Jaarstukken 2022 na vaststelling college.pdf

Jaarstukken 2022

50

verder gewerkt aan het VN-verdrag handicap. Ook hebben we via de welzijnsstichtingen ingezet op de aanpak van eenzaamheid bij ouderen. Inwoners zijn gezond en vitaal Vitaliteit is een belangrijke voorwaarde voor zelfstandigheid. Een goede gezondheid van inwoners hangt deels samen met de leefstijl. Wie een goede gezondheid heeft, heeft een grotere kans op een lang en kwalitatief goed leven en kan langer blijven werken en meedoen in de samenleving. Daarom hebben we in 2022 gewerkt aan een verdere uitwerking van ons gezondheidsbeleid, ook onder programma 7. Inwoners kunnen voor zichzelf zorgen Iedereen wil van nature zo lang mogelijk zelfstandig in de eigen woon- of leefomgeving functioneren. Hierbij kan het helpen dat onze inwoners het vanzelfsprekend vinden om hulp aan elkaar te vragen en die ook te accepteren. En als dat even niet lukt dan bieden de maatschappelijke partners en de gemeente advies en ondersteuning aan op de plaatsen waar dat het meest logisch is. Belangrijke randvoorwaarden hierbij zijn werk hebben, betaald of onbetaald, en financiële zelfredzaamheid. In 2022 is daarom gewerkt aan de aanpak van energiearmoede en de aanpak van laaggeletterdheid. Inwoners ontwikkelen zich evenwichtig van 0 – 100 jaar Iedere inwoner verdient een kansrijke toekomst en beschikt over voldoende vaardigheden om zichzelf te redden in de samenleving.

Het maakt inwoners vitaal, flexibel en duurzaam inzetbaar in de samenleving, op school en op de arbeidsmarkt. Bovendien draagt “een leven lang ontwikkelen” bij aan breed inzetbare inwoners in de buurt en de wijk. Inwoners die werken krijgen meer kansen en zijn minder kwetsbaar bij werkloosheid. We hebben in 2022 daarom ingezet op het uitbreiden van Peuterplus en de doorgaande lijn tussen kinderopvang en basisschool. In de afgelopen jaren heeft de ambtelijke organisatie bij de uitvoering in het sociaal domein ingezet op kostenbewustzijn en strakke regievorming, zonder daarbij afbreuk te doen aan de ondersteuning van onze inwoners. Naast deze structurele opgaven is er in 2022 –wederom- veel gewerkt aan crisisdienstverlening, waaronder de opvang van Oekraïners, uitkering van energietoeslag en het organiseren van onderwijs en leefgeld voor Oekraïners. Deze taken hebben financiële consequenties gehad en er is geprioriteerd in de ambtelijke inzet. Hierover is de gemeenteraad zoveel mogelijk en vroegtijdig geïnformeerd. De kosten voor de opvang van Oekraïners worden volledig gedekt door de bijdrage van het Rijk. Mogelijk moeten we eventuele overschotten op deze bijdrage terugstorten. De grote instroom van asielzoekers en de moeizame uitstroom van statushouders heeft geleid tot overvolle Asielzoekerscentra (AZC’s).

Het Rijk heeft gemeenten dringend gevraagd te helpen bij de opvang van deze asielzoekers in crisisnoodopvanglocaties. In onze gemeente zijn vanaf 1 november voor een periode van 4 maanden 70 asielzoekers opgevangen in Lexmond. De kosten voor deze opvang komen volledig voor rekening van het Centraal Orgaan Asielopvang (COA). Het gevolg van de ambtelijke inzet voor deze opvang is dat reguliere werkzaamheden zijn opgeschort.

Jaarstukken 2022

51

Wat hebben we daarvoor gedaan? Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA) In 2022 stellen we het programmaplan ‘Transformatie Sociaal Domein 2022 tot en met 2026’ op, gebaseerd op de Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA). De gemeenteraad is medio 2022 geïnformeerd over de prioriteiten die het college heeft gesteld. Deze prioriteiten zijn gesteld vanwege de beperkte ambtelijke capaciteit, onder meer vanwege extra werkzaamheden die of corona gerelateerd zijn of te maken hadden met de opvang van Oekraïners. Om die reden is de oplevering van het programmaplan verschoven naar 2023. Ondertussen is er overigens wel doorgewerkt aan de activiteiten aan de hand van de programmalijnen gezondheid, armoede en schulden, een leven lang ontwikkelen. Meedoen In 2022 stimuleren we de kracht van de inwoners vanuit het fonds inwonersinitiatieven. Het bestuurlijk resultaat voor 2022 is behaald: De sociale kracht van de inwoners hebben we gestimuleerd met het fonds inwonersinitiatieven. We honoreerden circa twintig aanvragen voor initiatieven en er zijn nog drie aanvragen in behandeling. Twee aanvragen zijn afgekeurd omdat ze niet aan de criteria voldeden. Dit alles betekent dat er goed gebruik is gemaakt van het fonds. Daarnaast zijn de initiatiefnemers van de aanvragen bedankt tijdens een waarderingsavond en ondersteund waar nodig.

Dilemma blijft dat een aantal initiatieven (die niet meer vanuit het Fonds kunnen worden gesubsidieerd in verband met het verstrijken van de driejaarstermijn), niet zonder subsidie verder kunnen en vanuit ons beleid zeer wenselijk zijn. Dit speelt met name vanaf 2024. In 2022 en 2023 ontwikkelen we maatschappelijke diensttijd (MDT-Baas) door. MDT-Baas bereikt met haar programma’s Full Edition, Pocket Edition en de Expeditie met name kwetsbare jongeren. Jongeren die van de radar waren (geen school, uitkering, werk en soms ook geen hulpverlening) en/of intensieve hulpverlening hebben gehad en toe zijn aan herintreding in de maatschappij. Daarnaast blijft er aandacht voor meer inbedding en samenhang met ander aanbod voor deze doelgroep. De focus ligt op het stevig verankeren van MDT-Baas in Vijfheerenlanden. Voor het project HuisBaas is men bezig met een omgevingsonderzoek. In het meest gunstige geval zijn de woningen medio 2024 gereed. In 2022 wordt één online platform opgeleverd voor het koppelen van vraag en aanbod van vrijwilligers. Het bestuurlijke resultaat voor 2022 is behaald. Er is namelijk één online platform (VHLvoorElkaar) opgeleverd voor het koppelen van vraag en aanbod van vrijwilligerswerk. Dit is een stap voorwaarts, omdat we zo in de hele gemeente op eenzelfde manier werken in plaats van versnipperd.

