergunning, enzovoort. Uitgangspunt bij deze rechten is, voor zover de tarieven niet door het Rijk worden voorgeschreven, dat ze zo veel mogelijk kostendekkend dienen te zijn. De hogere leges die zijn ontvangen in het kalenderjaar 2022 worden voornamelijk veroorzaakt door niet geraamde degeneratievergoedingen (schaderegeling ingravingen kabels en leidingen). Kwijtscheldingsbeleid Voor inwoners met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van kwijtschelding van de geheven belasting. Het gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid maakt onderdeel uit van het gemeentelijk minimabeleid. 79

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Het percentage van de bijstandsnorm dat ten behoeve van de beoordeling of een verzoek wel of niet kan worden gehonoreerd is gesteld op 100%. Gelet op dit gegeven kan worden gesteld dat maximaal gebruik wordt gemaakt van de wettelijke vrijheden op dit gebied. Kwijtschelding is alleen mogelijk voor de onroerende zaakbelastingen, de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing. De bedragen aan kwijtgescholden afvalstoffenheffing en riool- en waterzorgheffing worden verdisconteerd in de desbetreffende heffingen. In de begroting 2022 is een raming van € 500.000 opgenomen. De realisatie in 2022 is € 484.749.

80

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing A. Gekwantificeerde risico's Incidentele risico’s die de gemeente Waadhoeke loopt betreffen met name risico’s in de grondexploitatie en kapitaalgoederen. Het totaal aan incidentele risico’s bepaalt de benodigde incidentele weerstandscapaciteit. Echter door de maximale gevolgen van de individuele risico’s bij elkaar op te tellen ontstaat een te negatief oordeel over de risico’s. Want niet alle risico’s doen zich in één jaar voor in hun maximale omvang. Daarom wordt een inschatting gemaakt van de kans dat een risico zich voordoet en de financiële impact hiervan. Klasse kans Klasse 1 2 3 4 5

Kans Zeer klein (1-20%) Klein (21-40%) Gemiddeld (41-60%) Groot (61-80%) Zeer groot (81-100%)

Financiële impact 5% 25% 50% 75% 95%

Voorbeeld: Stel een project van € 5 miljoen. Het financiële risico wordt bepaald op € 1 miljoen. De kans dat dit risico zich voordoet wordt geschat op klein (klasse 2). De bijbehorende financiële impact bedraagt 25%. De benodigde incidentele weerstandscapaciteit voor dit project wordt berekend op € 250.000. Wanneer een complex in de berekening een positief resultaat laat zien, kan er wel een risico zijn dat door onvoorziene omstandigheden een financieel risico ontstaat. Voor een aantal complexen in de grondexploitatie wordt een negatief resultaat verwacht en is voor de grootte hiervan een voorziening opgenomen. Het is niet uitgesloten dat ook het deel wat niet afgedekt wordt door een voorziening een risico vormt. Voor de volledige systematiek hoe risico’s te kwantificeren wordt verwezen naar de nota Weerstandsvermogen & Risicobeheersing (Raad 25 november 2021). Hierin wordt een ratio weerstandsvermogen aanbevolen tussen 1,0 en 1,4. Op basis van de beoordelingstabel weerstandsvermogen wordt dit gekwalificeerd als ‘voldoende’. Wanneer uit berekeningen in de programmabegroting blijkt dat de ratio lager is dan 1,0 moeten maatregelen genomen worden om het weerstandsvermogen binnen de meerjarenplanperiode op peil te brengen.

Beschikbare incidentele weerstandscapaciteit De ratio weerstandsvermogen bedraagt: = > 1,0 en <1,4 Benodigde incidentele weerstandscapaciteit Daarnaast is de ondergrens van de algemene reserve bepaald op € 15,0 miljoen (nota Reserves en Voorzieningen, Raad 20 mei 2021). De hoogte van de vrij besteedbare reserve is daarom een combinatie van alles boven de ratio weerstandsvermogen van 1,0 met in achtneming van deze ondergrens. Alle bedragen in de volgende tabellen zijn x € 1, tenzij anders vermeld. Voor de hierna geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s is een rapporteringsondergrens voor het maximale financiële risico gehanteerd van € 250.000 of lager indien er bijzondere omstandigheden zijn. Oftewel maximale financiële risico’s onder de € 250.000 worden in principe niet gepresenteerd.

