Agendabundel

4

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

2. Algemene beschouwingen Uitgangspunten De gemeente Waadhoeke is financieel gezond en wil dat ook blijven. Door oplopende kosten en onzekerheden is de financiële positie in de toekomst onder druk gekomen. Belangrijk is welke uitgangspunten we hanteren bij het maken van keuzes die passen bij een verantwoord financieel beleid. De voorgestelde begroting is opgesteld in lijn met de uitgangspunten zoals eerder beschreven in de Kadernota 2023-2026. Hierna beschrijven we de belangrijkste uitgangspunten voor de begroting 2023. 1. Programma-indeling De Financiële verordening schrijft voor dat met ingang van de nieuwe raadsperiode een besluit wordt genomen over de programma-indeling. Vanuit een consistente lijn blijven wij dezelfde programmaindeling hanteren. 2. Ruimte nieuw beleid In de jaren 2023-2026 is jaarlijks € 250.000 cumulatief beschikbaar voor nieuw beleid. Streven is om dit in te vullen op basis van de uitwerking van het coalitieakkoord. 3. Onvoorzien structureel In de begroting 2023 nemen we een post onvoorzien structureel op van € 1 per inwoner zoals in de Financiële verordening is opgenomen. 4. Taakstelling wordt ingevuld In de meerjarenraming is een bezuinigingstaakstelling opgenomen. Deze taakstelling ter grootte van € 600.000 met ingang van 2024 en € 1.200.000 met ingang van 2025 moet nog ingevuld worden (zie hiervoor paragraaf taakstellingen). 5.

Dekking incidentele lasten Incidentele lasten worden gedekt door incidentele baten of door bestemmingsreserves dan wel algemene reserve (uiteraard alleen voor zover daar ruimte is). Voor nieuwe wensen zal dit in de regel de algemene reserve zijn. 6. Indexering uitgaven Aan de inkomstenkant wordt in de uitkeringen van het Rijk en eigen inkomsten zoals OZB rekening gehouden met indexering. De uitgaven worden niet automatisch geïndexeerd. Alleen die uitgaven waarvan duidelijk is dat indexering onontkoombaar is, zoals loonkosten eigen personeel in verband met een nieuwe CAO-periode. Ook bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen, tarieven Omrin en dergelijke worden geïndexeerd. Het resterende bedrag tussen inkomsten en uitgaven wordt als stelpost voor loon- en prijscompensatie in de begroting opgenomen. 7. Inflatiecorrectie Onroerende Zaak Belasting (OZB) Voor de OZB passen we jaarlijks inflatiecorrectie toe (2,7%). 8. Kostendekkendheid afval en riool De tarieven voor afvalstoffen- en rioolheffing worden niet automatisch geïndexeerd maar houden gelijke tred met de ontwikkeling in de kosten voor afval en riool. In deze kostenontwikkeling wordt rekening gehouden met indexering.

5

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

9. Dotatie in verband met het verbreed gemeentelijke rioleringsplan (vGRP) Om het vGRP te kunnen dekken over de gehele looptijd is binnen de planperiode gestart met een ingroeimodel voor dotatie aan de voorziening waarbij het uitgangspunt is dat de extra lasten volledig worden omgeslagen over inwoners en bedrijven. De volgende uitgangspunten zijn aangepast ten opzichte van vorig jaar. 10. Structureel begrotingsevenwicht Het uItgangspunt in de programmabegroting 2022 was dat de lasten en baten in zowel de eerste als laatste jaarschijf structureel in evenwicht zijn. We kiezen er voor om dit tot de eerste jaarschijf te beperken vanwege de grote onzekerheid over het gemeentefonds vanaf 2026. Het toezichtskader van de provincie biedt ons deze ruimte. 11. Plafond BTW compensatiefonds Voor de ruimte onder het plafond van het BTW compensatiefonds (BCF) houden we rekening met 50% van de laatst gerealiseerde ruimte (zie toelichting algemene dekkingsmiddelen onder Gemeentefonds). In de vorige begroting werd nog 100% aangehouden. 12. Middelen Jeugd Rijk en VNG werken aan de Hervormingsagenda jeugdzorg die naar verwachting najaar 2022 wordt afgerond. Ná het verschijnen van de meicirculaire 2022 zijn landelijke afspraken gemaakt.

• Gemeenten mogen in de jaarschijven 2024 tot en met 2026 100% van de middelen voortvloeiend uit de uitspraak van de arbitragecommissie meenemen in hun meerjarenraming. Concreet gaat het om respectievelijk € 1.265 miljoen, € 758 miljoen en € 367 miljoen. • Daarnaast mogen gemeenten in hun begroting rekening houden met een besparing van € 100 miljoen in 2024, € 500 miljoen in 2025, € 500 miljoen in 2026 en vanaf 2027 € 511 miljoen structureel als gevolg van maatregelen die het Rijk zal uitwerken. De provincie heeft als toezichthouder instructies gegeven hoe een en ander verwerkt mag worden. Nadere uitwerking over het effect voor Waadhoeke is opgenomen onder hoofdstuk 5 Financiële begroting. 13. Gemeentefonds/bevriezen accres Het Rijk, de VNG en het IPO zijn overeengekomen dat het volume-accres voor de jaren 2022-2025 wordt bevroren. Dat houdt in, dat de accressen voor de jaren 2022 t/m 2025 die in de meicirculaire 2022 zijn genoemd met ingang van 2022 zijn gesplitst in een volumedeel en een prijsdeel. Het volumedeel staat vast voor deze jaren. Alleen het prijsdeel kan nog fluctueren. Dit is een nieuwe ontwikkeling.

6

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Begroting in evenwicht De basis voor de begroting is de Kadernota 2023-2026, met daarin gepresenteerd de structurele begrotingsruimte. De analyse van de mutaties ten opzichte van de Kadernota is opgenomen in het hoofdstuk Financiële positie. De jaarschijf 2023 sluit met een positief saldo van afgerond € 6,3 miljoen. De incidentele lasten in de begroting, die voortkomen uit besluitvorming vóór de Kadernota 2022-2025, zijn afgedekt met incidentele baten, conform de systematiek zoals die per 2019 is ingezet. De begroting 2023 is structureel sluitend. Vanuit het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020 Gemeenten) hanteert de provincie een toetspuntenlijst met 15 punten. Één van de regels is dat de eerste jaarschijf structureel en reëel in evenwicht is. In de begroting 2023 is geen sprake van taakstellingen. Daarmee voldoet deze begroting van 2023 aan deze regel. De verwachting is dat Waadhoeke in 2023 onder repressief toezicht zal vallen. Het meerjarenperspectief sluit in 2026 met een positief saldo van € 0,7 miljoen. In deze meerjarenraming is een oplopende reeks bezuinigingstaakstelling opgenomen: € 0,6 miljoen in 2024 en € 1,2 miljoen in 2025. In het Plan van Aanpak Sluitende Begroting 2022, dat u bij de programmabegroting 2022 hebt vastgesteld, is hier inhoudelijk nadere duiding aan gegeven.

Deze zoekrichtingen komen in deze programmabegroting terug in de (nieuwe) paragraaf Taakstellingen. Qua planning betekent dit dat we er naar streven om in de kadernota 2024-2027 met concrete voorstellen te komen. Naast de bezuinigingstaakstelling is in meerjarenperspectief ook een onzekerheid wat betreft de middelen jeugd. Met het opnemen van de ontvangsten en een verwachte besparing op de kosten van de jeugdhulp is ook hier sprake van een financieel risico. De verwachte besparing is onlosmakelijk verbonden met de Hervormingsagenda jeugdzorg, waar Rijk en VNG nog mee aan het werk zijn. Wat deze meerjarenraming ons tevens toont, is dat de positieve saldo's van de eerste jaren niet structureel benut kunnen worden, vanwege de grote daling in 2026. De bijgewerkte meerjarenraming geeft hetzelfde beeld als in de kadernota, namelijk grote overschotten in de jaren 2023, 2024 en 2025 en een aanzienlijke daling in 2026. De kadernota gaf in het jaar 2026 nog een negatief beeld. Op basis van dat beeld, geen structurele budgettaire ruimte in meerjarenperspectief, is aangegeven dat de ruimte in 2023 t/m 2025 incidenteel ingezet kan worden. De nieuwe meerjarenraming toont in 2026 afgerond € 0,7 miljoen in de plus.

