Inkomend - Wmo Adviesraad - Ongevraagd advies mbt het opstellen en uitvoeren van de Lokale Inclusie Agenda bijlage
Tekst van het document
Zelfstandig wonen Woningaanpassingen Voorbeelden • Gemeente Gooise Meren biedt inwoners een kleine subsidie voor woningaanpassingen. • Inwoners in gemeente Gooise meren kunnen zich tot de gemeente wenden als zij problemen ervaren met het zelfstandig wonen. Een consulent gaat op huisbezoek om het probleem in kaart te brengen. • Gemeente Groningen heeft een convenant opgesteld met zorginstanties, woningcorporaties en buurgemeenten, waarin afspraken zijn gemaakt om gezamenlijkheid oplossingen te vinden zodat inwoners met een psychische kwetsbaarheid en jongeren met een beperking binnen drie maanden zelfstandige huisvesting hebben. • Gemeente Groningen heeft een vast bestuurlijk overleg met de woningcorporaties in de stad, waarin ze afspraken maken over hoe ze de stad inrichten. Jaarlijks maakt de gemeente prestatie-afspraken met de corporaties. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 19 Zelfstandig wonen en deel uitmaken van de maatschappij De Staten die Partij zijn bij dit Verdrag erkennen het gelijke recht van alle personen met een handicap om in de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
31
maatschappij te wonen met dezelfde keuzemogelijkheden als anderen en nemen doeltreffende en passende maatregelen om het personen met een handicap gemakkelijker te maken dit recht ten volle te genieten en volledig deel uit te maken van, en te participeren in de maatschappij, onder meer door te waarborgen dat: a. personen met een handicap de kans hebben, op voet van gelijkheid met anderen, vrijelijk hun verblijfplaats te kiezen, alsmede waar en met wie zij leven, en niet verplicht zijn te leven in een bepaalde leefregeling; b. personen met een handicap toegang hebben tot een reeks van thuis, residentiële en andere maatschappij-ondersteunende diensten, waaronder persoonlijke assistentie, noodzakelijk om het wonen en de opname in de maatschappij te ondersteunen en isolatie of uitsluiting uit de maatschappij te voorkomen; c. de maatschappijdiensten en -faciliteiten voor het algemene publiek op voet van gelijkheid beschikbaar zijn voor personen met een handicap en beantwoorden aan hun behoeften. Wetten Wmo Daarnaast vraagt de Wmo van gemeenten hun inwoners te helpen bij het zelfstandig (blijven) wonen. Door middel van aanpassingen in het huis (bijvoorbeeld een traplift of aangepaste keuken) en door ondersteuningen (zoals hulp met het huishouden). Hierbij is het van belang dat er gekeken wordt naar de individuele situatie van de aanvrager.
Dezelfde oplossing is niet voor iedere twee personen de beste. En wanneer er bij nieuwbouw direct al rekening wordt gehouden met algemene standaarden voor personen met een beperking, kunnen aanpassingen op grond van de Wmo afnemen. Wonen met zorg en ondersteuning Voorbeelden • Gemeente Den Haag kent sinds 1 januari 2016 de subsidieregeling “stimuleren initiatieven voor groepswonen Den haag 2016”. Met deze regeling worden middelen beschikbaar gesteld om groepswooninitiatieven van ouderen en mensen met een beperking te stimuleren. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 19 Zelfstandig wonen en deel uitmaken van de maatschappij De Staten die Partij zijn bij dit Verdrag erkennen het gelijke recht van alle personen met een handicap om in de maatschappij te wonen met dezelfde keuzemogelijkheden als anderen en nemen doeltreffende en passende maatregelen om het personen met een handicap gemakkelijker te maken dit recht ten volle te genieten en volledig deel uit te maken van, en te participeren in de maatschappij, onder meer door te waarborgen dat: a. personen met een handicap de kans hebben, op voet van gelijkheid met anderen, vrijelijk hun verblijfplaats te kiezen, alsmede waar en met wie zij leven, en niet verplicht zijn te leven in een bepaalde leefregeling; b.
personen met een handicap toegang hebben tot een reeks van thuis, residentiële en andere maatschappij-ondersteunende diensten, waaronder persoonlijke assistentie, noodzakelijk om het wonen en de opname in de maatschappij te ondersteunen en isolatie of uitsluiting uit de maatschappij te voorkomen; c. de maatschappijdiensten en -faciliteiten voor het algemene publiek op voet van gelijkheid beschikbaar zijn voor personen met een handicap en beantwoorden aan hun behoeften. Wetten Wmo Daarnaast vraagt de Wmo van gemeenten hun inwoners te helpen bij het zelfstandig (blijven) wonen. Door middel van aanpassingen in het huis (bijvoorbeeld een traplift of aangepaste keuken) en door ondersteuningen (zoals hulp met het huishouden). Hierbij is het van belang dat er gekeken wordt naar de individuele situatie van de aanvrager. Dezelfde oplossing is niet voor iedere twee personen de beste. En wanneer er bij nieuwbouw direct al rekening wordt gehouden met algemene standaarden voor personen met een beperking, kunnen aanpassingen op grond van de Wmo afnemen.
32
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Omgeving & Locatie Bereikbaarheid, Sociale omgeving Voorbeelden • Gemeente Almere werkt aan een overzichtkaart van gerealiseerde en geplande woonlocaties voor inwoners met beperking. • Gemeente Gooise meren houdt bij verhuizing rekening met nabijheid van eventuele mantelzorgers. Zo is het vanuit de Wmo mogelijk een mantelzorgwoning te plaatsen bij de mantelzorger in de tuin. • Als er een nieuwe woonwijk wordt gebouwd in gemeente Katwijk, dan wordt bij het ontwerp de van de woonwijk rekening gehouden met mensen met een beperking. • Gemeente Apeldoorn is gestart met de campagne ‘Welkom in de woonomgeving’ die erop gericht is om de acceptatie van mensen met een psychische kwetsbaarheid in de buurt te bevorderen.
Eigen regie Levensloopbestendige woningen, Recht van verhuizen Voorbeelden • Gemeente Berkelland helpt 50+ ers op weg bij het levensloopbestendig maken van hun woningen om langer, veiliger, gezonder en comfortabel thuis te kunnen blijven wonen. Via de regietafel wonen en zorg is in 2017 ook onderzoek gedaan naar vraag- en aanbodontwikkeling voor mensen met een beperking. • Gemeente Gooise Meren biedt verhuisbegeleiding die kan helpen bij het zoeken naar een geschikte woning in de sociale dan wel particuliere huursector. • Met de bewustwordingscampagne “Lang Zult u Wonen” stimuleert gemeente Groningen huiseigenaren om hun woning zodanig aan te passen dat ze er langer veilig en comfortabel kunnen blijven wonen.
Veiligheid Handelwijze bij calamiteiten Voorbeelden • Het Steunpunt Gemeente Utrecht stimuleert het laten maken van crisiskaarten, waarin staat beschreven hoe mensen moeten handelen bij een crisis.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
33
Werk & Inkomen Maatschappelijke betekenis hebben
Het hebben van werk kan het gevoel van maatschappelijke betekenis sterk vergroten. Net zo goed voor mensen met als voor mensen zonder beperking. Bovendien draagt het voor een belangrijk deel bij aan het inkomen, waar zowel de nodige als de leuke activiteiten van betaald kunnen worden. Hoe zorg je er als gemeente voor dat je dit goed inricht? Doe hier inspiratie op over de volgende onderwerpen: Begeleiding naar werk, Aangepast werk, Besteedbaar inkomen, Maatschappelijk rendement, Een Duurzame baan en Werkplek.