81

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Berekeningsmethode omvang weerstandscapaciteit Voor de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit worden de risico's met een financieel negatief gevolg als onderstaand meegerekend in de simulatie: 1. Risico's met een structureel gevolg vermenigvuldigen met de factor 2; 2. Als zekerheid 90% hanteren; 3. De uitkomst vermenigvuldigen met de factor 1,2. Risico: Waddenglas Waddenglas is een tuinbouwgebied ten zuiden van Sexbierum. Het betreft een gebied dat vanaf 2008 in samenwerking met de provincie Fryslân en de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (R.V.O.) tot stand is gekomen. Nadat de koopovereenkomst met Friss Holding b.v. in oktober 2022 is ontbonden hebben R.V.O, de Provincie en de gemeente Waadhoeke het besluit genomen om de samenwerking Waddenglas te beëindigen. De financiële afrekening is in de boekwaarde verwerkt. De gemeente Waadhoeke zal nu de grondexploitatie Waddenglas zelfstandig op zich nemen. Inclusief de afkoopsommen van R.V.O. en de Provincie van in totaal € 6.886.786 is de boekwaarde per 1-1-2023 €8.446.866. De gemeente Waadhoeke kan zelfstandig over ruim 50 ha. grond van Waddenglas beschikken. Deze 50 ha. ligt in het zoekgebied en biedt een kans bij de ontwikkeling van een energielandschap. Of dit een goede kans is zal blijken uit het lopende onderzoek naar de haalbaarheid van een energielandschap.

De resultaten van dit onderzoek worden medio 2023 verwacht. De verkoop van Waddenglas als tuinbouwgebied is daarom voorlopig stop gezet in afwachting van de conclusies uit het onderzoek over de haalbaarheid van een energielandschap. Uitgaande van de huidige status van glastuinbouw (er is nog geen ander besluit genomen) en stel dat een verkoop voor glastuinbouw in 2025 plaats vindt, dan wordt het verlies op de grondexploitatie geraamd op ca. € 0,5 miljoen. Momenteel wordt vooral ingezet op het onderzoek naar een energielandschap. De financiële uitkomsten van de exploitatie van een energielandschap zijn op dit moment (mede door de ontwikkelingen op de energiemarkt) lastig te voorspellen. Gelet op de onzekerheid wordt voorgesteld om de huidige voorziening van ca. € 2,25 miljoen te handhaven. Het maximaal risico wat kan ontstaan is dat de gronden uiteindelijk een agrarische waarde hebben van ongeveer € 5,7 miljoen. Het verschil van € 3,45 miljoen (tussen de waarde van de voorziening en de agrarische waarde van de gronden) is derhalve het risico. De kans hierop wordt echter zeer klein ingeschat. Risicobeheersing De risico’s worden zoveel mogelijk beperkt door beheersmaatregelen. Dat betekent de kosten beperken. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 3.450.000

Zeer klein (5%)

I

1

Risico: Kie-1 Kie is een bedrijventerrein aan de zuidwestkant van Franeker. De belangstelling voor de kavels is goed te noemen. De boekwaarde wordt per 01-01-2023 op € 1,693 miljoen geraamd. Waarschijnlijk zal de grex in 2025 sluiten met een tekort van ca. € 1,3 miljoen. Hiervoor is een voorziening is getroffen. Het verschil tussen de boekwaarde en de voorziening is 0,4 miljoen. De kans dat het tekort groter wordt kan als zeer klein beoordeeld worden.

82

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Risicobeheersing Naast het beheersen van de kosten wordt middels contacten met ondernemer de verkoop van kavels gestimuleerd. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 400.000

Zeer klein (5%)

I

1

Risico: Project Alvestêdewyk De Alvestêdewyk is de uitbreidingslocatie voor woningbouw van Franeker. De eerste fase is in ontwikkeling en wordt inmiddels woonrijp gemaakt. Ongeveer 150 woningen zijn gerealiseerd. Voor de tweede fase is een uitwerkingsplan opgesteld en dit deel is inmiddels bouwrijp gemaakt. Voor beide fasen geldt overigens wel dat de gronden door de gecontracteerde marktpartij zijn afgenomen en afgerekend. De woonwijk wordt door deze marktpartij, o.b.v. een exploitatieovereenkomst ontwikkeld. De gemeente heeft de gronden (fase 3 en 4) in eigendom. De zogenaamde grondbank. In 2007 heeft de eerste uitname (fase 1 en 2) van gronden door de marktpartij plaatsgevonden voor een bedrag van bijna € 5 miljoen. Contractueel diende in 2013 de grondbank volledig te zijn afgenomen. Deze afname heeft echter niet plaats gevonden. Er is een juridische procedure gestart om alsnog nakoming van het contract te vorderen. Medio 2016 heeft de Rechtbank uitgesproken dat de marktpartij de gronden moet afnemen. Deze overdracht heeft op 25 augustus 2016 plaatsgevonden. Door de marktpartij is vervolgens een gerechtelijke procedure bij het Gerechtshof aangespannen. Op 27 november 2018 heeft het Gerechtshof vonnis uitgesproken, waarbij de uitspraak van de Rechtbank is vernietigd en de gemeente medewerking heeft verleend aan terug levering en betaling.

