Inkomend - Wmo Adviesraad - Ongevraagd advies mbt het opstellen en uitvoeren van de Lokale Inclusie Agenda bijlage

Handreiking Lokale Inclusie Agenda

Inhoudsopgave Inleiding

3

Routekaart Lokale Inclusie Agenda

5

Index Lokale Inclusie Agenda

17

Op de site www.vng.nl/iedereen-doet-mee wordt om de vier maanden de handreiking geactualiseerd. Op deze site vindt u ook relevante nieuwsberichten en artikelen met goede voorbeelden. 2

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Inleiding Deze handreiking heeft als doel gemeenten te ondersteunen bij het opstellen van een Lokale Inclusie Agenda: een verplichting die voortkomt uit de ratificatie van het VN-Verdrag Handicap. Omdat niet is vastgesteld wat er in zo’n Lokale Inclusie Agenda moet staan en hoe een gemeente zo’n agenda kan opstellen, ontwikkelde de VNG in samenwerking met de Alliantie VN-Verdrag deze handreiking. De Alliantie steunt de opzet van de handreiking en adviseert u om samen met uw lokale ervaringsdeskundigen deze te gebruiken bij de opzet van uw Lokale Inclusie Agenda. De handreiking is tot stand gekomen door een uitgebreide analyse van al bestaande Lokale Inclusie Agenda’s (ook onder andere benamingen) en diverse bijeenkomsten met ervaringsdeskundigen en medewerkers van gemeenten. Bekijk dit filmpje met een verslag van een van deze bijeenkomsten. Bij de opzet van de handreiking komen alle levensdomeinen aan bod, zodat gemeentelijk beleid op al die thema’s direct rekening houdt met alle inwoners, met of zonder beperking. Omdat we verwachten dat er nog meer goede voorbeelden zijn, vullen we deze handreiking regelmatig aan. Als u aanvullingen heeft, geef dat dan vooral aan ons door. De eerst volgende keer dat we de handreiking aanpassen, is in april 2019.

Waarom een Lokale Inclusie Agenda? In juli 2016 heeft Nederland het VN-Verdrag rechten voor mensen met een handicap (verder: VN-Verdrag) geratificeerd. Met de ratificatie van dit VN-Verdrag is aan de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet de verplichting toegevoegd om in het periodiek plan op te nemen hoe de gemeenteraad uitvoering geeft aan het verdrag. Het ‘Amendement Van der Staaij en Bergkamp’ geeft aan dat het de voorkeur verdient dat deze periodieke plannen worden samengevoegd tot één integraal plan voor het hele sociaal domein. Tegelijkertijd stelt het Besluit toegankelijkheid dat alle sectoren, dus ook de overheid, een actieplan moeten maken waarin zij aangeven hoe zij werken aan de geleidelijke verwezenlijking van de algemene toegankelijkheid, dus ook buiten het sociaal domein. Deze handreiking kunt u gebruiken als basis voor een actieplan Lokale Inclusie Agenda, waarin u samen met mensen met een beperking uitwerkt hoe uw gemeente de verwezenlijking van de algemene toegankelijkheid (een “inclusieve samenleving”) wil bereiken.

Doel van het VN-Verdrag Het VN-Verdrag heeft als doel dat de wereld toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. De samenleving moet ervoor zorgen dat de achterstanden die mensen met een beperking ervaren om volwaardig mee te kunnen doen, worden weggenomen. Het verdrag is een mensenrechtenverdrag: het beschrijft de rechten van mensen met een beperking of chronische ziekte op gelijke behandeling en participatie. Om deze (mensen)rechten te realiseren, is het belangrijk dat de toegankelijkheid van onderwijs, werk, wonen, omgeving, informatie, gebouwen, mobiliteit, passende zorg en ondersteuning, participatie en dienstverlening goed geregeld zijn. Voor gemeenten betekent dit dat zij passende maatregelen moeten nemen zodat personen met een handicap zo zelfstandig en onafhankelijk mogelijk kunnen leven. Dus dat mensen met een beperking: • vrijelijk kunnen kiezen waar, met wie en hoe zij willen wonen en leven • de beschikking hebben over zorg en diensten die hen waar nodig ondersteunen bij het participeren in de samenleving • net als iedereen toegang hebben tot informatie, producten, openbare voorzieningen, maatschappelijke diensten, gebouwen en openbare ruimte Niet alle voorzieningen in de gemeente hoeven direct toegankelijk te zijn: het gaat om een geleidelijke

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3

verbetering. Bij nieuw beleid moet u wel altijd direct rekening houden met de positie van mensen met een beperking. Het VN-Verdrag spreekt daarom bij de ontwikkeling van nieuwe producten of nieuw beleid ook over ‘design for all’. Wanneer je bij het ontwerpen van beleid direct uitgaat van ‘de toegang en bruikbaarheid voor iedereen’ in plaats van ‘toegang en bruikbaarheid voor de gemiddelde gebruiker’ sluit je niemand uit.

Over wie gaat de Lokale Inclusie Agenda? Bij het maken van de handreiking zijn we uitgegaan van de beschrijving van ‘de doelgroep’ in het landelijke implementatieprogramma Onbeperkt Meedoen! Die sluit aan bij het VN-Verdrag zelf dat van toepassing is op: ‘alle soorten handicaps die mensen kunnen beperken in het meedoen in de samenleving. Het gaat zowel om lichamelijke als mentale (psychische en verstandelijke) beperkingen en chronische ziekten’. Deze beperkingen ervaren mensen in al hun levensfasen, van kind, tot jongere, volwassene en oudere. In een inclusieve samenleving kan iedereen meedoen en wordt niemand gediscrimineerd of uitgesloten. Voor mensen met een beperking betekent een inclusieve samenleving dat ze meedoen op voet van gelijkheid, dat ze regie hebben over hun eigen leven en dat ze toegang hebben tot dezelfde voorzieningen en diensten als mensen zonder beperking. Wanneer het gaat over ‘inclusie’ wordt vaak een bredere groep bedoeld. Niet alleen de groep mensen met een beperking, maar ook andere groepen die om verschillende redenen worden uitgesloten van volwaardige deelname aan de samenleving, denk aan leeftijd, etnische herkomst, seksuele oriëntatie of genderidentiteit. Het staat natuurlijk elke gemeente vrij om bij het gebruik van de handreiking deze groepen direct mee te nemen in het opstellen voor inclusief beleid.

De handreiking; het hoe en het wat De handreiking bestaat in feite uit twee delen. De Routekaart, die beschrijft hoe een gemeente het maken van een Lokale Inclusie Agenda kan aanpakken en de Index, die beschrijft welke onderwerpen aan bod komen in de Lokale Inclusie Agenda. Beide delen worden toegelicht op de volgende pagina’s.

4

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Routekaart Lokale Inclusie Agenda HOE kom je tot een Lokale Inclusie Agenda? Samen met gemeenten en ervaringsdeskundigen hebben we 11 stappen benoemd die van belang zijn bij de (door)ontwikkeling van lokaal inclusiebeleid en het vastleggen van dit beleid in een Lokale Inclusie Agenda. In de routekaart beschrijven we de stappen, per stap benoemen we verschillende aandachtspunten en nemen we voorbeelden op uit de praktijk. Centraal in de routekaart staat het icoon: Iedereen doet mee. De groep mensen om wie het gaat: mensen met een zichtbare beperking, mensen met een niet-zichtbare beperking en mensen zonder beperking. In de routekaart staat dit ook voor het motto van het VN-Verdrag: ‘niets over ons, zonder ons’. Alleen door te organiseren dat mensen met een beperking in het gehele proces – bij de start, ontwikkeling en uitvoering – betrokken zijn, weet je zeker dat je echt werkt aan een inclusieve gemeente. Via deze link is in een animatie te zien hoe we tot dit icoon zijn gekomen. Voor mensen met een visuele beperking is audiodescriptie van deze animatie beschikbaar via deze link (volgt). Het startpunt van de Routekaart staat bij het pijltje ‘agendeer het onderwerp’. Maar dit startpunt kan per gemeente verschillen. Sommige gemeenten hebben al diverse stappen gezet als het gaat om inclusie, maar dit niet verbonden aan een Lokale Inclusie Agenda.

