Inkomend - Wmo Adviesraad - Ongevraagd advies mbt het opstellen en uitvoeren van de Lokale Inclusie Agenda bijlage

openbare gebouwen en andere faciliteiten te voorzien van bewegwijzering in braille en in makkelijk te lezen en te begrijpen vormen; e. te voorzien in vormen van hulp en bemiddeling door mensen, met inbegrip van begeleiders, mensen die voorlezen en professionele doventolken om de toegang tot gebouwen en andere faciliteiten, die openstaan voor het publiek te faciliteren. Wetten Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Om aan de verplichtingen van het Verdrag te voldoen, is de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz), gericht op onderwijs, arbeid, wonen en openbaar vervoer, nu uitgebreid met goederen en diensten. Voor aanbieders van goederen en diensten geldt dat het VN-Verdrag hen verplicht tot het treffen van redelijke aanpassingen in een specifieke situatie. De Wgbh/cz legt geen algemene verplichting op tot het treffen van doeltreffende aanpassingen, maar een verplichting die afhankelijk van de individuele situatie specifiek ingevuld moet worden. Zo wordt voorkomen dat ondernemers grote investeringen moeten doen. De wet verbindt drie voorwaarden aan de doeltreffende aanpassingen: 1. De aanpassing moet geschikt zijn (hij neemt de belemmering weg); 2. De aanpassing moet noodzakelijk zijn (hetzelfde doel kan niet op een andere manier worden bereikt); 3. De aanpassing vormt geen onevenredige belasting.

Informatie Sociale kaart, Uitagenda Voorbeelden • Veel gemeenten bieden informatie over toegankelijkheid aan via websites als ongehinderd.nl en gewoonweg.nl • Gemeente Utrecht heeft een sociale kaart ontwikkeld met onder andere ontmoetingsactiviteiten in de stad. • Informatie over de toegankelijkheid van voorzieningen op Ameland is beschikbaar via de website en op locatie bij de VVV.

50

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Natuur Bos, Strand, Park Voorbeelden • Gemeente Den Haag heeft de toegankelijkheid van de stranden van Scheveningen en Kijkduin geoptimaliseerd, met betonnen paden op het strand naar de zee, elektrische strandrolstoelen, een tillift, aangepaste toiletten en douches voor mensen met een beperking. • Gemeente Gooise meren werkt in het project Inclusief Recreëren onder andere samen met het natuurbeheer van Goois Natuurreservaat en Natuurmonumenten om de toegankelijkheid van buiten recreëren in de natuur te vergroten.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

51

Vervoer Jezelf kunnen verplaatsen

Goed toegankelijk vervoer is essentieel voor een inclusieve samenleving. Want inwoners moeten zich – al dan niet zelfstandig – kunnen verplaatsen van bijvoorbeeld huis naar werk en weer terug. Hoe meer zelfstandig dit georganiseerd kan worden, hoe beter. Daarbij is aansluiting op het openbaar vervoer een belangrijk aandachtspunt. Ook op andere onderwerpen valt actief te werken aan het VN-Verdrag. Doe hier inspiratie op over de volgende onderwerpen: Regionale samenwerking, Zelfstandig vervoer, Vervoer op maat en Openbaar vervoer. Vervoer

Jezelf kunnen verplaatsen

Regionale samenwerking Overleg met regionale partners

Openbaar vervoer Toegankelijke vervoersmiddelen Veilig in- en uitstappen, Communicatie in en rond vervoer

Zelfstandig vervoer Parkeerplaatsen/-garages, Slagbomen, Bewegwijzering, Stallingen

Vervoer op maat Doelgroepenvervoer, Taxi

Voorbeeld 1 - Gemeente Ridderkerk laat wijken­schouwen­door­inwoners­met­een­ beperking.

Voorbeeld 2 - Gemeente Breda heeft een mentaal vangnet voor OV-gebruik.

Regionale samenwerking Voorbeelden Nog geen informatie beschikbaar.