Feitelijk betekent dit dat de gemeente eind december 2018 het eigendom heeft gekregen van de gronden gelegen in de 3e en 4e fase. In 2022 is een proces met de marktpartij afgesproken over de grondbank en dus ook over de ontwikkeling van fase 3 en 4 . Samen met de marktpartij wordt verkend hoe de financiële last van de grondbank kan worden opgelost en hoe de samenwerking bij de ontwikkeling van fase 3 en 4 het beste kan worden vorm gegeven. Bij deze verkenning wordt een onafhankelijk externe deskundige ingeschakeld die zowel het vertrouwen heeft van de marktpartij als van de gemeente. Risicobeheersing Zorgvuldig handelen zowel aangaande de juridische procedure als ook richting de marktpartij. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 12.600.000

Klein/gemiddeld (35%)

I

1

Risico: Baggerplan 2022-2030 In het door de raad op 11 november 2021 vastgestelde baggerplan 2022-2030 zijn de volgende waterwegen niet meegenomen: - watergangen gelegen in het landelijk gebied, deze zijn voor ca. 90 % in onderhoud bij het waterschap - nautisch vaarwater (dit is water bestemd voor (recreatie) scheepvaart), bestaande uit “opfearten” die niet als vaarweg zijn geclassificeerd, - reeds overgedragen (secundaire en hoofd)watergangen in de voormalig gemeente Menameradiel die binnen de Overdracht Stedelijk Waterbeheer (OSW) vallen. Deze watergangen zijn in beheer en onderhoud overgegaan naar het Wetterskip Fryslân .

83

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Het wel of niet baggeren voor ander gebruik dan waterafvoer (zogenaamde natte profiel) is een keuze en geen wettelijke verplichting. Het op peil houden voor de waterafvoer van deze wateren ligt bij de eigenaar. De uitvoering van het vastgestelde baggerplan is in 2022 opgepakt. Gekozen is om eerst de wateren in het kader van het stedelijk water en de overdracht hiervan uit te voeren. Hiervoor is een bestek op de markt gebracht. Uitvoering vindt plaats in 2023. Na de uitvoering is het stedelijk water op niveau en vindt afrekening en overdracht plaats aan het Wetterskip. Mogelijk komen er onvoorziene milieurisico's in de uitvoering. Risicobeheersing: zorgvuldige uitvoering. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€0

Gemiddeld (50%)

I

1

Risico: Alternatieven in beheerplannen In de vastgestelde beheerplannen (voor wegen, kunstwerken openbaar groen, gebouwen en openbare verlichting) zijn ten aanzien van het groot onderhoud alternatieven doorgevoerd die gericht zijn op kostenbesparing. Het onderhoudsniveau is bepaald op veilig, sober doch doelmatig. Keerzijde hiervan is dat op termijn het aan te pakken onderhoud behoorlijk groter wordt. De kans is aanwezig dat het onderhoud toch eerder uitgevoerd moet worden. Dit brengt een risico met zich mee. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en een gemiddelde kans. Risicobeheersing Door werk met werk te maken wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten laag gehouden. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 1.000.000

Gemiddeld (50%)

I

1

Risico: Seizoenschade gemeentelijke kapitaalgoederen Extremere weersomstandigheden zorgen voor een grotere belasting van de kapitaalgoederen. Dit brengt het risico van ongepland onderhoud met zich mee. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en de kans op klein. Risicobeheersing Door inspecties wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten beperkt gehouden. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 1.000.000

Klein (25%)

I

1

Risico: Misschatting in beheerplannen De kosten voor vervanging en groot onderhoud in beheerplannen is gebaseerd op inspecties en reële schattingen. In totaal bedraagt de omvang van de beheerplannen in de planperiode afgerond € 10.000.000. Er is een kans op misschatting, voordelig en nadelig. Dit kan leiden tot extra kosten, stel 5%. Door de economische situatie wordt door partijen hoger ingeschreven dan in de afgelopen jaren. Daardoor is er amper meer sprake van aanbestedingsvoordelen. Ten tijde van de Covid-

