250307 Rapportage onderzoek sporthal Claudius Civilislaan

2.2.4

Februari 2019 – december 2020: diverse knelpunten rondom het project

Gedurende 2019 komen meerdere knelpunten rond het project in beeld, waaronder het verplichte vleermuizenonderzoek, de veiligheid in verband met een gasleiding aan de nabijgelegen Marathonweg, indicaties dat de SPUK-gelden niet volledig worden uitgekeerd en indicaties dat het ontwerp van de sporthal uitgaat van te kleine afmetingen. Omdat deze knelpunten zich gedeeltelijk parallel aan elkaar voordeden, wordt in deze passage op onderdelen de chronologie losgelaten.

82 Gemeente Vlaardingen. (2019, 5 februari). Raadsvoorstel tot verhoging van de kredieten voor sporthal Claudius Civilislaan

en de commerciële plint in de sporthal Erasmusplein en gewijzigde raming kapitaallasten. 83 Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen, Ministerie van VWS. (z.d.). Specifieke uitkering stimulering sport.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 47.

2.2.5

Februari – oktober 2019: Knelpunten rondom de gasleiding bij de Marathonweg

De bouw van de sporthal leidt tot een mogelijk hoger veiligheidsrisico in relatie tot de nabijgelegen aardgasleiding, omdat het aantal gebruikers van het omliggende gebied toeneemt. Om het veiligheidsrisico te bepalen hanteert de gemeente een zogeheten oriëntatiewaarde. Deze oriëntatiewaarde mag niet worden overschreden. DMCR Milieudienst Rijnmond (de omgevingsdienst) doet in november 2018 onderzoek naar de externe veiligheid84 rond de zone waar ook de sporthal CClaan komt te staan. Uit dit onderzoek komt naar voren dat de gemeente maatregelen moet nemen om het risico te verlagen.85 Dit aandachtspunt komt voor het eerst aan de orde tijdens het bouwteamoverleg op 12 februari 2019. De projectleider geeft in het bouwteamoverleg op 9 mei 2019 aan dat de externe veiligheid rond de aardgasleiding moet verbeteren voordat de gemeente een omgevingsvergunning kan verlenen. Hierover treedt hij in nader overleg met de betrokken medewerkers van de gemeente, de omgevingsdienst en de Gasunie (de beheerder van de gasleiding).

De gemeente geeft verder opdracht nader onderzoek te doen naar de externe veiligheid rondom de gasleiding.86 Tijdens het ontwerpteamoverleg van 1 juli 2019 komt aan de orde dat het nadere uitzoekwerk in combinatie met de daarna nog uit te voeren aanbesteding betekent dat de sloop- en bouwwerkzaamheden niet vóór 1 januari 2020 kunnen starten.87 De gemeente spreekt vervolgens met de Gasunie om nadere werkafspraken te maken en toezichthouders in te zetten tijdens de bouw van de sporthal.88 In de bouwteamvergadering van 24 oktober 2019 vertelt de projectleider dat er positief advies is van de omgevingsdienst en de Gasunie over de risico’s omtrent de gasleiding langs de Marathonweg. Dit kan volgens hem betekenen dat de omgevingsvergunning “binnen afzienbare tijd” wordt afgegeven.89 Informatievoorziening aan de raad Op 9 december 2019 meldt het college in de tweede voortgangsrapportage 2019 aan de raad dat het totaal van de SPUK-aanvragen van alle gemeenten het budget van het rijk overtreffen. Daarom kan maar 81,7% van het aangevraagde budget worden uitgekeerd. Bij de raming van de sporthal CC-laan is hier volgens de voortgangsrapportage deels al rekening mee gehouden door niet van het maximale percentage uit te gaan. Uit de voortgangsrapportage wordt niet duidelijk of en hoeveel subsidie er in 2019 daadwerkelijk is uitgekeerd wat betreft de sporthal CC-laan.90

2.2.6

Februari 2019 – september 2020: Knelpunten rond het vleermuizenonderzoek

Conform de wet natuurbescherming moet de gemeente voorafgaand aan ruimtelijke ontwikkelingen op locaties waar vleermuizen voorkomen nader onderzoek laten doen. Op 11 februari 2019 geeft een externe adviseur per e-mail aan dat er een aanvullend vleermuizenonderzoek uitgevoerd moet worden. Om vertraging te voorkomen, moet dit snel worden opgepakt. Op 27 maart 2019 stuurt de adviseur op verzoek van de gemeente Vlaardingen nogmaals de vergunningsstukken op. Hierbij vraagt hij nogmaals aandacht voor het advies om een aanvullend vleermuisonderzoek uit te voeren.91 84 Van den Heuvel Ontwikkeling & Beheer BV. (2022, 21 juni). Ruimtelijke onderbouwing ‘Vlaardingen, Claudius Civilislaan’. 85 Van den Heuvel Ontwikkeling & Beheer BV. (2022, 21 juni). Ruimtelijke onderbouwing ‘Vlaardingen, Claudius Civilislaan’. 86 DeVilder&Zonneveld architecten. (2019, 9 mei). Gespreksnotitie bouwteam overleg 06. p. 1; DeVilder&Zonneveld

architecten. (2019, 1 juli). Gespreksnotitie ontwerpteam overleg 11. pp. 1-2. 87 DeVilder&Zonneveld architecten. (2019, 1 juli). Gespreksnotitie ontwerpteam overleg 11. pp. 1-2. 88 Van den Heuvel Ontwikkeling & Beheer BV. (2022, 21 juni). Ruimtelijke onderbouwing ‘Vlaardingen, Claudius Civilislaan’. p. 38. 89 DeVilder&Zonneveld architecten. (2019, 24 oktober). Gespreksnotitie Overleg Gemeente / de Heer. p. 6. 90 Gemeente Vlaardingen. (2019, 5 november). Tweede Voortgangsrapportage. 91 Gemeente Vlaardingen en Van den Heuvel Ontwikkeling & Beheer BV. (2020, 9-21 januari). Mailcontacten externe adviseur en projectleider aanvullend vleermuisonderzoek Claudius Civilislaan Vlaardingen.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 48.

Op 7 januari 2020 dient de externe adviseur de definitieve vergunningsstukken in bij de gemeente. Nogmaals vraagt hij in de begeleidende mail expliciet aandacht voor het advies een aanvullend vleermuisonderzoek te doen, om vertraging te voorkomen.92 Hierbij geeft hij ook aan dat dit een advies betreft en dat de gemeente een bevoegdheid heeft om hiervan af te wijken. Hiervoor moet wel overlegd worden met de toezichthouder: de omgevingsdienst DCMR. De toezichthouder is weliswaar geen bevoegd gezag, maar kan als handhaver en toezichthouder wel bepalen dat er te veel risico is op overtreding van de Wet natuurbescherming indien geen extra scan wordt uitgevoerd. Hierover gaat de gemeente samen met de adviseur in gesprek met de omgevingsdienst. Op 20 januari 2020 geeft de externe adviseur bij de gemeente aan dat er volgens de omgevingsdienst geen reden is om geen aanvullend vleermuisonderzoek uit te voeren en dat dit dus zal moeten worden uitgevoerd.93 De ambtelijk opdrachtgever informeert het college in april 2020 over de stand van zaken van de bouw van de sporthal CC-laan. Om de aanwezigheid van vleermuizen uit te sluiten is vervolgonderzoek noodzakelijk. Deze actie is eerder “uit zicht […] geraakt, nadat er ook enige vertragingen ontstonden langs de Marathonweg door aanwezigheid van een gasleiding.” Hierdoor kan de bouw van de sporthal pas op zijn vroegst in oktober 2020 starten.

Indien vleermuizen aanwezig zijn loopt de bouw een extra zes maanden vertraging op.94 Voor de sloop van de Westwijkhallen betekent dit een vertraging van circa drie maanden, aangezien deze pas gesloopt kunnen worden als beide nieuwe sporthallen gerealiseerd zijn. Informatievoorziening aan de raad Op 14 april 2020 deelt het college een raadsmemo met de raad over de stand van zaken van de bouw van de sporthal. Hierin is te lezen dat er in 2019 een snelle scan is uitgevoerd op de locatie van de twee gymzalen naast het College VOS. Deze gymzalen moeten gesloopt worden waarna op deze locatie de nieuwe sporthal ingepast kan worden tussen het College VOS en het clubgebouw van S.C. Twist. Ten tijde van het memo loopt er een onderzoek naar vleermuizen en kunnen de gymzalen nog niet gesloopt worden. De gemeente wacht het vervolgonderzoek af waarvan het rapport in oktober 2020 klaar is. Aan de raad wordt niet vermeld dat het vervolgonderzoek een actie betreft die eerder uit zicht is geraakt. Naast de informatie aan de raad stuurt de portefeuillehouder ook een brief aan de leden van S.C.