52

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Zelfstandig vervoer Bewegwijzering, verkeerslichten & drempels Voorbeelden • Gemeente Ridderkerk laat wijken schouwen door inwoners met een beperking. • Om de berijdbaarheid van de bestrating te verbeteren heeft de gemeente Maastricht een zogenaamde harde voegvulling tot bovenaan de steen toegepast. • Gemeente Doetinchem heeft knelpunten geïnventariseerd en werkt aan het verbeteren van toegankelijkheid door het verbeteren van belijning, wegnemen van obstakels en plaatsen van bankjes. • Verschillende gemeenten hebben toegankelijkheidseisen opgenomen in het Handboek inrichting openbare ruimte. • Gemeente Ameland heeft de bewegwijzering aangepast zodat deze voor iedereen begrijpelijk is. • Gemeente Tilburg experimenteert met de CrossWalk-app. Deze app communiceert automatisch met een verkeerslicht zodra een voetganger het kruispunt nadert en zorgt dat een verkeerslicht voor iemand met een beperking langer op groen blijft staan. • De Zonnebloemauto is een rolstoelauto die particulier te huren is, eventueel met (vrijwillige) chauffeur. Enkele gemeenten faciliteren dit voor hun inwoners. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 9 Toegankelijkheid 1.

Teneinde personen met een handicap in staat te stellen zelfstandig te leven en volledig deel te nemen aan alle facetten van het leven, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen om personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang te garanderen tot de fysieke omgeving, tot vervoer, informatie en communicatie, met inbegrip van informatie- en communicatietechnologieën en -systemen, en tot andere voorzieningen en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, in zowel stedelijke als landelijke gebieden. Deze maatregelen, die mede de identificatie en bestrijding van obstakels en barrières voor de toegankelijkheid omvatten, zijn onder andere van toepassing op: a. gebouwen, wegen, vervoer en andere voorzieningen in gebouwen en daarbuiten, met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken; 2. De Staten die Partij zijn nemen tevens passende maatregelen om: a. de implementatie van minimumnormen en richtlijnen voor de toegankelijkheid van faciliteiten en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, te ontwikkelen, af te kondigen en te monitoren; Parkeerplaatsen/-garages & stallingen Voorbeelden • Gemeente Maastricht heeft extra parkeerplaatsen voor minder validen gerealiseerd. • Gemeente Emmen werkt aan het toegankelijk maken van parkeerplaatsen met slagbomen.

• Gemeente Groningen realiseert speciale fietsstallingen voor bijzondere fietsen. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 20 Persoonlijke mobiliteit De Staten die Partij zijn nemen alle effectieve maatregelen om de persoonlijke mobiliteit van personen met een handicap met de grootst mogelijke mate van zelfstandigheid te waarborgen onder meer door: a. de persoonlijke mobiliteit van personen met een handicap te faciliteren op de wijze en op het tijdstip van hun keuze en tegen een betaalbare prijs; d. instellingen die mobiliteitshulpmiddelen, -instrumenten en ondersteunende technologieën produceren, aan te moedigen rekening te houden met alle aspecten van mobiliteit voor personen met een handicap.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

53

Vervoer op maat Deeltaxi, taxistandplaatsen Voorbeelden • De regio West- Brabant (RWB) heeft een overleg geïnitieerd waarin klachten over de deeltaxi met ervaringsdeskundigen worden besproken. Doel is het formuleren van aanbevelingen voor de vervoerders, teneinde de kwaliteit te verhogen. • Gemeente Berkelland faciliteert vrijwilligersvervoer. • Gemeente Almere stelt een instructie op voor gecontracteerde vervoerders zodat inwoners in een rolstoel onbeperkt van het vervoermiddel gebruik kunnen maken. • Gemeente Emmen richt speciale WMO-taxistandplaatsen in.