De verschillende stappen op de routekaart geven aan welke onderdelen van belang zijn en hoe je dit als gemeente stapsgewijs kunt aanpakken. Het gaat om een cyclisch proces, waarin stappen worden herhaald om samen met ervaringsdeskundigen en partners steeds verder te investeren in een inclusieve samenleving. Voor elke stap zijn apart aandachtspunten benoemd en voorbeelden opgenomen van gemeenten hoe zij hiermee aan het werk zijn. Agendeer het thema Creëer urgentie intern (gemeente) en extern (partners) Organiseer ervaringsdeskundigheid

Geef het goede voorbeeld Werk inclusief als gemeente en laat zien wat je kunt doen

Hanteer het uitgangspunt “niks over ons zonder ons” in iedere stap van het proces

Borg de inzet en werk aan doorontwikkeling

Werk samen met partners Betrek sociale partners en ondernemers bij plannen

Monitor de voortgang en stel plannen bij waar nodig

Ga aan de slag!

Bepaal de lokale koers

Start met wat al kan en werk toe naar wat nog moet

Breng in beeld wat je al doet en bepaal wat je wilt bereiken

Zorg voor een goede organisatie

Breng focus aan Stel prioriteiten en zorg voor realistische verwachtingen

Maak afspraken over structuur, coördinatie, processen en middelen

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Investeer in goede communicatie

Kies voor een integrale aanpak

Informeer mensen tijdig en zorg voor positieve energie

Verbind beleid en initiatieven op verschillende domeinen

5

Agendeer het thema

Creëer urgentie intern binnen de gemeente en extern bij partners Aandachtspunten

Voorbeelden

Werk aan bewustzijn en Internationale Dag voor Mensen met een Beperking betrokkenheid bij collega’s Verschillende gemeenten besteden aandacht aan de inzet op inclusie tijdens de landelijke ‘Awarenessdag’ Internationale Dag voor Mensen met een Beperking op 3 december. Gesprekken ervaringsdeskundigen en medewerkers gemeente Verschillende gemeenten organiseren gesprekken tussen medewerkers van de gemeente en ervaringsdeskundigen om het thema bij collega’s onder de aandacht te brengen. Belevingstours (Den Haag) Gemeente Den Haag organiseert samen met inwoners met een beperking belevingstours voor medewerkers, waarin zij zelf kunnen ervaren hoe het is om een beperking te hebben. Zorg voor positieve aandacht voor het thema

Startsymposium (Breda) Gemeente Breda heeft een startsymposium voor de Lokale Inclusie Agenda georganiseerd, om de inzet op het thema onder de aandacht te brengen. Door middel van gesprekken tussen mensen met een beperking, maatschappelijke partners en beleidsmakers werd gewerkt aan bewustwording en het krijgen van inzicht in de eisen die gesteld worden aan een toegankelijke samenleving.

Creëer breed eigenaarschap

Brede werkgroep met afvaardiging vanuit verschillende domeinen (Almere) Gemeente Almere heeft medewerkers van de voor dit thema meest betrokken afdelingen binnen de gemeentelijke organisatie samengebracht in een ambtelijke werkgroep. Beleidsmedewerkers als ambassadeurs (Gemeente Hardenberg) Gemeente Hardenberg heeft op elke afdeling een beleidsmedewerker die ambassadeur is van het inclusieve gedachtengoed.

Denk aan wethouder(s), college en gemeenteraad

6

Ambassadeur toegankelijkheid (Tiel) Gemeente Tiel heeft een raadslid aangewezen als ambassadeur voor het onderwerp toegankelijkheid.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Organiseer ervaringsdeskundigheid

Hanteer het uitgangspunt “niks over ons zonder ons” in iedere stap van het proces Aandachtspunten

Voorbeelden

Hou rekening met diversiteit van beperkingen en leeftijden

Panel van ervaringsdeskundigen (Nijkerk) Gemeente Nijkerk heeft een panel van ervaringsdeskundigen met verschillende beperkingen en achtergronden. Het panel toetst - zowel gevraagd als ongevraagd – de toegankelijkheid in Nijkerk. Werkgroep VN-verdrag in de praktijk (Almere) Gemeente Almere heeft de werkgroep ViP (VN-verdrag in de Praktijk) opgericht. De werkgroep (met o.a. ervaringsdeskundigen op het gebied van diverse beperkingen en hun vertegenwoordigers (bv ouders van mensen met een verstandelijke beperking, etc.) heeft de Lokale Inclusie Agenda opgesteld met ondersteuning door een ambtelijke werkgroep van de gemeentelijke organisatie. Werkgroep met verschillende afvaardiging (Westerkwartier) Gemeenten in de regio Westerkwartier hebben een werkgroep opgericht met leden van onder andere Adviescommissie Gemeentelijk Gehandicaptenbeleid Zuidhorn; Platform Gehandicapten Leek; Onderling Sterk Zuidhorn; Onderling Sterk Leek/Tolbert; WMO Adviesraad Marum; PCOB 50plus Grootegast/Oldekerk en de Wsw Adviesraad Novatec. De werkgroep heeft op basis van een analyse actiepunten opgesteld en geprioriteerd in een Lokale Inclusie Agenda.

Benader zowel organisaties als Wandeltochten ambtenaren en ervaringsdeskundigen (Maastricht) individuen Gemeente Maastricht organiseert wandeltochten, waarbij de wethouder en ambtenaren meelopen en ook mensen met een beperking. Zij kunnen zo op een informele manier hun verhaal kwijt en vragen aandacht voor knelpunten. Zorg dat je niet alleen met de usual suspects zit

Oproep deelname in media (Ridderkerk) Inwoners van Ridderkerk worden via de media nog opgeroepen om deel te nemen aan een Inclusie-panel. Het Inclusie-panel is een breed samengestelde groep betrokkenen (zowel inwoners, zorgprofessionals als ambtenaren) die de Lokale Inclusie Agenda zal opstellen en uitwerken. Het panel geeft aan de gemeente aan waar aanpassing/verbetering mogelijk is; adviezen richting gemeente zijn een co-creatie.

Investeer in professionalisering Training van ervaringsdeskundigen (Breda) Gemeente Breda traint ervaringsdeskundigen in het meepraten over beleid Voorkom overbelasting van ervaringsdeskundigen

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

7

Werk samen met partners

Betrek sociale partners en ondernemers bij de plannen Aandachtspunten

Voorbeelden

Maak een gezamenlijk plan met partners

Participatieve totstandkoming Lokale Inclusie Agenda (Utrechtse Heuvelrug) De Lokale Inclusie Agenda van gemeente Utrechtse Heuvelrug is participatief tot stand gekomen. Organisaties die hebben meegewerkt zijn de Wmo raad, Bartimeus, Abrona, Kwintes, Handje helpen, Styxx, Heuvelrug gezond, Seniorenplatform, de Angst, dwang en fobiestichting, dorpsteams voor de input. Ook het bestuur van Koninklijke Horeca Nederland afdeling Utrechtse Heuvelrug en het Regionaal Bureau voor Toerisme Heuvelrug en Vallei hebben meegewerkt. Tot slot hebben ook inwoners en ervaringsdeskundigen uit Amerongen meegedacht.

Maak afspraken met partners

Inzet Social Return On Investment Verschillende gemeenten maken bij aanbesteding afspraken over Social Return On Investment, onder meer waar het gaat om inzet voor een inclusieve samenleving.

Stimuleer koplopers

Stimuleringsfonds voor ondernemers Sommige gemeenten hebben een stimuleringsfonds waar ondernemers gebruik van kunnen maken voor kleine aanpassingen in het kader van toegankelijkheid. Uitreiking certificaten Gemeente PM reikt certificaten uit aan organisaties die toegankelijk zijn. Competitie meest toegankelijke ondernemers (oa. Utrecht en Den Haag) Onder andere Utrecht, Den Haag en Westerveld organiseren prijsvragen en/of competities voor de meest toegankelijke ondernemers of initiatieven.