84

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

pandemie en de oorlog in Oekraine zijn de prijzen van grondstoffen veel verder gestegen dan voorzien. Risicobeheersing Regelmatig actualiseren van kostenramingen. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 500.000

Klein (25%)

I

1

Risico: Vervuilde bodemlocaties Gevallen van bodemverontreiniging zijn bekend als er eerder een bodemonderzoek heeft plaatsgevonden (en de resultaten daarvan ook bij de gemeente en/of provincie bekend zijn). Ook potentiële gevallen van bodemverontreiniging zijn eerder door de provincie (als bevoegd gezag Wet bodembescherming) geïnventariseerd op basis van historische activiteiten (zoals voormalige fabrieken, brandstoffenopslagen of stortplaatsen) die mogelijk gevolgen kunnen hebben voor de aanwezige bodemkwaliteit. Deze gegevens staan geregistreerd in het bodeminformatiesysteem van de provincie, FUMO en Friese gemeenten (die zijn aangesloten bij de shared service voorziening). Daarnaast heeft de gemeente een generieke bodemkwaliteitskaart (inclusief PFAS) voor het grondgebied vastgesteld. Daarmee is de huidige situatie van de aanwezige bodemkwaliteit adequaat in beeld. Bij de voorbereidingen van nieuwe ontwikkelingen, wijzigingen van bestemmingsplannen, eigendomstransacties, nieuwbouwplannen e.d. geldt dat er onderzoek dient te worden uitgevoerd naar de verschillende aspecten die bij de uitvoerbaarheid van een ontwikkeling een rol (kunnen) spelen, waaronder ook het uitvoeren van een verkennend bodemonderzoek. Op basis van actuele onderzoeksresultaten toetst de gemeente of de bodem milieu hygiënisch geschikt is voor de geplande vorm van bodemgebruik.

Bij het actualiseren van onderzoeksgegevens of bij het uitvoeren van nieuw bodemonderzoek komt soms nieuwe informatie over de bodemkwaliteit naar voren. Heel soms wordt daarbij onverwacht een ‘nieuw geval’ van een oude bodemverontreiniging aangetroffen (wettelijk uitgangspunt hiervoor is dat deze is ontstaan vóór 1987, want daarna geldt de wettelijke zorgplicht) die nog niet eerder is ontdekt. Dat valt op voorhand (zonder onderzoek) doorgaans niet te voorzien en vormt in die zin in enige mate een risico voor de gemeente, voor zover het gemeentelijk eigendom betreft en er ter plaatse ontwikkelingen spelen die van belang zijn in relatie tot het beoogde bodemgebruik. Risicobeheersing Afwijkingen melden via reguliere P&C-cyclus. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 500.000

Klein (25%)

I

1

Risico: Vangnetuitkering WWB (Dienst SoZaWe) Gemeenten dienen tekorten op de budgetten van taakveld 6.63 Inkomensregelingen (programma 7 Sociaal Domein) zelf aan te vullen. Als het tekort oploopt bestaat de mogelijkheid voor compensatie, oftewel een vangnetuitkering. Om voor compensatie in aanmerking te komen moet aan een groot aantal voorwaarden voldaan worden. Waadhoeke komt in 2023 niet in aanmerking voor een vangnetuitkering, omdat er geen sprake is van een tekort.

85

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Risicobeheersing Initiatieven nemen en alert zijn om te voldoen aan de regels voor toekenning. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€0

Klein (25%)

I

1

Risico: Kosten Sociaal Domein De belangrijkste financiële risico’s zijn het open eind karakter van Zorg voor jeugd en Wmo en de uitvoering van de Participatiewet. Daarbij zijn de demografische ontwikkelingen een belangrijke factor. De bevolking van Waadhoeke wordt ouder en de middelen volgen deze groei niet exact 1 op 1. Ook is de informatiestroom nog niet zodanig dat we een exact beeld hebben van de jaarlijks te verwachten uitgaven. Dit geldt met name voor het onderdeel Jeugd. De gemeente kan elk jaar een nieuwe groep jongeren krijgen die een geheel andere zorgbehoefte/zorgzwaarte heeft dan de groep die het jaar ervoor hulp nodig had. Bij de uitvoering van de Participatiewet is van belang, dat uitvoering wordt gegeven aan de implementatie van de Business Case Fryslân West/Empatec. Deze geeft financieel gezien een stabiel beeld. Voor de risicoberekening is de realisatie van programma 7 Sociaal Domein als basis genomen, met een risico van 10%. Risicobeheersing Nauwkeurig monitoren van de inkomsten en uitgaven binnen de P&C cyclus. Implementatie beheersmaatregelen m.b.t. GR Fryslân-West (rapport KoxkdeVoogd). Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 4.954.000