Openbaar vervoer Toegankelijke vervoersmiddelen Voorbeelden • Gemeente Breda richt een mentaal vangnet voor OV-gebruik in. • Gemeente Almere maakt afspraken met de lokale OV-vervoerder over het gebruik van een app met reisinformatie speciaal voor mensen met een beperking. • Gemeente Noorderveld neemt toegankelijkheid mee als eis bij de gezamenlijke aanbesteding van OV voor Groningen en Drenthe. • Gemeente Ameland heeft afspraken gemaakt met vervoerders om ervoor te zorgen dat verkeer naar en op het eiland 100% toegankelijk is. • Gemeente Groningen biedt mensen die de afstand tot het hart van de stad vanuit bushaltes moeilijk kunnen overbruggen, de mogelijkheid om gebruik te maken van een pendelbus. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 20 Persoonlijke mobiliteit De Staten die Partij zijn nemen alle effectieve maatregelen om de persoonlijke mobiliteit van personen met een handicap met de grootst mogelijke mate van zelfstandigheid te waarborgen onder meer door: b. de toegang voor personen met een handicap tot hoogwaardige mobiliteitshulpmiddelen, -instrumenten, ondersteunende technologieën en vormen van assistentie en bemiddeling door mensen te faciliteren, onder meer door deze beschikbaar te maken tegen een betaalbare prijs; c.

personen met een handicap en gespecialiseerd personeel dat met personen met een handicap werkt, training in mobiliteitsvaardigheden te verschaffen; Wetten Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Om aan de verplichtingen van het Verdrag te voldoen, is de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz), gericht op onderwijs, arbeid, wonen en openbaar vervoer, nu uitgebreid met goederen en diensten. Voor aanbieders van goederen en diensten geldt dat het VN-Verdrag hen verplicht tot het treffen van redelijke aanpassingen in een specifieke situatie. De Wgbh/cz legt geen algemene verplichting op tot het treffen van doeltreffende aanpassingen, maar een verplichting die afhankelijk van de individuele situatie specifiek ingevuld moet worden. Zo wordt voorkomen dat ondernemers grote investeringen moeten doen. De wet verbindt drie voorwaarden aan de doeltreffende aanpassingen: 1. De aanpassing moet geschikt zijn (hij neemt de belemmering weg); 2. De aanpassing moet noodzakelijk zijn (hetzelfde doel kan niet op een andere manier worden bereikt); 3. De aanpassing vormt geen onevenredige belasting.

54

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

In- en uitstappen Voorbeelden • Alle Bredase bushaltes zijn aangepast voor rolstoelgebruik en gebruik door visueel beperkten. • Gemeente Almere werkt aan 100% toegankelijke bushaltes. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 20 Persoonlijke mobiliteit De Staten die Partij zijn nemen alle effectieve maatregelen om de persoonlijke mobiliteit van personen met een handicap met de grootst mogelijke mate van zelfstandigheid te waarborgen onder meer door: b. de toegang voor personen met een handicap tot hoogwaardige mobiliteitshulpmiddelen, -instrumenten, ondersteunende technologieën en vormen van assistentie en bemiddeling door mensen te faciliteren, onder meer door deze beschikbaar te maken tegen een betaalbare prijs; c. personen met een handicap en gespecialiseerd personeel dat met personen met een handicap werkt, training in mobiliteitsvaardigheden te verschaffen;

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

55

Welzijn, Gezondheid & Ondersteuning Assistentie dichtbij wanneer nodig

Ondersteuning op gebied van gezondheid en zorg is een taak die onder andere via de Wmo bij gemeenten belegt is. Welzijn (een gevoel van welbevinden) wordt door meer factoren dan alleen fysieke gezondheid bepaald. Gemeenten hebben ook een rol in het bevorderen van welzijn van inwoners (met een beperking). Doe hier inspiratie op over de volgende onderwerpen: Gezondheidsbeleid, Gezondheidszorg, Ondersteuning en Welzijn. Welzijn, Gezondheid & Ondersteuning Assitentie dichtbij wanneer nodig

Gezondheidsbeleid Preventie & Lifestyle

Welzijn Sociale contacten, Ontmoetingsmogelijkheden, Dagbesteding

Gezondheidszorg GGZ, Jeugdzorg

Ondersteuning Hulpmiddelen, Begeleiding, Mantelzorg, WMO

Voorbeeld 1 - Gemeente Utrecht organiseert trainingen sociale contacten aangaan/aanhouden.