De afgelopen maanden is veel aandacht besteed aan communicatie over het platform. Dat heeft ertoe geleid dat steeds meer vrijwilligers en zorgvragers de weg naar het platform vinden. In 2022 geven we lokaal verdere invulling aan de Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid. Door het coronasteunpakket hebben SamenDoen en Welzijn Vianen extra welzijnscoaches kunnen inzetten om eenzaamheid bij met name ouderen te verminderen. Wij zien dat de behoefte aan ondersteuning bij ouderen die eenzaam zijn groeit. In 2022 heeft de projectadviseur workshops gegeven in twee netwerken van professionals en

Jaarstukken 2022

52

vrijwilligers om bewustwording rondom het thema te vergroten. Het thema eenzaamheid wordt nu verder uitgevoerd binnen het lokale gezondheidsbeleid. In 2022 voeren we de beleidsnota "Naar een goede start voor alle kinderen in Vijfheerenlanden" uit. In 2022 is veel in gang gezet voor de realisatie van de ambities uit de beleidsnota:  er is een procedure vastgesteld voor de doorgaande lijn van kinderopvang naar basisschool;  er is besloten tot aanschaf van de peutermonitor die vanaf 2023 bruikbare beleidsinformatie gaat leveren;  met de GGDrU zijn maatwerkafspraken gemaakt over de doorgeleiding van doelgroepkinderen naar voorschoolse educatie (ingaand vanaf 2023);  vrijwel alle kinderopvanginstellingen beschikken nu over een HBO pedagoog, die samenwerkt met het Sociaal Team voor een snelle signalering en doorgeleiding naar jeugdhulp;  er is extra ingezet op kwaliteitsverbetering bij de peuteropvang;  de pilot Peuterplus Leerdam is geëvalueerd en omgezet naar een structurele voorziening en er is een extra locatie gestart in Vianen;  alle kinderopvanglocaties met voorschoolse educatie hebben een beweegvloer en digitale schoolbord mogen aanschaffen om de effectiviteit van de programma's te verbeteren en om de link naar gezond opgroeien te versterken;  de ‘Nadere regels subsidie peuteropvang en voorschoolse educatie’ zijn geëvalueerd en worden aangepast om nog beter te

passen. Naast deze concrete resultaten is de samenwerking met partners op allerlei vlakken verbeterd. Dit is minder tastbaar maar wel heel belangrijk. Voor jezelf zorgen We voeren het actieplan armoede en schulden (2022-2026) uit. Dit bestaat uit de volgende ambities: - Energiearmoede - Kinderarmoede - Laagdrempelig aanbod - Vroegsignalering schulden - Uitvoeren van amendementen en moties In 2022 is gefocust op de ontwikkeling van de aanpak energiearmoede en de uitvoering van amendementen bij het actieplan. Om energiearmoede tegen te gaan hebben wij een plan gemaakt om kwetsbare huishoudens in slecht geïsoleerde woningen met energiebesparende maatregelen te ondersteunen en meer inzicht te geven in het eigen energieverbruik. De voorbereidingen voor de uitvoering van het project zijn in september begonnen. Er is een projectleider aangesteld en er zijn vrijwillige energiecoaches geworven en opgeleid. Er werd een meervoudig onderhandse aanbesteding voorbereid en een offerteaanvraag verstuurd voor de lokale inkoop van ‘Uitvoeringswerkzaamheden ter verduurzaming van woningen’. Afhankelijk van een goede afloop van het inkoopproces kan begin 2023 met de uitvoering van de maatregelen gestart worden. De verwachte projectduur is 9-12 maanden. De amendementen en moties bij het actieplan zijn grotendeels uitgevoerd.

De draagkrachtgrens is in 2022 verhoogd naar 130% en de VHL- pas Cultuurlijk is ingesteld door Stichting Leergeld AV. Tot eind 2022 hebben 927 kinderen in 423 gezinnen de pas ontvangen. 81% heeft deze al geactiveerd. Door de crises waarmee onze gemeente geconfronteerd werd en het ziekteverzuim zijn er prioriteiten gesteld in de uitvoering van projecten. Sommige werkzaamheden zijn vertraagd, zoals de uitvoering motie laagdrempelige inloopvoorzieningen. De

Jaarstukken 2022

53

gemeenteraad is over de prioriteiten geïnformeerd per brief. Uiteraard werkten onze ketenpartners wel onverminderd aan de aanpak van kinderarmoede, samenwerking bij vroegsignalering en laagdrempelig aanbod. In 2022 wordt de pilot "Welzijn op indicatie" geëvalueerd. In 2022 is de pilot 'Welzijn op indicatie" uitgevoerd. In deze pilot is gekeken hoe de inzet van de welzijnscoaches van de twee welzijnsorganisaties beter kan aansluiten bij de ondersteuning vanuit het team Wmo-consulenten. Uit de evaluatie blijkt dat door gezamenlijk (Wmo en Welzijn) casussen te beoordelen, er op bepaalde onderdelen aan beide kanten meer kennis is gekomen. Hierdoor weet je elkaar sneller te vinden. De ingeslagen weg vanuit de pilot wordt nu verder opgepakt in de samenwerking tussen het team Wmo-consulenten en de twee welzijnsorganisaties. Het doel is dat er op termijn door de inzet van welzijnscoaching minder Wmo inzet nodig is. Met de positieve uitkomst van de pilot is ook het bestuurlijk resultaat behaald en afgerond. In 2022 geven we uitvoering aan het project "Verbeter de toegang tot mantelzorgregelingen". Het project "Verbeter de toegang tot mantelzorgregelingen" is uitgevoerd. Daarmee is het resultaat voor 2022 behaald. Op basis van de uitkomsten van het project is het rapport "Verbeter de toegang tot mantelzorgregelingen" geschreven. Aan het rapport is een plan van aanpak gekoppeld.