Gelet op de ambities vanuit het coalitieakkoord en het daaruit voortvloeiende collegeprogramma heeft het college er voor gekozen om budgettaire ruimte van € 0,7 miljoen voor de uitvoering van het collegeprogramma in te zetten. Van het positieve saldo van € 6,3 miljoen in 2023 wordt voorgesteld om € 0,7 miljoen structureel in te zetten, en € 5,6 miljoen incidenteel. De invulling van deze ruimte is opgenomen in de notitie Invulling beschikbare ruimte 2023. Deze notitie bevat de besluitvorming over de financiële vertaling van het collegeprogramma en de budgetaanvragen bestaand beleid en wordt gelijktijdig met deze programmabegroting aangeboden. De concrete financieel-technische vertaling vindt plaats in de eerste begrotingswijziging 2023.

7

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Bedragen x € 1.000

Meerjarenraming 2023 - 2026

2023

2024

2025

2026

Geraamd resultaat voor bezuinigingstaakstelling Bezuinigingstaakstelling Geraamd resultaat na bezuinigingstaakstelling

6.293 0 6.293

8.548 600 9.148

9.597 1.200 10.797

-474 1.200 726

De berekening van het saldo en verloop van de algemene reserve zoals opgenomen in onderstaande tabel is berekend op basis van de stand van begrotingswijziging 10 van 2022, en houdt rekening met een uitname van € 250.000 in 2023 zoals eerder besloten (invoering Omgevingswet). Voor de volledigheid: inmiddels zijn de 11e en de 12e begrotingswijziging vastgesteld, met effect op de algemene reserve. Met het vaststellen van deze programmabegroting wordt tevens de eerste begrotingswijziging vastgesteld, waarmee het saldo van de begroting wordt verdeeld. Dit heeft ook effect op de stand algemene reserve. Deze besluitvorming is niet vertaald in onderstaande tabel. Bedragen x € 1.000

Begroting

Stand per 31-12-2023 Algemene reserve

Meerjarenraming

2023

2024

2025

2026

18.613

18.613

18.613

18.613

Programma’s Dienstverlening en Ontwikkelperspectief Programma Dienstverlening Het doel van dit programma is om de gemeentelijke dienstverlening in- en extern te verbeteren. Onze dienstverleningsvisie 2016 is leidraad voor de verdere ontwikkeling en professionalisering van de organisatie. Persoonlijk, dichtbij en maximaal online zijn de kernwoorden. Het is belangrijk om continu te ontwikkelen. Digitalisering en de maatschappelijke vraag staan niet stil. De gemeente verandert naar een gemeente participerend met de samenleving, de rol van datagedreven werken wordt groter, dienstverlening is digitaal waar mogelijk, klant onderzoeken worden ingezet, overheden moeten meer gaan samenwerken en uiteindelijk zoveel mogelijk als één overheid opereren. Spoorboek dienstverlening We hebben een spoorboek dienstverlening met onze koers op 2025. De programma opbouw ondersteunt de realisatie van onze ambitie. Het programma is verdeeld in 7 ontwikkellijnen: klantreizen, stuurinformatie, digitalisering overheid, digitaal werken, processen, HR/Communicatie/Taal en kanalen. Langs deze ontwikkellijnen voeren we projecten uit om de dienstverlening te verbeteren. Hierin werken we samen met onder andere Leeuwarden, Noardeast-Fryslân en andere organisaties.

Andere manier van organiseren De ambities betekenen een overgang naar een andere manier van organiseren waarbij digitale technologieën een dominante rol hebben om onze dienstverlening in alle programma's te verbeteren, met als doel een waardering van een "8,5" voor de dienstverlening in 2025. Iedere Waadhoeker ontvangt de dienstverlening die hij of zij nodigt heeft, online waar het kan en offline waar het helpt. Binnen Waadhoeke ervaart de inwoner dat we net dat stapje extra doen in onze dienstverlening. Dit vraagt samenwerkingen intern zoals met het programma Organisatie ontwikkelprogramma (OOP) om onze medewerkers op te leiden.

8

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Om meer te kunnen bereiken pakken we de (digitale) transformatie ook op in onze bestaande regionale samenwerking en benutten we de koers en ondersteuning vanuit BZK (nationale digitaliseringsstrategie) en de VNG (digitale agenda 2024). Hierdoor zijn we efficiënter en effectiever in de uitvoering. De ambitie voor elk jaar wordt uitgewerkt in een uitvoeringsplan Dienstverlening. Daarin beschrijven we waar we aan gaan werken en hoe we willen werken om dit einddoel te bereiken. We blijven in gesprek met inwoners, ondernemers, het maatschappelijk netwerk en de organisatie. Voor de verdere jaren gaan we er vanuit dat er afspraken worden gemaakt over investeringen en batenmanagement in de dienstverlening. Programma Ontwikkelperspectief Het programma Ontwikkelperspectief is het strategisch en richtinggevend programma voor de unieke, onderscheidende ontwikkelopgaven van Waadhoeke. Het geeft Waadhoeke positie en vormt de strategische agenda voor externe samenwerking en belangenbehartiging. De vier ontwikkellijnen zijn beschreven in het Ontwikkelperspectief 2018-2028. De ambities en inspanningen zijn benoemd in hoofdstuk 3 (programma 1). De vier ontwikkellijnen in het programma Ontwikkelperspectief zijn inmiddels vertaald naar concrete inspanningen: wat gaan we doen en met welk beoogd resultaat.

Met dit programma willen we onze ambities en visie met meer slagkracht aanpakken, in nauwe samenwerking met inwoners en organisaties. Deze weg hebben we ingeslagen maar moeten we ook vasthouden. Immers de ontwikkellijnen dragen bij aan de brede welvaart van Waadhoeke. Om daaraan bestendig te kunnen blijven werken zijn gedurende meerdere jaren substantiële middelen nodig. Hiervoor is een fonds ingericht. Ook in 2023 putten we uit het fonds om snel en wendbaar in te spelen op kansen en mogelijkheden, zoals cofinanciering uit de provinciale, landelijke of Europese fondsen of uit samenwerking met strategische partners (multiplier-effect). Daarnaast zijn inspanningen nodig die randvoorwaardelijk zijn voor het succes van de vier ontwikkellijnen of nodig zijn om Waadhoeke in positie te brengen, waaronder:  Inzet regionale monitor Brede Welvaart om kennis te creëren op de thema’s die relevant zijn voor de regionale ontwikkeling.  Netwerken en belangenbehartiging op provinciaal, rijks- en Europees niveau op basis van de strategische ontwikkelagenda.  Samenwerking in regionaal (of breder) verband op gemeenschappelijke thema’s, zoals via de Friese Projectenmachine, Fries Programma Waddenkust en via een aanvraag Regio Deal Noardwest-Fryslân.

9

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

3 Programmabegroting Programma 1 Bestuur en Ondersteuning Hoofdkenmerken Het doel van dit programma is er voor zorgen dat het bestuur haar taken zo goed mogelijk kan uitoefenen. Daarbij gaat het niet alleen om de wettelijke taken, maar ook om samenwerking met mede-overheden, kwaliteit van gemeentelijke dienstverlening en om het uitoefenen van een informatieve en interactieve bestuursstijl. Het college van B&W is belast met de beleidsvoorbereiding en -uitvoering. Vanuit deze verantwoordelijkheid ontwikkelt zij samen met de gemeenteraad nieuw beleid. Dat gebeurt op een (pro)actieve manier: college (en raad) zoeken samenwerking met inwoners en andere belanghebbenden om tot gedragen resultaten te komen. We betrekken onze inwoners, ondernemers en organisaties tijdig bij het maken van keuzes in ons beleid. Zo ontstaat een breed draagvlak, maar ook ruimte voor creatieve ideeën, die aansluiten bij wat er nodig is of waar behoefte aan is. Feiten en analyse zijn daarbij van belang, zodat er niet iets wordt ontwikkeld wat onhaalbaar of onwenselijk is. ‘Nabij besturen’ betekent voor onze dienstverlening: persoonlijk, dichtbij en online. Onze dienstverleningsvisie 2018-2025 is de leidraad voor de verdere ontwikkeling en professionalisering van de organisatie.