Werk & Inkomen
Maatschappelijke betekenis hebben
Begeleiding naar werk Integratie, Reintegratie
Werkplek Toegankelijk bedrijfsgebouw, Aanpassingen zitplek, Begeleiding
Aangepast werk Vrijwilligerswerk, Tegenprestatie
Besteedbaar inkomen Inkomensgelijkheid, Meerkosten, Sociale zekerheid
Maatschappelijk rendement Social Return on Investment
Een duurzame baan Banenafspraken, Werken bij de gemeente
Voorbeeld 1 - Gemeente Almere creëert meer banen voor mensen met een beperkingbijdegemeente.
Voorbeeld 2 - Gemeente Berkelland stelt samen met netwerkpartners stages en werkplekken beschikbaar voor inwoners met een beperking.
Begeleiding naar werk (Re)Integratie Voorbeelden • Gemeenten zetten zich in om passend werk te vinden voor mensen met een beperking. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 27 Werk en werkgelegenheid 1. De Staten die Partij zijn erkennen het recht van personen met een handicap op werk, op voet van gelijkheid met anderen; dit omvat het recht op de mogelijkheid in het levensonderhoud te voorzien door middel van in vrijheid gekozen of aanvaard werk op een arbeidsmarkt en in een werkomgeving die open zijn, waarbij niemand wordt uitgesloten, en die toegankelijk zijn voor personen met een handicap. De Staten die Partij zijn waarborgen en bevorderen de verwezenlijking van het recht op werk, met inbegrip van personen die
34
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
gehandicapt raken tijdens de uitoefening van hun functie, door het nemen van passende maatregelen, onder meer door middel van wetgeving, teneinde onder andere: d. personen met een handicap in staat te stellen effectieve toegang te krijgen tot technische en algemene beroepskeuzevoorlichtingsprogramma’s, arbeidsbemiddeling, beroepsonderwijs en vervolgopleidingen; e. de kans op werk en carrièremogelijkheden voor personen met een handicap op de arbeidsmarkt te bevorderen, alsmede hen te ondersteunen bij het vinden, verwerven en behouden van werk, dan wel de terugkeer naar werk; f. de kansen te bevorderen om te werken als zelfstandige, op het ondernemerschap, het ontwikkelen van samenwerkingverbanden en een eigen bedrijf te beginnen; g. personen met een handicap in dienst te nemen in de publieke sector; h. de werkgelegenheid voor personen met een handicap in de private sector te bevorderen door middel van passend beleid en passende maatregelen, waaronder voorkeursbeleid, aanmoedigingspremies en andere maatregelen; i. te waarborgen dat op de werkplek wordt voorzien in redelijke aanpassingen voor personen met een handicap; j. te bevorderen dat personen met een handicap werkervaring kunnen opdoen op de vrije arbeidsmarkt; k.
de beroepsmatige en professionele re-integratie van en programma’s ten behoeve van het behoud van hun baan en terugkeer naar werk voor personen met een handicap te bevorderen.
Aangepast werk Vrijwilligerswerk, Tegenprestatie Voorbeelden • Voor inwoners die met blijvende zware beperkingen kampen, zet de gemeente Gooise Meren op het gebied van werk tegenprestatie, vrijwilligerswerk en (arbeidsmatige) dagbesteding in. Als bijzondere categorie kan de voorziening beschut werk worden ingezet als voor arbeidsdeelname een aangepaste en beschermde werkomgeving nodig is die van de reguliere werkgever niet gevergd kan worden.
Besteedbaar inkomen Sociale zekerheid, behoud van inkomen Voorbeelden • Gemeente Berkelland verstrekt uitkeringen aan mensen die zonder die ondersteuning onder het bestaansminimum zouden leven. Daarnaast zijn er participatieregelingen, toeslagen en bijzondere bijstand waardoor het voor veel mensen mogelijk om aangesloten te blijven op de samenleving. • Gemeente Gooise Meren wil armoede en sociaal isolement voorkomen en bestrijden door meedoen te stimuleren en extra inkomensondersteuning te bieden waar dat nodig is. De gemeente brengt in kaart hoe groot eventuele stapelingseffecten zijn van landelijke en lokale regelingen en waar nog behoefte aan is bij de doelgroep. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 28 Behoorlijke levensstandaard en sociale bescherming 1. De Staten die Partij zijn erkennen het recht van personen met een handicap op een behoorlijke levensstandaard voor henzelf en voor hun gezinnen, met inbegrip van voldoende voeding, kleding en huisvesting en op de voortdurende verbetering van hun levensomstandigheden, en nemen passende maatregelen om de verwezenlijking van dit recht zonder discriminatie op grond van handicap te beschermen en te bevorderen. 2. De Staten die Partij zijn erkennen het recht van personen met een handicap op sociale bescherming en op het genot van dat recht zonder discriminatie op grond van handicap, en nemen passende maatregelen
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
35
om de verwezenlijking van dat recht te waarborgen en te stimuleren, met inbegrip van maatregelen om: b. de toegang voor personen met een handicap, in het bijzonder voor vrouwen, meisjes en ouderen met een handicap, tot programma’s ten behoeve van sociale bescherming en het terugdringen van de armoede te waarborgen; c. voor personen met een handicap en hun gezinnen die in armoede leven de toegang tot hulp van de Staat te waarborgen, voor aan de handicap gerelateerde kosten, met inbegrip van adequate training, advisering, financiële hulp en respijtzorg.
Een duurzame baan Werken bij de gemeente, Baanafspraken Voorbeelden • Gemeenten nemen in hun (personeels)beleid op dat zij in het verlengde van de Wet Banenafspraak en Quotumregeling streven een inclusieve organisatie te zijn. Ze hebben een vastgesteld minimum percentage medewerkers met een beperking in dienst. (https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/11/20/kamerbrief-uitwerking-breed-offensief) • Binnen het werkveld van Facilitair van de gemeente Doetinchem is het werk zo georganiseerd dat er mogelijkheden zijn om mensen met een (verstandelijke) beperking ook te laten deelnemen aan het arbeidsproces. Hierop zal blijvend worden ingezet. • Gemeenten Utrecht traint managers op diversiteit. • Meerdere gemeenten maken in het kader van social return on investment afspraken met opdrachtnemers over inclusief werkgeverschap. • Gemeente Gooise meren sluit convenanten met werkgevers over inclusieve werkplekken. Om de bezwaren van de werkgevers weg te nemen, ‘ontzorgt’ de gemeente de werkgever. Dat wil zeggen dat de werkgever zo min mogelijk te maken krijgt met extra kosten of (administratieve) handelingen bij het in dienst nemen van iemand met een arbeidsbeperking. • Gemeente Berkelland stelt samen met netwerkpartners stages en werkplekken beschikbaar voor inwoners met een beperking.