Voorbeeld 2 - Gemeente Den Haag ­organiseert­cursussen­digitale­toegankelijkheid en E-Health.

Gezondheidsbeleid Preventie & Lifestyle Voorbeelden • Gemeente Zuidhorn heeft een beweegcoachplus aangesteld. Het hoofddoel van deze functie is “Het structureel inbedden van sporten en/of actieve leefstijl in het dagelijks leven van (inactieve) mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking”.

56

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Gezondheidszorg Persoonlijke ondersteuning, medische zorg, medisch advies Voorbeelden • Consulenten Zorgplein van de gemeente Doetinchem hebben structureel aandacht voor nazorg aan mensen die (langdurige) ondersteuning krijgen. • Gemeente Utrechtse Heuvelrug biedt cursussen Rolstoelvaardigheid aan. • Gemeente Den Haag biedt tijdelijke crisisopvang/spoedopvang voor volwassenen met een (licht) verstandelijke beperking. • Gemeente Emmen organiseert inloopspreekuren en voorlichtingen op locatie over regelingen chronisch zieken en gehandicapten. • De Vliegende brigade van de gemeente Rotterdam gaat bij diegenen langs die door ziekte, invaliditeit of andere omstandigheden niet van huis kunnen zijn ook niet in staat een locatie van de gemeente te bezoeken. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 25 Gezondheid De Staten die Partij zijn erkennen dat personen met een handicap zonder discriminatie op grond van hun handicap recht hebben op het genot van het hoogst haalbare niveau van gezondheid. De Staten die Partij zijn nemen alle passende maatregelen om personen met een handicap de toegang te waarborgen tot diensten op het gebied van seksespecifieke gezondheidszorg, met inbegrip van revalidatie. In het bijzonder zullen de Staten die Partij zijn: b.

die diensten op het gebied van gezondheidszorg verschaffen die personen met een handicap in het bijzonder vanwege hun handicap behoeven, waaronder vroegtijdig opsporen en, zonodig, ingrijpen, diensten om het ontstaan van nieuwe handicaps te beperken en te voorkomen, ook onder kinderen en ouderen; c. deze gezondheidsdiensten zo dicht mogelijk bij de eigen gemeenschap van de mensen verschaffen, ook op het platteland; Wetten Wmo en Jeugdwet Artikel 25 van het VN-Verdrag bepaalt dat ‘personen met een handicap zonder discriminatie op grond van hun handicap recht hebben op het genot van het hoogst haalbare niveau van gezondheid.’ Voor gemeenten zit deze verantwoordelijkheid met name in de uitvoering van de Wmo en Jeugdwet. Welzijn (een gevoel van welbevinden) vloeit voort uit meer dan fysieke gezondheid. Acceptatie en participatie in de samenleving zijn essentieel om iedereen het gevoel te geven er bij te horen. Het programma Zorg voor de Jeugd bevat verschillende maatregelen om de hulp en ondersteuning van kinderen en jongeren merkbaar en meetbaar te verbeteren. Die maatregelen hebben mede betrekking op kinderen en jongeren met een beperking.