Vanuit de plicht tot actieve informatievoorziening zorgt het college voor terugkoppeling van resultaten van beleid zodat de raad kan toetsen of doelen gehaald worden. Naast deze meer bestuurlijke taken is het college van B&W verantwoordelijk voor wettelijke (dienstverlenende) taken op het gebied van onder meer burgerzaken, verkiezingen en de Wet Openbaarheid van Bestuur. Bestaand beleid Bestuurlijke kaders:  Collegeprogramma 2022-2026;  Harmonisatiebeleid;  Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028;  Visie op Dienstverlening tot 2025;  Spoorboek Dienstverlening 2025;  Visie op Nabij Besturen. Ontwikkelingen Programma Ontwikkelperspectief Dit Ontwikkelperspectief schetst een toekomstbeeld met ontwikkellijnen die gaandeweg steeds concreter zullen worden ingevuld. De concretisering en uitvoering ervan zal niet van de een op andere dag gerealiseerd zijn, maar is een proces dat het gemeentebestuur samen met onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners zal vormgeven gedurende een aantal jaren.

10

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Nabij besturen - Wat willen we bereiken?

Nabij besturen - Wat gaan we daar voor doen?

     

  

We stimuleren dorpen en wijken om een eigen toekomstvisie te maken. We bespreken initiatieven op de initiatieventafel voor een integrale benadering. We zetten in op het dorpen-, en wijkenfonds. We evalueren in 2022 de subsidieregeling dorpen en wijken en komen op basis daarvan met een voorstel voor een dorpen en wijkenregeling 2.0. C – het dorpen- en wijkenfonds verbeteren en continueren. C – de dorpen- en wijkencoördinatoren vaker inzetten en een ruimer takenpakket geven.

We doen mee met de Friese Projectenmachine. We ontwikkelen een propositie in regioverband. We netwerken en behartigen onze belangen op provinciaal, rijks-, en Europees niveau o.b.v. de ontwikkelagenda.

11

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Programma Ontwikkelperspectief - Wat willen we bereiken?

Programma Ontwikkelperspectief - Wat gaan we daar voor doen?

   

We faciliteren innovatie. We zetten in op behouden en aantrekken van talent. We versterken het vestigingsklimaat. We werken slimmer samen.

   

We doen een aanvraag voor Planetarium Wereld Erfgoed. We realiseren het project Op paad Lâns it Waad. We werken samen met Academie van Franeker. We nemen deel aan Sense of Place.

  

We zetten in op Dorpsontwikkelingsmaatschappijen (DOM). We lobbyen voor middelen voor transitie van bestaande woningvoorraad. We zetten in op de ontwikkeling van de bloeizone.

12

Gemeente Waadhoeke

   

Programmabegroting 2023

We nemen deel aan Greidhoeke plus. We werken aan een visie op landschap. We jagen innovatiekansen na. We nemen deel aan de landbouwagenda van de provincie.

Programma Dienstverlening - Wat willen we bereiken?

Programma Dienstverlening - Wat gaan we daar voor doen?

Om onze inwoners en ondernemers uiteindelijk onze dienstverlening te laten waarderen op een " 8,5" en dit te houden, kunnen we niet meer blijven werken zoals we deden. We zullen onze inwoners nog beter moeten leren kennen en hen centraal stellen in het verbeteren van de dienstverlening. We werken aan onze dienstverlening, waarbij we de volgende 4 spoorlijnen (onderwerpen/processen) onderkennen: Spoorlijnen 1. 2. 3. 4.

Ken je inwoner Experimenteren Mogelijk maken Uitvoeren en beheren

13

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Om onze dienstverlening goed te kunnen verbeteren werken we met klantreizen. Een klantreis is de reis die wordt afgelegd door een inwoner of ondernemer na een (levens-) gebeurtenis zoals bijvoorbeeld een verhuizing, geboorte of aanvraag vergunning. Door een klantreis te doorlopen leren wij kijken door de ‘bril’ van de inwoners. Met deze informatie ‘kennen we onze inwoner’. Vanuit de klantreizen gaan we onze dienstverlening vernieuwen door te ‘experimenteren’ in onze vernieuwde dienstverlening. Door experimenten uit te voeren vergroten we het innoverende vermogen van onze organisatie, doen we ervaring op met nieuwe technologieën en leren we om succesvolle experimenten op te schalen. De experimenten worden door zelf-organiserende teams uitgevoerd waarbij we in korte tijd nieuwe vormen van dienstverlening worden opgeleverd. Naast experimenten zijn er, om de visie op (digitale) dienstverlening te realiseren, ook randvoorwaardelijke voorzieningen nodig zoals zaakgericht- en datagedreven-werken. Deze vallen onder het ‘mogelijk maken spoor’. We kijken kritisch naar onze dienstverleningskanalen en zorgen dat die aansluiten bij de behoefte van de inwoner/ondernemer. Waarbij het belangrijk is om deze informatie in een voor iedereen begrijpelijke taal aan te bieden. Uitgangspunt is inclusiviteit voor alle inwoners/ondernemers. Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

Realisatie

Begroting

Begroting

2021 -4.245

2022 -4.456

2023 -3.951

2024 -3.306

2025 -2.700

2026 -2.709

844 -3.400

599 -3.857

586 -3.366

586 -2.721

586 -2.114

586 -2.123

538

294

0

0

0

0

-2.863

-3.563

-3.366

-2.721

-2.114

-2.123

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 0.1 0.2

Bestuur Burgerzaken

Beleidsindicatoren N.v.t.

14

Meerjarenraming

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Programma 2 Veiligheid Hoofdkenmerken Het doel van dit programma is er aan bij te dragen dat elke inwoner zich veilig voelt in zijn of haar leefomgeving. De gemeente heeft, als eerste overheid, een grote verantwoordelijkheid voor de veiligheid van haar inwoners. Dit programma omvat crisisbeheersing, brandweer en openbare orde en veiligheid. Veiligheid is een breed begrip. Het begrip veiligheid is onder te verdelen in sociale en fysieke veiligheid. Sociale veiligheid heeft betrekking op criminaliteit, op ernstige vormen van overlast en op subjectieve gevoelens van onveiligheid. Fysieke veiligheid heeft betrekking op brandveiligheid, externe veiligheid (zoals risico’s voor de omgeving bij bedrijven die omgaan met gevaarlijke stoffen) en beheersing van rampen en crises. Voor alle veiligheidsitems geldt dat vraagstukken in samenhang worden opgepakt. De gemeente heeft daarbij vaak de regie en werkt intensief samen met veiligheidspartners, zoals de politie, het Openbaar Ministerie en de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Maar ook het jongerenwerk en het gebiedsteam Waadhoeke zijn vaste sparringpartners. Bij multiproblematische casuïstiek wordt de gemeentelijke regie overgedragen aan het Veiligheidshuis Fryslân (VHF). De dagelijkse brandweerzorg is ondergebracht bij de VRF. Brandveiligheid maakt daar deel van uit.

De VRF geeft advies bij vergunningverlening, brandpreventie en brandveilig leven. Bestaand beleid Bestuurlijke kaders:  Collegeprogramma 2022-2026;  Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028;  Algemene plaatselijke verordening Waadhoeke (APV);  Integraal Veiligheidsplan 2019-2022;  Regionaal Beleidsplan VRF;  Regionaal Crisisplan VRF 2022-2025;  Jaarwerkplan politie;  Beleidsregels 13b Opiumwet gemeente Waadhoeke;  Beleidsregels Wet Bibob gemeente Waadhoeke 2019;  VTH Beleid 2019-2022;  Drank- en Horecaverordening 2019;  Evenementenbeleid 2019-2023;  RIEC-convenant;  Plan van Aanpak Ondermijning gemeente Waadhoeke;  Hennep-convenant;  Convenant ter voorkoming van radicalisering en extremisme;  Convenant AVE Waadhoeke;  Samenwerkingsverband Zorg- en Veiligheidshuis; en  Intentieverklaring Friese Norm.