• Gemeente Amsterdam organiseert samen Sociale firma Onbeperkt aan de Slag inspiratiesessies om werkgevers te informeren over mogelijkheden om medewerkers met een beperking in dienst te nemen. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 27 Werk en werkgelegenheid 1. De Staten die Partij zijn erkennen het recht van personen met een handicap op werk, op voet van gelijkheid met anderen; dit omvat het recht op de mogelijkheid in het levensonderhoud te voorzien door middel van in vrijheid gekozen of aanvaard werk op een arbeidsmarkt en in een werkomgeving die open zijn, waarbij niemand wordt uitgesloten, en die toegankelijk zijn voor personen met een handicap. De Staten die Partij zijn waarborgen en bevorderen de verwezenlijking van het recht op werk, met inbegrip van personen die gehandicapt raken tijdens de uitoefening van hun functie, door het nemen van passende maatregelen, onder meer door middel van wetgeving, teneinde onder andere: d. personen met een handicap in staat te stellen effectieve toegang te krijgen tot technische en algemene beroepskeuzevoorlichtingsprogramma’s, arbeidsbemiddeling, beroepsonderwijs en vervolgopleidingen; e. de kans op werk en carrièremogelijkheden voor personen met een handicap op de arbeidsmarkt te bevorderen, alsmede hen te ondersteunen bij het vinden, verwerven en behouden van werk, dan wel de terugkeer naar werk; f.
de kansen te bevorderen om te werken als zelfstandige, op het ondernemerschap, het ontwikkelen van samenwerkingsverbanden en een eigen bedrijf te beginnen; g. personen met een handicap in dienst te nemen in de publieke sector; h. de werkgelegenheid voor personen met een handicap in de private sector te bevorderen door middel
36
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
van passend beleid en passende maatregelen, waaronder voorkeursbeleid, aanmoedigingspremies en andere maatregelen; i. te waarborgen dat op de werkplek wordt voorzien in redelijke aanpassingen voor personen met een handicap; j. te bevorderen dat personen met een handicap werkervaring kunnen opdoen op de vrije arbeidsmarkt; k. de beroepsmatige en professionele re-integratie van en programma’s ten behoeve van het behoud van hun baan en terugkeer naar werk voor personen met een handicap te bevorderen. Wetten Participatiewet Daarnaast is de gemeente op grond van de Participatiewet verantwoordelijk om inwoners met een (arbeids) beperking deel te laten nemen aan de arbeidsmarkt. Gemeenten hebben daarom de verantwoordelijkheid gekregen over de uitvoering van verschillende uitkeringen en moeten ervoor zorgen dat ook mensen met een beperking deelnemen aan de arbeidsmarkt. Het kabinet vindt het van belang dat mensen met een beperking die nu nog aan de kant staan meer kans op werk krijgen, bij voorkeur regulier werk en als dat niet mogelijk is beschut werk. Het kabinet wil dit bevorderen door invoering van het instrument loondispensatie in de Participatiewet. Voor werkgevers komt er zo een eenvoudiger instrumentarium om mensen met een beperking in dienst te nemen. Voor werknemers gaat werken met loondispensatie van meet af aan lonen.
Vrijkomende middelen worden ingezet voor meer ondersteuning door gemeenten aan mensen met een beperking richting werk. Op 26 april is uitgebreid met de Tweede Kamer gesproken over de hoofdlijnennotitie loondispensatie van 27 maart 2018.Tijdens dit debat heeft de Kamer op verschillende punten gevraagd om een nadere verkenning, vooruitlopend op de voorbereiding van het wetsvoorstel. Momenteel wordt gewerkt aan deze uitwerking. Hierbij zal het kabinet met alle betrokken partijen, waaronder cliëntenorganisaties, bekijken op welke wijze dit instrument het beste kan worden vormgegeven. Wet Banenafspraak en Quotumregeling Gerelateerd aan de Participatiewet is de Banenafspraak. Met deze afspraak is overeengekomen dat zowel de markt als de overheid banen creëren voor personen met afstand tot de arbeidsmarkt. De overheid heeft de gestelde doelstellingen niet gehaald, waardoor de Quotumregeling voor overheidswerkgevers in januari 2018 is ingegaan.16 Dit houdt in dat overheden een vastgesteld percentage (beginnend met 1,93%) werknemers met een (arbeids)handicap in dienst moet hebben. Meer over de Banenafspraak en Quotumregeling leest u op de webpagina VN-Verdrag Handicap van de VNG.
Werkplek Aanpassingen werkplek, Toegankelijke bedrijfsgebouwen Voorbeelden • Gemeente Gooise meren sluit convenanten met werkgevers over inclusieve werkplekken. Om de bezwaren van de werkgevers weg te nemen, ‘ontzorgt’ de gemeente de werkgever. Dat wil zeggen dat de werkgever zo min mogelijk te maken krijgt met extra kosten voor aanpassingen of (administratieve) handelingen bij het in dienst nemen van iemand met een arbeidsbeperking. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 27 Werk en werkgelegenheid 1. De Staten die Partij zijn erkennen het recht van personen met een handicap op werk, op voet van gelijkheid met anderen; dit omvat het recht op de mogelijkheid in het levensonderhoud te voorzien door middel van in vrijheid gekozen of aanvaard werk op een arbeidsmarkt en in een werkomgeving die open zijn, waarbij niemand wordt uitgesloten, en die toegankelijk zijn voor personen met een handicap. De Staten die Partij zijn waarborgen en bevorderen de verwezenlijking van het recht op werk, met inbegrip van personen die
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
37
gehandicapt raken tijdens de uitoefening van hun functie, door het nemen van passende maatregelen, onder meer door middel van wetgeving, teneinde onder andere: d. personen met een handicap in staat te stellen effectieve toegang te krijgen tot technische en algemene beroepskeuzevoorlichtingsprogramma’s, arbeidsbemiddeling, beroepsonderwijs en vervolgopleidingen; e. de kans op werk en carrièremogelijkheden voor personen met een handicap op de arbeidsmarkt te bevorderen, alsmede hen te ondersteunen bij het vinden, verwerven en behouden van werk, dan wel de terugkeer naar werk; f. de kansen te bevorderen om te werken als zelfstandige, op het ondernemerschap, het ontwikkelen van samenwerkingverbanden en een eigen bedrijf te beginnen; g. personen met een handicap in dienst te nemen in de publieke sector; h. de werkgelegenheid voor personen met een handicap in de private sector te bevorderen door middel van passend beleid en passende maatregelen, waaronder voorkeursbeleid, aanmoedigingspremies en andere maatregelen; i. te waarborgen dat op de werkplek wordt voorzien in redelijke aanpassingen voor personen met een handicap; j. te bevorderen dat personen met een handicap werkervaring kunnen opdoen op de vrije arbeidsmarkt; k.
de beroepsmatige en professionele re-integratie van en programma’s ten behoeve van het behoud van hun baan en terugkeer naar werk voor personen met een handicap te bevorderen.
38
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Vrije tijd Kunnen doen wat je wilt
In hun vrije tijd kunnen inwoners aan allerhande activiteiten deelnemen en locaties bezoeken. Op verschillende terreinen heeft de gemeente verschillende rollen, maar overal valt te werken aan verbetering van de toegankelijkheid (sociaal, fysiek en informatief). Doe hier inspiratie op over hoe je als gemeente kunt organiseren en stimuleren dat ook mensen met een beperking kunnen deelnemen op de volgende onderwerpen: Winkels & Horeca, Spelen en sporten, Cultuur & Evenementen, Burgerschap, Openbare gebouwen, Informatie en Natuur. Vrije tijd
Kunnen doen wat je wilt
Winkels & Horeca Toegankelijk, Bejegening
Natuur Bos, Strand, Park
Informatie Sociale kaart, Uitagenda
Openbare gebouwen Bibliotheek, Stadhuis
Voorbeeld 1 - Veel gemeenten bieden informatieovertoegankelijkheidaanvia de website www.ongehinderd.nl.