Twist met daarin de boodschap dat de bouw van de sporthal verplaatst wordt naar 2021.95 Tegelijkertijd wordt de aanvraag voor de omgevingsvergunning voor de bouw van de sporthal voorbereid en gestart in het tweede kwartaal van 2020, zodat in oktober 2020 gelijk actie ondernomen kan worden.96 In het memo aan de raad wordt inzicht gegeven in de verschillende mogelijke uitkomsten. In het geval dat er geen vleermuizen geconstateerd worden, kan de nieuwe sporthal medio 2021 klaar zijn. In het geval dat er wel vleermuizen geconstateerd worden, betekent dit voor zowel de bouw van de nieuwe sporthal, als de sloop van de twee oude Westwijkhallen, een vertraging van een jaar. De sporthal kan dan pas eind 2021 gerealiseerd worden. Verschillende oplossingen zijn overwogen, maar besloten is dat de beste oplossing is om de huidige Westwijkhallen nog een half jaar te laten staan. Deze oplossing is “onvermijdelijk” en betekent 92 Gemeente Vlaardingen en Van den Heuvel Ontwikkeling & Beheer BV. (2020, 9-21 januari). Mailcontacten externe adviseur

en projectleider aanvullend vleermuisonderzoek Claudius Civilislaan Vlaardingen. 93 Gemeente Vlaardingen en Van den Heuvel Ontwikkeling & Beheer BV. (2020, 9-21 januari). Mailcontacten externe adviseur en projectleider aanvullend vleermuisonderzoek Claudius Civilislaan Vlaardingen. 94 Gemeente Vlaardingen. (2020 14 april). Agendapost B&W Vergadering 14 april 2020. Raadsmemo over de stand van zaken bouw sporthal Claudius Civilislaan. 95 Gemeente Vlaardingen. (2020, 5 mei). Bericht van portefeuillehouder aan leden S.C. Twist 96 Gemeente Vlaardingen. (2020, 14 april). Raadsmemo over de stand van zaken bouw sporthal Claudius Civilislaan. pp. 1-2.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 49.

volgens het memo dat de Westwijkhallen “in het meest ongunstige geval” pas eind 2021 gesloopt kunnen worden. Het langer in stand houden van de Westwijkhallen brengt een overschrijding van de exploitatiekosten van 2020 van € 50.000 met zich mee. Tegelijkertijd kan de gemeente een deel van deze lasten via een SPUK-aanvraag en huuropbrengsten terugverdienen.97 Tussen mei 2020 en september 2020 voert Blom Ecologie B.V. aanvullend vleermuizenonderzoek uit in de vorm van diverse veldbezoeken.98 De conclusie van het onderzoeksrapport luidt dat er geen vleermuizen aanwezig zijn. De projectleider stuurt het rapport door naar een externe adviseur om het te laten toetsen op de juistheid en volledigheid conform de wet natuurbescherming. De externe adviseur reageert op 22 oktober 2020. Hij geeft aan dat het onderzoeksrapport in hoofdlijnen voldoet maar dat over enkele elementen bij een controle door het bevoegd gezag vragen en opmerkingen zijn te verwachten. 99 De gemeente reageert hier niet meer op. Uit de ruimtelijke onderbouwing bij de omgevingsvergunning uit 2022 blijkt dat het rapport niet is aangepast naar aanleiding van de opmerkingen van de adviseur.100 Er is geen indicatie dat er hierna nog een nadere controle is geweest of nadere vragen zijn gesteld door het bevoegd gezag over het vleermuizenonderzoek.

2.2.7

Knelpunten rond de afmetingen van het ontwerp

Op 20 februari 2020 geeft de gemeente Vlaardingen een rondleiding in de nieuwe Erasmushal waarbij ook de architect van de sporthal CC-laan aanwezig is.101 Tijdens deze rondleiding oordeelt de architect dat een aantal zaken niet in lijn is met het handboek van het NOC-NSF. Dit levert problemen op voor de sporthal CC-laan, omdat het ontwerp hiervoor op onderdelen vergelijkbaar is met dat van de Erasmushal. Op 25 maart 2020 verschijnt een keuringsrapport van Kiwa ISA Sport, waarin de Erasmushal ongeschikt wordt verklaard voor wedstrijden voor korfbal, handbal en basketbal. In één van de zaaldelen hangt namelijk een verrijdbare werkbalk boven de uitloopruimte, die te laag hangt voor het houden van wedstrijden. Dit is relevant voor de sporthal CC-laan, aangezien ook in die sporthal een werkbalk boven de uitloopruimte is gepositioneerd.102 Informatievoorziening aan de raad Op 2 juni 2020 wordt de gemeenteraad via de jaarstukken van 2019 geïnformeerd dat de Erasmushal eind 2019 is opgeleverd en vanaf januari 2020 beschikbaar is voor gebruik. De bouw van de sporthal CC-laan is echter nog niet gestart door onder andere de aanvullende onderzoeken naar de externe veiligheid omtrent de gasleiding.103 Omdat de sporthal CC-laan nog niet is gerealiseerd, moet de gemeente de Westwijkhallen nog steeds in stand houden.

Dit vraagt onderhoud aan de sportvloeren en de aanwezigheid van beheerders en leidt tot een overschrijding op van € 97.000 op het betreffende taakveld.104 De jaarstukken bevatten geen vermelding van mogelijke knelpunten rond de afmetingen van het ontwerp in relatie tot de eisen voor hand- en korfbalwedstrijden. Onder het thema ‘sport en recreatie’ is in de meerjarenbegroting 2021-2024 (22 september 2020) vermeld dat de nieuwe sporthal CC-laan in 2021 wordt opgeleverd.105

97 Gemeente Vlaardingen. (2020, 14 april). B&W Besluitenlijst. 98 Blom Ecologie B.V. (2020, 15 september). Vleermuisonderzoek Claudius Civilislaan 33 en 39 te Vlaardingen. p. 12. 99 Gemeente Vlaardingen en Buijs Ecoconsult. (2022, 22 september - 26 oktober). E-mailwisseling Toetsing rapport

Vleermuisonderzoek. 100 Van den Heuvel Ontwikkeling & Beheer BV. (2022, 21 juni). Ruimtelijke onderbouwing ‘Vlaardingen Claudius Civilislaan’. 101 DeVilder&Zonneveld architecten. (2020, 10 december). Rapport Afwijkingen en aanpassingen sporthal. 102 DeVilder&Zonneveld Architecten. (2020, 10 december). Rapport Afwijkingen en aanpassingen sporthal. 103 Gemeente Vlaardingen. (2020, 2 juni). Jaarstukken. p. 69. 104 Gemeente Vlaardingen. (2020, 2 juni). Jaarstukken. p. 72. 105 Gemeente Vlaardingen. (2020, 22 september). Meerjarenbegroting 2021-2024. p. 47.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 50.

In november 2020 neemt de architect contact op met Kiwa ISA Sport, met de vraag om het ontwerp te beoordelen. Op dat moment blijkt dat deze instantie voorafgaand aan de realisatie van sporthallen geen advies (meer) geeft, maar alleen na realisatie keuringen uitvoert. Hierna neemt de architect op 16 november 2020 contact op met een externe adviseur om het ontwerp te beoordelen.106 De externe adviseur antwoordt op 17 november 2020 en is kritisch op een groot aantal onderdelen van het ontwerp, waaronder de inrichting van de bergingen, de tribune en de indeling van de badmintonvelden. Zijn belangrijkste opmerking is dat de wedstrijdruimte twee meter te smal is, iets wat de sportbonden volgens hem niet zullen accepteren. Dit betekent dat de hal niet gebruikt kan worden voor wedstrijden. Ook de plaatsing van de werkbalk raadt de adviseur ten zeerste af. Hij geeft aan dat er geen reden is hiervoor dispensatie te verlenen. De architect stuurt deze e-mail door aan de gemeente. Hij geeft aan geschrokken te zijn van het advies en wil snel met de gemeente in overleg.107 Op 25 november 2020 brengt de adviseur zijn advies uit over het ontwerp. De maatvoering van de zalen door de architect komt volgens de adviseur overeen met het analoge handboek sportaccommodaties van NOC-NSF. Dit handboek is volgens de adviseur echter niet meer actueel.