8

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Bepaal de lokale koers

Breng in beeld wat je al doet en bepaal wat je wilt bereiken Aandachtspunten

Voorbeelden

Benut wat er al goed gaat

QuickScan VN-verdrag Diverse gemeenten gebruiken een QuickScan (bv van de organisatie ZET) in om in kaart te brengen in welke mate ze al voldoen aan het VN-verdrag.

Formuleer een gezamenlijke Werksessies met partners en ervaringsdeskundigen ambitie Gemeenten organiseren werksessies met partners (onderwijs, bedrijfsleven, etc) en ervaringsdeskundigen om de gezamenlijke ambitie vast te stellen.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

9

Breng focus aan

Stel prioriteiten en zorg voor realistische verwachtingen Aandachtspunten

Voorbeelden

Bepaal gezamenlijke prioritei- Inventarisatie knelpunten en kansen (Doetinchem) ten (op basis van belemmeGemeente Doetinchem heeft verschillende bijeenkomsten georganiseerd met ringen en verplichtingen) inwoners met een beperking en chronisch zieken en belangenorganisaties om knelpunten te inventariseren. Daarnaast zijn ook goede praktijkvoorbeelden, oplossingen en tips genoemd. Bepalen prioriteiten op basis van urgentie (Breda) In gesprekken met belangenorganisaties, de ondernemersvereniging en de medewerkers van de gemeente heeft Gemeente Breda de belangrijkste knelpunten geïnventariseerd en samen met de portefeuillehouder(s) hieruit de prioriteiten bepaald. Zo hebben ze een (eerste) beeld gekregen van de meest urgente verbeterpunten. Zorg voor overzicht en bewaak de grote lijnen

10

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Kies voor een integrale aanpak

Zorg voor verbinding tussen beleid en initiatieven op verschillende domeinen Aandachtspunten

Voorbeelden

Zorg voor input van en Afspraken over beleidsmatige inbedding inbedding in verschillende Gemeente Breda heeft intern afspraken gemaakt over beleidsmatige inbedding domeinen van verschillende acties en activiteiten. Het schouwen van openbare ruimte wordt ingebed in het programma ‘Wonen met gemak’. Dat geldt tevens voor de aandacht voor mobiliteit, verkeer en vervoer. Ook is afgesproken dat ervaringsdeskundigen bij aanvang van de volgende pilot Omgevingswet nadrukkelijk betrokken zullen worden. Voor toegankelijkheid van evenementen zal aandacht zijn in het nieuw op te stellen evenementenbeleid en in het nieuwe beleidskader Sport is aandacht voor sporters met een beperking en toegankelijkheid van sportaccommodaties. De toegankelijkheid van (wijk)activiteiten zal bij de Thematafels en de Wijkplatforms aan de orde komen. Verbinden van gemeentelijke agenda’s Neem inclusie steeds mee Paragraaf VN-verdrag in besluitvorming (Berkelland, Dordrecht) bij planvorming Gemeenten Berkelland en Dordrecht hebben een vaste paragraaf ‘VN-verdrag’ opgenomen in het format voor B&W-nota’s. Zoek naar regionale samenwerking

Gemeentelijke samenwerking Gemeenten Leek, Zuidhoorn, Grootegast en Marum werken met een gezamenlijke LIA samen aan inclusie in de regio Westerkwartier Regionale afspraken Verschillende gemeenten werken samen met omliggende gemeenten om afspraken te maken over bijvoorbeeld regionaal vervoer of gezamenlijke organisatie van welzijn, zorg en ondersteuning.

Combineer verschillende perspectieven in één gesprek

Brede gesprekstafels Diverse gemeenten kiezen ervoor om gesprekstafels te verbeden naar inclusie gericht op alle groepen: mensen met een beperking, nieuwkomers, mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt, etc Schouw vanuit verschillende perspectieven (Almere) Gemeente Almere kiest ervoor om bij het schouwen van wijken en gebouwen direct verschillende perspectieven te combineren, zoals toegankelijkheid en duurzaamheid.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

11

Investeer in goede communicatie

Informeer partners en belanghebbenden tijdig en zorg voor positieve energie Aandachtspunten

Voorbeelden

Vertel wat je doet

Gezamenlijk persbericht (Breda) Gemeente Breda communiceert samen met partners op aangewezen momenten over onderdelen en acties van de LIA. Dat is vooral de week van de toegankelijkheid in oktober. Ook de ‘Awarenessdag’ in december biedt mogelijkheden om resultaten van de uitvoering van de agenda te communiceren. Door de gemeente en partners wordt daarnaast periodiek aandacht geschonken in de digitale nieuwsbrief die zij uitgeven en ook op de websites en social media van de partners worden regelmatig updates geplaatst.

Zorg voor herkenbare en begrijpelijke taal

Toegankelijke versie LIA Verschillende gemeenten kiezen ervoor om ook een toegankelijke versie van de LIA te maken in meer begrijpelijke taal

Communiceer positief

Opgewekte en positieve communicatie (Utrecht) Alle communicatie binnen en buiten de gemeentelijke organisatie van gemeente Utrecht is opgewekt en niet problematiserend. Daarmee willen zij bijdragen aan een positieve beeldvorming.

12

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Zorg voor goede organisatie

Maak afspraken over structuur, coördinatie, processen en middelen Aandachtspunten

Voorbeelden

Maak inzet SMART

Opstellen van een uitvoeringsplan (Westerkwartier) De actiepunten uit de Lokale Inclusie Agenda van de regio Westerkwartier worden opgenomen in een uitvoeringsplan. In dit uitvoeringsplan wordt per actiepunt een planning opgesteld, een beschrijving gegeven hoe en door wie het actiepunt wordt uitgevoerd en waar nodig per actiepunt een kostenoverzicht gegeven.

Zorg voor goede coördinatie

Coördinerend ambtenaar (Tiel) Voor een goede borging van toegankelijkheid in de ambtelijke organisatie heeft de gemeente Tiel een ambtenaar aangewezen die het onderwerp toegankelijkheid levendig maakt, houdt en handhaaft. Adviseurs Dagelijks Leven (Nijkerk) Gemeente Nijkerk heeft de verantwoordelijkheid voor uitvoering van het actieplan ondergebracht bij het team Adviseurs Dagelijks Leven van de gemeente. Dit is een regisserende rol, aangezien in de uitvoering van de actiepunten veel verschillende betrokkenen een rol hebben. Het uitgangspunt is om verantwoordelijkheden niet over te nemen, maar anderen vooral te stimuleren met toegankelijkheid aan de slag te gaan. Coördinerend wethouder Verschillende gemeenten hebben een coördinerend wethouder Lokale inclusie agenda benoemt. De coördinerend wethouder is een ambassadeur voor de toegankelijkheid in de gemeente en straalt dit uit naar de inwoners.

Werk met een heldere overlegstructuur

Stuurgroep (Lelystad) Gemeente Lelystad werkt met een stuurgroep die minimaal vier keer per jaar bijeen komt. Ieder halfjaar wordt door de voorzitter van de stuurgroep verslag uitgebracht; indien noodzakelijk kan de stuurgroep aanvullende opdrachten verstrekken.

Hou rekening met de begroting

Ontschotting budgetten Verschillende gemeenten kiezen ervoor om budgetten voor WMO, jeugdzorg, vastgoed en andere onderdelen te bundelen bij de inzet voor inclusie.

Creëer draagvlak bij besluitvorming

Periodieke update gemeenteraad Gemeente Utrecht houdt de gemeenteraad op de hoogte van vorderingen middels tussenrapportages en periodiek overleg.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

13

Ga aan de slag!

Start met wat al kan en werk toe naar wat nog moet Aandachtspunten

Voorbeelden

Werk aan een olievlek

Iteratief proces (Almere) Gemeente Almere kiest voor een iteratief proces waarbij steeds op basis van adviezen van de werkgroep VN-verdrag in de praktijk wordt gekeken wat op korte termijn kan worden opgepakt. Hiermee gaat de gemeente aan de slag en vervolgens wordt opnieuw gekeken wat er voor de komende periode mogelijk is.