Spelen & Sporten Sportaanbod, Speelruimtes, Sportvoorzieningen
Cultuur & Evenementen Festivals, Theater, Musea, Bioscoop
Burgerschap Stemlocaties, Politieke en maatschappelijke activiteiten
Voorbeeld 2 - Gemeente Almere heeft toegankelijkheidseisenopgenomenbijde verstrekking van vergunning voor evenementen.
Winkels & Horeca Toegankelijkheid Voorbeelden • Gemeente Nijkerk deelt pluimen uit aan organisaties die een voorbeeld zijn op het gebied van toegankelijkheid. • Gemeente Doetinchem gaat na of toiletten in restaurants en winkels toegankelijk zijn voor rolstoelgebruikers. Als dit het geval is wordt dit vermeld op de gemeentelijke website. • Tijdens de Week van de Toegankelijkheid heeft het Bredaas Centrum Gehandicaptenbeleid een ‘drempelactie’ uitgevoerd, door bij een vijftal ondernemers in de binnenstad een zogenaamde drempelhulp aan te leggen. Deze activiteit is gefinancierd door ING en de Gemeente Breda. • Gemeente Breda richt een informatiepunt in voor ondernemers en instellingen, waar zij terecht kunnen met vragen over het verbeteren van hun toegankelijkheid. • Diverse gemeenten hebben regels voor toegankelijkheid opgenomen in het bouwbesluit, en toetsen vergunningen hierop. • Gemeente Ameland inventariseert de toegankelijkheid van alle ondernemingen op het eiland. • Rotterdam heeft in de “Zeiknota” plannen vastgelegd om openbare toiletten te faciliteren. Bijvoorbeeld door horecagelegenheden een kleine vergoeding te geven voor de tegenprestatie het toilet open te stellen voor eenieder, ook zonder consumptie.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
39
Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 9 Toegankelijkheid 1. Teneinde personen met een handicap in staat te stellen zelfstandig te leven en volledig deel te nemen aan alle facetten van het leven, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen om personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang te garanderen tot de fysieke omgeving, tot vervoer, informatie en communicatie, met inbegrip van informatie- en communicatietechnologieën en -systemen, en tot andere voorzieningen en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, in zowel stedelijke als landelijke gebieden. Deze maatregelen, die mede de identificatie en bestrijding van obstakels en barrières voor de toegankelijkheid omvatten, zijn onder andere van toepassing op: a. gebouwen, wegen, vervoer en andere voorzieningen in gebouwen en daarbuiten, met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken; 2. De Staten die Partij zijn nemen tevens passende maatregelen om: b.
te waarborgen dat private instellingen die faciliteiten en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek aanbieden, zich rekenschap geven van alle aspecten van de toegankelijkheid voor personen met een handicap; Artikel 21 Vrijheid van mening en meningsuiting en toegang tot informatie De Staten die Partij zijn nemen alle passende maatregelen om te waarborgen dat personen met een handicap het recht op vrijheid van mening en meningsuiting kunnen uitoefenen, met inbegrip van de vrijheid om op voet van gelijkheid met anderen informatie en denkbeelden te vergaren, te ontvangen en te verstrekken middels elk communicatiemiddel van hun keuze, zoals omschreven in artikel 2 van dit Verdrag, onder meer door: c. private instellingen die diensten verlenen aan het publiek, ook via het internet, aan te sporen informatie en diensten ook in voor personen met een handicap toegankelijke en bruikbare vorm te verlenen; d. de massamedia, met inbegrip van informatieverstrekkers via het internet, aan te moedigen hun diensten toegankelijk te maken voor personen met een handicap; e. het gebruik van gebarentalen te erkennen en te bevorderen. Artikel 30 Deelname aan het culturele leven, recreatie, vrijetijdsbesteding en sport 1.
De Staten die Partij zijn erkennen het recht van personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen deel te nemen aan het culturele leven en nemen alle passende maatregelen om te waarborgen dat personen met een handicap: c. toegang hebben tot plaatsen voor culturele uitvoeringen of diensten, zoals theaters, musea, bioscopen, bibliotheken en dienstverlening op het gebied van toerisme en zo veel mogelijk toegang tot monumenten en plaatsen van nationaal cultureel belang. 4. Personen met een handicap hebben op voet van gelijkheid met anderen recht op erkenning en ondersteuning van hun specifieke culturele en taalkundige identiteit, met inbegrip van gebarentalen en de dovencultuur. 5. Teneinde personen met een handicap in staat te stellen op voet van gelijkheid met anderen deel te nemen aan recreatie, vrijetijdsbesteding en sportactiviteiten, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen: c. teneinde te waarborgen dat personen met een handicap toegang hebben tot sport-, recreatie- en toeristische locaties; e. teneinde te waarborgen dat personen met een handicap toegang hebben tot diensten van degenen die betrokken zijn bij de organisatie van recreatie-, toeristische, vrijetijds- en sportactiviteiten. Wetten Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte 1.
Onderscheid is verboden bij het aanbieden van of verlenen van toegang tot goederen of diensten en bij het sluiten, uitvoeren of beëindigen van overeenkomsten ter zake, alsmede bij het geven van loopbaanoriëntatie en advies of voorlichting over school- of beroepskeuze, indien dit geschiedt: a. in de uitoefening van een beroep of bedrijf; b. door de openbare dienst;
40
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
c. door instellingen die werkzaam zijn op het gebied van volkshuisvesting, welzijn, gezondheidszorg, cultuur of onderwijs of d. door natuurlijke personen die niet handelen in de uitoefening van een beroep of bedrijf, voor zover het aanbod in het openbaar geschiedt. Om aan de verplichtingen van het Verdrag te voldoen, is de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz), gericht op onderwijs, arbeid, wonen en openbaar vervoer, nu uitgebreid met goederen en diensten. Voor aanbieders van goederen en diensten geldt dat het VN-Verdrag hen verplicht tot het treffen van redelijke aanpassingen in een specifieke situatie. De Wgbh/cz legt geen algemene verplichting op tot het treffen van doeltreffende aanpassingen, maar een verplichting die afhankelijk van de individuele situatie specifiek ingevuld moet worden. Zo wordt voorkomen dat ondernemers grote investeringen moeten doen. De wet verbindt drie voorwaarden aan de doeltreffende aanpassingen: 1. De aanpassing moet geschikt zijn (hij neemt de belemmering weg); 2. De aanpassing moet noodzakelijk zijn (hetzelfde doel kan niet op een andere manier worden bereikt); 3. De aanpassing vormt geen onevenredige belasting. Nederland maakt de Wet Gelijke Behandeling op grond van Handicap en Chronische Ziekte (WGBH/CZ).
Daarin staat: Alle goederen en diensten moeten toegankelijk en bruikbaar zijn voor mensen met een handicap. Bijvoorbeeld: • iedereen moet een laptop of telefoon kunnen gebruiken • iedereen moet een gebruiksaanwijzing kunnen lezen. Dus die gebruiksaanwijzing is er ook met makkelijke woorden of in braille • websites zijn toegankelijk. Dus de informatie is makkelijk te vinden en makkelijk te begrijpen. • iedereen kan pinnen of een brief in de bus doen. • iedereen kan naar binnen in winkels, scholen, bank, bioscoop, klaverjasclub, tijdschriften, webwinkel. • iedereen kan mee met de trein of metro. • iedereen kan een krant of tijdschrift lezen. • iedereen moet bij de huisarts, tandarts naar binnen kunnen en geholpen worden. • iedereen kan bijeenkomsten van politieke partijen kunnen bijwonen. Bejegening Voorbeelden • In gesprekken met Centrummanagement Maastricht, horeca, ondernemers, etc. wordt ingegaan op het belang van een positieve bejegening. Tevens wordt er aandacht gevraagd voor de ‘toegankelijkheid van en doorgang in de winkel’ én de noodzaak van mobiele pinautomaten. Er wordt informatie verstrekt aan winkeliers en horeca over de wijze waarop ze aan de toegankelijkheid kunnen werken, denk hierbij bijvoorbeeld aan de criteria voor het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 9 Toegankelijkheid 1.