Implementatie VN-verdrag inzake de rechten van mensen met een handicap Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport De Jeugdwet geeft gemeenten expliciet de plicht tot het bevorderen van deelname aan het maatschappelijk verkeer en het zelfstandig functioneren van jeugdigen tot achttien jaar met een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke beperking, een chronisch psychisch probleem of een psychosociaal probleem. De actielijnen in het programma Zorg voor de Jeugd zien op betere toegang tot jeugdhulp voor kinderen en gezinnen, het meer kinderen zo thuis mogelijk laten opgroeien, het bieden van de kans aan alle kinderen om zich optimaal te ontwikkelen, het beter op weg helpen van kwetsbare jongeren om zelfstandig te worden, het beter beschermen van jeugdigen als hun ontwikkeling gevaar loopt en het investeren in vakmanschap van jeugdprofessionals. Inrichting ziekenhuizen, praktijken, apotheek Voorbeelden • Gemeente Den Haag organiseert cursussen digitale toegankelijkheid en E-health.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

57

Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 19 Zelfstandig wonen en deel uitmaken van de maatschappij De Staten die Partij zijn bij dit Verdrag erkennen het gelijke recht van alle personen met een handicap om in de maatschappij te wonen met dezelfde keuzemogelijkheden als anderen en nemen doeltreffende en passende maatregelen om het personen met een handicap gemakkelijker te maken dit recht ten volle te genieten en volledig deel uit te maken van, en te participeren in de maatschappij, onder meer door te waarborgen dat: a. personen met een handicap de kans hebben, op voet van gelijkheid met anderen, vrijelijk hun verblijfplaats te kiezen, alsmede waar en met wie zij leven, en niet verplicht zijn te leven in een bepaalde leefregeling; b. personen met een handicap toegang hebben tot een reeks van thuis, residentiële en andere maatschappij-ondersteunende diensten, waaronder persoonlijke assistentie, noodzakelijk om het wonen en de opname in de maatschappij te ondersteunen en isolatie of uitsluiting uit de maatschappij te voorkomen; c. de maatschappijdiensten en -faciliteiten voor het algemene publiek op voet van gelijkheid beschikbaar zijn voor personen met een handicap en beantwoorden aan hun behoeften. Artikel 26 Habilitatie en revalidatie 1.

Staten die Partij zijn nemen doeltreffende en passende maatregelen, onder andere via ondersteuning door lotgenoten, om personen met een handicap in staat te stellen de maximaal mogelijke onafhankelijkheid, fysieke, mentale, sociale en beroepsmatige vaardigheden te verwerven en volledige opname in en participatie in alle aspecten van het leven. Daartoe organiseren en versterken de Staten die Partij zijn uitgebreide diensten en programma’s op het gebied van habilitatie en revalidatie en breiden zij deze uit, met name op het gebied van gezondheid, werkgelegenheid, onderwijs en sociale diensten en wel zodanig dat deze diensten en programma’s: a. in een zo vroeg mogelijk stadium beginnen en gebaseerd zijn op een multidisciplinaire inventarisatie van de behoeften en mogelijkheden van de persoon in kwestie; b. de participatie in en opname in de gemeenschap en alle aspecten van de samenleving ondersteunen, vrijwillig zijn en beschikbaar zijn voor personen met een handicap, zo dicht mogelijk bij hun eigen gemeenschappen, ook op het platteland. 2. De Staten die Partij zijn stimuleren de ontwikkeling van basis- en vervolgtrainingen voor vakspecialisten en personeel dat werkzaam is in de dienstverlening op het gebied van habilitatie en revalidatie. 3.

De Staten die Partij zijn stimuleren de beschikbaarheid, kennis en het gebruik van ondersteunende instrumenten en technologieën die zijn ontworpen voor personen met een handicap, voor zover zij betrekking hebben op habilitatie en revalidatie.

Ondersteuning Hulpmiddelen, Maatjes, Begeleiding, Mantelzorg, Wmo Voorbeelden • Gemeente Nijkerk zet ervaringsdeskundigheid in als aanvulling op professionele hulp en ondersteuning. • Gemeente Utrecht biedt de cursus ‘Herstellen doe je zelf’ aan inwoners met een langdurige psychische beperking. De cursus is niet gericht op genezing, maar het beter omgaan met het ziektebeeld in relatie tot de sociale omgeving. Het moet leiden tot empowerment en draagt bij tot het vermogen om zelfstandig te wonen. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 12 Gelijkheid voor de wet 3. De Staten die Partij zijn nemen passende maatregelen om personen met een handicap toegang te verschaffen tot de ondersteuning die zij mogelijk behoeven bij de uitoefening van hun handelingsbekwaamheid.