Laat goede voorbeelden zien

Keurmerk Een aantal gemeenten werkt met een keurmerk (inclusief stickers) om toegankelijke winkels en horeca te promoten.

Stimuleer burgerinitiatieven

14

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Borg de inzet en werk aan doorontwikkeling

Monitor de voortgang en stel plannen bij waar nodig Aandachtspunten

Voorbeelden

Borg inzet in meerjarenbeleid

Borging in sociaal beleid Gemeente Berkelland heeft de beleidsuitgangspunten voor inclusief beleid op diverse plekken in het Beleidskader Sociaal Domein opgenomen. Het Plan van Aanpak Lokaal Inclusie Agenda geeft hier een meer concrete uitwerking aan voor.

Evalueer de voortgang Monitor maatschappelijk rendement (Breda) Gemeente Breda zet het instrument Maatschappelijk Rendement in om op een participatieve manier de maatschappelijke impact van activiteiten te meten. In 6 stappen worden gewenste impact, eventueel tussentijdse impact en gerealiseerde impact onderzocht. Dit leidt tot een advies over mogelijke vervolgstappen en activiteiten. Jaarlijkse cijfers over toegankelijkheid (Nijkerk) Gemeente Nijkerk benut beschikbare informatie over toegankelijkheid, zoals cijfers van het Antidisrimatieloket en uitkomsten van klanttevredenheidsonderzoeken en monitor Sociaal Domein om het effect van de LIA te evalueren. Periodieke evaluatiesessies Veel gemeenten evalueren de inzet van de LIA periodiek met partners en ervaringsdeskundigen om te bezien of activiteiten effect hebben een of andere of aanvullende inzet noodzakelijk is.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

15

Geef het goede voorbeeld

Werk als gemeente zelf inclusief en laat zien wat je kunt doen Aandachtspunten

Voorbeelden

Zorg voor toegankelijke gemeentelijke gebouwen en informatie

Toegankelijk stadhuis Gemeente Maastricht verbetert de toegankelijkheid van het stadhuis, onder andere door installatie van schuifdeuren Rustige balie (Almere) Gemeente Almere richt een balie in het gemeentehuis in op een rustige plek waar mensen met niet aangeboren hersenafwijkingen (NAH), mensen met een licht verstandelijke beperking, mensen uit de GGZ en kwetsbare ouderen rustig de tijd kunnen nemen om zaken af te wikkelen. Pictogrammen op de website van de gemeente (Goes) Gemeente Goes gaat werken met pictogrammen op haar website om de inhoud voor iedereen begrijpelijk te maken.

Werk inclusief als werkgever

Garantiebanen (Gooise Meren) Gemeente Gooise meren neemt zelf als werkgever ook haar verantwoordelijkheid bij het invullen van garantiebanen en het opnemen van mensen met verminderde arbeidsproductiviteit in het werknemersbestand. Diversiteitsbeleid (Utrecht) Met het project ‘Diversiteit’ werkt gemeente Utrecht aan diversiteit en inclusiviteit in het gemeentelijke personeelsbeleid. Hierin is ook oog voor mensen met een verstandelijke of langdurig psychische beperking. Met geld vanuit het Arbeidsmarkt en Opleidingsfonds (A+O fonds) Gemeenten wordt een gericht vervolg gegeven aan het diversiteitsproject door managers te trainen op diversiteit, waarbij uiteraard uitgegaan wordt van de brede definitie van ‘diversiteit’.

16

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Index Lokale Inclusie Agenda WAT staat er in een Lokale Inclusie Agenda? De Index Het VN-Verdrag heeft als doel dat Nederland toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. De samenleving moet ervoor zorgen dat de achterstanden die mensen met een beperking ervaren om volwaardig mee te kunnen doen, worden weggenomen. Maar wat betekent dat? En waar moet u als gemeente dan mee aan de slag? De Index geeft weer welke onderwerpen (de levensdomeinen) concreet aan bod moeten komen in een Lokale Inclusie Agenda, maar ook met welke inzet en uitgangspunten dat wordt gedaan. Wanneer u naar de index kijkt, bestaat deze uit verschillende ringen die – van binnen naar buiten – voor het volgende staan:

Middelste icoon Iedereen doet mee. De groep mensen om wie het gaat: mensen mét en zónder beperking. Mensen met een zichtbare beperking, mensen met een niet-zichtbare beperking en mensen zonder beperking. Via deze link is in een animatie te zien hoe we tot dit icoon zijn gekomen. Voor mensen met een visuele beperking is audiodescriptie van deze animatie beschikbaar via deze link (volgt).

Eerste ring: de uitgangspunten Het VN-Verdrag heeft als doel dat Nederland toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. De samenleving moet ervoor zorgen dat de achterstanden die mensen met een beperking ervaren om volwaardig mee te kunnen doen, worden weggenomen. Het VN-Verdrag noemt daarvoor een aantal uitgangspunten die wij hebben samengevat in de woorden: gelijkheid, solidariteit, autonomie en participatie. De implementatie van het VN-Verdrag is bedoeld om deze uitgangspunten in praktijk te brengen. Bij het maken van de Lokale Inclusie Agenda kunt u de uitgangspunten gebruiken als toetssteen: Voldoet het beleid aan deze uitgangspunten? Gaat het uit van gelijke rechten? Draagt het bij aan de autonomie van mensen met een beperking? Laat het zien dat we in de gemeenten uitgaan van solidariteit? Zorgt dit beleid ervoor dat echt iedereen kan deelnemen?

Tweede ring: de inzet Bij het ontwikkelen van de handreiking, merkten we dat er een paar onderwerpen zijn die altijd van belang zijn, vaak zelfs noodzakelijk, om te komen tot een inclusieve samenleving. Namelijk bewustwording, ontmoeting en toegankelijkheid. • is nodig om inwoners en medewerkers van een gemeente zich te laten realiseren dat er drempels in de samenleving zijn voor mensen met een beperking. • tussen mensen met en zonder beperking zorgt ervoor dat er begrip ontstaat voor de verschillende perspectieven van waaruit mensen denken. Mensen met en mensen zonder beperking. • is altijd een eerste voorwaarde om mee te kunnen doen. Wanneer het OV niet rolstoeltoegankelijk is, kun je niet naar je werk. Wanneer afspraken bij de gemeente alleen telefonisch gemaakt kunnen worden, kun je met een gehoorbeperking geen afspraken maken. Het moet dus voor iedereen mogelijk zijn ergens (letterlijk) toegang te krijgen en ook weer veilig weg te gaan (uitgankelijkheid).

De buitenste ring: de levensdomeinen Een inclusieve samenleving heeft betrekking op verschillende aspecten van het leven van inwoners. In de Index onderscheiden we zes levensdomeinen die voor iedereen van belang zijn: onderwijs & ontwikkeling, thuis, werk & inkomen, vrije tijd, vervoer en welzijn, gezondheid & ondersteuning.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

17

De index laat zien welke aspecten van belang zijn bij de verschillende levensdomeinen en waar u als gemeente concreet aan kunt werken om belemmeringen op de verschillende onderdelen weg te nemen. Daarbij zijn ter inspiratie concrete voorbeelden opgenomen van de inzet van verschillende gemeenten en/of andere partijen op deze onderdelen.

Gelijkheid

Vervoer

Be wu st

Thuis

Solidariteit

Participatie

g tin oe

ng di or w

Welzijn, Gezondheid & Ondersteuning

On tm

Onderwijs & Ontwikkeling

A u to n o m ie

Werk & Inkomen

Toeg ankelijkheid

Vrije tijd

18

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Uitgangspunten Het VN-Verdrag heeft als doel dat Nederland toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. De samenleving moet ervoor zorgen dat de achterstanden die mensen met een beperking ervaren om volwaardig mee te kunnen doen, worden weggenomen. Het VN-Verdrag noemt daarvoor een aantal uitgangspunten die wij hebben samengevat in de woorden: gelijkheid, solidariteit, autonomie en participatie. De implementatie van het VN-Verdrag is bedoeld om deze uitgangspunten in praktijk te brengen. Bij het maken van de Lokale Inclusie Agenda kunt u de uitgangspunten gebruiken als toetssteen: Voldoet het beleid aan deze uitgangspunten? Gaat het uit van gelijke rechten? Draagt het bij aan de autonomie van mensen met een beperking? Laat het zien dat we in de gemeenten uitgaan van solidariteit? Zorgt dit beleid ervoor dat echt iedereen kan deelnemen?