In 2023 werken we dit plan van aanpak verder uit. Leven lang ontwikkelen De komende jaren, in ieder geval tot en met 2025, geven wij verdere uitvoering aan "Opgroeien in de gemeente Vijfheerenlanden". Het afgelopen jaar hebben we vooral ingezet op verbinden. Het verbinden van programma's die vallen onder of gelinkt zijn aan "Opgroeien", zoals  Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO),

   

JOGG,

  

Nationaal Programma Onderwijs, Perspectief voor Jeugd en

Gezonde School, Kansrijke Start, Naar een goede start voor alle kinderen in de gemeente Vijfheerenlanden (onderwijsachterstandenbeleid),

MDT Baas. Nieuwe en lopende ontwikkelingen binnen deze programma's worden zo veel mogelijk in verbinding met andere programma's uitgevoerd. Dit doen we door ook de verschillende partners met elkaar te verbinden. De (ambtelijke) stuurgroep ‘Opgroeien’ komt vanaf het eerste kwartaal 2022 maandelijks bij elkaar om ontwikkelingen te bespreken en uitvoering met elkaar af te stemmen. In deze stuurgroep zitten diverse ambtenaren (Jeugd & Onderwijs, Gezondheid, Openbare Orde & Veiligheid, Sport, Communicatie en de coördinator Opgroeien) en diverse partners, zoals de JOGG regisseur, Buurtwerk, de adviseur Gezonde School en de kwartiermaker MDT Baas. Een eerste, gezamenlijke actie naar buiten was de startconferentie ‘Opgroeien’ die eind november is gehouden. Daar zijn we met de bovengenoemde partners, maar ook anderen vanuit bijvoorbeeld het onderwijs en de gemeenteraad het programma formeel gestart. Bij deze conferentie waren ruim 60 mensen die vol enthousiasme en verbinding uit elkaar gegaan zijn. De eerste vervolgafspraken worden al gepland.

Jaarstukken 2022

54

Overig In 2022 wordt de sociale kaart op het gebied van zorg en welzijn opgeleverd. De sociale kaart is flink doorontwikkeld en de projectinzet is verhoogd, binnen de beschikbare middelen. We zetten in op brede inbedding bij de verschillende professionals en organisaties. Daarnaast wordt er ook op een gestructureerde wijze ingezet op communicatie. Het verbetertraject dat na de zomer van 2022 is gestart werpt vruchten af. De komende maanden halen we bij professionals de meest gestelde vragen op, zodat die goed meegenomen kunnen worden in de sociale kaart. Daarna wordt er een testfase gedraaid en de kaart gelanceerd. In 2022 is er duidelijkheid over de opdracht aan de welzijnsinstellingen Samen Doen en Welzijn Vianen. De gesprekken met de welzijnsinstellingen in de zomer/najaar 2022 hebben geleid tot de het document “Welzijnswerk in Vijfheerenlanden d.d. 27 september 2022”. In dit document staan de doelen, inspanningen en ambities van het welzijnswerk voor het jaar 2023 benoemd. Op basis van dit document is door Samendoen (Bindkracht VHL is de rechtsopvolger van SamenDoen) een subsidie aangevraagd voor het jaar 2023 en door de gemeente beschikt. Hiermee is het bestuurlijk resultaat volgens afspraak uitgevoerd. Vanaf 2022 wordt er gewerkt aan het ontwikkelen van een dashboard sociaal domein.

De beschikbare tijd in opstartkwartaal vier van 2022 is gebruikt om een eerste verkenning te starten naar welke informatie waar beschikbaar is. In 2022 ontwikkelen we het Sociaal Team verder door. De eindresultaten van de werkgroepen voor de doorontwikkeling Sociaal Team zijn in het vierde kwartaal opgeleverd en besproken. De visie en werkwijze Sociaal Team waaronder de Vijfheerenlanden route, kwaliteitsplan, opleidingsplan en definitie van de cultuurafspraken zijn opgeleverd. Grip op kosten Wmo en Jeugdzorg In 2022 start de voorbereiding van het aanbestedingstraject voor Wmo Dagbesteding. In de regio moet nog worden vastgesteld of er gezamenlijk onderzoek gedaan gaat worden aan de hand van de resultaten van Nieuwegein of recreatieve activering (laagdrempelige dagbesteding, dichtbij de inwoner en vrij toegankelijk) passend kan zijn voor Vijfheerenlanden. Er is in de loop van 2022 gebleken dat er meer bestuurlijke afstemming nodig is om te kunnen starten met de verkenning en het vooronderzoek naar recreatieve activering. In 2023 wordt een bestuurlijk besluit verwacht. In 2022 en 2023 bereiden we de aanbesteding Wmo-vervoer voor (Collectief Vraagafhankelijk Vervoer), voor de periode van 2024 en verder. In 2022 is de aanbesteding sociaal recreatief Wmo-vervoer voorbereid op regionaal niveau.

Op 13 december 2022 heeft het college burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden besloten om een gecombineerde inkoop voor al het doelgroepenvervoer te houden. Dit betekent dat het leerlingen- en jeugdhulpvervoer gezamenlijk met het recreatief Wmo-vervoer ingekocht wordt. De invloed van deze veranderingen op de jaarrekening zijn nog niet waarneembaar. Het huidige financieel klimaat en de hoge inflatie hebben invloed op de prijs die uit de aanbesteding zal volgen. In 2022 zetten we in op zicht op kosten Wmo en Jeugd. De contractering en inzet van Wmo en Jeugdhulp loopt via de Regionale Backoffice Lekstroom (RBL). De inzet om meer zicht te krijgen op/in de kosten loopt door.