Daarom moet de gemeente volgens hem de voorschriften van de sportbonden volgen. De adviseur geeft aan dat de bonden geen dispensatie zullen verlenen voor nieuwe accommodaties.108 In december 2020 vinden verschillende overleggen en emailcontacten plaats tussen de gemeente, de architect, de externe adviseur en de sportbonden van korfbal en handbal. Het initiatief voor deze contacten ligt volgens de gevoerde interviews voornamelijk bij de ambtelijk opdrachtgever, de afdeling sport. Volgens de architect is uit de schriftelijke eisen niet op te maken dat twee meter extra noodzakelijk is. De externe adviseur geeft aan dat twee meter extra wel noodzakelijk is. In overleg geven de sportbonden aan dat twee meter extra noodzakelijk is, maar dat er mogelijk voor één meter dispensatie gegeven kan worden. Ook blijkt dat de plaatsing van de werkbalk geen probleem hoeft te zijn voor goedkeuring van de hal voor wedstrijden door de sportbonden.109 Verder geven de sportbonden aan dat er tussen het NOC-NSF, de sportbonden en andere betrokkenen discussie is over het handboek sportaccommodaties van het NOC-NSF, waarin de eisen voor accommodaties beschreven staan.

2.2.8

Januari – juli 2021: het bouwteam past het ontwerp opnieuw aan en het college stelt aanvullend krediet beschikbaar

Op 13 januari 2021 bespreekt het bouwteam de gevolgen van de eisen vanuit de handbal- en korfbalbond voor het ontwerp van de sporthal. Vanwege de hernieuwde eisen moet de architect het ontwerp opnieuw aanpassen.110 De projectleider zal informeren naar de status van de lopende vergunningsaanvraag en naar de wijze waarop de constructiewijzigingen het beste ingediend kunnen worden.111

106 DeVilder&Zonneveld architecten en Kiwa ISA Sport B.V.. (2020, 11 – 16 november). Emailcontacten Sporthal aan de

Claudius Civilislaan te Vlaardingen. 107 DeVilder&Zonneveld architecten en Odin Wenting Bouwadvies B.V.. (2020, 11 – 16 november). Emailcontacten Sporthal aan de Claudius Civilislaan te Vlaardingen. 108 Odin Wenting Bouwadvies B.V.. (2020, 25 november). Advies Sporthal Claudius Civilislaan. 109 DeVilder&Zonneveld architecten. (2020, 10 december). Rapport afwijkingen en aanpassingen sporthal. 110 S.C. Twist. (2021, 13 januari). Overleg status sporthal Claudius. 111 DeVilder&Zonneveld architecten. (2021, 2 februari). Gespreksnotitie Overleg Gemeente / De Heer. pp. 1-2.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 51.

Informatievoorziening aan de raad Op 26 januari 2021 informeert het college de raad over de uitkomsten van het vleermuizenonderzoek. De uitkomst hiervan is dat er geen vleermuizen zijn geconstateerd, wat betekent dat de voorbereidingen voor de bouw voortgezet worden. Het college wacht het vaststellen van de omgevingsvergunning af. Daarnaast informeert het college de raad dat er aanpassingen aan de sportvloer gedaan moeten worden. De doorlooptijd is inmiddels drie jaar. Dit komt onder andere door de knelpunten omtrent de gasleiding, het vleermuizenonderzoek en de aanpassingen in het ontwerp vanwege de gewijzigde eisen van de handbal- en korfbalbonden: “In de tussentijd zijn de eisen vanuit de handbal- en korfbalbond voor het kunnen spelen van officiële sportwedstrijden gewijzigd (ten opzichte van het programma van eisen opgesteld in 2016).” De organisatie onderzoekt nog wat de financiële en andere consequenties zijn. Daarbij merkt het college op dat er alles aan gedaan wordt om de wijziging zo goedkoop en minst tijdrovend mogelijk op te lossen. Wanneer hier meer zicht op is, zal het college de raad hierover informeren.112 Als gevolg van de extra meter sportvloer zijn extra kosten te verwachten. Daarom wordt tussen januari en mei een nieuwe raming van de bouwkosten opgesteld. De raming valt vanwege diverse oorzaken hoger uit:   

indexering van bouwkosten vanaf 2019; extra voorbereidingskosten voor de extra inzet van adviseurs naar aanleiding van de wijziging van het ontwerp; extra budget om het tijdelijk onderkomen van S.C. Twist aan te passen.113

In mei worden de ambtelijke voorbereidingen getroffen voor besluitvorming over het extra benodigd krediet. Zowel in de portefeuillehoudersoverleggen van onderwijshuisvesting en sport als in het Centraal Management Teamoverleg wordt de kostenstijging besproken. In een van de portefeuillehoudersoverleggen wordt volgens een ambtelijk memo de vraag gesteld waarom meer dan 10% van de totale investering nodig is als extra budget. In het memo is niet benoemd welk portefeuillehoudersoverleg dit betreft. In het memo wordt naderhand toegelicht dat het bouwoppervlak al sinds het begin van het project krap was.114 Ook gaat het memo in op de eisen voor wedstrijdsport waar de hal aan moet voldoen: “Gezien [het Programma van Eisen] al is opgesteld in 2016, zijn de kwaliteitsnormen vanuit NOC-NSF gewijzigd. […] De afgelopen jaren is een terugtrekkende beweging vanuit losse sportbonden ontstaan. Zij namen afstand van het fysieke [handboek] en hebben in de tussentijds kwaliteitsnormen en eisen vastgesteld welke nooit op zijn genomen in het handboek. Ook tussentijdse controles bij het NOC-NSF hebben nooit geleid tot aanpassing.

Uiteindelijk kwam de architect begin dit jaar erachter […] dat het plan voor de nieuwe sporthal op de CC-laan niet meer voldeed aan de huidige kwaliteitsnormen van de sportbonden.” Ten slotte wordt in het memo uitgelegd dat het niet wenselijk is om de extra meter niet te realiseren. Daardoor zouden er namelijk geen wedstrijden kunnen worden gespeeld. Op 19 mei 2021 bespreekt het centraal managementteam van de gemeente Vlaardingen een ambtelijk memo over de sporthal. In het memo wordt als argument voor de bouw van de sporthal genoemd dat

112 Gemeente Vlaardingen. (2021, 26 januari). Raadsmemo stand van zaken sporthal Claudius Civilislaan. pp. 1-2. 113 Gemeente Vlaardingen. (2021, 13 mei). Agendapost Centraal Managementteam Overleg stand van zaken sporthal Claudius

Civilislaan 114 Gemeente Vlaardingen. (2021, 19 mei). Bijlage bij APO CMT over stand van zaken sporthal Claudius Civilislaan.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 52.

de gemeente een wettelijke taak heeft op het gebied van bewegingsonderwijs en dat er al financiële investeringen zijn gedaan die niet kunnen worden teruggedraaid. Als tegenargument wordt benoemd dat de opdracht voor de bouw niet is gegund. In het memo worden ook twee risico’s van het project genoemd: namelijk de mogelijkheid op bezwaar en beroep op de omgevingsvergunning en de onzekerheid over prijsstijgingen bij de aanbesteding. Eventuele gevolgen hiervan voor de planning en het budget worden niet in kaart gebracht.115 Volgens het memo gaat het om een totaal van € 1.380.000 extra kosten. Van deze kosten wordt € 294.000 opgevangen door een verwachte extra SPUK-bijdrage. Bij de berekening van deze SPUKbijdrage wordt uitgegaan van een uitkering van 15%. Voorgesteld wordt om een raadsvoorstel voor de bereiden om het overige benodigde bedrag van € 1.086.000 ter beschikking te stellen.116 In het Centraal Management Teamoverleg wordt ingestemd met het vragen van aanvullende middelen aan de raad ter hoogte van €433.000. Informatievoorziening aan de raad Op 1 juni 2021 ontvangt de raad (na het collegebesluit op 30 mei117) een memo waarin wordt gemeld dat het college € 1.086.000 beschikbaar stelt voor de sporthal.