Gelijkwaardigheid Mensen met en zonder beperking hebben dezelfde rechten. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 1 Doelstelling Doel van dit Verdrag is het volledige genot door alle personen met een handicap van alle mensenrechten en fundamentele vrijheden op voet van gelijkheid te bevorderen, beschermen en waarborgen, en ook de eerbiediging van hun inherente waardigheid te bevorderen. Personen met een handicap omvat personen met langdurige fysieke, mentale, intellectuele of zintuiglijke beperkingen die hen in wisselwerking met diverse drempels kunnen beletten volledig, effectief en op voet van gelijkheid met anderen te participeren in de samenleving. Artikel 3 Algemene beginselen De grondbeginselen van dit Verdrag zijn: a. Respect voor de inherente waardigheid, persoonlijke autonomie, met inbegrip van de vrijheid zelf keuzes te maken en de onafhankelijkheid van personen; b. Non-discriminatie; c. Volledige en daadwerkelijke participatie in, en opname in de samenleving; d. Respect voor verschillen en aanvaarding dat personen met een handicap deel uitmaken van de mensheid en menselijke diversiteit; e. Gelijke kansen; f. Toegankelijkheid; g. Gelijkheid van man en vrouw; h. Respect voor de zich ontwikkelende capaciteiten van kinderen met een handicap en eerbiediging van het recht van kinderen met een handicap op het behoud van hun eigen identiteit. Artikel 12 Gelijkheid voor de wet 1.

De Staten die Partij zijn bevestigen opnieuw dat personen met een handicap overal als persoon erkend worden voor de wet. 2. De Staten die Partij zijn erkennen dat personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen in alle aspecten van het leven handelingsbekwaam zijn. 3. De Staten die Partij zijn nemen passende maatregelen om personen met een handicap toegang te verschaffen tot de ondersteuning die zij mogelijk behoeven bij de uitoefening van hun handelingsbekwaamheid. 4. De Staten die Partij zijn waarborgen dat alle maatregelen die betrekking hebben op de uitoefening van handelingsbekwaamheid, voorzien in passende en doeltreffende waarborgen in overeenstemming met het internationale recht inzake de mensenrechten om misbruik te voorkomen. Deze waarborgen dienen te verzekeren dat maatregelen met betrekking tot de uitoefening van handelingsbekwaamheid de rechten, wil en voorkeuren van de desbetreffende persoon respecteren, vrij zijn van conflicterende belangen of

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

19

onbehoorlijke beïnvloeding, proportioneel zijn en toegesneden op de omstandigheden van de persoon in kwestie, van toepassing zijn gedurende een zo kort mogelijke periode en onderworpen zijn aan een regelmatige beoordeling door een bevoegde, onafhankelijke en onpartijdige autoriteit of gerechtelijke instantie. De waarborgen dienen evenredig te zijn aan de mate waarin deze maatregelen van invloed zijn op de rechten en belangen van de persoon in kwestie. 5. Met inachtneming van de bepalingen van dit artikel nemen de Staten die Partij zijn alle passende en doeltreffende maatregelen om de gelijke rechten te garanderen van personen met een handicap op eigendom of het erven van vermogen en te waarborgen dat zij hun eigen financiële zaken kunnen behartigen en op voet van gelijkheid toegang hebben tot bankleningen, hypotheken en andere vormen van financiële kredietverstrekking en verzekeren zij dat het vermogen van personen met een handicap hen niet willekeurig wordt ontnomen.

Participatie Kinderen en volwassenen met een handicap doen mee. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 1 Doelstelling Doel van dit Verdrag is het volledige genot door alle personen met een handicap van alle mensenrechten en fundamentele vrijheden op voet van gelijkheid te bevorderen, beschermen en waarborgen, en ook de eerbiediging van hun inherente waardigheid te bevorderen. Personen met een handicap omvat personen met langdurige fysieke, mentale, intellectuele of zintuiglijke beperkingen die hen in wisselwerking met diverse drempels kunnen beletten volledig, effectief en op voet van gelijkheid met anderen te participeren in de samenleving. Artikel 3 Algemene beginselen De grondbeginselen van dit Verdrag zijn: a. Respect voor de inherente waardigheid, persoonlijke autonomie, met inbegrip van de vrijheid zelf keuzes te maken en de onafhankelijkheid van personen; b. Non-discriminatie; c. Volledige en daadwerkelijke participatie in, en opname in de samenleving; d. Respect voor verschillen en aanvaarding dat personen met een handicap deel uitmaken van de mensheid en menselijke diversiteit; e. Gelijke kansen; f. Toegankelijkheid; g. Gelijkheid van man en vrouw; h. Respect voor de zich ontwikkelende capaciteiten van kinderen met een handicap en eerbiediging van het recht van kinderen met een handicap op het behoud van hun eigen identiteit.

Eigen regie Mensen met een beperking maken zelfstandig besluiten of worden ondersteund als zij daartoe niet in staat zijn. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 1 Doelstelling Doel van dit Verdrag is het volledige genot door alle personen met een handicap van alle mensenrechten en fundamentele vrijheden op voet van gelijkheid te bevorderen, beschermen en waarborgen, en ook de eerbiediging van hun inherente waardigheid te bevorderen. Personen met een handicap omvat personen met langdurige fysieke, mentale, intellectuele of zintuiglijke beperkingen die hen in wisselwerking met diverse drempels kunnen beletten volledig, effectief en op voet van gelijkheid met anderen te participeren in de samenleving.

20

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Artikel 3 Algemene beginselen De grondbeginselen van dit Verdrag zijn: a. Respect voor de inherente waardigheid, persoonlijke autonomie, met inbegrip van de vrijheid zelf keuzes te maken en de onafhankelijkheid van personen; b. Non-discriminatie; c. Volledige en daadwerkelijke participatie in, en opname in de samenleving; d. Respect voor verschillen en aanvaarding dat personen met een handicap deel uitmaken van de mensheid en menselijke diversiteit; e. Gelijke kansen; f. Toegankelijkheid; g. Gelijkheid van man en vrouw; h. Respect voor de zich ontwikkelende capaciteiten van kinderen met een handicap en eerbiediging van het recht van kinderen met een handicap op het behoud van hun eigen identiteit.

Solidariteit Er is sprake van acceptatie en betrokkenheid tussen mensen met en zonder beperking. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 1 Doelstelling Doel van dit Verdrag is het volledige genot door alle personen met een handicap van alle mensenrechten en fundamentele vrijheden op voet van gelijkheid te bevorderen, beschermen en waarborgen, en ook de eerbiediging van hun inherente waardigheid te bevorderen. Personen met een handicap omvat personen met langdurige fysieke, mentale, intellectuele of zintuiglijke beperkingen die hen in wisselwerking met diverse drempels kunnen beletten volledig, effectief en op voet van gelijkheid met anderen te participeren in de samenleving. Artikel 3 Algemene beginselen De grondbeginselen van dit Verdrag zijn: a. Respect voor de inherente waardigheid, persoonlijke autonomie, met inbegrip van de vrijheid zelf keuzes te maken en de onafhankelijkheid van personen; b. Non-discriminatie; c. Volledige en daadwerkelijke participatie in, en opname in de samenleving; d. Respect voor verschillen en aanvaarding dat personen met een handicap deel uitmaken van de mensheid en menselijke diversiteit; e. Gelijke kansen; f. Toegankelijkheid; g. Gelijkheid van man en vrouw; h. Respect voor de zich ontwikkelende capaciteiten van kinderen met een handicap en eerbiediging van het recht van kinderen met een handicap op het behoud van hun eigen identiteit.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

21

Inzet Bij het ontwikkelen van de handreiking, merkten we dat er een paar onderwerpen zijn die altijd van belang zijn, vaak zelfs noodzakelijk, om te komen tot een inclusieve samenleving. Namelijk bewustwording, ontmoeting en toegankelijkheid: • is nodig om inwoners en medewerkers van een gemeente zich te laten realiseren dat er drempels in de samenleving zijn voor mensen met een beperking. • tussen mensen met en zonder beperking zorgt ervoor dat er begrip ontstaat voor de verschillende perspectieven van waaruit mensen denken. Mensen met en mensen zonder beperking. • is altijd een eerste voorwaarde om mee te kunnen doen. Wanneer het OV niet rolstoeltoegankelijk is, kun je niet naar je werk. Wanneer afspraken bij de gemeente alleen telefonisch gemaakt kunnen worden, kun je met een gehoorbeperking geen afspraken maken. Het moet dus voor iedereen mogelijk zijn ergens (letterlijk) toegang te krijgen en ook weer veilig weg te gaan (uitgankelijkheid).