Gemiddeld (50%)

S

2

Risico: Gewaarborgde leningen Naast gewaarborgde leningen via de WSW (waarborgfonds sociale woningbouw) staat de gemeente ook rechtstreeks garant voor leningen aan o.a. diverse woningstichtingen (Stichting Accolade en Stichting Wonen Noordwest Friesland). Bruto bedraagt het gewaarborgde bedrag aan leningen en garanties ongeveer € 596,7 miljoen. Deze is als volgt opgedeeld in verschillende borgstellingspercentages: - € 79,9 miljoen voor 50% gewaarborgd (€ 42,0 miljoen); - € 8,6 miljoen voor 82,3 % (€ 7,1 miljoen); - € 15,3 miljoen voor 8,167% (€ 1,2 miljoen); - € 34,8 miljoen voor 2,429% (€ 844.000); - € 149,5 miljoen voor 0,328% (€ 500.000); - € 247,6 miljoen voor 0,257% ( € 636.000); - € 22,4 miljoen voor 0,048% ( € 11.000). Dit risico wordt als nihil beschouwd. Voor het resterende bedrag van € 38,6 miljoen (€ 596,7 miljoen – € 79,9 miljoen - € 8,7 miljoen - € 15,3 miljoen - € 34,8 miljoen - €149,5 miljoen - 247,6 miljoen 22,4 miljoen) staat de gemeente voor 100% garant. De kans dat een beroep gedaan wordt op de garantstelling van de gemeente is zeer klein, maar wel aanwezig. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 38.600.000

Zeer klein (5%)

I

86

1

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Risico: Verstrekte langlopende leningen De gemeente heeft in het verleden een aantal langlopende leningen verstrekt aan o.a. De Bildtse Slag (gymlokaal) waarvan de restantsom nog € 825.000 is. Daarnaast is er een lening toegezegd aan de MFC Menaam van € 472.000. De kans dat een lening niet wordt afgelost aan de gemeente is zeer klein maar wel aanwezig. Voor verstrekte langlopende geldleningen is een bestemmingsreserve gevormd. Stand per 1 januari 2022: € 106.609. Risicobeheersing De mogelijkheden van risicobeheersing zijn beperkt. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 1.297.000

Zeer klein (5%)

I

1

Risico: Inrichtingsplan Franekeradeel-Harlingen Door jarenlange gas- en zoutwinning in Waadhoeke is schade ontstaan door bodemdaling. Deze bodemdaling is vooral voor de landbouw en de waterhuishouding een groot probleem. Om de schade te herstellen/compenseren is het Gebiedsproject Franekeradeel-Harlingen opgestart. In het inrichtingsplan zijn maatregelen opgenomen gericht op verbetering van de waterhuishouding, infrastructuur, recreatie, landschap en cultuurhistorie. Ook zit een ruilverkaveling in het plan. Bij dit project is een groot aantal partijen betrokken: Provincie Fryslân (projectleiding), Wetterskip Fryslân, Frisia Zout BV, Vermillion Gas&Oil, gemeente Harlingen, gemeente Waadhoeke (de betalende partijen), Agrarische sector, Federatie van Dorpsbelangen en de Friese Milieufederatie. Het totale plan bevat ongeveer € 50 miljoen aan maatregelen. De gemeente Waadhoeke draagt ongeveer € 3,7 miljoen bij aan het plan. Hierin is inbegrepen € 1,8 miljoen voor de Maatschappelijke Plus. De Maatschappelijke Plus heeft met name betrekking op de herinrichting van de dorpen Sexbierum, Oosterbierum en Tzummarum. De uitvoering van werken in het kader van de bodemdaling is zo goed als afgerond en de aanbestedings- en uitvoeringsrisico's worden als zeer klein geschat en worden gerelateerd aan de bijdrage van de gemeente. Na afrekening van de MP is er nog restbudget beschikbaar.