Dit bedrag wordt gedekt uit het positieve saldo bij de realisatie van de Erasmushal (€ 653.000) en de verlaging van het krediet voor de commerciële plint bij de Erasmushal (€ 433.000). Hierdoor kan de kostenstijging worden gedekt.118 Aanvankelijk was het college geadviseerd om het bedrag van € 433.000 als extra krediet aan de raad te vragen. In de voorbereidende collegevergadering is besloten een check uit te voeren op de bevoegdheid van de raad en het raadsvoorstel van de agenda af te voeren indien de besluitvorming een collegebevoegdheid betreft.119 Hierna is het onderwerp in de vorm van een raadsvoorstel van de agenda gehaald en is de kredietverhoging via een memo aan de raad gemeld.120 Uit interviews blijkt dat de dekking van het extra krediet uit het positieve saldo en de verlaging van het krediet van de Erasmushal voor het college reden is om zelfstandig een besluit te nemen. Aangezien de twee sporthallen aanvankelijk één budget hadden, wordt de kredietverhoging niet gezien als een budgetoverschrijding, maar als een overheveling van kredieten binnen een project. Het benodigde krediet van € 1.380.000 wordt volgens het memo bereikt omdat met de stijging van de kosten ook de SPUK-bijdrage van het Rijk stijgt, namelijk met € 294.000. Vanaf juli 2021 bereidt het projectteam de aanbesteding voor en wordt intern een projectopdracht geformuleerd.

Uit interne emailcontacten blijkt dat de projectleider intern al in 2018 had gevraagd of er een projectopdracht verstrekt kon worden.121 Uit de gevoerde interviews blijkt dat het programma van eisen en de door de raad vastgestelde budgetten tot de vaststelling van de projectopdracht functioneerden als de uitgangspunten waarbinnen het project uit werd gevoerd. De projectleider ontvangt op 26 oktober 2021 de projectopdracht voor het realiseren van de sporthal.122 Hierin staat dat 115 Gemeente Vlaardingen. (2021, 19 mei). Stand van zaken Sporthal Claudius Civilislaan. 116 Gemeente Vlaardingen. (2021, 19 mei). Stand van zaken Sporthal Claudius Civilislaan. 117 Gemeente Vlaardingen. (2021, 30 mei). Agendapost College van B&W Raadsmemo toelichting stijging bouwkosten

Sporthal Claudius Civilislaan. 118 Gemeente Vlaardingen. (2021, 1 juni). Raadsmemo Sporthal op de Claudius Civilislaan. 119 Gemeente Vlaardingen. (2021, 1 juni). Besluitenlijst College van B&W agendapunt Raadsvoorstel over de sporthal op de Claudius Civilislaan vaststellen. 120 Gemeente Vlaardingen. (2021, 1 juni). Raadsmemo Sporthal op de Claudius Civilislaan. 121 Gemeente Vlaardingen. (2018, 23 oktober). Emailcontacten projectopdracht CC-laan. 122 Gemeente Vlaardingen. (2021, 26 oktober). Projectopdracht Nieuwbouw sporthal Claudius Civilislaan.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 53.

de in de projectopdracht opgenomen eisen direct doorgelegd zijn aan de projectleider. Hiermee is de projectleider integraal verantwoordelijk voor de realisatie van de sporthal en de besteding van de hiermee samenhangende middelen.123 De leidinggevende van het team vastgoed is formeel verantwoordelijk voor de uitvoering en geeft de opdracht door aan de leidinggevende van het team voorbereiding en realisatie die op zijn beurt weer de leidinggevende is van de projectleider.124 Uit de projectopdracht blijkt dat voor het project sporthal CC-laan geen ondermandaat is verstrekt. Hiermee is niet de projectleider, maar zijn leidinggevende de budgethouder die formeel verantwoordelijk voor de budgetbewaking. Op 28 juli 2021 publiceert de gemeente een opdrachtaankondiging voor de bouw van de sporthal CClaan op TenderNed. Volgens de opdrachtaankondiging is het de bedoeling dat de opdracht start op 17 januari 2022 en eindigt op uiterlijk 15 september 2022.125

2.2.9

November – december 2021: de raad verstrekt krediet voor een tijdelijke blaashal

Totdat de nieuwe sporthal wordt opgeleverd maakt S.C. Twist gebruik van de oude Westwijkhallen. In november 2021 ontstaan er bij deze hallen problemen met de verlichting. Hierdoor kan de veiligheid van de hallen niet meer gegarandeerd worden. Het college neemt op 26 november 2021 het besluit om deze hallen te sluiten. Hier wordt de raad dezelfde dag via een dagmail over geïnformeerd.126 Hierdoor heeft S.C. Twist per direct geen overdekte locatie meer voor trainingen en wedstrijden. Daarom moet S.C. Twist hiervoor tijdelijk uitwijken naar andere locaties in (grotendeels) andere gemeenten. Ook trainen de teams minder uren per week.127 Omdat dit een onwenselijke situatie is, stelt het college op 7 december 2021 de raad voor een tijdelijke blaashal aan te schaffen waarin S.C. Twist trainingen en wedstrijden kan organiseren. Het college anticipeert hiermee ook op mogelijke vertragingen in de bouw van de sporthal. De aanschaf van een blaashal kost de gemeente €250.000 euro. Het college vraagt aan de raad een investeringskrediet van € 206.250.128 Het college gaat ervan uit dat er voor het resterende bedrag een beroep kan worden gedaan op de SPUK-regeling. Op dat moment is er nog geen duidelijkheid over de vraag of een aanvraag op de SPUK-regeling wordt gehonoreerd. Het college benoemt dit als risico en gaat ervan uit dat 75% van de aanvraag op de SPUK-regeling gehonoreerd zal worden.

Op 16 december 2021 besluit de raad om het krediet beschikbaar te stellen en een daarop volgende begrotingswijziging vast te stellen.129

2.3

Verdere aanpassingen van het ontwerp en de bouw van de sporthal (december 2021 – februari 2024)

Samenvatting: in december 2021 doet Tempel Bouw en Van Dorp de enige inschrijving op de aanbesteding voor de bouw van de sporthal. Omdat de aanbieding van de aannemer hoger blijkt dan het verstrekte budget, is opnieuw aanvullend krediet nodig. De raad besluit op 12 mei 2022 dit aanvullend krediet te verstrekken. Gedurende de tweede helft van 2022 en het grootste deel van 2023 vinden voorbereidende werkzaamheden plaats voor de bouw van de sporthal. Tijdens deze periode doen zich diverse nieuwe knelpunten voor. De daadwerkelijke bouw start in 2023, hoewel ook tijdens de bouw verdere vertraging 123 Gemeente Vlaardingen. (2021). Regeling budgethouderschap 2021 124 Gemeente Vlaardingen. (2021, 26 oktober). Projectopdracht Nieuwbouw sporthal Claudius Civilislaan. 125 Gemeente Vlaardingen. (2021, 28 juli). Aankondiging van een opdracht: werken. 126 Gemeente Vlaardingen. (2021, 26 november). Dagmail sluiten sporthallen Westwijk. 127 S.C. Twist. (2022, 4 april). Memo Twist en het ontbreken van binnensportfaciliteiten. 128 Gemeente Vlaardingen. (2021, 7 december). Raadsmemo aanschaf blaashal. 129 Gemeente Vlaardingen. (2021, 16 december). Raadsbesluit blaashal.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 54.

optreedt. Op 28 maart 2024 verleent de raad een laatste keer aanvullend krediet voor de sporthal. Dit aanvullend krediet is nodig vanwege verdere prijsstijgingen, meerwerk en een lagere SPUK-bijdrage dan verwacht.

2.3.1

December 2021 – februari 2022: de gemeente besteedt de bouw van de sporthal aan

In december 2021 doet Tempel Bouw en Van Dorp een inschrijving op de aanbesteding voor de bouw van de sporthal. Omdat dit de enige inschrijver op de aanbesteding blijkt, besluit de gemeente om met deze partij in onderhandeling te treden. De gemeente treedt in februari 2022 met Tempel Bouw en Van Dorp (hierna: de aannemer) in onderhandeling over hun aanbieding en verzoekt een aantal bezuinigingen en optimalisaties in het ontwerp voor te stellen.130 Hierna geeft de gemeente aan welke bezuinigingen akkoord zijn. Op 28 februari 2022 doet de aannemer haar definitieve inschrijving. De bijbehorende planning gaat uit van gunning medio april 2022. Oplevering is volgens de planning bij de inschrijving uiterlijk eind april 2023 voorzien. Begin 2022 blijkt dat de blaashal die de gemeente wil aankopen niet geschikt is voor het terrein van S.C. Twist waar deze moet worden geplaatst. Hierdoor loopt de plaatsing van de hal vertraging op.131 S.C. Twist is ontevreden over de vertraging van de bouw van de sporthal en het moeizame traject van de plaatsing van de blaashal. Verenigingsleden die bijdragen aan de voorbereiding van de bouw ervaren volgens S.C. Twist daarnaast een te hoge belasting.132 Op 6 april 2022 is de portefeuillehouder te gast bij de vereniging. Zij licht de problemen rond de plaatsing van de blaashal toe en verzekert de leden ervan dat de plaatsing van de blaashal doorgaat.