15

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Ontwikkelingen Integraal veiligheidsplan 2019-2022/ 2023-2026 De gemeente is regisseur op het gebied van integrale veiligheid. Voor de sturing en coördinatie wordt er ieder vier jaar een Integraal Veiligheidsplan (IVP) opgesteld. Dit is een strategisch beleidsdocument dat wordt gebruikt om te sturen op het lokale veiligheidsbeleid. Hierin worden de onderliggende doelstellingen, keuzes en prioriteiten opgenomen. In 2022 wordt een aanvang gemaakt voor een veiligheidsplan voor de periode 2023-2026. In dit traject worden interne en externe ketenpartners betrokken. Hoofddoelstelling van het IVP is het creëren van beleid waarin een veilige en gezonde leefomgeving voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers centraal staat. Opiumwet Artikel 13b Opiumwet is het voornaamste instrument dat wordt gebruikt binnen de bestuurlijke aanpak van drugscriminaliteit. Op grond van deze wet is de burgemeester bevoegd om een last onder bestuursdwang op te leggen. Dit kan als in een woning of lokaal (of een daarbij behorend erf) soft- en/of harddrugs worden verkocht, afgeleverd, verstrekt of aanwezig zijn. In de praktijk kan het toepassen van deze bevoegdheid leiden tot: - een waarschuwing; - een last onder dwangsom; of - het sluiten van een pand of perceel.

In 2021 is onderzoek uitgevoerd naar de toepassing van bevoegdheden van de Opiumwet binnen de gemeente Waadhoeke in relatie tot de laatste ontwikkelingen en de rechtspraak. Naast dit onderzoek is de huidige rechtspraak dusdanig in ontwikkeling dat er geen sluitende conclusies konden worden getrokken binnen de ‘nieuwe’ kaders en bijbehorende grenzen. In 2023 zullen ervaring en nieuwe inzichten gebruikt worden om nieuw beleid op te stellen voor een rechtmatige en doeltreffende aanpak op grond van artikel 13b Opiumwet. Naast de afstemming met de omliggende gemeenten is efficiënte samenwerking met de politie en OM van groot belang. Ondermijning Gemeenten hebben steeds meer een sleutelrol voor de aanpak van georganiseerde criminaliteit of ondermijning. Zowel gemeente als politie en Belastingdienst beschikken over informatie die kan leiden tot het traceren van ondermijnende praktijken zoals drugshandel, fraude of witwaspraktijken. Hiervoor werken overheidspartijen samen in het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC). In 2020 heeft het RIEC het zogenaamde 'Integraal Ondermijningsbeeld Noord West Fryslân' opgeleverd. Vervolgens is in 2021 het Plan van Aanpak Ondermijning gemeente Waadhoeke vastgesteld en zijn er conform het plan diverse acties ondernomen om ondermijning in de gemeente Waadhoeke tegen te gaan.

Daarnaast is in 2022 een intentieverklaring getekend waarmee de provincie Fryslân, het Wetterskip en de Friese gemeenten een gezamenlijke Friese norm hebben gesteld aan de aanpak van ondermijning. De komende periode wordt uitvoering gegeven aan zowel het plan van aanpak als de intentieverklaring. Cyber(crime) Zowel binnen de gemeentelijke organisatie als binnen het grondgebied van de gemeente Waadhoeke is het thema cyber(crime) steeds actueler. De gemeentelijke organisatie en -systemen worden onder leiding van de CISO (Chief Information Security Officer) beveiligd en weerbaarder gemaakt. Daarnaast neemt de gemeente binnen het thema cyberveiligheid een rol in bewustwording van gevaren van digitale criminaliteit en aandacht voor preventie.

16

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Toezichthouders openbare ruimte Vanaf 1 september 2022 zijn er drie toezichthouders openbare ruimte met BOA bevoegdheid in dienst getreden bij de gemeente. Daarbij is specifiek een BOA aangewezen voor het taakveld Jeugd. Zij handelen meldingen en overtredingen af die met betrekking hebben tot leefbaarheid / APV. Het gaat hier niet alleen om de klein leed meldingen, ze houden zich ook bezig met evenementen toezicht en hebben ook een nadrukkelijke rol bij toezicht op jeugdoverlast. Jaarwisseling In 2022 is er vanuit Veiligheidsregio Fryslân de regionale evaluatie jaarwisseling 2021 met alle Friese gemeenten vastgesteld. In deze evaluatie worden op basis van ervaringen en tips van andere Friese gemeenten aanbevelingen voor de jaarwisseling van 2022 gegeven. De gemeente Waadhoeke neemt deze aanbevelingen mee en implementeert waar toepasbaar de aanbevelingen in de jaarwisseling van 2022. Er wordt bijvoorbeeld geïnvesteerd in een maatwerk aanpak op de hotspots van de afgelopen jaren, waarbij eigenaarschap vanuit het dorpsbewoners en dorpsbelangen een rol gaat krijgen (samen organiseren, samen verantwoordelijk). Ook gaat de gemeente en betrokken partners aan de voorkant meer integraal samenwerken om organisatoren van carbidploegen, feestelijke activiteiten en de mogelijke overlastgevers in beeld te krijgen.

Met deze groepen wordt het gesprek aangegaan over de mogelijkheden die er rondom de jaarwisseling geboden worden, maar ook gewezen worden op de mogelijke consequenties en regels indien dit niet gebeurd. Dit alles bedoeld om enerzijds proactief deze groepen te benaderen over wat de mogelijkheden zijn om, binnen de kaders, iets aan te bieden. Anderzijds bedoeld om een signaal te geven dat de jaarwisseling een leuk feest moet blijven in plaats van aan de achterkant als gemeente en politie repressief op te moeten treden. Wat willen we bereiken?

17

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Wat gaan we daar voor doen?

    

We sturen besmettingsbrieven* bij inbraken. We doen horeca-controles en passen het sanctiebeleid toe. We maken een integrale aanpak op jeugdoverlast. We nemen jaarlijks deel aan een crisisoefening. We actualiseren het integraal veiligheidsplan.

 

Het integraal veiligheidsbeleid actualiseren. Meer aandacht besteden aan bewustwording over ondermijning en georganiseerde criminaliteit en hier steviger tegen optreden. De boa’s gemeentebreed inzetten, waar dat het meest nodig is.



*Na een inbraak wordt de buurt door middel van besmettingsbrief geïnformeerd over de inbraak en de risico’s en gevolgen hiervan. Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

Realisatie

Begroting

Begroting

2021 -3.884

2022 -4.062

2023 -4.302

2024 -4.331

2025 -4.363

2026 -4.363

35 -3.849

28 -4.034

56 -4.246

56 -4.275

56 -4.306

56 -4.306

7

45

0

0

0

0

-3.842

-3.989

-4.246

-4.275

-4.306

-4.306

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 1.1 1.2

Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid

18

Meerjarenraming

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Beleidsindicatoren Programma 2 Openbare Orde en Veiligheid Indicator Verwijzingen Halt

Winkeldiefstallen

Geweldsmisdrijven

Eenheid

Waad Neder Bron hoeke land Aantal per 8 8 Stichting Halt 10.000 inwoners van 12-18 jaar

Perio- Beschrijving de 2021 Het aantal verwijzingen Halt per 10.000 inwoners van 12 tot 18 jaar. Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf.

Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners

2021 Het aantal winkeldiefstallen per 10.000 inwoners.

Diefstallen uit woning Aantal per 1.000 inwoners

5,85 17,57 CBS - Diefstallen

2,9

4,3

CBS - Criminaliteit 2021 Het aantal geweldsmisdrijven. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.).

0,7

1,3

CBS - Diefstallen

Programma 2 Openbare Orde en Veiligheid Vernieling Aantal per 5 6,1 1.000 inwoners

2018 Het aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners.

CBS - Criminaliteit 2021 Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag.