Jaarstukken 2022

55

Jeugdhulp: De effecten van het woonplaatsbeginsel worden duidelijk. Een verdere duiding wordt door RBL uitgevoerd. De teruglopende kosten voor Save zijn terug te voeren op de inzet die we plegen in het Sociaal Team om de complexe casuïstiek zelf op te pakken en niet meer "op te schalen" naar Save. Daarnaast zien we dat de jeugdconsulenten strakker regie voeren op de in te zetten zorg, tijdig evalueren of doelen bereikt zijn, zich minder 'onder druk' laten zetten door zorgaanbieders waardoor de hoogte en lengte van beschikkingen afneemt. Dit zorgt voor een positief effect op de kosten. De trend van kostenstijgingen die eigenlijk al is ingezet vanaf het jaar van de decentralisaties (2015) is in 2022 tot staan gebracht. Zo werken we toe naar meer zicht en meer invloed op de kosten voor de inzet van jeugdhulp. Voor een nadere analyse van het financieel resultaat op jeugdhulp verwijzen we naar de paragraaf “Wat waren de kosten”, onderaan in programmaverantwoording van het sociaal domein. Wmo: Monitoring van geïndiceerde ondersteuning en de verzilvering hiervan gebeurt wekelijks. Op deze manier kunnen we sneller handelen bij minimale verzilvering, indien mogelijk afschalen of in sommige gevallen stoppen met de ondersteuning. We voeren de regie op de ingezette ondersteuning en evalueren tijdig of doelen bereikt zijn.

We krijgen meer zicht op de kosten omdat duidelijk is dat de gemeente gaat over de hoogte en lengte van ondersteuning en niet de aanbieder. Zo werken we toe naar meer zicht op de ingezette ondersteuning en krijgen we meer invloed op de kosten van de Wmo. In het eerste kwartaal van 2023 start de extra formatie om de casusregie frequent te kunnen uitvoeren. Momenteel wordt de casusregie binnen de huidige formatie uitgevoerd, door de startende contracten zijn dat momenteel nog beperkte contactmomenten. Regionale Backoffice Lekstroom en inkoop In 2022 worden de aanbestedingstrajecten voor Jeugdhulp en individuele begeleiding Wmo afgerond. Jeugdhulp: 2022 is gebruikt om de inkoop voor te bereiden. In januari 2023 is de aanbesteding voor de jeugdhulp gepubliceerd. Contractering gaat per 1 juli 2023 in. Wmo: De gunning voor de Individuele Begeleiding Wmo was in de zomer 2022 en is definitief. Vanaf oktober 2022 zijn de nieuwe contracten van start gegaan. De begeleiding is gebaseerd op een maandtarief dat betekent 100% verzilvering bij start indicatie. Inmiddels is bekend dat 32 aanbieders gegund hebben gekregen. Niet alle aanbieders zullen RBL breed hun ondersteuning inzetten. Daarnaast is onduidelijk (op dit moment) of de dekking voor Vijfheerenlanden toereikend is.

Zorgfraude In 2022 wordt er lokaal uitvoering gegeven aan de regionale pilot aanpak zorgfraude inclusief de aanbevelingen van de Rekenkamer. De regionale Pilot Aanpak Zorgfraude heeft laten zien dat een regionaal gecoördineerde aanpak van zorgfraude werkt. Na het aflopen van de pilot in maart 2023 wordt de regionale aanpak nog verder ontwikkeld en verbeterd. Er wordt de komende twee jaar meer informatie verzameld over het kwalitatieve en kwantitatieve effect van de regionale aanpak zorgfraude. Op basis van deze extra informatie kan uiteindelijk een besluit worden genomen over de manier waarop de regionale aanpak zorgfraude definitief wordt vormgegeven.

Jaarstukken 2022

56

Cliëntervaringsonderzoek (CEO) In 2022 wordt gestart met de implementatie van het nieuwe cliëntervaringsonderzoek (CEO) voor Wmo en Jeugd, met de tool Ervaringswijzer. Het afgelopen jaar is de Ervaringswijzer ingericht om de ervaringen van de cliënten van het Sociaal Team uit te vragen op het gebied van de jeugdwet. De eerste vragenlijsten zijn het eind van het jaar verstuurd naar cliënten. Inmiddels zijn er voorbereidingen getroffen om Ervaringswijzer in te richten om de ervaringen op te halen van cliënten van het Sociaal Team op het gebied van de Wmo. Bij de gesprekken rondom de inkoop wordt de inzet van de Ervaringswijzer op regionaal gebied meegenomen. De voortgang hiervan hangt samen met de voortgang van de inkoopafspraken. Beschermd wonen (BW) De ambitie "Een Thuis Voor Iedereen" vorm te geven door woonvormen voor aandachtsgroepen te realiseren. Er lopen op dit moment diverse initiatieven in verschillende stadia van het proces. Geen van de initiatieven is de onderzoeksfase voorbij en is dus al daadwerkelijk van start gegaan met de bouw. Beschikbare capaciteit en de, zich uitbreidende, taakstelling voor specifieke aandachtsgroepen (vluchtelingen, arbeidsmigranten en uitstroom uit de zorg) bemoeilijkt de beleidsvorming en uitvoering. In 2022 treffen we de voorbereiding voor de doordecentralisatie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Dit gaat in per 1 januari 2023.

Er zijn afrondende gesprekken gevoerd over de samenwerkingsafspraken in de U16 en Lekstroomregio. De financiële consequenties worden in beeld gebracht en een en ander is vastgelegd in stukken en een samenwerkingsovereenkomst. De planning is dat deze stukken in 2023 in het college komen en vervolgens naar de gemeenteraad kunnen voor besluitvorming. Huiselijk geweld en kindermishandeling Opstellen plan van aanpak (preventie) huiselijk geweld en kindermishandeling, onderdeel integraal beleidsplan sociaal domein. Begin december 2022 is het regionale plan van aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling vastgesteld door het college. Op basis daarvan wordt in 2023 een lokaal plan van aanpak opgesteld. De gemeenteraad wordt om een zienswijze gevraagd via de agendacommissie. Inburgering Ieder half jaar realiseren we de halfjaarlijkse taakstelling voor de huisvesting van statushouders. De taakstelling voor de huisvesting van statushouders voor het jaar 2022 was 80 personen. Daarnaast was er door het Rijk een bestuurlijke afspraak met gemeenten gemaakt om te streven naar het opbouwen van een voorsprong in de huisvesting, In het geval van onze gemeente 21 personen. Een enorme opgave in tijden van woningschaarste en afnemende doorstroom in de sociale huursector door de economische omstandigheden.

Het is onze gemeente - samen met de woningcorporaties - helaas niet gelukt om deze opgave te voltooien. Er zijn in 2022 64 statushouders geplaatst (peildatum 19 december 2022).