Bewustwording Voorlichting, Scholing Voorbeelden • Landelijk wordt jaarlijks in oktober de ‘Week van de Toegankelijkheid’ georganiseerd. Veel gemeenten organiseren in deze week ook lokale bewustwordingsactiviteiten. • Gemeente Ridderkerk traint ambtenaren die veelvuldig contact hebben met inwoners in het herkennen en omgaan met mensen met een beperking. • Zorgbelang, Buro Opaal en VN-ambassadeurs hebben een VN-receptenmap ontwikkeld als hulpmiddel om binnen gemeenten en andere organisaties te bespreken welke maatregelen je moet nemen. De receptenmap is een creatieve vertaling van twaalf artikelen uit het VN-verdrag in een eenvoudige en praktische vorm. (https://www.zorgbelanggelderland.nl/ons-werk/vn-verdrag-voor-rechten-van-mensenmet-een-beperking/) • In Maastricht is een ‘train de trainer’ cursus ontwikkeld over bewustwording en bejegening van mensen met een beperking. Ervaringsdeskundigen worden opgeleid om eigen medewerkers te trainen in de omgang met mensen met een beperking. https://maastrichtvooriedereen.nl/wp-content/uploads/2018/02/ Train-de-trainer-Bewustwording-Bejegening-Programma-en-draaiboek.pdf • De gereedschapskist ‘Praat met mij’ geeft handvatten voor het in gesprek gaan met mensen met een verstandelijke beperking. https://www.movisie.nl/sites/default/files/bestanden/praat-met-mij/ Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 4 Algemene verplichtingen 1i.

de training te bevorderen van vakspecialisten en personeel die werken met personen met een handicap, op het gebied van de rechten die in dit Verdrag worden erkend, teneinde de door deze rechten gewaarborgde hulp en diensten beter te kunnen verlenen. Artikel 8 Bevordering van bewustwording 1. De Staten die Partij zijn verplichten zich onmiddellijke, doeltreffende en passende maatregelen te nemen: a. teneinde binnen de gehele maatschappij, waaronder ook op gezinsniveau, de bewustwording te bevorderen ten aanzien van personen met een handicap, en de eerbiediging van de rechten en waardigheid van personen met een handicap te stimuleren; b. om op alle terreinen van het leven stigmatisering, vooroordelen en schadelijke praktijken ten opzichte van personen met een handicap te bestrijden, met inbegrip van die gebaseerd op grond van sekse en leeftijd; c. om de bewustwording van de capaciteiten en bijdragen van personen met een handicap te bevorderen.

22

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2. Maatregelen daartoe omvatten: a. het initiëren en handhaven van effectieve bewustwordingscampagnes om: i. ervoor zorg te dragen dat de samenleving openstaat voor de rechten van personen met een handicap; ii. een positieve beeldvorming van, en grotere sociale bewustwording ten opzichte van personen met een handicap te bevorderen; iii de erkenning van de vaardigheden, verdiensten en talenten van personen met een handicap en van hun bijdragen op de werkplek en arbeidsmarkt te bevorderen; b. het op alle niveaus van het onderwijssysteem, dus ook onder jonge kinderen, bevorderen van een respectvolle houding ten opzichte van de rechten van personen met een handicap; c. het aanmoedigen van alle onderdelen van de media, personen met een handicap te portretteren op een wijze die verenigbaar is met het doel van dit Verdrag; d. het aanmoedigen van het organiseren van programma’s voor bewustwordingstrainingen met betrekking tot personen met een handicap en de rechten van personen met een handicap.

Toe- en uitgankelijkheid Fysiek, Informatie, Sociaal Voorbeelden • Op alle domeinen werken gemeenten aan toegankelijkheid. Het wegnemen van knelpunten waar het gaat om fysieke ruimte. Maar ook het verbeteren van de toegankelijkheid van informatie en sociale contacten. • De Toiletalliantie heeft een stappenplan voor gemeenten opgesteld hoe meer toegankelijke toiletten kunnen worden gerealiseerd. (https://www.waarkaniknaardewc.nl/toolkit/) • Gemeente Goes organiseert voor medewerkers een cursus begrijpelijk taalgebruik • Gemeente Utrechtse Heuvelrug organiseert een workshop fysieke toegankelijkheid, waarin ervaringsdeskundigen gemeentemedewerkers meenemen in de do’s en dont’s op het gebied van toegankelijkheid. • Via https://scribit.tv kunnen filmpjes door vrijwilligers voorzien worden van audiodiscriptie. • Onder andere gemeente Rotterdam maakt gebruik van enkele Beeldbrieven, brieven waarin foto’s de tekst versterken en daardoor begrijpelijker zijn voor alle inwoners. • Op het online kennisplatform Goede Kennis zijn tien tips beschikbaar voor toegankelijke communicatie: https://goedekennis.dedicon.nl/sites/default/files/Maak_open_10_tips_voor_toegankelijke_informatie. pdf Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 4 Algemene verplichtingen 1h.

tot het verschaffen van toegankelijke informatie aan personen met een handicap over mobiliteitshulpmiddelen, instrumenten en ondersteunende technologieën, met inbegrip van nieuwe technologieën, alsmede andere vormen van hulp, ondersteunende diensten en faciliteiten; Artikel 9 Toegankelijkheid 1. Teneinde personen met een handicap in staat te stellen zelfstandig te leven en volledig deel te nemen aan alle facetten van het leven, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen om personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang te garanderen tot de fysieke omgeving, tot vervoer, informatie en communicatie, met inbegrip van informatie- en communicatietechnologieën en -systemen, en tot andere voorzieningen en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, in zowel stedelijke als landelijke gebieden. Deze maatregelen, die mede de identificatie en bestrijding van obstakels en barrières voor de toegankelijkheid omvatten, zijn onder andere van toepassing op: b. informatie, communicatie en andere diensten, met inbegrip van elektronische diensten en nooddiensten. 2. De Staten die Partij zijn nemen tevens passende maatregelen om: f. andere passende vormen van hulp en ondersteuning aan personen met een handicap te bevorderen,

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

23

teneinde te waarborgen dat zij toegang hebben tot informatie; g. de toegang voor personen met een handicap tot nieuwe informatie en communicatietechnologieën en -systemen, met inbegrip van het internet, te bevorderen; h. het ontwerp, de ontwikkeling, productie en distributie van toegankelijke informatie- en communicatietechnologieën, en communicatiesystemen in een vroeg stadium te bevorderen, opdat deze technologieën en systemen tegen minimale kosten toegankelijk worden. Artikel 21 Toegang tot informatie De Staten die Partij zijn nemen alle passende maatregelen om te waarborgen dat personen met een handicap het recht op vrijheid van mening en meningsuiting kunnen uitoefenen, met inbegrip van de vrijheid om op voet van gelijkheid met anderen informatie en denkbeelden te vergaren, te ontvangen en te verstrekken middels elk communicatiemiddel van hun keuze, zoals omschreven in artikel 2 van dit Verdrag, onder meer door: a. personen met een handicap tijdig en zonder extra kosten voor het publiek bedoelde informatie te verschaffen in toegankelijke vormen en technologieën, geschikt voor de verschillende soorten handicaps; b.