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 27-09-2022)

19

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Programma 3 Verkeer, Vervoer en Waterstaat Hoofdkenmerken In dit programma zijn de twee belangrijkste taken: het waarborgen van de bereikbaarheid van de stad en de kernen in onze gemeente en het verbeteren van de verkeersveiligheid. De bereikbaarheid van de stad en de kernen betreft niet alleen de bereikbaarheid over de weg (auto, fiets etc.), maar ook de bereikbaarheid over waterwegen en per openbaar vervoer (spoor en bus). Dit programma omvat de wegen, waterwegen, spoorwegen, fietspaden, openbaar vervoer en het parkeerbeleid. Het regulier onderhoudsplan is terug te vinden in de paragraaf ‘onderhoud kapitaalgoederen’. Bestaand beleid Bestuurlijke kaders:  Collegeprogramma 2022-2026;  Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028;  Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030;  Nationale Agenda Laadinfrastructuur;  Provinciaal Uitvoeringsprogramma Verkeer en Vervoer 2021;  Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte Tracébesluit Haak om Leeuwarden;  Gebiedsinrichtingsplannen Ritsumasyl, Deinum en Marsum;  Mobiliteitsvisie Waadhoeke;  Beheerplan wegen 2019-2022. Ontwikkelingen Omgevingswet De Omgevingswet gaat over het gebruik van de fysieke leefomgeving en over activiteiten die gevolgen daarvoor kunnen hebben.

Zo kan verkeersveiligheid in bepaalde gebieden tot extra voorzieningen leiden, bereikbaarheid tot parkeernormen en duurzaamheid en milieu tot maatregelen gericht op beperking van geluid en emissiewaarden. De in 2021 vastgestelde Mobiliteitsvisie kan zonder grote aanpassingen als onderlegger worden gebruikt voor de Omgevingsvisie. Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) Het Rijk, de provincies, de gemeenten en de vervoerregio's hebben samen met de maatschappelijke partijen een nieuwe aanpak beschreven om de verkeersveiligheid structureel te verbeteren (SPV 2030). Door samen te werken en ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid een bijdrage te leveren kan de veiligheid in het verkeer worden verbeterd. Elektrisch rijden Het aandeel elektrische auto's groeit gestaag en worden meer betaalbaar voor huishoudens. Daarmee zal ook de vraag naar de benodigde laadvoorzieningen toenemen. Een enorme opgave. Via de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) werken overheden aan het waarmaken van deze opgave. Inmiddels is er een 25-tal aanvragen ingediend voor een openbare laadpaal en zijn de eerste palen in gebruik genomen. Fietsverkeer Door de aanhoudende groei van het fietsgebruik en met name van de e-bike zullen fietsvoorzieningen moeten worden uitgebreid en geoptimaliseerd. In het kader van fietsveiligheid is het van belang dat bestaande paden een kwaliteitsimpuls krijgen.

Daarbij gaat het onder meer om passende breedte, veilige wegkruisingen en oversteken en rijcomfort. De thema's fietsverkeer en veiligheid hebben een prominente plek in de gemeentelijke Mobiliteitsvisie.

20

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Fietsveiligheid Het aantal verkeersslachtoffers stijgt, vooral onder ouderen. Van de fietsongevallen is maar liefst 45% ouder dan 60 jaar. Veel ouderen durven na een ongeval niet meer te fietsen. Dat heeft impact op de gezondheid, zelfredzaamheid en sociale betrokkenheid in de maatschappij. Waadhoeke was de 2e Friese gemeente waar het project Doortrappen wordt uitgerold. Doel van dit project is iedereen zo lang mogelijk veilig laten fietsen, zowel jong als oud. Bewustwording van het aspect fietsveiligheid staat daarbij centraal. Subsidieregelingen Gezien de landelijke aandacht voor de verkeersveiligheid en ontwikkelingen binnen dit terrein zijn er meerdere subsidiemogelijkheden. In de Mobiliteitsvisie en in deze begroting is daar rekening mee gehouden door er van uit te gaan dat voor een deel van de maatregelen ook cofinanciering beschikbaar is. Voorwaarde is wel dat, om voor subsidie in aanmerking te komen, je ook zelf budget beschikbaar moet hebben. Bij de vaststelling van de Mobiliteitsvisie is een meerjarig uitvoeringsbudget van € 700.000,- gesteld. Wat willen we bereiken?

21

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Wat gaan we daar voor doen?

  

We maken een eenduidige ordening en inrichting van wegen. We zorgen dat er veilig binnen/ buiten de bebouwde kom gefietst kan worden. We geven educatie, doen aan gedragsbeïnvloeding en handhaven.

   

We optimaliseren de bewegwijzering. We maken aantrekkelijkere fietsverbindingen/-netwerken. We gaan in overleg met provincie over het behoud van de kwaliteit van het OV. We werken samen met de provincie aan de voorbereidingen voor de verbredingen van de bocht in het Van Harinxmakanaal.



We starten voorlichting-, en gedragscampagnes.

 

We plaatsen in 2023 de eerste palen op 'strategische plekken' We staan positief tegenover nieuwe initiatieven op het gebied van (deel)mobiliteit.

  

We gaan aan de slag met de uitvoering van de maatregelen uit de Mobiliteitsvisie. We plaatsen (strategische) laadpalen op belangrijke plekken met veel bezoekers In aansluiting op de actualisatie van de binnenstadsvisie bekijken we in Franeker of de bevoorrading slimmer kan worden georganiseerd, zodat de verkeersdrukte afneemt.

22

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

Realisatie

Begroting

Begroting

2021 -9.354

2022 -10.846

2023 -8.879

2024 -8.879

2025 -8.879

2026 -8.879

601 -8.753

421 -10.425

135 -8.744

135 -8.744

135 -8.744

135 -8.744

413

726

0

0

0

0

-8.340

-9.699

-8.744

-8.744

-8.744

-8.744

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 2.1 2.2 2.3 2.4

Verkeer en vervoer Parkeren Recreatieve havens Economische havens en waterwegen

Beleidsindicatoren N.v.t.

23

Meerjarenraming

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Programma 4 Economie Hoofdkenmerken Dit programma beschrijft onze ambities op het gebied van economie. Het omvat alle activiteiten die bijdragen aan een krachtige en toekomstbestendige economische structuur. De activiteiten van het programma zijn gericht op het aantrekken/behouden van bedrijven en toeristen. Dit bevordert de werkgelegenheid en daarmee het woon- en leefklimaat van Waadhoeke. Provinciaal beleid en rijksbeleid hebben invloed op onze lokale economische mogelijkheden en omstandigheden. Bestaand beleid Bestuurlijke kaders:  Collegeprogramma 2022-2026;  Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028;  Verordening Romte e.a. provinciaal beleid;  (Geactualiseerde) Binnenstadvisie Franeker;  Convenant Bedrijventerreinen Noordwest Fryslân;  Nota Recreatie en Toerisme ‘Beleef Waadhoeke’;  Sociaal Economisch Actieprogramma NWF. Ontwikkelingen Algemeen De Nederlandse economie groeide in 2021 met 4,8 procent. De groei was kleiner dan in een aantal ons omringende landen (België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk) en ook kleiner dan gemiddeld in de Europese Unie. Maar de krimp in 2020 van 3,8 procent was ook kleiner dan in die landen, waardoor de economie van Nederland toch sneller is hersteld dan die van de ons omringende landen. Ten opzichte van het pre-coronajaar 2019 bedroeg de groei van de Nederlandse economie 0,8 procent.