Dit restbudget wordt weer ingezet in de streek. De grondaankopen voor met name de ruilverkaveling worden door de betalende partijen voor gefinancierd: totaal voor plm. € 15 miljoen. De financiering door Waadhoeke bedraagt plm. € 750.000. Bij de afronding van de ruilverkaveling (gepland in 2024) worden de betalingen terug gestort. Sluitstuk van het Inrichtingsplan is de ruilverkaveling. Daarin wordt een aantal ha. toebedeeld aan de gemeente. Zoals de ondergrond voor de verbreding van de Ottemaleane/Kapellewei, de ondergrond van het fietspad Tzummarum - Boer en de landbouwweg ten zuiden van Pietersbierum. De uiteindelijke eindafrekening van dit Inrichtingsplan kan afwijken van het beschikbare budget waardoor het niet past binnen het beschikbaar gestelde budget van € 3.700.000. Er is nog wel een aantal risico's zoals de bijdrage van de gezamenlijke eigenaren en de hoge kostenstijgingen van de laatste jaren. De kans op overschrijding van het beschikbare budget wordt nog als klein ingeschat. Risicobeheersing Voor het gehele plan is een risicoanalyse gemaakt. Deze analyse wordt gebruikt bij de uitvoering en monitoring van het inrichtingsplan.

87

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 3.700.000

Zeer klein (5%)

I

1

€ 750.000

Zeer klein (5%)

I

1

Risico: Verzelfstandigd Openbaar Onderwijs Financiële verantwoordelijkheid bij verzelfstandigd openbaar onderwijs. Als er tekorten ontstaan bij het openbaar onderwijs blijven de gemeenten eindverantwoordelijk. Risicobeheersing Een commissie van toezicht bestaande uit bestuurders. Periodieke (kwartaal) rapportages en periodiek overleg. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 1.000.000

Klein (25%)

I

1

Risico: Geluidswal Menaam In 2008 is een aanlegvergunning door de gemeente Menameradiel afgegeven. Er zijn nadien vele juridische bestuursrechtelijke procedures gevoerd over deze vergunning en over de omvang, vormgeving en samenstelling van deze grondwal. De vergunninghouder i.c. de voormalige grondeigenaar is bij dagvaarding van 16 april 2021 een civiele procedure gestart bij de rechtbank Noord-Nederland, locatie Leeuwarden i.v.m. onrechtmatig genomen, althans door de rechter vernietigde besluiten van de gemeente en de provincie Fryslân. Bij akte d.d. 21 juli 2021 heeft zij haar eis gewijzigd. Zij vordert dat de gemeente en de provincie hoofdelijk worden veroordeeld een bedrag te voldoen van afgerond € 2.378.342 vermeerderd met rente en kosten. De advocaat van de gemeente, de provincie en de verzekeraars van beide overheden heeft in het najaar van 2021 een conclusie van antwoord ingediend. Partijen zijn vervolgens in overleg gegaan om te proberen de zaak in der minne te regelen. De procedure bij de rechtbank wordt zolang aangehouden. Bij dagvaarding van 31 december 2021 is een andere voormalige eigenaar van de grondwal een procedure gestart tegen de gemeente. Partijen zijn tezamen met de provincie en de verzekeraars van de beide overheden in overleg getreden. in 2022 is tussen partijen een schikking bereikt, waarna de procedure bij de rechtbank is doorgehaald.

Risicobeheersing De gemeente heeft de best estimate, die is opgesteld door het door de verzekeraar ingeschakelde expertisebureau Lengkeek, ontvangen. Lengkeek heeft de schade ingeschat op circa € 485.000. De verzekeraar heeft laten weten, dat voor vermogensschade een verzekerd bedrag van € 1.250.000 per aanspraak geldt. Dit bedrag behelst de kosten voor verweer en een eventuele schadevergoeding. Zoals hierboven aangegeven is er reeds een schadevergoeding uitgekeerd. Het verzekerd bedrag is verminderd met een bedrag van € 82.500 tot een bedrag van € 1.167.500 minus de kosten van verweer. De vordering in de nog lopende zaak is blijkens de akte hoger dan het verzekerd bedrag. Uitgaande van de best estimate en de hoofdelijke aansprakelijkheid tussen de beide overheden is de kans gering, dat de gemeente voor een deel van het uiteindelijke schadebedrag niet verzekerd is. Niettemin dient de gemeente nog wel met de mogelijkheid rekening te houden dat niet alle schade verzekerd is.