Voorafgaand aan de definitieve aanbesteding wordt gezocht naar de mogelijkheden om de kostenstijgingen in de perken te houden. Een mogelijkheid is het verplaatsen van het gebouw. Op de locatie tussen het college en het verenigingsgebouw van S.C. Twist dient de sporthal namelijk geïntegreerd te worden in het verenigingsgebouw van S.C. Twist. Dit is een technisch complexe operatie die kan worden voorkomen door de sporthal op een andere plek te realiseren. Daarom voert de gemeente ter oriëntatie een zogenaamde schuifstudie uit naar welke opties er zijn om de sporthal te realiseren op een andere plek van het terrein.133

2.3.2

Mei 2022: de raad besluit opnieuw aanvullend krediet te verstrekken

Op 12 mei 2022 verstrekt de raad een aanvullend krediet van € 1.599.270 dat nodig is om in te kunnen gaan op de aanbieding die door de aannemer is gedaan. De raad neemt daarnaast met 29 stemmen voor en 2 stemmen tegen een motie aan met het verzoek om de extra kosten op geen enkele manier door te berekenen aan de sportclubs die gebruik maken van de nieuwe hal.134 De gemeente gunt het project op dezelfde dag definitief aan de aannemerscombinatie Tempel Bouw en Van Dorp.135 In het raadsvoorstel benoemt het college dat het beschikbare budget van €8.860.000 onvoldoende is. Een bedrag van € 11.990.019 is benodigd. Als reden wordt in de aanbieding benoemd dat de inschrijving van de aannemer aanzienlijk hoger is dan verwacht.136 Uit de geheime bijlage bij het raadsvoorstel blijkt dat er naast de kosten als gevolg van de hogere aanbieding ook aanvullende kosten 130 Gemeente Vlaardingen en Tempel Bouw en Van Dorp. (2022, 17 februari – 23 februari). Emailwisseling Bijgewerkt

optimalisatie overzicht. 131 S.C. Twist. (2022, 10 februari). Samenvatting bespreking sporthal. 132 S.C. Twist. (2022, 1 maart). Memo bespreekpunten wethouder. 133 Gemeente Vlaardingen. (2022, 9 maart). Schuifstudie sporthal. 134 HEEL DE STAD. (2022, 12 mei). Motie: Dure sporthal. 135 Gemeente Vlaardingen. (2022, 12 mei). Brief Definitieve gunningsbeslissing aanbesteding project nieuwbouw sporthal Claudius Civilislaan. 136 Gemeente Vlaardingen. (2022, 6 april). Raadsvoorstel over de sporthal op de Claudius Civilislaan.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 55.

zijn ter hoogte van €350.000. Deze worden niet gespecificeerd. De hogere investering leidt volgens het voorstel ook tot een hogere SPUK-bijdrage. De gemeente verwacht een SPUK-bijdrage van € 1.524.750 Dit verwachte bedrag wordt afgetrokken van het verschil tussen de benodigde investering en het beschikbare krediet. Het resterende gat in de dekking (€ 1.599.270) wordt als extra krediet aan de raad gevraagd.137 De al gemaakte kosten en de doorlopen vergunningsprocedure worden benoemd als argumenten om voor het voorstel te stemmen. Daarnaast benoemt het voorstel dat verder uitstel leidt tot hogere kosten vanwege de snelle prijsstijgingen in de bouwsector door de situatie in Oekraïne. In het raadsvoorstel staat dat in de gevraagde extra investering rekening is gehouden met de verwachte extra prijsstijgingen. Het bouwen van een hal op een alternatieve locatie met minder stedenbouwkundige uitdagingen wordt als alternatief benoemd, maar dit leidt tot het verloren gaan van het al geïnvesteerde budget en tot twee jaar extra uitloop.138 In de interviews is aangegeven dat de gemeente heeft onderhandeld met de aannemer over de aanbieding. Dit resulteerde in een aantal inhoudelijke versoberingen. De belangrijkste daarvan zijn het installeren van een goedkoper plafond, een alternatief wandpaneel en het laten vervallen van een aantal sierkolommen in de gevel.

Bij de aanbesteding had de gemeente twee keuzes: 1. Uitgaan van het prijspeil op dat moment en eventuele prijsstijgingen achteraf vergoeden op basis van nacalculatie. 2. Het risico op prijsstijgingen afkopen bij de aannemer wat zou leiden tot een hoger bedrag. De gemeente kiest voor optie 1. Dit resulteert in een contract met een lagere prijs dan de inschrijfprijs, waarbij risico’s en onvoorziene prijsstijgingen bij de gemeente liggen. Informatievoorziening aan de raad Het college informeert de raad over de afspraak die met de aannemer is gemaakt in een addendum op het raadsvoorstel dat zes dagen na het raadsvoorstel met de raad gedeeld wordt. Het college geeft hierin aan dat er sprake is van een onzekere markt waardoor prijsontwikkelingen van materialen niet in zijn te schatten. Daarom kan er volgens de gemeente geen sprake zijn van ‘fixed prices’. De gemeente draagt daarom het financiële risico voor onvoorziene prijsstijgingen. Na de aanbesteding zal de aannemer onvoorziene prijsstijgingen alsnog in rekening brengen bij de gemeente. De conclusie van het addendum luidt daarom als volgt: “in welke mate het benodigde krediet toereikend zal blijken te zijn is en blijft onzeker, zoals in het raadsvoorstel is opgenomen.”.

Het college zegt toe de raad hierover via de reguliere P&C-cyclus op de hoogte te houden en waar nodig informatie eerder met de raad te delen.139 Omdat het voorstel in verband met de gestanddoeningstermijn van de aanbieder met spoed moet worden behandeld, licht het college de gang van zaken en de communicatie hierover verder toe in een brief aan de agendacommissie. Het college benadrukt dat zij de agendacommissie, binnen de bestuurlijke termijnen, op de kortst mogelijke termijn heeft geïnformeerd. Na nieuwe informatie over recente prijsstijgingen op 8 april 2024 is dit in het college besproken en middels een addendum met de raad gedeeld op 12 april 2024. Omdat de aannemer niet bereid is na 28 mei 2022 de huidige

137 Gemeente Vlaardingen. (2022, 6 april). Bijlage II: Uitgewerkte berekening over ruimtevraag aanbieding aanbesteding

sporthal cc-laan. 138 Gemeente Vlaardingen. (2022, 6 april). Raadsvoorstel over de sporthal op de Claudius Civilislaan. pp. 1-3. 139 Gemeente Vlaardingen. (2022, 12 april). Addendum: bijlage 5 bij raadsvoorstel van d.d. 6 april 2022.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 56.

aanbieding in stand te houden in verband met de “exorbitante prijsstijgingen” moet het raadsvoorstel met spoed behandeld worden.140

2.3.3

Juni 2022 – november 2023: tijdens de voorbereiding op de bouw doen zich opnieuw knelpunten voor

In een bouwvergadering op 13 juni 2022 bespreekt het team de verkeerssituatie rond de bouwplaats. Om de bouwweg veilig te kunnen kruisen, zo staat er, is het noodzakelijk dat het fietspad langs de Marathonweg verlegd wordt.141 In een werkoverleg op 28 juni 2022 komt als onvoorzien punt naar voren dat vanaf het moment dat er hekken geplaatst worden rond het bouwterrein een loopbrug vereist is om een continue stroom kinderen te kunnen voorkomen. De kinderen moeten namelijk gedurende het schooljaar toegang behouden tot de sportvelden.142 Informatievoorziening aan de raad Het college informeert de raad op 5 juli 2022 in een raadsmemo over een overschrijding van de investeringsraming voor de blaashal met “naar verwachting” 25%. In het memo is te lezen dat de raad begin april 2022 geïnformeerd is dat het niet gelukt is de blaashal in het voorjaar neer te zetten. Dit kwam doordat de schroefankers niet toereikend waren. Om een veilige blaashal conform de gevraagde eisen te leveren is er daarom contact met een andere leverancier die een blaashal met staalconstructie kan leveren. De snelle ontwikkelingen van de marktprijzen voor met name staal resulteren in een verwachte overschrijding van de huidige raming.