Achter de positieve economische groei schuilen echter grote verschillen tussen sectoren. Een deel van de bedrijfstakken kampte ook in 2021 met de beperkingen door corona, zoals de horeca en de sector recreatie, cultuur en sport. De productie van de industrie was echter hoger dan ooit. Het steunbeleid van de overheid heeft ook in 2021 mede geleid tot een historisch laag aantal faillissementen van bedrijven en historisch lage werkloosheid. De effecten van de conjunctuur, volgen voor de provincie Fryslân altijd later. De Friese economie kromp in 2020 t.o.v. 2019 met 3 procent en maar herstelde zich in 2021 en groeide t.o.v. 2020 met 4% . Dit kwam ook uit de werkgelegenheidscijfers naar voren. Tussen april 2019 en april 2020 is in Fryslân de werkgelegenheid na vier jaren van toenemende werkgelegenheid met 0,9% afgenomen, maar steeg tussen april 2020 en april 2021 met 2,4%. De werkgelegenheid van Waadhoeke nam toe met 2,3%. Grootste opgave voor de komende jaren is de vervangingsvraag van personeel. Door demografische ontwikkelingen zijn er over 8-10 jaar 4.000 fulltime banen die vervuld moeten worden.

24

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Leren en werken in je eigen regio In bepaalde sectoren is het voor bedrijven lastig om aan goed personeel te komen. De gemeente kan kansen benutten door (meer) met bedrijfsleven en onderwijsinstellingen samen te werken aan het optimaliseren van de aansluiting tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Dit is een belangrijke pijler in het Sociaal Economisch Actieprogramma. Doel is het behoud van jongeren in de regio met passend werk en het borgen van continuïteit van bedrijven door o.a. innovatie. Retailsector De detailhandel herstelde zich na twee zware coronajaren, maar heeft naast de toenemende internethandel, demografische ontwikkelingen (ontgroening en vergrijzing), schaalvergroting van winkels, nu ook te maken met de hoge energieprijzen. Verwacht wordt dat hier klappen zullen vallen. Leegstand in winkelgebieden ligt op de loer. Bedrijventerreinen Handel, industrie, dienstverlening en overige bedrijvigheid zijn voornamelijk geconcentreerd in en rond Franeker en de grotere kernen St.-Annaparochie, Berltsum, Dronryp, Menaam en Winsum. In met name Franeker (Kie) en Dronryp (Dronryp-West) liggen vrije kavels voor het vestigen van nieuwe bedrijven. Land- en tuinbouw Het platteland wordt gedomineerd door de landbouwsector en (glas)tuinbouw. Het zijn belangrijke economische pijlers van de gemeente.

De glastuinbouw is in Waadhoeke bij Sexbierum, Bitgum en Berltsum sterk vertegenwoordigd. Een voor de werkgelegenheid belangrijke sector. In verbinding staan met deze sector is daarom steeds meer van belang, ook vanwege de landbouwtransitie opgaven waar de sector mee te maken heeft. Toerisme Toerisme groeit. De verwachting is dat vergeleken met 2017 het aantal buitenlandse toeristen dat Nederland aandoet in 2030 minimaal met zo’n 50% stijgt van 18 miljoen in 2017naar 29 miljoen in 2030. Los van deze lange termijn ontwikkeling zien we a.g.v. Corona dat in 2020 en 2021 juist het binnenlands toerisme een enorme groei heeft doorgemaakt. In Waadhoeke lijkt deze trend zich door te zetten en zien we een aanhoudende groei van diverse kleinschalige initiatieven. Door concreet aan de slag te gaan met de drie actielijnen uit het uitvoeringsprogramma uit de nota Toerisme, onderscheiden we ons positief als recreatief-toeristische regio. Met als gevolg meer bezoekers, bestedingen en werkgelegenheid. Tevens kunnen we hierdoor slim groeien met oog voor belangrijke opgaven als natuurzonering, biodiversiteit, landbouw en mobiliteit. Hierbij fungeren UNESCO Werelderfgoed Waddenzee, het Planetarium in Franeker als recreatieftoeristische bestemming en het landschap als uithangbord. Duurzaamheid Het klimaat verandert door de uitstoot van broeikasgassen.

De energievoorraad van olie en gas is eindig en milieubelastend. Bedrijven zullen daarop moeten anticiperen en de gemeente wil hierin ondersteunen. Naast een brede duurzame bedrijfsvoering zie je de afgelopen periode dat vooral opwek van energie en de beperkte net capaciteit aandacht vraagt.

25

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daar voor doen?

     

We zetten in op het verbeteren van innovatie en ondernemerschap. We zetten in op het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. We zetten in op het versterken van het woon-, en vestigingsklimaat. We werken slimmer samen. We brengen focus aan op de samenwerken in de regio, met name in Noordwest-Friesland We geven uitvoering aan de 13 businesscases van het sociaal economisch actieprogramma

26

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

   

We zetten in op het verbeteren van zichtbaarheid en samenwerking. We versterken Franeker als toeristische trekker. We versterken het landschap als toeristische trekker. We bieden ruimte voor extra bedrijvigheid in de agrarische sector, bijvoorbeeld kamperen bij de boer. Zulke kleinschalige initiatieven zijn ook goed voor de leefbaarheid op het platteland en voor het toerisme.



We blijven in nauw contact met de ondernemers in deze winkelgebieden en werken op diverse manieren aan de vitaliteit. We investeren in de openbare ruimte. We zetten in op kwantitatief en kwalitatief meer aanbod van activiteiten en evenementen en meer bekendheid door inzet van diverse promotiekanalen. We actualiseren de visie op de binnenstad van Franeker en gaan aan de slag met de acties die hieruit voortvloeien We zetten de samenwerking via het binnenstadsmanagement Franeker voort We werken aan een visie voor Sint Annaparochie en werken toe naar een duidelijke uitvoeringsagenda

    

        

We verbeteren de relatie ondernemer – gemeente. We verbeteren dienstverlening naar ondernemers. We verbeteren het faciliteren van ondernemers We richten binnen de huidige webomgeving een digitaal Ondernemersloket in Ondernemers bieden we ondersteuning bij het zoeken naar subsidies en mogelijkheden om te verduurzamen en te innoveren. We nemen het huidige inkoop- en aanbestedingsbeleid onder de loep, met aandacht voor duurzaamheid, lokale werkgelegenheid en de werving van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. We gaan meer communiceren via diverse mediakanalen waaronder het verzenden van digitale nieuwsbrieven We werken aan de relatie door bedrijfsbezoeken, bijwonen en/of organiseren netwerkbijeenkomsten en periodiek overleg met ondernemersverenigingen We bieden een programma aan voor startende ondernemers 27

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

De doelstellingen uit het coalitieakkoord zijn hiervoor opgenomen onder het kopje ‘Verbeteren ondernemersklimaat’. Wat mag het kosten? Realisatie

Begroting

Begroting

2021 -1.796

2022 -2.598

2023 -2.368

2024 -1.254

2025 -1.493

2026 -1.217

Baten Saldo voor bestemming

890 -906

1.393 -1.205

1.472 -895

359 -895

598 -895

322 -895

Dotatie/beschikking reserves

164

293

0

0

0

0

Saldo na bestemming

-743

-911

-895

-895

-895

-895

Bedragen x € 1.000

Lasten

Meerjarenraming

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 3.2 3.3 3.4

Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie

Beleidsindicatoren Programma 4 Economie Indicator Functiemenging

Vestigingen (van bedrijven) Banen

Eenheid

Waad Neder Bron Perio- Beschrijving hoeke land de % 43,7 53,3 CBS BAG / LISA - 2021 De functiemengingsindex (FMI) bewerking ABF weerspiegelt de verhouding Research tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Per 1.000 157,6 165,1 LISA 2021 Het aantal vestigingen van inw.15-65jr bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-65 jaar. Aantal per 580,4 805,5 LISA 2021 Onder een baan wordt een 1.000 vervulde positie verstaan. Dit inwoners betreffen zowel fulltimers, parttimers als uitzendkrachten. De indicator betreft het aantal banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 65 jaar.