Teneinde personen met een handicap in staat te stellen zelfstandig te leven en volledig deel te nemen aan alle facetten van het leven, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen om personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang te garanderen tot de fysieke omgeving, tot vervoer, informatie en communicatie, met inbegrip van informatie- en communicatietechnologieën en -systemen, en tot andere voorzieningen en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, in zowel stedelijke als landelijke gebieden. Deze maatregelen, die mede de identificatie en bestrijding van obstakels en barrières voor de toegankelijkheid omvatten, zijn onder andere van toepassing op: a. gebouwen, wegen, vervoer en andere voorzieningen in gebouwen en daarbuiten, met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken; 2. De Staten die Partij zijn nemen tevens passende maatregelen om: b. te waarborgen dat private instellingen die faciliteiten en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek aanbieden, zich rekenschap geven van alle aspecten van de toegankelijkheid voor personen met een handicap;
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
41
Artikel 21 Vrijheid van mening en meningsuiting en toegang tot informatie De Staten die Partij zijn nemen alle passende maatregelen om te waarborgen dat personen met een handicap het recht op vrijheid van mening en meningsuiting kunnen uitoefenen, met inbegrip van de vrijheid om op voet van gelijkheid met anderen informatie en denkbeelden te vergaren, te ontvangen en te verstrekken middels elk communicatiemiddel van hun keuze, zoals omschreven in artikel 2 van dit Verdrag, onder meer door: c. private instellingen die diensten verlenen aan het publiek, ook via het internet, aan te sporen informatie en diensten ook in voor personen met een handicap toegankelijke en bruikbare vorm te verlenen; d. de massamedia, met inbegrip van informatieverstrekkers via het internet, aan te moedigen hun diensten toegankelijk te maken voor personen met een handicap; e. het gebruik van gebarentalen te erkennen en te bevorderen. Artikel 30 Deelname aan het culturele leven, recreatie, vrijetijdsbesteding en sport 1. De Staten die Partij zijn erkennen het recht van personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen deel te nemen aan het culturele leven en nemen alle passende maatregelen om te waarborgen dat personen met een handicap: c.
toegang hebben tot plaatsen voor culturele uitvoeringen of diensten, zoals theaters, musea, bioscopen, bibliotheken en dienstverlening op het gebied van toerisme en zo veel mogelijk toegang tot monumenten en plaatsen van nationaal cultureel belang. 4. Personen met een handicap hebben op voet van gelijkheid met anderen recht op erkenning en ondersteuning van hun specifieke culturele en taalkundige identiteit, met inbegrip van gebarentalen en de dovencultuur. 5. Teneinde personen met een handicap in staat te stellen op voet van gelijkheid met anderen deel te nemen aan recreatie, vrijetijdsbesteding en sportactiviteiten, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen: c. teneinde te waarborgen dat personen met een handicap toegang hebben tot sport-, recreatie- en toeristische locaties; e. teneinde te waarborgen dat personen met een handicap toegang hebben tot diensten van degenen die betrokken zijn bij de organisatie van recreatie-, toeristische, vrijetijds- en sportactiviteiten. Wetten Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Om aan de verplichtingen van het Verdrag te voldoen, is de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz), gericht op onderwijs, arbeid, wonen en openbaar vervoer, nu uitgebreid met goederen en diensten.
Voor aanbieders van goederen en diensten geldt dat het VN-Verdrag hen verplicht tot het treffen van redelijke aanpassingen in een specifieke situatie. De Wgbh/cz legt geen algemene verplichting op tot het treffen van doeltreffende aanpassingen, maar een verplichting die afhankelijk van de individuele situatie specifiek ingevuld moet worden. Zo wordt voorkomen dat ondernemers grote investeringen moeten doen. De wet verbindt drie voorwaarden aan de doeltreffende aanpassingen: 1. De aanpassing moet geschikt zijn (hij neemt de belemmering weg); 2. De aanpassing moet noodzakelijk zijn (hetzelfde doel kan niet op een andere manier worden bereikt); 3. De aanpassing vormt geen onevenredige belasting.
42
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Spelen en sporten Sportaanbod Voorbeelden • Veel gemeenten ontwikkelen in samenwerking met sportverenigingen sportaanbod voor inwoners met een beperking. • Op de website van www.MaastrichtSport.nl is de brochure (on)beperkt sporten in Maastricht beschikbaar, met daarin sportaanbod voor inwoners met een beperking. • Gemeente Tiel stimuleert sporten onder inwoners met een beperking, door sportverenigingen een waarderingssubsidie te verstrekken die gerelateerd is aan het aantal leden met een specifieke beperking. • Gemeenten in de regio Westerkwartier hebben de app ‘Uniek sporten’ gelanceerd, waarin alle beweegactiviteiten te vinden zijn die geschikt zijn voor inwoners met een beperking. • Combinatiefunctionarissen bij de gemeente Stadskanaal besteden extra aandacht aan de ondersteuning van verenigingen die het sportaanbod voor mindervaliden willen starten. Daarnaast worden verenigingen financieel ondersteund, die een specifiek aanbod hebben voor gehandicapte sporters. • Het Haagse ‘Streetsport op wielen’ is een project waarbij de combinatiefunctionaris aangepast sporten activiteiten organiseert waarbij jongeren (vaak van niet-westerse komaf) samen sporten met sporters met een beperking. Op deze manier leren groepen elkaar letterlijk op een speelse manier kennen wat direct ten goede komt aan de beeldvorming.
• In gemeente Hardenberg wordt inbreng van ervaringsdeskundigen gevraagd bij de planontwikkeling voor aanleg, nieuwbouw, verbouw en herinrichting van sportaccommodaties. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 9 Toegankelijkheid 1. Teneinde personen met een handicap in staat te stellen zelfstandig te leven en volledig deel te nemen aan alle facetten van het leven, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen om personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang te garanderen tot de fysieke omgeving, tot vervoer, informatie en communicatie, met inbegrip van informatie- en communicatietechnologieën en -systemen, en tot andere voorzieningen en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, in zowel stedelijke als landelijke gebieden. Deze maatregelen, die mede de identificatie en bestrijding van obstakels en barrières voor de toegankelijkheid omvatten, zijn onder andere van toepassing op: a. gebouwen, wegen, vervoer en andere voorzieningen in gebouwen en daarbuiten, met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken; 2. De Staten die Partij zijn nemen tevens passende maatregelen om: b.