Het college moet vanwege haar wettelijke verplichting op het gebied van bewegingsonderwijs voorzien in een binnensportaccommodatie en geeft bij de raad aan dat zij een verhoging van het krediet niet kan uitstellen. Daarom wordt de raad via een memo geïnformeerd en zal een dekkingsvoorstel voor de verhoogde kapitaallasten in de tweede voortgangsrapportage 2022 volgen.143 Het bouwteam bespreekt op 11 juni 2022 het asbestonderzoek in de te slopen gymzaal. Uit het asbestonderzoek blijkt dat er meer asbest dan verwacht is aangetroffen.144 Daarnaast bespreekt het bouwteam de prijsstijgingen en -dalingen van materiaalkosten. Het bouwteam besluit om de hoofdstaalconstructie zo snel mogelijk in te kopen, vanwege de onzekerheid in de markt en de te verwachten prijsstijgingen.145 Op 20 juli 2022 verleent de gemeente de omgevingsvergunning voor de bouw van de sporthal. Er is een uitgebreide procedure geweest voor de activiteit ‘afwijken van het bestemmingsplan’ om te kunnen meewerken aan de realisatie van de sporthal. De meest relevante thema’s die zijn onderzocht voor dit plan zijn: bereikbaarheid en parkeren, milieuzonering, externe veiligheid, ecologie en archeologie. De conclusie luidt dat er sprake is van een goede ruimtelijke ordening en dat het plan past binnen de verschillende geldende beleidskaders. In juli 2022 tekenen de gemeente en het College VOS een huurovereenkomst.

Hierin komen beide partijen overeen dat het College vanaf de oplevering minimaal voor een periode van 10 jaar onder

140 College van B&W, gemeente Vlaardingen. (2022, 22 april). Brief 187919: antwoordbrief planning. 141 DeVilder&Zonneveld architecten. (2022, 13 juni). Verslag 1 e bouwvergadering sporthal CC-laan te Vlaardingen. p. 3. 142 Tempel Bouw. (2022, 28 juni). Verslag 1e werkvergadering. p. 4. 143 College van B&W, gemeente Vlaardingen. (2022, 5 juli). Raadsmemo: stand van zaken blaashal. 144 DeVilder&Zonneveld architecten. (2022, 11 juli). Verslag 2e bouwvergadering sporthal CC-laan te Vlaardingen. p. 4. 145 DeVilder&Zonneveld architecten. (2022, 11 juli). Verslag 2e bouwvergadering sporthal CC-laan te Vlaardingen. p. 6.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 57.

schooltijden twee zaaldelen huurt. Het College betaalt per lesuur dat zij de zaal gebruikt. De tarieven worden jaarlijks geïndexeerd in lijn met VNG-normen.146 Informatievoorziening aan de raad Tijdens de raadscommissie van 25 augustus 2022 zegt de portefeuillehouder toe de raad te informeren over de voortgang van de sporthal. Zij geeft op 6 september 2022 aan dat in oktober een blaashal wordt geleverd en dat eind 2023 de sporthal wordt opgeleverd.147 Op 25 oktober 2022 verschijnt er een persbericht waarin de gemeente aankondigt de volgende dag een blaashal op het terrein van S.C. Twist te zullen plaatsen.148 In juli en augustus 2022 wordt gestart met de sloop van de oude gymzalen van het College VOS. Bij de voorsloop wordt meer asbest dan verwacht aangetroffen. Daarnaast blijkt er op de staalconstructie Chroom 6 aanwezig te zijn. Dit leidt tot vertraging op de planning van de sloop.149 Het bouwteam bespreekt op 20 september 2022 de werkplanning. De planning eindigt in januari 2024. Het bouwteam bespreekt dat deze niet snel zal worden ingelopen, omdat er geen rekening is gehouden met onwerkbaar weer en ook niet met de nutsbedrijven waarvan het proces erg afhankelijk is.150 In november 2022 spreken de uitvoerende partijen hun zorgen uit over de planning en het verloop van het bouwproces.

151 De planning is namelijk onduidelijk omdat er geen vastgelegde startdatum is en geen vastgelegde opleverdatum. De ontstane vertraging is ontstaan door een moeizame samenwerking met de gebruikers, extra aangetroffen asbest en de doorlooptijd van de aanvragen voor nutsvoorzieningen.152 Bij S.C. Twist bestaat in diezelfde periode ook ontevredenheid over hoe ze bij het proces betrokken worden. In een memo gericht aan de portefeuillehouder Sport geeft S.C. Twist aan geen verslagen van gebruikersoverleggen te ontvangen. Daarnaast wordt niet aan hun verzoek om informatie over de werkzaamheden voldaan. Ook zijn er nog geen afspraken over de huurovereenkomst en is er geen planning bekend.153 De uitvoerende partijen geven in de bouwvergaderingen juist aan ontevreden te zijn over de participatie van S.C. Twist omdat de benodigde gegevens van S.C. Twist niet snel genoeg verstrekt worden.154 Gedurende het bouwproces start ook het traject om met de gebruikers tot afspraken te komen over de huur van de hal. Met het College VOS wordt een huurovereenkomst gesloten in juli 2022.155 S.C. Twist en de gemeente overleggen vanaf medio 2021 en er word een aantal keer opmerkingen over de conceptovereenkomsten156 naar de gemeente gestuurd en overleg gevoerd.157 De gemeente en S.C. Twist bereiken in deze periode nog geen overeenstemming over de huurovereenkomst

146 Openbare Scholengroep Vlaardingen Schiedam. (2022, 8 september). Huurovereenkomst bewegingsonderwijs – het

College VOS – juli 2022. 147 Gemeente Vlaardingen. (2022, 6 september). Afhandeling toezeggingen aan de gemeenteraad. 148 Gemeente Vlaardingen. (2022, 25 oktober). Met blaashal sportief de winter in. 149 DeVilder&Zonneveld architecten. (2022, 5 september). Gespreksnotitie gebruikersoverleg. p. 1. 150 Tempel Bouw. (2022, 20 september). Verslag 4e werkvergadering. p. 2. 151 Tempel Bouw. (2022, 1 november). Verslag 7e werkvergadering. p. 1. 152 DeVilder&Zonneveld architecten. (2022, 28 november). Verslag 7 e bouwvergadering sporthal CC-laan te Vlaardingen. p. 2. 153 S.C. Twist . (2022, 29 november). Memo bespreekpunten wethouder 154 Tempel Bouw. (2022, 19 december). Verslag 8e bouwvergadering. p. 3. 155 Gemeente Vlaardingen en College Vos. (2022, juli). Huurovereenkomst bewegingsonderwijs - Het College Vos -juli 2022. 156 S.C. Twist. (2022, 7 januari). Opmerkingen m.b.t. de laatste versie van de overeenkomst ter beschikking stelling clubgebouw 33A tijdens bouw sporthal Claudius Civilislaan; S.C. Twist. (2021, 7 mei). Concept huurovereenkomst sporthal opmerkingen verzameld. 157 S.C. Twist. (2022, 10 augustus). Samenvatting bespreking overeenkomsten 33A en 33B op 10 augustus 2022.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 58.

Het college stelt de raad op 1 november 2022 voor (bij de vaststelling van de tweede voortgangsrapportage 2022) een extra krediet van € 65.000 te verstrekken voor de blaashal in de Westwijk.158 In de voortgangsrapportage staat als toelichting dat de raad hier al in juli 2022 over geïnformeerd is. Bovenop het al verstrekte krediet van € 250.000 is een extra investeringskrediet van € 191.000 nodig. Voor € 77.000 wordt dit gedekt uit de SPUK sport.159 Op 15 december 2022 volgt hierop het raadsbesluit.160 Op 22 december 2022 stelt de raad vragen over de vertraging van de start van het heien. Het college antwoordt dat de vertraging is veroorzaakt doordat de gemeente voor het verleggen van kabels en leidingen afhankelijk is van Stedin en dat deze partij niet op korte termijn de werkzaamheden kon uitvoeren.161 Op 7 februari 2023 zijn de voorbereidingen om te kunnen starten met heien voltooid. De start van het heiwerk wordt echter twee weken verplaatst, omdat een aantal leslokalen van het College VOS binnen het valbereik van de palen staan bij een mogelijk incident. 162 De oplevering van de sporthal is inmiddels opgeschoven en staat gepland voor het eerste kwartaal van 2024.163 Informatievoorziening aan de raad In een raadsmemo op 30 mei 2023 licht het college de raad in over de stijging van de bouwkosten van de Sporthal.