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 27-09-2022)

28

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Programma 5 Onderwijs Hoofdkenmerken Het doel van dit programma is een bijdrage te leveren aan kwalitatief goed onderwijs. Dit moet een kansrijke ontwikkeling bieden aan alle in de gemeente woonachtige kinderen en jongeren, en soms ook aan volwassenen. De gemeente heeft de regiefunctie in het lokaal onderwijsbeleid. Dit betekent dat we ons richten op de huisvesting van scholen en op kinderen met (onderwijs-)achterstanden. Daarnaast zorgt de gemeente voor de gymnastiekaccommodaties en het vervoer daar naartoe, voor het leerlingenvervoer speciaal onderwijs en voor het bestrijden van schooluitval. In regionaal verband biedt de gemeente basiseducatie, beroepsonderwijs en het NT2 onderwijs (Nederlands als tweede taal) aan statushouders. Waadhoeke hecht aan goed en bereikbaar onderwijs. Het primair onderwijs moet evenwichtig gespreid zijn over de gemeente. Als dat voor instandhouding nodig is, stimuleren we totstandkoming van samenwerkingsscholen door bekostiging van (vervangende) nieuwbouw of uitbreiding van scholen. Samen met onderwijsbesturen heeft Waadhoeke een toekomstvisie op goed bereikbaar onderwijs gemaakt. Demografische ontwikkelingen -o.a. leidend tot daling van leerlingenaantallenhebben in deze visie een prominente plek. Vanuit onze gemeentelijke regiefunctie bevorderen we verbinding tussen het onderwijsveld en het sociale domein.

We richten ons onder andere op het voorkomen schoolverzuim, aanpak van onderwijs- achterstanden en samenwerking met ons Gebiedsteam. Eveneens bevorderen we de verbinding tussen het voortgezet onderwijs en de regionale arbeidsmarkt: het programma 'leren en werken in je eigen regio'. Verder zet Waadhoeke in op terugdringen van laaggeletterdheid. Het Friesland College verzorgt in opdracht van de gemeente opleidingen op het gebied van alfabetisering, Nederlands als 2e taal en training van de vrijwilligers en taalcoördinatoren van de zogenaamde DigiTaalHuizen. Volwassenen kunnen daar onder andere terecht om te leren beter te lezen, schrijven en rekenen. We hebben twee DigiTaalhuizen in onze gemeente: in Franeker en in St.-Annaparochie. Dit programma omvat basisonderwijs, voorgezet onderwijs, gymnastiekonderwijs, onderwijshuisvestingsvoorzieningen, onderwijsbegeleiding, leerlingenvervoer, onderwijsachterstandenbeleid en onderwijs aan volwassenen. Bestaand beleid Bestuurlijke kaders:  Collegeprogramma 2022-2026;  Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028;  Verordening Leerlingenvervoer Waadhoeke 2018;  Onderwijsvisie;  Beleidsnotitie onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022;  Integraal Huisvestingsplan 2021-2024;  Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022.

29

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Ontwikkelingen Onderwijshuisvesting Een Integraal Huisvestingsplan (IHP) legt de basis voor onze investeringen in nieuw- of verbouw van schoolgebouwen. In 2020 is, in nauwe samenwerking met de schoolbesturen, het IHP voor Waadhoeke vastgesteld door de gemeenteraad. In het IHP is vastgelegd dat de AMS en De Kabas de hoogste prioriteit krijgen. Voor de realisatie van deze projecten wordt uitgegaan van een alternatieve wijze van financieren. Samen met alle schoolbesturen is uitvoerig onderzocht welke vorm van alternatieve financiering het best passend voor de projecten in de gemeente Waadhoeke. Hierbij is de keuze gevallen op de Stichting Maatschappelijk Vastgoed. Voor de projecten AMS en De Kabas is gestart met het opstellen van een ontwikkelingsplan met normkostenraming en stichtingskostenraming. Uit vooronderzoeken is gebleken dat het gebouw it Finster bouwkundig en installatietechnisch in slechte staat verkeert. Er loopt nu een aanvullend onderzoek om te bezien of dit pand in stand gehouden moet/kan worden. Dit heeft helaas gezorgd voor enige vertraging. Het ontwikkelingsplan met normkostenraming en stichtingskostenraming wordt afgesloten met een voorbereidingsbesluit en zal in het eerste kwartaal van 2023 gereed zijn. Op dat moment zijn de financiële gevolgen ook duidelijk. Daarna wordt gestart met de programmafase (bijvoorbeeld inhoudelijk en technisch programma van eisen).

Streven is om dit in het 3e kwartaal van 2023 te hebben afgerond. De geplande investeringen uit het IHP in 2023 schuiven dus door omdat er eerst besluitvorming rondom de AMS moet plaatsvinden. NPO middelen In het kader van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) is geld beschikbaar gekomen om de achterstanden in het onderwijs als gevolg van corona aan te pakken. De komende tweeënhalf jaar trekt de rijksoverheid in totaal € 8,5 miljard uit voor dit programma. Het geld komt terecht bij scholen, kinderopvanginstellingen, jeugdhulporganisaties en gemeenten. Op 22 juli 2021 zijn de NPO middelen per gemeente bekend gemaakt en toegelicht in een brief gericht aan alle gemeenten. De gemeenten ontvangen samen in totaal circa € 300 miljoen om de onderwijsvertragingen opgelopen door corona tegen te gaan. De gemeente Waadhoeke ontvangt circa € 680.000 voor de gehele periode (schooljaren 2021/2022 en 2022/2023). De middelen worden middels een specifieke uitkering uitgekeerd. De middelen mogen daarom enkel aan de beschreven doelen besteed worden en moeten door middel van een SiSa verklaring verantwoord worden aan het rijk. De middelen worden ingezet voor extra inzet van de zorg op school, cultuur-, natuur- en milieueducatie, meertaligheid, sport en gezondheid en taalontwikkeling/bibliotheek op school.

30

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daar voor doen?

   

Wij nemen een voorbereidingsbesluit voor de realisatie van de vervangende nieuwbouw voor de AMS en De Kabas. Bij nieuwe projecten onderzoeken we de mogelijkheden van clusteren van voorzieningen en multifunctioneel gebruik zodat de voorzieningen ook in de toekomst kunnen blijven bestaan. In dit kader faciliteren wij onderzoeken naar samenwerkingsscholen. Het integraal huisvestingsplan actualiseren we onder andere op thema’s als duurzaamheid en luchtkwaliteit/ ventilatie, maar ook op bijgestelde prognoses. C - Bij nieuw- of verbouw stimuleren wij de samenwerking tussen onderwijs, zorg, sport, cultuur en kinderopvang.

31

Gemeente Waadhoeke

  

 

   

    

Programmabegroting 2023

Per situatie worden afspraken gemaakt over de investeringen in functies van een (I)KC. In geval van groei van een school proberen we in gezamenlijkheid de opvangfaciliteiten te behouden. De middelen die we ontvangen hebben in het kader van NPO zetten we in om de samenwerking tussen onderwijs, opvang, sport, cultuur en zorg te versterken en uit te breiden.

We continueren het programma 'leren en werken in je eigen regio' en maken dit integraal onderdeel van het totale voortgezet onderwijs in Waadhoeke. Met gebruik van de NPO middelen gaan we extra inzetten op de verbinding tussen basis- en voortgezet onderwijs en de lokale arbeidsmarkt. We onderzoeken of hierbij ook een koppeling gemaakt kan worden naar jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt en/of thuiszitters.

We faciliteren waar mogelijk het plan van It Twalûk en De Bolder om meer leerlingen uit de buurt van Franeker een passend aanbod te geven. We continueren de subsidie aan de Einsteinclass. We regelen goed vervoer voor leerlingen die aangewezen zijn op een verder gelegen school en daardoor aanspraak maken op de regeling leerlingenvervoer. We stellen een nieuwe verordening op voor leerlingenvervoer.

We stellen voldoende VVE middelen beschikbaar stellen voor het aanbieden van kwalitatief en effectief VVE. We maken heldere afspraken voor de evaluatie van het beleid met de kinderopvangorganisaties. We maken resultaatafspraken VVE voor de vroegschoolse educatie met het primair onderwijs. We zetten in op actieve ouderparticipatie voor ouderbetrokkenheid en maken hierover afspraken met instellingen. Wij zorgen voor het aanbod en bekostiging van de deelname van peuters van ouders die niet in aanmerking komen voor de kinderopvangtoeslag (twee dagdelen per week binnen peuteropvang of kinderdagverblijf).