te waarborgen dat private instellingen die faciliteiten en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek aanbieden, zich rekenschap geven van alle aspecten van de toegankelijkheid voor personen met een handicap; Artikel 21 Vrijheid van mening en meningsuiting en toegang tot informatie De Staten die Partij zijn nemen alle passende maatregelen om te waarborgen dat personen met een handicap het recht op vrijheid van mening en meningsuiting kunnen uitoefenen, met inbegrip van de vrijheid om op voet van gelijkheid met anderen informatie en denkbeelden te vergaren, te ontvangen en te verstrekken middels elk communicatiemiddel van hun keuze, zoals omschreven in artikel 2 van dit Verdrag, onder meer door: c. private instellingen die diensten verlenen aan het publiek, ook via het internet, aan te sporen informatie en diensten ook in voor personen met een handicap toegankelijke en bruikbare vorm te verlenen; d. de massamedia, met inbegrip van informatieverstrekkers via het internet, aan te moedigen hun diensten toegankelijk te maken voor personen met een handicap; e. het gebruik van gebarentalen te erkennen en te bevorderen.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
43
Artikel 30 Deelname aan het culturele leven, recreatie, vrijetijdsbesteding en sport 5. Teneinde personen met een handicap in staat te stellen op voet van gelijkheid met anderen deel te nemen aan recreatie, vrijetijdsbesteding en sportactiviteiten, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen: a. teneinde deelname van personen met een handicap aan algemene sportactiviteiten op alle niveaus zo veel mogelijk aan te moedigen en te bevorderen; b. teneinde te waarborgen dat personen met een handicap de kans krijgen handicapspecifieke sport- en recreatieactiviteiten te organiseren, ontwikkelen en daaraan deel te nemen en daartoe te bevorderen dat hen op voet van gelijkheid met anderen passende instructie, training en middelen worden verschaft; c. teneinde te waarborgen dat personen met een handicap toegang hebben tot sport-, recreatie- en toeristische locaties; d. teneinde te waarborgen dat kinderen met een handicap op voet van gelijkheid met andere kinderen kunnen deelnemen aan spel-, recreatie-, vrijetijds- en sportactiviteiten, met inbegrip van activiteiten in schoolverband; e. teneinde te waarborgen dat personen met een handicap toegang hebben tot diensten van degenen die betrokken zijn bij de organisatie van recreatie-, toeristische, vrijetijds- en sportactiviteiten.
Wetten Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Om aan de verplichtingen van het Verdrag te voldoen, is de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz), gericht op onderwijs, arbeid, wonen en openbaar vervoer, nu uitgebreid met goederen en diensten. Voor aanbieders van goederen en diensten geldt dat het VN-Verdrag hen verplicht tot het treffen van redelijke aanpassingen in een specifieke situatie. De Wgbh/cz legt geen algemene verplichting op tot het treffen van doeltreffende aanpassingen, maar een verplichting die afhankelijk van de individuele situatie specifiek ingevuld moet worden. Zo wordt voorkomen dat ondernemers grote investeringen moeten doen. De wet verbindt drie voorwaarden aan de doeltreffende aanpassingen: 1. De aanpassing moet geschikt zijn (hij neemt de belemmering weg); 2. De aanpassing moet noodzakelijk zijn (hetzelfde doel kan niet op een andere manier worden bereikt); 3. De aanpassing vormt geen onevenredige belasting. Speelruimte Voorbeelden • Gemeenten in de regio Westerkwartier werken aan het vergroten van het aantal toegankelijke speeltoestellen. • De Speeltuinbende zet zich in om speelplekken in Nederland toegankelijk te maken, zodat kinderen met én zonder handicap - samen kunnen spelen.
De organisatie test speellocaties en stelt informatie ter beschikking over het toegankelijk maken van speellocaties, waaronder schoolpleinen. Sportvoorzieningen Voorbeelden • Gemeente Doetinchem optimaliseert de toegankelijkheid van de Sport- en Cultuurcentra. • Gemeente Den Haag verstrekt sporthulpmiddelen binnen de WMO.
44
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Cultuur & Evenementen Musea, theater, bioscoop Voorbeelden • Gemeente Den Haag onderzoekt met de gevestigde cultuurinstellingen of het aanbod kunstzinnige dagbesteding voor mensen met een beperking toereikend genoeg is en wat hiervoor mogelijk nodig is. • Gemeente Den Haag Investeert in kunst van mensen met een beperking door kunstwerken, gemaakt door mensen met een beperking, te huren en tentoon te stellen. • Gemeente Almere brengt faciliteiten als ringleiding en boventiteling onder de aandacht bij culturele instellingen. • Culturele locaties in Groningen, zoals de stadsschouwburg, (pop)theaters en filmhuizen, hebben voorzieningen en hulpmiddelen voor bezoekers met een beperking, zoals inductielussen, kinbeugels en koptelefoons. • De RAAK stimuleringsprijs is een initiatief van Stichting Dedicon, het Oogfonds en het Van Abbemuseum. Hij wordt uitgereikt aan musea die het beste plan hebben hun collectie toegankelijk te maken voor mensen met een visuele beperking. • Het Cobra Museum heeft ervaart dat toegankelijkheid loont. Door de toegankelijkheid te verbeteren, hoopte het museum op tien procent meer omzet, omdat ongeveer tien procent een beperking heeft. Maar omdat de meeste mensen samen naar een museum gaan, steeg de omzet met ongeveer 30 procent. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 9 Toegankelijkheid 1.
Teneinde personen met een handicap in staat te stellen zelfstandig te leven en volledig deel te nemen aan alle facetten van het leven, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen om personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang te garanderen tot de fysieke omgeving, tot vervoer, informatie en communicatie, met inbegrip van informatie- en communicatietechnologieën en -systemen, en tot andere voorzieningen en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, in zowel stedelijke als landelijke gebieden. Deze maatregelen, die mede de identificatie en bestrijding van obstakels en barrières voor de toegankelijkheid omvatten, zijn onder andere van toepassing op: a. gebouwen, wegen, vervoer en andere voorzieningen in gebouwen en daarbuiten, met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken; 2. De Staten die Partij zijn nemen tevens passende maatregelen om: b.
te waarborgen dat private instellingen die faciliteiten en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek aanbieden, zich rekenschap geven van alle aspecten van de toegankelijkheid voor personen met een handicap; Artikel 21 Vrijheid van mening en meningsuiting en toegang tot informatie De Staten die Partij zijn nemen alle passende maatregelen om te waarborgen dat personen met een handicap het recht op vrijheid van mening en meningsuiting kunnen uitoefenen, met inbegrip van de vrijheid om op voet van gelijkheid met anderen informatie en denkbeelden te vergaren, te ontvangen en te verstrekken middels elk communicatiemiddel van hun keuze, zoals omschreven in artikel 2 van dit Verdrag, onder meer door: c. private instellingen die diensten verlenen aan het publiek, ook via het internet, aan te sporen informatie en diensten ook in voor personen met een handicap toegankelijke en bruikbare vorm te verlenen; d. de massamedia, met inbegrip van informatieverstrekkers via het internet, aan te moedigen hun diensten toegankelijk te maken voor personen met een handicap; e. het gebruik van gebarentalen te erkennen en te bevorderen. Artikel 30 Deelname aan het culturele leven, recreatie, vrijetijdsbesteding en sport 1. De Staten die Partij zijn erkennen het recht van personen met een handicap op voet van gelijkheid met
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
45
2.
3.
4.