Naar aanleiding van recente bouwkostenstijgingen heeft de aannemer voor substantieel hogere bedragen de materialen voor de sporthal moeten inkopen. Volgens het college betreft dit prijsstijgingen die vooraf niet in te calculeren waren. Het gevolg hiervan is dat het toegekende krediet inmiddels niet meer toereikend is. In het memo verwijst het college naar het raadsvoorstel van 12 mei 2022 waarin in een addendum staat dat onvoorziene prijsstijgingen in rekening zullen worden gebracht bij de gemeente. Volgens het college liggen de prijsstijgingen in lijn met prijsstijgingen in de markt. Omdat het krediet niet meer toereikend is stelt het college via de eerste voortgangsrapportage op 16 mei 2023 aan de raad voor om het krediet uit te breiden met € 422.000,-. Het college meldt daarbij dat de marge onvoorzien van 10% binnen het project al volledig benut is. Tot slot benadrukt het college dat via dit memo de raad actief geïnformeerd is over de stand van zaken. Het college schrijft dat ze het project kritisch volgt “en een vinger aan de pols” houden. In de collegevergadering is besloten om aan de conceptraadsmemo een zin toe te voegen waarin staat dat het college blijvende aandacht heeft voor de projectbeheersing van dit project en voor gemeentelijke projecten in het algemeen. Op 6 juni 2023 stemt de raad in met de uitbreiding van het krediet voor de Sporthal CC-laan.

In juni 2023 bespreekt het bouwteam opnieuw de geplande opleveringsdatum. Volgens de oorspronkelijke planning van september 2023 zou dit in de derde week van januari 2024 zijn. Het bouwteam komt overeen dat er een bouwtijdvertraging is van 13 weken. De nieuwe oplevering staat daarmee gepland in week 16 van 2024. 164 158 Gemeente Vlaardingen. (2022, 1 november). Raadsvoorstel tot vaststelling van de 2 e voortgangsrapportage 2022 en

bijbehorend begrotingswijziging vaststellen. 159 Gemeente Vlaardingen. (2023, 1 november). 2e Voortgangsrapportage 2022. p. 37. 160 Gemeenteraad Vlaardingen. (2022, 15 december). Raadsbesluit: 1919543. 161 Gemeente Vlaardingen. (2022, 27 december). Beantwoording schriftelijke vragen. 162 Tempel Bouw. (2023, 7 februari). Verslag 11e werkvergadering. p. 2. 163 DeVilder&Zonneveld architecten. (2023, 27 maart). Verslag 11 e bouwvergadering sporthal CC-laan te Vlaardingen. p. 2. 164 DeVilder&Zonneveld architecten. (2023, 20 juni). Verslag 14 e bouwvergadering sporthal CC-laan te Vlaardingen. p. 2.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 59.

Op 19 oktober 2023 kaart S.C. Twist diverse problemen in de uitvoering schriftelijk aan bij de wethouder. S.C. Twist noemt de bouw van de sporthal een zeer complex geheel door de hoeveelheid acties en betrokkenen. Het ontbreekt volgens S.C. Twist aan een gezamenlijk overzicht van open en afgehandelde acties. S.C. Twist geeft aan dat het volgens hen ontbreekt aan een “sluitende informatiecirkel”, omdat zij geen onderdeel is van het bouwoverleg met de aannemer.165 De architect geeft in het gebruikersoverleg van 30 november 2023 aan dat er gevraagd is om een actielijst en dat deze aan de verslagen wordt toegevoegd.166 Dit gebeurt vanaf januari 2024.167 Informatievoorziening aan de raad In een raadsinformatiebrief op 20 november 2023 informeert het college de raad over de voortgang van de bouw van de sporthal. In oktober 2022 is gestart met de nieuwbouw. De aanvang van de bouwfase verliep stroef door vertragingen vanuit diverse nutsbedrijven, maar inmiddels is de bouw vergevorderd. De blaashal is in oktober 2022 geplaatst en in april 2023 weer verwijderd. Deze functioneerde naar tevredenheid van de gebruikers. Het college meldt dat de oplevering in het eerste kwartaal van 2024 gepland stond, maar dat dat dit niet meer lukt door de eerdergenoemde vertraging. De oplevering staat, “ondanks de inzet op het inlopen van deze vertragingen”, daarom gepland voor april 2024.168

2.3.4

Najaar 2023 – februari 2024: de organisatie poogt meer financieel inzicht te krijgen

In de gevoerde interviews komt naar voren dat de portefeuillehouder sport in het najaar van 2023 vraagt om meer financieel inzicht in het project. Na wat uitzoekwerk vertelt de projectleider de portefeuillehouder dat de software van de gemeente het niet toelaat om een goed financieel inzicht te krijgen. Hierdoor kan niet met zekerheid worden gezegd of het project binnen budget kan blijven. Uit de interviews blijkt dat tot januari 2023 een financieel adviseur betrokken is bij de voorbereiding van raadsvoorstellen om het financieel overzicht te borgen. Deze financieel adviseur is nadien vertrokken bij de gemeente. Ook de ambtelijk opdrachtgever speelt hierin in de voorgaande periode een rol. Eind 2023 wordt echter een andere persoon ambtelijk opdrachtgever. Om toch meer inzicht te krijgen in de financiële voortgang van het project, wordt in november 2023 een projectcontroller aangehaakt. Deze projectcontroller is door de gemeente aangetrokken naar aanleiding van de uitkomsten van het 213a-onderzoek naar investeringen in de gemeente Vlaardingen.169 Samen met de ambtelijk opdrachtgever en de projectleider loopt de projectcontroller het gehele financiële verloop van het project door sinds de start in 2017. Hierbij wordt volgens de gevoerde interviews teruggegrepen op raadsbesluiten, facturen en Excel-overzichten die zijn bijgehouden door de projectleider.

Daarbij wordt ook gekeken naar de hoeveelheid meerwerk en de verwachte SPUK-gelden. De berekeningen die uitgaan van verwachte SPUK-gelden bevatten een inherente onzekerheid, omdat niet van tevoren duidelijk is welk bedrag daadwerkelijk wordt uitgekeerd. Er is een risico dat circa €800.000 aan SPUK-gelden over 2023 niet volledig worden uitgekeerd.170

165 S.C. Twist. (2023, 19 oktober). Bespreekpunten wethouder. 166 Devilder&Zonneveld. (2023, 30 november). Gespreksnotitie gebruikersoverleg. 167 DeVilder&Zonneveld architecten. (2024, 11 januari). Actiepuntenlijst gebruikersoverleg. 168 Wethouder Sport Vlaardingen. (2023, 20 november). Raadsinformatiebrief: stand van zaken nieuwbouw Sporthal Claudius

Civilislaan. 169 Gemeente Vlaardingen. (2024, 5 maart). Raadsmemo uitkomsten 213a onderzoek Investeringen Vlaardingen. 170 Gemeente Vlaardingen. (z.d.). Memo projectleider onderbouwing tekort; Gemeente Vlaardingen. (z.d.). Ambtelijk memo

onderbouwing overschrijding Sporthal Claudius Civilislaan.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 60.