het aanvaarden en faciliteren van het gebruik van gebarentalen, braille, ondersteunende communicatie en alternatieve vormen van communicatie en alle andere toegankelijke middelen, communicatiemogelijkheden en -formats naar keuze van personen met een handicap in officiële contacten; e. het gebruik van gebarentalen te erkennen en te bevorderen. Wetten Verplichte toegankelijkheid websites en apps van overheid https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2018/02/02/wettelijke-plicht-websites-en-apps-van-overheid-toegankelijk-en-bruikbaar-voor-mensen-met-handicap

Ontmoeting Betrokkenheid, Wederzijds begrip Voorbeelden • Gemeente Den Haag organiseert belevingstours samen met inwoners met een beperking • Gemeente Utrechtse Heuvelrug organiseert dorpsbijeenkomsten over inclusie. • In juni vindt jaarlijks de nationale Prokkelweek plaats. In deze week worden door het hele land ‘Prokkels’ georganiseerd. Een Prokkel is een prikkelende ontmoeting tussen iemand met en iemand zonder een verstandelijke beperking. Veel gemeenten doen mee. • Zorg dat inwoners ook weten waar ze terecht kunnen bij (ervaren) discriminatie. Zoals het College voor de Rechten van de Mens, antidiscriminatie bureaus en apps zoals melddiscriminatie.nu Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 3 Algemene beginselen De grondbeginselen van dit Verdrag zijn: a. Respect voor de inherente waardigheid, persoonlijke autonomie, met inbegrip van de vrijheid zelf keuzes te maken en de onafhankelijkheid van personen; b. Non-discriminatie; c. Volledige en daadwerkelijke participatie in, en opname in de samenleving; d. Respect voor verschillen en aanvaarding dat personen met een handicap deel uitmaken van de mensheid en menselijke diversiteit; e. Gelijke kansen; f. Toegankelijkheid; g. Gelijkheid van man en vrouw; h. Respect voor de zich ontwikkelende capaciteiten van kinderen met een handicap en eerbiediging van het recht van kinderen met een handicap op het behoud van hun eigen identiteit.

24

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Artikel 5 Gelijkheid en non-discriminatie 1. De Staten die Partij zijn, erkennen dat eenieder gelijk is voor de wet en zonder aanziens des persoons recht heeft op dezelfde bescherming door, en hetzelfde voordeel van de wet. 2. De Staten die Partij zijn, verbieden alle discriminatie op grond van handicap en garanderen personen met een handicap op voet van gelijkheid effectieve wettelijke bescherming tegen discriminatie op welke grond dan ook. 3. Teneinde gelijkheid te bevorderen en discriminatie uit te bannen, nemen de Staten die Partij zijn alle passende maatregelen om te waarborgen dat redelijke aanpassingen worden verricht. 4. Specifieke maatregelen die nodig zijn om de feitelijke gelijkheid van personen met een handicap te bespoedigen of verwezenlijken, worden niet aangemerkt als discriminatie in de zin van dit Verdrag.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

25

Onderwijs & ontwikkeling Levenslang kunnen ontwikkelen

Op het gebied van onderwijs en de rol van de gemeente denkt men in eerste instantie vaak aan de huisvesting. Gemeenten hebben inderdaad de taak toe te werken naar de verbetering van de algehele toegankelijkheid van onderwijsgebouwen. Maar er speelt meer. Ook op gebied van onder andere voorschool, lesmateriaal en begeleiding van school naar werk is specifieke aandacht nodig voor mensen met een beperking. Doe hier inspiratie op over de volgende onderwerpen: Inclusief onderwijs, Schoolgebouwen, Leven lang ontwikkelen, Voorschool, Veilig naar school en Van school naar werk.

Onderwijs & Ontwikkeling Levenslang kunnen ontwikkelen

Inclusief onderwijs Gezamenlijke ambitie met onderwijs, Wisselwerking onderwijs & zorg

Van school naar werk Verbinden onderwijs en bedrijfsleven, Loopbaanbegeleiding

Schoolgebouwen Toegankelijke schoolgebouwen

Veilig naar school Leerlingvervoer, Maatjes, Training

Leven lang ontwikkelen Nascholing, Bijscholing en omscholing, Cursusaanbod

Voorschool Consultatie, Kinderopvang, Voorschoolse educatie

Voorbeeld 1 - Gemeente Groningen ­organiseert­met­het­onderwijs­klassen­ waar leerlingen uit het speciaal en regulier ­onderwijs­samen­les­krijgen.

Voorbeeld 2 - Gemeente Ridderkerk zorgt dat alle scholen, klassen en schoolpleinen toegankelijk­zijn.

Inclusief onderwijs Gezamenlijke ambitie met onderwijs Voorbeelden • Gemeente Groningen organiseert in overleg met twee basisscholen een Samen naar school klas. Dit houdt in dat kinderen met een lichamelijke en verstandelijke beperking met begeleiding bepaalde lessen samen met leerlingen uit het regulier basis onderwijs volgen. • Gemeente Den Haag stelt samen met dienst SZW, Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO), MEE, CJG een (regionaal) plan van aanpak op voor een betere aansluiting school en zorg. • Gemeente Stadskanaal heeft in Op overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) met het onderwijs afspraken gemaakt over ondersteuningsplannen en zorgvoorzieningen in het kader van Passend onderwijs.

26

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 8 Bevordering van bewustwording 2. Maatregelen daartoe omvatten: b. het op alle niveaus van het onderwijssysteem, dus ook onder jonge kinderen, bevorderen van een respectvolle houding ten opzichte van de rechten van personen met een handicap; Artikel 24 Onderwijs 1. De Staten die Partij zijn erkennen het recht van personen met een handicap op onderwijs. Teneinde dit recht zonder discriminatie en op basis van gelijke kansen te verwezenlijken, waarborgen Staten die Partij zijn een inclusief onderwijssysteem op alle niveaus en voorzieningen voor een leven lang leren en wel met de volgende doelen: a. de volledige ontwikkeling van het menselijk potentieel en het gevoel van waardigheid en eigenwaarde en de versterking van de eerbiediging van mensenrechten, fundamentele vrijheden en de menselijke diversiteit; b. de optimale ontwikkeling door personen met een handicap van hun persoonlijkheid, talenten en creativiteit, alsmede hun mentale en fysieke mogelijkheden, naar staat van vermogen; c. het in staat stellen van personen met een handicap om effectief te participeren in een vrije maatschappij. 2. Bij de verwezenlijking van dit recht waarborgen de Staten die Partij zijn dat: a.

personen met een handicap niet op grond van hun handicap worden uitgesloten van het algemene onderwijssysteem, en dat kinderen met een handicap niet op grond van hun handicap worden uitgesloten van gratis en verplicht basisonderwijs of van het voortgezet onderwijs; b. personen met een handicap toegang hebben tot inclusief, hoogwaardig en gratis basisonderwijs en tot voortgezet onderwijs en wel op basis van gelijkheid met anderen in de gemeenschap waarin zij leven; c. redelijke aanpassingen worden verschaft naar gelang de behoefte van de persoon in kwestie; d. personen met een handicap, binnen het algemene onderwijssysteem, de ondersteuning ontvangen die zij nodig hebben om effectieve deelname aan het onderwijs te faciliteren; e. doeltreffende, op het individu toegesneden, ondersteunende maatregelen worden genomen in omgevingen waarin de cognitieve en sociale ontwikkeling word geoptimaliseerd, overeenkomstig het doel van onderwijs waarbij niemand wordt uitgesloten. Wisselwerking onderwijs & zorg Voorbeelden • In veel gemeenten werken sociale teams en onderwijs samen om vroegtijdig problemen en ontwikkelingsachterstanden te signaleren en aansluitend passende ondersteuning te bieden. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 8 Bevordering van bewustwording 2. Maatregelen daartoe omvatten: b.