Jaarstukken 2022

57

Gedurende het jaar zijn er voortdurend inspanningen gedaan om de taakstelling voor 2022 te behalen, zowel op ambtelijk als op bestuurlijk niveau. De druk vanuit het Rijk op de huisvesting van statushouders was dit jaar ook groot. Medio 2022 kregen gemeenten de opdracht om in een tijdsbestek van 6 weken een inhaalslag te maken in de huisvesting van statushouders, om zo de druk op de asielzoekerscentra te verminderen. Na bestuurlijke interventie heeft dit geresulteerd in de beschikbaarstelling van 14 woningen door onze woningcorporaties in kort tijdbestek. Daarmee kon weliswaar een inhaalslag worden gemaakt in de huisvesting, maar het was uiteindelijk onvoldoende om de taakstelling te behalen. Hoopvol voor de toekomst is dat er nog meer dan 50 nareizigers worden verwacht bij de huidige gehuisveste statushouders (mits de nareis wordt vergund door de IND). Deze nareizigers kunnen vrijwel allemaal worden gehuisvest in de woning van hun gezinslid (de aanvrager van de gezinshereniging). Hiermee kan de achterstand in onze taakstelling 2022 worden weggewerkt. Vanaf 1 januari 2022 voert de gemeente de regie over de inburgeringstrajecten op basis van maatwerk. Op 1 januari 2022 is een nieuw inburgeringsstelsel in werking getreden. In dit nieuwe stelsel voert de gemeente de regie over de inburgering van statushouders die een verblijfsvergunning hebben gekregen op of na 1 januari 2022.

In het eerste halfjaar 2022 werden in onze gemeente voornamelijk nog statushouders gekoppeld die een verblijfsvergunning hadden gekregen vóór 1 januari 2022. Pas de laatste maanden zijn er voornamelijk statushouders gehuisvest die vallen onder de nieuwe Wet Inburgering en is er dus praktijkervaring opgedaan. En deze praktijkervaring leert ons dat er op een aantal vlakken nog wat verbeterslagen gemaakt moesten worden of aanpassingen nodig waren. Hetzij bij onze eigen uitvoerende organisaties AVRES, VluchtelingenWerk en taalaanbieder IVIO, hetzij bij externe partners als COA en DUO. In 2023 volgt de evaluatie van het eerste jaar werken onder de nieuwe Wet inburgering. Arbeidsmarktregio: onderzoek naar de vorming van een nieuwe arbeidsmarktregio Op 16 juli 2020 heeft de gemeenteraad besloten dat Vijfheerenlanden voor drie jaar aansluit bij de arbeidsmarktregio Gorinchem. In die drie jaar onderzoekt Vijfheerenlanden de haalbaarheid om een nieuwe arbeidsmarktregio te vormen. De gemeenteraad heeft op 13 december 2022 kennisgenomen van de evaluatie verkenning verbreding arbeidsmarktregio. De gemeenteraad heeft toen ingestemd met de beëindiging van de verkenning en continuering van het lidmaatschap bij de arbeidsmarktregio Gorinchem. Laaggeletterdheid In 2022 wordt voor de eerste keer de effectmeting laaggeletterdheid uitgevoerd.

In het najaar 2022 is - via de alternatieve monitor - de eerste impactmeting van het cursusaanbod basisvaardigheden voor de arbeidsmarktregio Gorinchem uitgekomen. De uitkomsten zijn redelijk vergelijkbaar met de landelijke benchmark. Al moet wel de kanttekening worden gemaakt dat de onderzoeksgroep klein was, waardoor de impactmeting wetenschappelijk als een tendens kwalificeert. Met ingang van het jaar 2023 zet het CBS de landelijke monitor volledig op. Daarmee vervalt de alternatieve monitor, waarvan in 2022 gebruik werd gemaakt. Daarnaast is met de Taalhuizen in de arbeidsmarktregio afgesproken dat zij vanaf 2023 zorgen voor een impactmeting vanuit hun eigen registratie- en impactsysteem.

Jaarstukken 2022

58

Inclusieve samenleving In 2022 stellen we een plan van aanpak op om te voldoen aan het VN-verdrag handicap. Dit verdrag versterkt de positie van mensen met een beperking. In het najaar 2022 zijn diverse inwonersbijeenkomsten gehouden waar inwoners met een beperking, zorgverleners, mantelzorgers, vrijwilligers en andere betrokkenen hun ervaringen konden delen. De input van deze bijeenkomsten en diverse interviews is de basis onder het plan dat in 2023 aan de gemeenteraad gepresenteerd wordt. Ook wordt er een quickscan openbare ruimte uitgevoerd om de toegankelijkheid van onze gemeente te toetsen. Programma Wijk- en Dorpsgericht werken De organisatie doorontwikkelen naar een samenlevingsgerichte werkmethode. De organisatie vaardigheden meegeven waardoor ze op een open en heldere manier communiceren en samenwerken met onze inwoners. Inwonersinitiatieven in onze dorpen en wijken ondersteunen en stimuleren. Het programma wijk- en dorpsgericht werken is herbevestigd in het coalitieakkoord onder de noemer De Inwoners Centraal. De bestuurlijke ambitie is tijdens het minifestival: Zo Doen Wij Dat! op 19 september 2022 stevig neergezet en vindt zijn vervolg in de komende jaren. Een aantal projecten, met een stevige participatieopgave, is in 2022 opgestart.

Dat zijn de eerste dorps(woon)visies, het onderzoek naar een multifunctionele accommodatie in Hagestein en de huisvesting van speciale doelgroepen. Daarnaast is er geïnvesteerd in de (gespreks)vaardigheden van de organisatie, participatieprocessen en onderzoeken we aanvullende vormen van participatie die onze samenwerkingen met de inwoners bevorderen.