5.
anderen deel te nemen aan het culturele leven en nemen alle passende maatregelen om te waarborgen dat personen met een handicap: a. toegang hebben tot cultuuruitingen in toegankelijke vorm; b. toegang hebben tot televisieprogramma’s, films, theater en andere culturele activiteiten in toegankelijke vorm; c. toegang hebben tot plaatsen voor culturele uitvoeringen of diensten, zoals theaters, musea, bioscopen, bibliotheken en dienstverlening op het gebied van toerisme en zo veel mogelijk toegang tot monumenten en plaatsen van nationaal cultureel belang. De Staten die Partij zijn nemen alle passende maatregelen om personen met een handicap de kans te bieden hun creatieve, artistieke en intellectuele potentieel te ontwikkelen en gebruiken, niet alleen ten eigen bate maar ook ter verrijking van de maatschappij. De Staten die Partij zijn nemen alle passende maatregelen in overeenstemming met het internationale recht om te waarborgen dat wetgeving ter bescherming van de intellectuele eigendom geen onredelijke of discriminatoire belemmering vormt voor de toegang van personen met een handicap tot cultuuruitingen. Personen met een handicap hebben op voet van gelijkheid met anderen recht op erkenning en ondersteuning van hun specifieke culturele en taalkundige identiteit, met inbegrip van gebarentalen en de dovencultuur.
eneinde personen met een handicap in staat te stellen op voet van gelijkheid met anderen deel te nemen aan recreatie, vrijetijdsbesteding en sportactiviteiten, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen: c. teneinde te waarborgen dat personen met een handicap toegang hebben tot sport-, recreatie- en toeristische locaties; e. teneinde te waarborgen dat personen met een handicap toegang hebben tot diensten van degenen die betrokken zijn bij de organisatie van recreatie-, toeristische, vrijetijds- en sportactiviteiten.
Wetten Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Om aan de verplichtingen van het Verdrag te voldoen, is de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz), gericht op onderwijs, arbeid, wonen en openbaar vervoer, nu uitgebreid met goederen en diensten. Voor aanbieders van goederen en diensten geldt dat het VN-Verdrag hen verplicht tot het treffen van redelijke aanpassingen in een specifieke situatie. De Wgbh/cz legt geen algemene verplichting op tot het treffen van doeltreffende aanpassingen, maar een verplichting die afhankelijk van de individuele situatie specifiek ingevuld moet worden. Zo wordt voorkomen dat ondernemers grote investeringen moeten doen. De wet verbindt drie voorwaarden aan de doeltreffende aanpassingen: 1. De aanpassing moet geschikt zijn (hij neemt de belemmering weg); 2. De aanpassing moet noodzakelijk zijn (hetzelfde doel kan niet op een andere manier worden bereikt); 3. De aanpassing vormt geen onevenredige belasting. Festivals Voorbeelden • Verschillende gemeenten hebben toegankelijkheidseisen opgenomen bij de verstrekking van vergunning voor evenementen. • Gemeente Maastricht nodigt organisatoren van evenementen , samen met belangengroepen, uit voor een rondetafelgesprek. Daarin inventariseren ze wat goed loopt, waar verbeterpunten zijn en hoe de gemeente eventueel kan faciliteren.
De resultaten van de gesprekken dienen als input voor een nieuwe nota evenementenbeleid. • De organisatie Bredase Evenementen Ondersteuning (BEO) heeft een bewustwordingscampagne opgezet gericht op het toegankelijk maken van evenementen die in Breda georganiseerd worden. • Bij de verstrekking van evenementenvergunningen besteedt Gemeente Berkelland aandacht aan (nood) routes voor mensen met een beperking. • Het college van gemeente Utrecht heeft besloten dat alle evenementen die door de gemeente worden georganiseerd toegankelijk moeten zijn. • Zwolle heeft een festivalloket dat bestaat uit ervaringsdeskundigen die inspireren en adviseren op het gebied van toegankelijkheid. 46
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 9 Toegankelijkheid 1. Teneinde personen met een handicap in staat te stellen zelfstandig te leven en volledig deel te nemen aan alle facetten van het leven, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen om personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang te garanderen tot de fysieke omgeving, tot vervoer, informatie en communicatie, met inbegrip van informatie- en communicatietechnologieën en -systemen, en tot andere voorzieningen en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, in zowel stedelijke als landelijke gebieden. Deze maatregelen, die mede de identificatie en bestrijding van obstakels en barrières voor de toegankelijkheid omvatten, zijn onder andere van toepassing op: a. gebouwen, wegen, vervoer en andere voorzieningen in gebouwen en daarbuiten, met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken; 2. De Staten die Partij zijn nemen tevens passende maatregelen om: b.
te waarborgen dat private instellingen die faciliteiten en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek aanbieden, zich rekenschap geven van alle aspecten van de toegankelijkheid voor personen met een handicap; Artikel 21 Vrijheid van mening en meningsuiting en toegang tot informatie De Staten die Partij zijn nemen alle passende maatregelen om te waarborgen dat personen met een handicap het recht op vrijheid van mening en meningsuiting kunnen uitoefenen, met inbegrip van de vrijheid om op voet van gelijkheid met anderen informatie en denkbeelden te vergaren, te ontvangen en te verstrekken middels elk communicatiemiddel van hun keuze, zoals omschreven in artikel 2 van dit Verdrag, onder meer door: c. private instellingen die diensten verlenen aan het publiek, ook via het internet, aan te sporen informatie en diensten ook in voor personen met een handicap toegankelijke en bruikbare vorm te verlenen; d. de massamedia, met inbegrip van informatieverstrekkers via het internet, aan te moedigen hun diensten toegankelijk te maken voor personen met een handicap; e. het gebruik van gebarentalen te erkennen en te bevorderen. Artikel 30 Deelname aan het culturele leven, recreatie, vrijetijdsbesteding en sport 1.
De Staten die Partij zijn erkennen het recht van personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen deel te nemen aan het culturele leven en nemen alle passende maatregelen om te waarborgen dat personen met een handicap: a. toegang hebben tot cultuuruitingen in toegankelijke vorm; b. toegang hebben tot televisieprogramma’s, films, theater en andere culturele activiteiten in toegankelijke vorm; c. toegang hebben tot plaatsen voor culturele uitvoeringen of diensten, zoals theaters, musea, bioscopen, bibliotheken en dienstverlening op het gebied van toerisme en zo veel mogelijk toegang tot monumenten en plaatsen van nationaal cultureel belang. 2. De Staten die Partij zijn nemen alle passende maatregelen om personen met een handicap de kans te bieden hun creatieve, artistieke en intellectuele potentieel te ontwikkelen en gebruiken, niet alleen ten eigen bate maar ook ter verrijking van de maatschappij. 3. De Staten die Partij zijn nemen alle passende maatregelen in overeenstemming met het internationale recht om te waarborgen dat wetgeving ter bescherming van de intellectuele eigendom geen onredelijke of discriminatoire belemmering vormt voor de toegang van personen met een handicap tot cultuuruitingen. 4.
Personen met een handicap hebben op voet van gelijkheid met anderen recht op erkenning en ondersteuning van hun specifieke culturele en taalkundige identiteit, met inbegrip van gebarentalen en de dovencultuur. 5. Teneinde personen met een handicap in staat te stellen op voet van gelijkheid met anderen deel te nemen aan recreatie, vrijetijdsbesteding en sportactiviteiten, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen: c. teneinde te waarborgen dat personen met een handicap toegang hebben tot sport-, recreatie- en toeristische locaties; e. teneinde te waarborgen dat personen met een handicap toegang hebben tot diensten van degenen die betrokken zijn bij de organisatie van recreatie-, toeristische, vrijetijds- en sportactiviteiten.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
47
Wetten Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Om aan de verplichtingen van het Verdrag te voldoen, is de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz), gericht op onderwijs, arbeid, wonen en openbaar vervoer, nu uitgebreid met goederen en diensten. Voor aanbieders van goederen en diensten geldt dat het VN-Verdrag hen verplicht tot het treffen van redelijke aanpassingen in een specifieke situatie. De Wgbh/cz legt geen algemene verplichting op tot het treffen van doeltreffende aanpassingen, maar een verplichting die afhankelijk van de individuele situatie specifiek ingevuld moet worden. Zo wordt voorkomen dat ondernemers grote investeringen moeten doen. De wet verbindt drie voorwaarden aan de doeltreffende aanpassingen: 1. De aanpassing moet geschikt zijn (hij neemt de belemmering weg); 2. De aanpassing moet noodzakelijk zijn (hetzelfde doel kan niet op een andere manier worden bereikt); 3. De aanpassing vormt geen onevenredige belasting.