58

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Artikel 23 Eerbiediging van de woning en het gezinsleven 5. De Staten die Partij zijn stellen alles in het werk om, indien de naaste familieleden niet in staat zijn voor een kind met een handicap te zorgen, alternatieve zorg te bewerkstelligen binnen de ruimere familiekring en bij ontbreken daarvan in een gezinsvervangend verband binnen de gemeenschap.

Welzijn Sociale contacten Voorbeelden • Gemeente Utrecht organiseert trainingen sociale contacten aangaan/onderhouden. • Gemeente Utrecht zet sociale makelaars in om mensen en initiatieven aan elkaar te verbinden. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 19 Zelfstandig wonen en deel uitmaken van de maatschappij De Staten die Partij zijn bij dit Verdrag erkennen het gelijke recht van alle personen met een handicap om in de maatschappij te wonen met dezelfde keuzemogelijkheden als anderen en nemen doeltreffende en passende maatregelen om het personen met een handicap gemakkelijker te maken dit recht ten volle te genieten en volledig deel uit te maken van, en te participeren in de maatschappij, onder meer door te waarborgen dat: b. personen met een handicap toegang hebben tot een reeks van thuis, residentiële en andere maatschappij-ondersteunende diensten, waaronder persoonlijke assistentie, noodzakelijk om het wonen en de opname in de maatschappij te ondersteunen en isolatie of uitsluiting uit de maatschappij te voorkomen; c. de maatschappijdiensten en -faciliteiten voor het algemene publiek op voet van gelijkheid beschikbaar zijn voor personen met een handicap en beantwoorden aan hun behoeften.

Wetten Wmo en Jeugdwet Artikel 25 van het VN-Verdrag bepaalt dat ‘personen met een handicap zonder discriminatie op grond van hun handicap recht hebben op het genot van het hoogst haalbare niveau van gezondheid.’ Voor gemeenten zit deze verantwoordelijkheid met name in de uitvoering van de Wmo en Jeugdwet. Welzijn (een gevoel van welbevinden) vloeit voort uit meer dan fysieke gezondheid. Acceptatie en participatie in de samenleving zijn essentieel om iedereen het gevoel te geven er bij te horen. Het programma Zorg voor de Jeugd bevat verschillende maatregelen om de hulp en ondersteuning van kinderen en jongeren merkbaar en meetbaar te verbeteren. Die maatregelen hebben mede betrekking op kinderen en jongeren met een beperking. Implementatie VN-verdrag inzake de rechten van mensen met een handicap Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport De Jeugdwet geeft gemeenten expliciet de plicht tot het bevorderen van deelname aan het maatschappelijk verkeer en het zelfstandig functioneren van jeugdigen tot achttien jaar met een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke beperking, een chronisch psychisch probleem of een psychosociaal probleem.

De actielijnen in het programma Zorg voor de Jeugd zien op betere toegang tot jeugdhulp voor kinderen en gezinnen, het meer kinderen zo thuis mogelijk laten opgroeien, het bieden van de kans aan alle kinderen om zich optimaal te ontwikkelen, het beter op weg helpen van kwetsbare jongeren om zelfstandig te worden, het beter beschermen van jeugdigen als hun ontwikkeling gevaar loopt en het investeren in vakmanschap van jeugdprofessionals. Ontmoetingsmogelijkheden, Dagbesteding Voorbeelden • Gemeente Utrecht zet sociale makelaars in om mensen en initiatieven aan elkaar te verbinden. • Verschillende gemeenten realiseren ontmoetingsplekken voor ‘gelijkgestemden’

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

59

60

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

61

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag +31 70 373 83 93 info@vng.nl Maart 2019