Wat hebben we niet gedaan? Meedoen In 2022 voldoen we aan de voorwaarden om Dementie vriendelijke gemeente te zijn. Er moet nog een aantal trainingen door Alzheimer Lekstroom worden gegeven aan een aantal teams van de gemeente. In 2022 is dit nog niet gelukt. Het beoogde resultaat om in 2022 te voldoen aan de voorwaarden om Dementie vriendelijke gemeente te worden willen wij anders benaderen. De onderdelen uit de Dementiescan van Alzheimer Lekstroom waarop een gemeente wordt beoordeeld om het stempel dementievriendelijk te krijgen is nu een momentopname. Dementie wordt een steeds grotere opgave. Het is daarom van belang om deze onderdelen van de scan in te bedden in een breder, duurzaam beleid. We werken het thema dementie verder uit. Hier wordt het onderzoek naar zinvolle dagbesteding bij dementie ook in meegenomen. In 2022 doen we onderzoek naar zinvolle dagbesteding bij dementie. Een aantal gemeenten is al met dit onderwerp aan de slag gegaan. Wij kijken mee hoe zij dit oppakken en leren van hun ervaringen. Alzheimer Nederland heeft een grote monitor gehouden naar de behoeften mensen met dementie en hun naasten. Voor de dagbesteding komt een nieuwe aanbesteding in 2023. Daarbij kijken we naar een nieuwe, laagdrempelige vorm, de zogenaamde ‘recreatieve dagbesteding’ waar mensen zonder indicatie heen kunnen.

We willen de ‘zinvolle dagbesteding bij dementie’ samen laten vallen met deze aanbesteding. De opgedane kennis nemen we mee bij de verdere uitwerking in een breder duurzaam beleid rondom dementie (ook vermeld bij het resultaat “Dementievriendelijke gemeente”). De éénmalige subsidie van het Ministerie

Jaarstukken 2022

59

van VWS van 50 wordt overgeheveld naar 2023. Dit budget wordt ingezet voor de verdere begeleiding van de projectadviseur van VWS, communicatie rondom dementie en organisatie van bijeenkomsten. Inclusieve samenleving De samenwerking met Art. 1 Midden-Nederland antidiscriminatievoorziening wordt geïntensiveerd. Art.1 Midden-Nederland (MN) heeft in 2022 de basisdiensten, de taken uit de Wet Gemeentelijke Antidiscriminatie voorzieningen 2009 (WGA), voor de gemeente uitgevoerd. Omdat het Rijk de middelen voor discriminatiebestrijding heeft verhoogd werd met Art.1 MN een aanvullend maatwerkpakket afgesproken. Door onvoldoende capaciteit werd het maatwerkpakket in 2022 niet uitgevoerd. Over de nieuwe prioritering van taken in 2022, die door de opvang van Oekraïense vluchtelingen noodzakelijk was, is de gemeenteraad via een raadsinformatiebrief geïnformeerd.

Wat waren de kosten ? PROGRAMMA: 6 Bedragen x € 1.000

Werkelijk 2021

Begroting 2022 (primair)

Begroting 2022 (na wijziging)

Werkelijk 2022

Verschil 2022

Lasten Baten Saldo

63.056 -15.537 47.519

61.269 -12.618 48.650

75.097 -16.650 58.447

72.532 -15.941 56.591

2.565 V 708 N 1.856 V

Toevoeging reserves Onttrekking reserves Totaal reserves

1.091 -3.118 -2.027

0 -995 -995

1.652 -2.831 -1.179

2.872 -2.704 -168

1.220 N 126 N 1.346 N

Resultaat

45.492

47.655

57.269

56.759

510 V

De afgelopen jaren was er in Vijfheerenlanden met name op de door het Rijk naar gemeenten gedecentraliseerde taken in het sociaal domein, sprake van nadelen. In 2021 is voor begrotingsjaar 2022 een nieuwe basisbegroting voor het sociaal domein opgesteld waarin de directe koppeling met de rijksinkomsten is losgelaten. We houden wel scherp in de gaten of extra rijksinkomsten een relatie hebben met extra taken die we als gemeente in het sociaal domein uitvoeren. Vanuit het oogpunt van grip op kosten is de begroting opgesteld op basis van de te verwachten kosten bij uitvoering van de wettelijke taken en het huidige gemeentelijke beleid. Tegelijkertijd is met een nieuwe manier van indiceren en zelf uitvoeren van taken die voorheen (duurder) werden ingekocht geprobeerd de kosten te verlagen. In 2022 lijkt hiermee de trend van overschrijdingen gekeerd te zijn. Op de Wmo is dit effect ook al zichtbaar als een voordeel in deze jaarrekening. Voor Jeugd wordt nog een relatief beperkt nadeel gepresenteerd. Dit komt echter doordat de enorme kostenontwikkeling in 2020 en 2021 bewust niet volledig is bijgeplust in de gemeentebegroting. Er is dus een nadeel ten opzichte van de bijgestelde begroting 2022, maar ten opzichte van het kostenniveau 2021 plus inflatie 2022, is er sprake van een daling van de kosten met ongeveer 300.

Verder hebben we ook in het sociaal domein te maken met forse kostenstijgingen als gevolg van inflatie en nieuwe afspraken rondom inkoop van zorg(trajecten). In 2023 moet blijken voor welk deel van de grote kostenstijgingen wij gecompenseerd worden, welk deel wij door een andere manier van werken zelf kunnen opvangen en voor welk

Jaarstukken 2022

60

deel eventueel de begroting nog moet worden bijgesteld. Tegen deze achtergrond moeten de onderstaande toelichtingen dan ook worden bezien. Het voorgaande resultaat ten opzichte van de begroting 2022 (na wijziging) op programma sociaal domein van 510 V (na verwerking van de storting in de reserve sociaal domein) wordt op hoofdlijnen verklaard door de volgende oorzaken: Wmo (1.854 V): het voordeel op de Wmo is vooral ontstaan door een onderbesteding op de huishoudelijke ondersteuning en begeleiding. De onderbesteding is ontstaan doordat de verzilvering door zorgaanbieders van de afgegeven indicaties achterblijft. Een tweede reden voor het overschot zit in lagere kosten voor de vervoersvoorzieningen. De lagere kosten zijn veroorzaakt door een te hoge inschatting van de vervoersbezetting. Deze is inmiddels voor 2023 bijgesteld maar leidt in 2022 dus nog wel tot een (incidenteel) voordeel. Tenslotte laten ook de kosten voor woningaanpassingen, rolstoelen en overige hulpmiddelen een incidenteel voordeel zien. Dit onderdeel is lastig te voorspellen, omdat we afhankelijk zijn van het aantal aanvragen en de kosten die daarmee gemoeid zijn. Het aantal aanvragen voor (dure) woningaanpassingen was in 2022 lager dan in voorgaande jaren en de kosten kwamen daardoor lager uit.