88

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€0

Gemiddeld (50%)

I

1

Risico: Plafond BTW Compensatiefonds (BCF) Het is onzeker wat de ruimte onder het Plafond van het BTW Compensatiefonds gaat doen in de komende jaren en of er ruimte blijft onder het plafond. De ruimte kan ook negatief worden. In dat geval komt de negatieve ruimte ten laste van het gemeentefonds. Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft in afstemming met de VNG en de provinciale toezichthouders een advies opgesteld. Gemeenten mogen voor de ruimte onder het plafond maximaal rekening houden met de laatst gerealiseerde ruimte. De laatst gerealiseerde ruimte dateert uit 2021 (afgerond € 850.000 voor Waadhoeke). Uit voorzichtigheid wordt er rekening gehouden gehouden met 50% van de nieuwe ruimte in de meerjarenraming (€ 425.000). De definitieve afrekening volgt in de meicirculaire van 2023. Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 425.000

Zeer Klein/klein (10%)

S

2

Risico: Stelpost Arbitragecommissie Jeugd Rijk en VNG werken op dit moment aan de Hervormingsagenda jeugdzorg. Deze zal naar verwachting dit najaar worden afgerond. Vooruitlopend hierop zijn voor de jaren 2022 en 2023 reeds aanvullende, incidentele middelen toegevoegd aan het gemeentefonds, in lijn met de financiële reeks van de uitspraak van de Commissie van Wijzen (CvW). Voor 2024 en verder zijn de bedragen dus nog niet geconcretiseerd. Daarom zijn aanvullende afspraken gemaakt over de bedragen die gemeenten mogen opnemen in hun meerjarenraming in verband met het toezicht door de provincies. De aanpassingen van de ramingen vormen geen budgettaire garantie. Voor Waadhoeke betreft het de volgende bedragen: 2024 € 3.700.000, 2025 € 3.400.000 en 2026 € 2.400.000. In 2023 is er nog geen financieel risico. Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 3.700.000

Zeer klein (5%)

S

1

Risico: Nieuw verdeelstelsel Gemeentefonds Het nieuwe verdeelstelsel wordt 1 januari 2023 ingevoerd. Op basis van de laatste doorrekening op basis van de laatste gegevens zal dit voor de gemeente Waadhoeke uitkomen op een klein voordeel per inwoner. Derhalve is de inschatting dat het risico nihil is. Pas ten tijde van de invoering kan het werkelijke effect berekend worden. Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. We zijn aangehaakt bij de Friese lobby. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€0

Gemiddeld (50%)

S

89

1

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Risico: APPA ontslaguitkering Na het wethouderschap ontvangt een wethouder een APPA-ontslaguitkering, tenzij hij/zij de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt. Dit is geregeld in de Algemene Pensioenwet Politieke Ambtsdragers (APPA). Het maakt daarbij niet uit wat de reden van het beëindigen van het wethouderschap is. Als een wethouder niet terugkeert na de gemeenteraadsverkiezingen of in een nieuw college niet wordt herbenoemd, in alle gevallen heeft de oud-wethouder recht op een ontslaguitkering. De ontslaguitkering komt volledig ten laste van de gemeente, waar de oud-wethouder werkzaam is geweest. De hoogte van de uitkering is het eerste jaar 80% en de rest van de uitkeringsduur 70% van de laatstgenoten wedde. De duur van de uitkering is afhankelijk van de leeftijd van de wethouder en de periode van het wethouderschap en bedraagt maximaal 3 jaar en 2 maanden. Nieuwe of hogere inkomsten tijdens de periode van de ontslaguitkering worden met de uitkering verrekend. Op dit moment bedraagt het aantal ontslaguitkeringen aan voormalig wethouders 4. Eén daarvan betreft een verlengde uitkering vanwege langdurige arbeidsongeschiktheid. De kosten daarvan worden deels gedekt uit een AO-verzekering. Daarnaast is er bij één ontslaguitkering sprake van nieuwe inkomsten, die met de uitkering worden verrekend.

Risicobeheersing Voor de lopende en nieuwe ontslaguitkeringen is een voorziening getroffen. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 200.000

Gemiddeld (50%)

I

90

1

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

Verzameltabel risicobeheersing Risico Bedragen x € 1

Toelichting risico

Maximaal financieel risico

Kans S/I Factor

Grondexploitatie Waddenglas

Belangrijkste risico is een stagnerende ontwikkeling van de glastuinbouwsector.

3.450.000 5%

I

1

Kie-1

Belangrijkste risico is de stagnerende verkoop. Er is een voorziening gevormd, deze is al in mindering gebracht op het financieel risico.

400.000 5%

I

1

Alvestedenwyk

Grond weer in eigendom bij gemeente, diverse scenario's denkbaar, onzekerheid over nog te nemen besluit.