In januari 2024 komen de ambtelijk opdrachtgever, projectleider en projectcontroller tot de conclusie dat er opnieuw een extra investeringskrediet nodig is, ditmaal zo’n €2.700.000.171 De bestuurlijk portefeuillehouder geeft vervolgens opdracht aan de ambtelijk opdrachtgever om hiertoe een raadsvoorstel uit te werken. In de loop van januari en februari 2024 wordt, op basis van het geconstateerde tekort, een raadsvoorstel voorbereid. Het college bespreekt dit raadsvoorstel op 6 februari 2024 en legt dit vervolgens voor aan de raad.172

2.3.5

Februari – april 2024: de raad verleent opnieuw aanvullend krediet voor de sporthal

Op 28 maart 2024 besluit de raad tot het verstrekken van een aanvullend krediet van € 2.732.455. De realisatie van de sporthal zit in de afrondende fase met een verwachte oplevering in april 2024. Extra budget is echter nodig vanwege prijsstijgingen, meerwerk en een lagere SPUK-bijdrage dan verwacht: 1. Prijsstijgingen: na de aanbesteding zijn de kosten voor bouwmaterialen en personele inzet verder toegenomen met circa € 1.100.000. De gemeente gunde de opdracht voor de bouw van de sporthal bij het uitbreken van de oorlog in Oekraïne en onder ongunstige marktomstandigheden. De gemeente sprak daarom bij de gunning van de opdracht met de aannemer af dat prijsstijgingen aan de gemeente worden doorbelast. Het college informeerde de raad toentertijd al over deze afspraak.173 2. Meerwerk: onvoorziene en onvermijdelijke werkzaamheden leiden tot meerkosten van circa € 950.000. Meerwerk betreft onder meer het verleggen van een fietspad, het aanpassen van de bouwweg, extra asbestsanering, een vertraagde aanvang van de bouw en extra engineering van de staalconstructie. 3. Lagere SPUK-bijdrage: de gemeente verwacht dat € 830.000 van de in totaal €1.600.000 aan aangevraagde SPUK-gelden niet wordt uitgekeerd. De gemeente maakt gebruik van de landelijke SPUK Sport. Deze regeling stamt uit 2019 en subsidieerde 17,5% van bestedingen in sportaccommodaties.

De gemeente had volgens het raadsvoorstel eerder geen aanleiding om uit te gaan van een ander subsidiepercentage. Inmiddels is dit veranderd. Het landelijk beschikbare SPUK-budget is overvraagd, waardoor gemiddeld maar 12,5% uitgekeerd werd in 2019-2022. De gemeente Vlaardingen heeft het beleid ten aanzien van de SPUK Sport om deze reden bijgesteld. Een verwachte SPUK-bijdrage wordt niet langer meegenomen bij het opstellen van investeringskredieten. De al gemaakte kosten en het feit dat de opdracht reeds is verstrekt zijn argumenten voor kredietverstrekking. Argumenten tegen kredietverstrekking zijn een hogere leenschuld en het risico dat de verwachte SPUK-bijdrage over 2023 niet verstrekt wordt. Het totale investeringskrediet komt volgens het raadsvoorstel daarmee op € 14.372.899. De verhoging van het krediet leidt verder tot een verhoging van de kapitaallasten. 174 De raad stelt diverse technische vragen bij het raadsvoorstel over een eerder verstrekt krediet,175 het percentage aan extra besteed geld ten opzichte van het initiële vastgestelde budget, nog te 171 Gemeente Vlaardingen. (2024, 6 februari). Agendapost B&W-vergadering, raadsvoorstel verruiming investeringskrediet

sporthal Claudius Civilislaan. 172 Gemeente Vlaardingen. (2024, 6 februari). Agendapost B&W-vergadering, raadsvoorstel verruiming investeringskrediet sporthal Claudius Civilislaan. 173 Gemeente Vlaardingen. (2024, 6 februari). Raadsvoorstel Aanvullend krediet sporthal Claudius Civilislaan. pp. 1-3. 174 Gemeente Vlaardingen. (2024, 6 februari). Raadsvoorstel Aanvullend krediet sporthal Claudius Civilislaan. pp. 1-3. 175 In de analyse wordt hier nader op in gegaan.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 61.

verwachten overschrijdingen en de getrokken lessen voor projectmanagement op soortgelijke projecten. De portefeuillehouder sport geeft in de beantwoording aan dat er naar verwachting geen overschrijdingen meer volgen. Daarnaast antwoordt hij dat het gemeentelijk beleid ten aanzien van projectmanagement is bijgesteld. Zo is er bij realisatieprojecten nu een post onvoorzien van 10% over het projectbudget en is er directe betrokkenheid van een projectcontroller in het projectteam. Verder had het project Sporthal CC-laan volgens de portefeuillehouder ook te maken met onvoorzien en onvermijdbaar meerwerk en prijsstijgingen. Deze kosten hebben volgens de portefeuillehouder geen relatie met de kwaliteit van het projectmanagement.176. Tijdens de raadsbehandeling neemt de raad de motie aan waarin de rekenkamer is verzocht onderzoek te doen naar de aansturing en projectbeheersing bij sportlocaties, specifiek bij de sporthal CC-laan.177 Informatievoorziening aan de raad Op 16 april 2024 informeert de wethouder de raad over de geldende kaders voor de invulling van de post onvoorzien. Tijdens de behandeling van het raadsvoorstel op 28 maart 2024 had hij dit aan de raad toegezegd. De post onvoorzien is bedoeld om eventuele tegenvallers en risico’s in het project op te kunnen vangen.

De post is niet bestemd voor de opvang van geraamde prijsstijgingen en evenmin voor aanvullend wenselijk geachte zaken.178

2.3.6

April – juni 2024: de sporthal wordt geopend en in gebruik genomen

Op 10 juni wordt de sporthal opgeleverd.179 Op diezelfde dag treedt een huurovereenkomst in werking voor het clubgebouw en de velden tot 1 juli 2029. S.C. Twist betaalt jaarlijks €20.406 aan de gemeente, waarbij het bedrag jaarlijks stijgt conform het gemeentelijke tarievenbeleid. Het vastgestelde bedrag omvat een huurverhoging van 22,8% ten opzichte van de huur die S.C. Twist tot dan toe aan de gemeente betaalde voor de accommodatie.180 De sportzaal zelf valt niet onder de overeenkomst. De gemeente geeft deze om niet in gebruik, waarbij S.C. Twist het eerste recht van gebruik heeft.181 De sporthal wordt op 19 juni 2024 officieel geopend en in gebruik genomen.182 Uit de gevoerde interviews blijkt dat in het najaar van 2024 nog gewerkt wordt aan restpunten. Dit zijn zaken die bij ingebruikname van de hal nog niet volledig blijken te zijn en die nog opgelost moeten worden, voorbeelden zijn ontbrekende buitenverlichting en de aanleg van een warmwaterleiding. Na het raadsbesluit van 28 maart 2024 is het krediet voor de bouw van de sporthal niet overschreden. Op basis van een door de gemeente aan de rekenkamer verstrekt financieel overzicht blijkt dat per 1 november 2024 circa € 40.000 aan krediet resteert. Dit positieve saldo is het resultaat van lager uitgevallen realisatiekosten en hoger uitgevallen SPUK-bijdragen over 2023 en 2024.183

176 Gemeente Vlaardingen. (2024, 7 maart). Beantwoording technische vragen: aanvullend krediet sporthal Claudius Civilislaan;

Gemeente Vlaardingen. (2024, 20 februari). Beantwoording technische vragen: verhoging investeringskrediet sporthal Claudius Civilislaan. 177 Gemeenteraad Vlaardingen. (28 maart 2024). Motie instellen onderzoek rekenkamer. 178 Gemeente Vlaardingen. (2024, 16 april). Afdoening Toezegging nr. 361. Invulling post onvoorzien. 179 Tempel bouw. (2024, 10 juni). Oplevering Claudius Civilislaan. 180 S.C. Twist. (2024, 5 mei). Overgang van oud naar nieuw. 181 S.C. Twist en gemeente Vlaardingen. (2024, 4 juni). Huurovereenkomst S.C. Twist. 182 Vlaardingen24 (2024, 19 juni). Nieuwe sporthal Westwijk geopend: de Westhal. 183 Gemeente Vlaardingen. (2024, 14 november). Emailcontacten met Rekenkamer gedurende onderzoek.

Rekenkamer Vlaardingen | Onderzoek sporthal Claudius Civilislaan | 62.

3

Analyse en nadere duiding

In deze analyse geeft de rekenkamer een nadere duiding van de feiten in het feitenrelaas op een aantal deelonderwerpen. Zo wil de rekenkamer inzicht bieden in de verschillende facetten die het verloop van dit project verklaren. Hierbij maakt de rekenkamer ook gebruik van de informatie die in de gehouden interviews is gedeeld. Het gaat om de volgende vier deelonderwerpen: rolneming, samenwerking en aansturing; (financiële) risicobeheersing en controle; kaderstelling en controle door de raad; zicht op exploitatie. Per deelonderwerp worden elementen of sleutelmomenten uitgelicht. Met deze nadere duiding geeft de rekenkamer een nadere beantwoording van deelvragen 3 tot en met 6 en deelvraag 8.