Opvang vluchtelingen (1.445 V): Binnen programma 6 worden de kosten voor opvang, huisvesting en begeleiding van vluchtelingen en huisvesting van vergunninghouders geboekt. De diverse projecten worden bekostigd vanuit verschillende (Rijks)bijdragen. Zo zijn de opvang, huisvesting en begeleiding van (extra) vergunninghouders en de crisisnoodopvanglocatie in Lexmond neutraal in deze jaarrekening verwerkt. Het saldo op dit product wordt volledig veroorzaakt door een positief saldo op de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. Onderdeel van dit positieve saldo zijn het bedrag van € 500.000 dat de raad bij de 1e bestuursrapportage 2022 beschikbaar heeft gesteld en de doorbelasting voor ambtelijke inzet op dit project (€ 726.000). De ambtelijke inzet drukt op de personeelsbegroting (programma 0), maar de opbrengst is vanwege de rapportageverplichting aan het Rijk op programma 6 geboekt. Gecorrigeerd voor deze twee effecten is het resultaat op de opvang van vluchtelingen en vergunninghouders € 219.000 voordelig. Jeugd (431 N):In tegenstelling tot de Wmo is bij de taken die wij uitvoeren in het kader van de Jeugdwet sprake van een nadeel ten opzichte van de gemeentebegroting. Zoals hiervoor al is aangegeven betreft het wel een daling van de kosten ten opzichte van 2021 vermeerderd met loon- en prijsontwikkeling (2,7%).

Bij ongewijzigd beleid zouden de kosten in 2022 zijn uitgekomen op € 16,4 miljoen. Uit de laatste rapportage van RBL blijkt dat de kosten zijn uitgekomen op € 16,1 miljoen. Dit is inclusief 2,7% inflatie. Dat is meer dan waar in de tweede tussentijdse rapportage (en dus ook in onze 2e bestuursrapportage) op was gerekend. De prognose van de kosten over heel 2022 lieten in eerdere rapportages van de RBL een lager niveau zien; een nieuwe manier van indiceren en de introductie van het woonplaatsbeginsel leek in 2022 al z'n vruchten af te werpen. Op dit moment wordt samen met RBL bekeken waar de kostenstijging met name door veroorzaakt worden en hoe we naar betrouwbare en realistische prognoses toe kunnen werken. Het nadeel op jeugd had lager kunnen uitpakken, maar in 2022 heeft de GGD regio Utrecht (GGDrU) besloten te stoppen met het ontwikkelen van GGiD (digitaal dossier voor de jeugdgezondheidszorg). De bijdrage in de kosten die tot het moment van stoppen zijn gemaakt zijn door Vijfheerenlanden ineens betaald en onderdeel van het resultaat 2022. Gecorrigeerd voor deze effecten is dus te zien dat de trend van kostenstijgingen die eigenlijk al is ingezet vanaf het jaar van de decentralisaties (2015)

Jaarstukken 2022

61

in 2022 tot staan is gebracht. Er is weliswaar sprake een nadeel ten opzichte van de begroting, maar de kosten liggen voor het eerst lager dan het jaar ervoor en dat is met inbegrip van de loon- en prijsontwikkeling van 2,7%. Of dit ook in 2023 gaat lukken is nog maar de vraag, want de grote inflatieklap moet op dit onderdeel nog komen. Een groot deel van de afspraken met aanbieders wordt in 2023 herzien en dan wordt het effect van hogere (cao-)lonen zichtbaar. Sociaal cultureel werk/algemeen maatschappelijk werk (432 V): Voor 2022 heeft de gemeenteraad een bedrag van 714 beschikbaar gesteld voor projecten die laagdrempelige en directe hulp en ondersteuning bieden. Deze preventie projecten (23 stuks) zijn veelal uit incidentele middelen betaald. Nu ligt de vraag voor of en hoe we deze projecten gaan financieren terwijl er structureel geen extra middelen voor het sociaal domein beschikbaar zijn. Om een transparante afweging te maken die tegelijkertijd uitdaagt om over andere manieren van financiering na te denken is een afwegingskader opgesteld. Met behulp van het afwegingskader hebben we de inhoudelijke overwegingen om een project al of niet voort te zetten getoetst en verkennen we de mogelijkheden voor structurele financiering. Door deze afweging in 2022 toe te passen is er 168 minder besteed dan begroot (168 V).

Ook het begroot bedrag voor de sociale kaart en VN-inclusie is 33 lager uitgevallen dan geraamd (33 V). Tenslotte hebben we het in de 2e bestuursrapportage 2022 beschikbaar gestelde coronabudget voor welzijnsinstellingen niet volledig hoeven inzetten. Participatie (1.615 N): Het tekort op het budget participatie is te verklaren door een combinatie van het minimabeleid en (het niet door het Rijk gecompenseerde deel van) de energietoeslagen die in 2022 aan onze inwoners zijn uitbetaald. Het tekort door de hogere uitgaven van het minimabeleid wordt veroorzaakt doordat er meer mensen worden bereikt dan in 2021 werd verwacht. Dat komt door het hogere bereik van de minimaregelingen, in het bijzonder door de ophoging van de draagkrachtgrens naar 130% in 2022. Het tekort op de uitbetaling van de energietoeslag wordt verklaard, doordat de gemeente Vijfheerenlanden een ruimhartiger beleid hanteert dan waarvoor we door de rijksoverheid worden gecompenseerd. Dat komt met name doordat wij de energietoeslag op een draagkrachtgrens van 130% uitvoeren, in lijn met de rest van ons minimabeleid. Het kabinet heeft het verzoek van de Tweede Kamer om de regeling op 130% uit te voeren naast zich neergelegd. Het Rijk compenseert gemeenten daarom voor de uitvoering van deze regeling tot een draagkrachtgrens van 120%.