12.600.000 35%

I

1

0 50%

I

1

1.000.000 50%

I

1

1.000.000 25%

I

1

500.000 25%

I

1

500.000 25%

I

1

Totaal risico grondexploitatie

16.450.000

Kapitaalgoederen Beheerplannen, Baggerplan 2022-2030

Niet opgenomen werkzaamheden in het baggerplan 2022-2030

Beheerplannen, alternatieven

In de beheerplannen zijn ten aanzien van het groot onderhoud alternatieven doorgevoerd gericht op kostenbesparing. Beheerplannen, seizoenschade Het onderhoudsniveau is gesteld op sober doch doelmatig. Keerzijde hiervan is dat de kans op acuut op te pakken achterstallig onderhoud Beheerplannen, misschatting

Beheerplannen, vervuilde bodemlocaties Totaal risico kapitaalgoederen

De kans is aanwezig dat extra onderhoud moet worden uitgevoerd. Dit brengt een risico met zich mee. Niet alle vervuilde bodemlocaties binnen de gemeente zijn in beeld gebracht.

3.000.000

Overige financiële risico's met een incidenteel karakter Vangnetuitkering WWB

Risico op (gedeeltelijk) niet honoreren aanvraag

0 25%

I

1

Sociaal Domein

Variabelen m.b.t. inkoop en het aanbieden van zorg zijn nog onzeker. De gemeente staat borg voor leningen aan diverse organisaties en stichtingen Risico dat de leningen niet worden terugbetaald door de desbetreffende organisatie

4.954.000 50%

S

2

38.600.000 5%

I

1

1.297.000 5%

I

1

3.700.000 5%

I

1

Gewaarborgde leningen Langlopende leningen Inrichtingsplan FranekeradeelHarlingen

Aanbestedings- en uitvoeringsrisico's. Inclusief de maatschappelijke plus.

91

Gemeente Waadhoeke Risico Bedragen x € 1

Jaarstukken 2022 Toelichting risico

Maximaal Kans S/I Factor financieel risico 750.000 5% I 1

Voorfinanciering grondaankopen Openbaar Onderwijs Geluidwal Menaam

Verzelfstandigd openbaar onderwijs, gemeenten eindverantwoordelijk Juridische procedure

Plafond BCF

Ruimte onder plafond BCF

Stelpost Jeugd

Extra structurele middelen jeugd

Nieuw verdeelstelsel gemeentefonds APPA ontslaguitkering

Effect herijking van het gemeentefonds APPA ontslaguitkering wethouders

1.000.000 25%

I

1

0 50%

I

1

425.000 10%

S

2

3.700.000 5%

S

1

0 50%

S

1

200.000 50%

I

1

Totaal overige financiële risico's

54.626.000

Totaal benoemd risico

74.076.000

De ratio weerstandsvermogen bedraagt:

€ 13.495.000 € 16.200.000

= 0,83 (matig)

De stand van de algemene reserve is tot en met de 4e begrotingswijziging 2023, aangevuld met claims en andere verplichtingen. De kwantificering van de gelopen risico's is met behulp van Naris berekend op € 16,9 miljoen. Hierbij dient er rekening worden gehouden dat er een reserve grondexploitatie is gevormd ter dekking van de risico's binnen de grondexploitatie. De stand van de reserve grondexploitatie is per 31-12-2022 € 746.343 (afgerond € 0,7 miljoen). Hierdoor wordt er ingeschat dat de gemeente € 16,2 miljoen aan risico's loopt (€ 16,9 miljoen - € 0,7 miljoen).

92

Gemeente Waadhoeke

Jaarstukken 2022

B. Niet gekwantificeerde risico's, ontwikkelingen en onzekerheden De niet-gekwantificeerde risico’s hebben ook een (negatief) effect op de bedrijfsvoering en/of de financiële positie. Het effect is echter niet meetbaar gemaakt in euro’s. Hieronder is een groot aantal risico’s en onzekerheden benoemd, zowel eenmalig, structureel, groot, klein, etc. De volgorde van presentatie geeft geen indicatie van prioriteit of rangorde. Materieel begrotingsevenwicht De (meerjaren) begroting moet materieel in evenwicht zijn, dat wil zeggen, dat structurele lasten gedekt moeten worden door structurele baten. Omdat een gemeente per definitie meer wensen dan mogelijkheden heeft zal er altijd spanning op de beschikbare middelen en dus ook op het begrotingsevenwicht staan. Daarnaast zullen zich onmiskenbaar autonome ontwikkelingen voordoen waarmee geen rekening kon worden gehouden. Risicobeheersing Om te voorkomen dat er teveel middelen worden ingezet wordt in de meerjarenbegroting altijd het jaar met de minst gunstige begrotingspositie als uitgangspunt genomen. Hierbij wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met toekomstige (autonome) ontwikkelingen in zowel de baten als de lasten.