Burgerschap Politieke en maatschappelijke activiteiten, stemlocaties Voorbeelden • Veel gemeenten werken aan het verbeteren van toegankelijkheid van stemlocaties. • Om toegankelijkheid van het verenigingsleven te stimuleren heeft gemeente Gooise meren In 2014 in samenwerking met organisatoren van de landelijke Week van de Toegankelijkheid een netwerkbijeenkomst georganiseerd om bewustwording te vergroten en praktische afspraken te maken. • Gemeente Almere werkt aan een instructie voor stembureaumedewerkers bij verkiezingen over hoe om te gaan met mensen met een beperking. • Veldhoven, Den Haag, Utrechtse Heuvelrug en Zeist hebben in maart 2018 bij de gemeenteraadsverkiezingen gebruik gemaakt van de stemmal voor mensen met een visuele beperking. In 2019 experimenteren meerdere gemeenten verder met de stemmal, die onder andere ook ingezet kan worden voor mensen met dyslexie en laaggeletterdheid. • Met de cursus Stoere Stemmers kunnen Stichting ABRI en Stichting STRAS kiezers met een verstandelijke beperking voorbereiden en trainen om zelfstandig te kunnen stemmen. • De vliegende brigade van gemeente Groningen staat op de verkiezingsdag paraat met extra hulpmiddelen om stemlokalen toegankelijk te maken. Stembureauvoorzitters kunnen bij opening en gedurende de dag aangeven waar behoefte aan is.
Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 29 Participatie in het politieke en openbare leven De Staten die Partij zijn garanderen personen met een handicap politieke rechten en de mogelijkheid deze op voet van gelijkheid met anderen te genieten, en verplichten zich: a. te waarborgen dat personen met een handicap effectief en ten volle kunnen participeren in het politieke en openbare leven, hetzij rechtstreeks, hetzij via in vrijheid gekozen vertegenwoordigers, met inbegrip van het recht, en de gelegenheid, voor personen met een handicap hun stem uit te brengen en gekozen te worden, onder andere door: i. te waarborgen dat de stemprocedures, -faciliteiten en voorzieningen adequaat, toegankelijk en gemakkelijk te begrijpen en te gebruiken zijn; ii. het recht van personen met een handicap te beschermen om in het geheim hun stem uit te brengen bij verkiezingen en publieksreferenda zonder intimidatie en om zich verkiesbaar te stellen, op alle niveaus van de overheid een functie te bekleden en alle openbare taken uit te oefenen, waarbij het gebruik van ondersteunende en nieuwe technologieën, indien van toepassing, wordt gefaciliteerd; iii. de vrije wilsuiting van personen met een handicap als kiezers te waarborgen en daartoe, waar nodig, op
48
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
hun verzoek ondersteuning toe te staan bij het uitbrengen van hun stem door een persoon van hun eigen keuze; b. actief een omgeving te bevorderen waarin personen met een handicap effectief en ten volle kunnen participeren in de uitoefening van openbare functies, zonder discriminatie en op voet van gelijkheid met anderen en hun participatie in publieke aangelegenheden aan te moedigen, waaronder: i. de participatie in non-gouvernementele organisaties en verenigingen die zich bezighouden met het openbare en politieke leven in het land en in de activiteiten en het bestuur van politieke partijen; ii. het oprichten en zich aansluiten bij organisaties van personen met een handicap die personen met een handicap vertegenwoordigen op internationaal, nationaal, regionaal en lokaal niveau. Wetten Kieswet In artikel J 4, tweede lid, van de Kieswet wordt «tenminste 25%» vervangen door: zo veel mogelijk, maar ten minste 25%,. De Kieswet, waarmee gemeenten bij elke verkiezing te maken heeft, ziet op de organisatie rondom verkiezingen. Uit het VN-Verdrag vloeien drie verplichtingen voort die hierop van toepassing zijn: de toegankelijkheid van de stemlokalen, dat kiezers met een handicap in het geheim en zonder intimidatie kunnen stemmen en ondersteuning toe te staan aan kiezers met een handicap bij het uitbrengen van hun stem.
Een belangrijke mijlpaal is een wetswijziging per 1 januari 2019 die regelt dat alle stemlokalen toegankelijk moeten zijn voor kiezers met een lichamelijke beperking. Via de volgende links is informatie beschikbaar over toegankelijkheidscriteria voor stembureaus: • Checklist toegankelijkheidscriteria stembureaus: https://vng.nl/files/vng/bijlage_1_checklist_toegankelijkheidscriteria_stemlokalen.pdf • Was/wordt tabel checklist: https://vng.nl/files/vng/bijlage_2_was-wordt-tabel.pdf • Globale checklist via https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2018/10/31/globale-checklist-toegankelijkheid-stemlokalen
Openbare gebouwen Bibliotheek, stadhuis Voorbeelden • Diverse gemeenten betrekken ervaringsdeskundigen bij het schouwen van openbare gebouwen en/of het toetsen van bouwplannen. • Gemeente Goes voorziet de centrale van stickers op de vloer in de vorm van voetstappen om mensen met een beperking beter de weg te wijzen. • Openbare bijeenkomsten van de gemeente Berkelland worden zoveel mogelijk in (rolstoel)toegankelijke gebouwen georganiseerd. • Onder andere Utrecht en Zwolle hebben een eigen toegankelijkheidsstandaard voor openbare gebouwen ontwikkeld (Utrecht standaard toegankelijk https://www.utrecht.nl/fileadmin/uploads/documenten/ bestuur-en-organisatie/beleid/bouwbeleid/Utrecht-Standaard-Toegankelijk-januari-2017.pdf en Zwolse ontwerprichtlijnen https://toegankelijkestad.zwolle.nl/ontwerprichtlijnen) • Gemeente Lelystad geeft bij bouwplannen en vergunningaanvragen voorlichting over toegankelijkheid aan architecten, aannemers, projectontwikkelaars, etc.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
49
Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 9 Toegankelijkheid 1. Teneinde personen met een handicap in staat te stellen zelfstandig te leven en volledig deel te nemen aan alle facetten van het leven, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen om personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang te garanderen tot de fysieke omgeving, tot vervoer, informatie en communicatie, met inbegrip van informatie- en communicatietechnologieën en -systemen, en tot andere voorzieningen en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, in zowel stedelijke als landelijke gebieden. Deze maatregelen, die mede de identificatie en bestrijding van obstakels en barrières voor de toegankelijkheid omvatten, zijn onder andere van toepassing op: a. gebouwen, wegen, vervoer en andere voorzieningen in gebouwen en daarbuiten, met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken; 2. De Staten die Partij zijn nemen tevens passende maatregelen om: a. de implementatie van minimumnormen en richtlijnen voor de toegankelijkheid van faciliteiten en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, te ontwikkelen, af te kondigen en te monitoren; c. betrokkenen te trainen inzake kwesties op het gebied van de toegankelijkheid waarmee personen met een handicap geconfronteerd worden; d.