het op alle niveaus van het onderwijssysteem, dus ook onder jonge kinderen, bevorderen van een respectvolle houding ten opzichte van de rechten van personen met een handicap; Artikel 24 Onderwijs 1. De Staten die Partij zijn erkennen het recht van personen met een handicap op onderwijs. Teneinde dit recht zonder discriminatie en op basis van gelijke kansen te verwezenlijken, waarborgen Staten die Partij zijn een inclusief onderwijssysteem op alle niveaus en voorzieningen voor een leven lang leren en wel met de volgende doelen: a. de volledige ontwikkeling van het menselijk potentieel en het gevoel van waardigheid en eigenwaarde en de versterking van de eerbiediging van mensenrechten, fundamentele vrijheden en de menselijke diversiteit;

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

27

b. de optimale ontwikkeling door personen met een handicap van hun persoonlijkheid, talenten en creativiteit, alsmede hun mentale en fysieke mogelijkheden, naar staat van vermogen; c. het in staat stellen van personen met een handicap om effectief te participeren in een vrije maatschappij. 2. Bij de verwezenlijking van dit recht waarborgen de Staten die Partij zijn dat: a. personen met een handicap niet op grond van hun handicap worden uitgesloten van het algemene onderwijssysteem, en dat kinderen met een handicap niet op grond van hun handicap worden uitgesloten van gratis en verplicht basisonderwijs of van het voortgezet onderwijs; b. personen met een handicap toegang hebben tot inclusief, hoogwaardig en gratis basisonderwijs en tot voortgezet onderwijs en wel op basis van gelijkheid met anderen in de gemeenschap waarin zij leven; c. redelijke aanpassingen worden verschaft naar gelang de behoefte van de persoon in kwestie; d. personen met een handicap, binnen het algemene onderwijssysteem, de ondersteuning ontvangen die zij nodig hebben om effectieve deelname aan het onderwijs te faciliteren; e. doeltreffende, op het individu toegesneden, ondersteunende maatregelen worden genomen in omgevingen waarin de cognitieve en sociale ontwikkeling word geoptimaliseerd, overeenkomstig het doel van onderwijs waarbij niemand wordt uitgesloten.

Schoolgebouwen Toegankelijke schoolgebouwen Voorbeelden • Gemeente Ridderkerk werkt aan de toegankelijkheid van scholen, klassen en schoolpleinen

Leven lang ontwikkelen Nascholing, bijscholing en omscholing Voorbeelden • ’t Gilde in Maastricht (Pastoor Habetsstraat 42) biedt praktijk gerichte taalcursussen. • Gemeente Den Haag biedt (vaardigheids)trainingen voor jongeren met LVB • Gemeente Almere kijkt hoe het burgerinitiatieven voor praktische basiseducatie, maar ook voortgezet onderwijs in dag- en avondonderwijs, kan faciliteren.

Voorschool Consultatie, Kinderopvang, Voorschoolse educatie Voorbeelden • Gemeente Ridderkerk streeft naar inclusie in onderwijs vanaf de kinderopvang; kinderen met een beperking nemen deel aan reguliere kinderopvang tenzij dit een onevenredige belasting voor het kind en de kinderopvang op levert.

Veilig naar school Leerlingvervoer, Maatjes, Training Voorbeelden • Met het project “Almere op de fiets” helpt Gemeente Almere leerlingen uit het speciaal onderwijs om zelfstandig aan het verkeer deel te kunnen nemen.

28

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Van school naar werk Verbinden onderwijs en bedrijfsleven, Stages, Loopbaanbegeleiding Voorbeelden • Gemeente Utrecht bemiddelt iedereen die zich meldt voor een stage. Afdelingen die een stage aanbieden aan een student met een langdurig psychische beperking krijgen een folder van de Vrijwilligerscentrale met tips voor een succesvol verloop.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

29

Thuis Wonen waar en hoe je wilt

Voor het creëren van een thuis is van belang dat de woning is ingericht naar de wens en bruikbaarheid van de bewoner. Het kan zijn dat daarvoor fysieke aanpassingen of begeleiding nodig zijn. Prettig wonen kan ook te maken hebben met de bereikbaarheid en de directe omgeving van de woning. Doe hier inspiratie op over hoe je dit als gemeente goed op orde kan brengen op de volgende onderwerpen: Woningaanbod, Zelfstandig wonen, Omgeving & Locatie, Eigen regie en Veiligheid. Thuis

Wonen waar en hoe je wilt

Woningaanbod Passende woningen, Toegankelijke informatie over aanbod

Veiligheid Handelwijze bij calamiteiten

Eigen regie Levensloopbestendige woningen, Recht van verhuizen

Voorbeeld 1 - Gemeente Utrecht maakt met woningcoorperaties prestatieafspraken over rolstoelwoningen.

Zelfstandig wonen Woningaanpassingen, Wonen met zorg en ondersteuning

Omgeving & locatie Bereikbaarheid, Sociale omgeving

Voorbeeld 2 - Gemeente Gooise Meren biedt inwoners een kleine subsidie voor woningaanpassingen.

Woningaanbod Passende woningen Voorbeelden • Gemeente Utrecht maakt met woningcorporaties prestatieafspraken over rolstoelwoningen. • Het Vastgoedbedrijf van de gemeente Tilburg heeft de toegankelijkheid van ruim 100 accommodaties in kaart gebracht. • Gemeente Gooise Meren evalueert het toewijzingssysteem van Woningnet met woningbouwcorporaties om meer passende woningen te realiseren. • Gemeente Groningen heeft en aanbeveling Toegankelijkheid opgesteld, waarin ze een handreiking geven over hoe je bij nieuwbouw en verbouw rekening kunt houden met toegankelijkheid. Wat zegt het VN-verdrag? Artikel 19 Zelfstandig wonen en deel uitmaken van de maatschappij De Staten die Partij zijn bij dit Verdrag erkennen het gelijke recht van alle personen met een handicap om in de

30

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

maatschappij te wonen met dezelfde keuzemogelijkheden als anderen en nemen doeltreffende en passende maatregelen om het personen met een handicap gemakkelijker te maken dit recht ten volle te genieten en volledig deel uit te maken van, en te participeren in de maatschappij, onder meer door te waarborgen dat: a. personen met een handicap de kans hebben, op voet van gelijkheid met anderen, vrijelijk hun verblijfplaats te kiezen, alsmede waar en met wie zij leven, en niet verplicht zijn te leven in een bepaalde leefregeling; b. personen met een handicap toegang hebben tot een reeks van thuis, residentiële en andere maatschappij-ondersteunende diensten, waaronder persoonlijke assistentie, noodzakelijk om het wonen en de opname in de maatschappij te ondersteunen en isolatie of uitsluiting uit de maatschappij te voorkomen; c. d e maatschappijdiensten en -faciliteiten voor het algemene publiek op voet van gelijkheid beschikbaar zijn voor personen met een handicap en beantwoorden aan hun behoeften. Artikel 28 Behoorlijke levensstandaard en sociale bescherming 1.

De Staten die Partij zijn erkennen het recht van personen met een handicap op een behoorlijke levensstandaard voor henzelf en voor hun gezinnen, met inbegrip van voldoende voeding, kleding en huisvesting en op de voortdurende verbetering van hun levensomstandigheden, en nemen passende maatregelen om de verwezenlijking van dit recht zonder discriminatie op grond van handicap te beschermen en te bevorderen. 2. De Staten die Partij zijn erkennen het recht van personen met een handicap op sociale bescherming en op het genot van dat recht zonder discriminatie op grond van handicap, en nemen passende maatregelen om de verwezenlijking van dat recht te waarborgen en te stimuleren, met inbegrip van maatregelen om: d. de toegang voor personen met een handicap te waarborgen tot volkshuisvestingsprogramma’s; Wetten Wmo Daarnaast vraagt de Wmo van gemeenten hun inwoners te helpen bij het zelfstandig (blijven) wonen. Door middel van aanpassingen in het huis (bijvoorbeeld een traplift of aangepaste keuken) en door ondersteuningen (zoals hulp met het huishouden). Hierbij is het van belang dat er gekeken wordt naar de individuele situatie van de aanvrager. Dezelfde oplossing is niet voor iedere twee personen de beste. En wanneer er bij nieuwbouw direct al rekening wordt gehouden met algemene standaarden voor personen met een beperking, kunnen aanpassingen op grond van de Wmo afnemen.