32

Gemeente Waadhoeke    

    

•

Programmabegroting 2023

Wij zorgen er voor dat de peuters op het AZC een educatief aanbod in de peuteropvang op het AZC krijgen met een erkend VVE programma en ouderbetrokkenheid. Wij bekostigen binnen het Onderwijs Achterstanden beleid de extra inzet en ondersteuning voor de schakelklas op het AZC. We zorgen in samenwerking met de JGZ voor meer toeleiding van de doelgroepkinderen naar VVE. We zorgen voor meer afstemming tussen de JGZ, kinderopvang, Boekstartcoaches van de bibliotheek en de gebiedsteams om gezamenlijk ouders te stimuleren voor de deelname aan VVE.

Het cultuureducatieprogramma Waadzinnig geeft structureel aandacht aan de meertaligheid van Waadhoeke. We zorgen er voor dat alle scholen toegang hebben tot meertalig lesmateriaal. We zetten in op een doorgaande leerlijn. We zetten op lokaal niveau extra in op de taalontwikkeling, met aandacht voor het voorlezen en meertaligheid; afspraken met de kinderopvangorganisaties, bibliotheek en andere betrokken instellingen. We breiden de aanpak van dBos (de Bibliotheek op school) uit naar zoveel mogelijk (basis)scholen in Waadhoeke.

We zetten in op het O3-concept. We gaan verder met de ondersteuning van O3 op het voortgezet onderwijs in Waadhoeke. Daarnaast gaan we inzetten op de verbinding tussen basisen voortgezet onderwijs en de lokale arbeidsmarkt. We onderzoeken of hierbij ook een koppeling gemaakt kan worden naar jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt en/of thuiszitters.

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming

Realisatie

Begroting

Begroting

Meerjarenraming

2021 -6.365

2022 -6.553

2023 -6.592

2024 -6.646

2025 -6.714

2026 -6.768

1.100 -5.265

1.493 -5.060

1.182 -5.409

1.182 -5.464

1.182 -5.531

1.182 -5.586

-326

-233

18

18

18

18

-5.590

-5.293

-5.392

-5.446

-5.514

-5.568

33

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 4.1 4.2 4.3

Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

Beleidsindicatoren Programma 5 Onderwijs Indicator

Eenheid

Absoluut verzuim

Per 1.000 leerlingen

Relatief verzuim

Voortijdige school verlaters totaal (VO + MBO)

Waad Neder hoeke land 4,6 2,5

Bron

Perio- Beschrijving de 2021 Er wordt gesproken van absoluut verzuim als een leerplichtige en/of kwalificatie plichtige jongere niet op een school of instelling staat ingeschreven (schooljaar2017-2018).

DUO/Ingrado

Per 1.000 leerlingen

26

19

DUO/Ingrado

2021 Er is sprake van relatief verzuim als een jongere wel op een school staat ingeschreven, maar gedurende een bepaalde tijd de lessen/praktijk verzuimt. Ook veelvuldig te laat komen kan hiertoe worden gerekend (schooljaar 2017-2018).

%

1,6

1,9

DUO/Ingrado

2021 Het percentage van het totaal aantal leerlingen (12 - 23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat (schooljaar 2017-2018).

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 27-09-2022) Kanttekening: de tabel afkomstig van waarstaatjegemeente.nl bevat niet de juiste cijfers. Jaarlijks krijgt de raad de juiste cijfers via het jaarverslag met betrekking tot leerplicht in het vierde kwartaal volgend op het schooljaar.

34

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Programma 6 Sport, Cultuur en Recreatie Hoofdkenmerken Het doel van dit programma is het initiëren en in stand houden van voorzieningen op het gebied van cultuur, sport en recreatie. Deze voorzieningen dragen bij aan levendigheid, maatschappelijke participatie, gezondheid en een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. Waadhoeke heeft veel voorzieningen op het vlak van sport, cultuur en recreatie. Deze zijn gericht op de eigen inwoners, zoals bibliotheken en sportvoorzieningen, maar ook op bezoekers van buiten de gemeente, zoals theater De Koornbeurs, Museum Martena en De Aerden Plaats. Waadhoeke kent ook veel particuliere musea, waaronder het schoolplaten-museum in Deinum. Ook voor wat betreft amateuristische kunst- en cultuurbeoefening kent Waadhoeke een breed aanbod. Zo zijn toneel- en muziekverenigingen in de gehele gemeente te vinden, veelal in nauwe verbinding met dorpshuizen en wijkcentra die de activiteiten onderdak bieden. Cultuur wordt dan ook vaak gezien als de stille kracht in de maatschappij welke zorgt voor meer sociale cohesie en verbondenheid. In de afgelopen coronaperiode hebben we gezien wat het wegvallen van het culturele leven betekent voor de mienskip. Cultuur, in al haar facetten, bepaalt voor een belangrijk deel de identiteit van een gemeente.

In Waadhoeke lezen we deze identiteit niet alleen af aan het brede cultuuraanbod, het landschap en de bebouwing, maar ook aan de taal. Naast de twee Rijkstalen, het Nederlands en het Fries, wordt in Waadhoeke het Bildts en het Franekers gesproken. Deze meertaligheid in onze gemeente beschouwen we als een groot goed waarmee we ons onderscheiden van andere gemeenten. Met 110 amateur sportverenigingen in de gemeente is het in elk dorp en in de stad mogelijk om te sporten. Op het kaatsveld, in de sporthal, op fiets- en wandelpaden; op zeer veel manieren zijn inwoners uit Waadhoeke aan het sporten en bewegen. Sport brengt mensen in beweging. Dit draagt bij aan het verbeteren van de gezondheid, het vergroten van het zelfvertrouwen en aan de ontwikkeling van sociale vaardigheden. Daarom willen we dat zoveel mogelijk mensen hieraan deelnemen. We zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties en een openbare ruimte die uitnodigt om te bewegen. Daarnaast geven we sportbesturen advies en ondersteuning als daar behoefte aan is. In veel dorps- en wijkgemeenschappen is de sportvereniging het 'sociale cement' van de samenleving. Daarom stimuleren we verenigingen om meer samen te werken en te innoveren door nieuwe sportaanbod aan te bieden. Kaatsen wordt in vrijwel de gehele gemeente beoefend. Daarmee onderscheidt Waadhoeke zich als dé kaatsgemeente.

Bestaand beleid Bestuurlijke kaders:  Collegeprogramma 2022-2026;  Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028;  Nota taalbeleid 'Waadhoeke, lân fan taal';  Nota sport- en beweegbeleid 'Waadhoeke beweegt mee', inclusief Speeltuinenbeleid;  Nota cultuurbeleid 'kultuer yn Waadhoeke, mei-inoar meitsje we it mei!'  Beleidsharmonisatie binnensport Waadhoeke;  Beleidsharmonisatie buitensport Waadhoeke;  Subsidieregeling Amateurkunst Waadhoeke 2019.

35

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Ontwikkelingen Cultuur Ook in 2023 geven we uitvoering aan het gemeentelijk cultuurbeleid zoals verwoord in de nota 'Kultuer yn Waadhoeke, mei-inoar meitsje we it mei'. De uitvoering vindt plaats op basis van het uitvoeringsprogramma 'Yn ferbining', welke begin 2021 door het college is vastgesteld. Bij de uitvoering hebben we specifiek aandacht voor de gevolgen die de coronapandemie heeft voor het cultuurveld en hoe we de opstart van het culturele leven zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium is in de race voor het predicaat UNESCO werelderfgoed. Begin 2022 heeft Nederland de formele nominatie ingediend bij UNESCO. Medio 2023 neemt de UNESCO hier een besluit over. Meertaligheid Ook in 2023 geven we uitvoering aan het gemeentelijk meertaligheidsbeleid zoals verwoord in de nota 'Waadhoeke, Lân fan Taal'. Aan de hand van de 3 begrippen vertrouwd, zichtbaar en uitnodigend maken we werk van ons streven naar meer gebruik van het Fries, Bildts en Franekers in een meertalige gemeente waar het vanzelfsprekend is om deze talen naast en door elkaar te gebruiken. Dit doen we in nauwe samenwerking met het Taalplatform Waadhoeke en de meertaligheidscoördinator Waadhoeke.