De raad is de afgelopen periode geïnformeerd over de diverse bedragen die aan onze inwoners zijn uitgekeerd in de vorm van energietoeslagen en deze zijn voor een belangrijk deel gedekt uit de reserve sociaal domein. De laatste tranche is door het Rijk naar voren gehaald en door Avres in december 2022 aan onze inwoners uitgekeerd. Deze laatste tranche veroorzaakt nu het nadeel op het product participatie; hier staat echter een voordeel op programma 0 tegenover, omdat de ontvangst van de Rijksmiddelen nog in december heeft plaatsgevonden. Gecorrigeerd voor deze ontvangst van 979 V op programma 0 is het resultaat op het product Participatie over heel 2023 nog 636 N. Zoals hiervoor is vermeld, betreft dit een combinatie van een hoger beroep op minimabeleid en het niet gecompenseerde deel van de door ons uitgekeerde energietoeslagen. Inwonersinitiatieven (153 V): In 2022 zijn er meer inwonersinitiatieven ontplooid dan in 2021. De reden hiervoor is dat er na de coronaperiode weer meer activiteiten konden worden ontplooid en de door de raad bevestigde verbreding van de mogelijkheden om het budget inwonersinitiatieven in te zetten. Hierbij gaat het om projecten of wensen vanuit de wijk waar de gemeente aan zet is om de leefbaarheid te bevorderen en initiatieven op het gebied van kunst en cultuur. In 2022 was er desondanks nog sprake van een overschot (153 V).

Omdat de reserve Inwonersinitiatieven bij de vaststelling van de jaarrekening 2021 al is gevuld tot het door de raad vastgestelde maximum van € 500.000 wordt dit voordeel niet gestort in de reserve.

Jaarstukken 2022

62

Storting reserve sociaal domein (1.220 N): In Vijfheerenlanden is het al sinds de fusie de (door de raad bevestigde) gewoonte, om tekorten en overschotten binnen het sociaal domein te verrekenen met de reserve sociaal domein. Ook dit jaar is dit gebeurd en de (per saldo) storting van 1.220 is op dit programma verwerkt als een last (niet geraamde storting in de reserve). Het bedrag van 1.220 is als volgt opgebouwd: Voordeel op wmo

1.854 storting in reserve

Nadeel op jeugd

-430 onttrekking aan reserve

Voordeel op soc. maatschappelijk werk

432 storting in reserve

Nadeel op participatie

-636 onttrekking aan reserve (1.615 N en 979 V op prog.0)

TOTAAL (V)

1.220 per saldo storting in reserve sociaal domein

De voorgaande posten leiden samen met enkele kleinere nadelen (108 N) tot het hiervoor genoemde resultaat op dit programma van 510 V.

Jaarstukken 2022

63

Programma 7: Volksgezondheid, milieu en duurzaamheid Visuele weergave

Wat hebben we bereikt? Het bevorderen en in stand houden van een gezonde leefstijl en een gezonde sociale/fysieke leefomgeving We zijn gestart met de implementatie van het gezondheidsbeleid. Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG), Opgroeien in een kansrijke Omgeving (OKO) en Gezonde School Aanpak zijn opgestart. We hebben gezondheid geborgd in de Omgevingsvisie (zie programma 8). Het hitteplan is afgerond. De crisisdienstverlening heeft in 2022 ruim 200 werkzoekenden ondersteund. De arbeidsmarktregio heeft zich ingezet voor WIJIJ, SitY (ontwikkeling van technisch cursusaanbod) en anderstaligen in de zorg. Het jongerenloket heeft zich ingezet voor een sluitende aanpak voor jongeren op het gebied van werk en opleiding, ondersteund door de jongerencoach. Er is geïnventariseerd welke stresstesten er zijn op het gebied van wateroverlast en welke stresstesten nog moeten worden uitgevoerd. We participeren binnen het Platform Schone Lucht (initiatief van de provincie Utrecht). Vijfheerenlanden is een duurzame gemeente In de afgelopen periode zijn projecten en taken geïnitieerd, opgezet en ondersteund om duurzaamheid in de organisatie en gemeente te bewerkstelligen en te bevorderen. Dit is gedaan vanuit diverse pijlers (Circulair & Schoon, Klimaatadaptief & Biodivers en Energie & Verantwoord) uit het samenhangend duurzaamheidsbeleid.

De volgende fase vraagt om meer structuur en samenhang met regionale en landelijke doelstellingen. Dit wordt de komende periode vormgegeven in een uitgewerkt programmaplan Duurzaamheid.

Jaarstukken 2022

64

Energie en Verantwoord De gemeente Vijfheerenlanden maakt onderdeel uit van de RES U16 en levert in die hoedanigheid een bijdrage van 0,072 TWh duurzame energieopwek. Voor de kernen Everdingen en industrieterrein De Biezen en De Hagen is samen met de initiatiefnemers vanuit beide gebieden gestart met onderzoeken en Wijk Uitvoeringsplannen (WUP) om te komen tot een gasloos gebied. De SISA-verantwoording van de Regelingen reductie Energieverbruik (RRE) is ingediend. De regionale energiestrategie 2.0 (RES 2.0) is opgesteld. Het Beleidskader energietransitie (BET) is opgeleverd en geamendeerd vastgesteld. Klimaatrobuust en Biodivers Vanuit het programma duurzaamheid zijn diverse acties en campagnes opgestart en ondersteund. Als voorbeeld wordt genoemd dat er een kilometer aan natuurvriendelijke oevers is aangelegd in 2022. De onderwerpen klimaatrobuust & biodivers en de compensatie van CO2 uitstoot worden opgenomen en uitgewerkt in het definitieve programmaplan duurzaamheid dat in 2023 wordt voorgelegd aan het college. Circulariteit en Schoon Vanuit de zwerfafval-susbsidie van Waardlanden zijn de ‘zwerfafval-prikset’ beschikbaar gesteld aan vrijwilligers en is de DoneerRing in het centrum van Leerdam geïntroduceerd (bezoekers van het centrum kunnen hierin lege statiegeldflesjes deponeren). In 2022 is duidelijk geworden dat ons zwerfafval het gewenste kwaliteitsniveau B scoort.

Het grootste deel van het afvalinzamelsysteem is in 2022 geharmoniseerd. Bijna alle ondergrondse containerlocaties in het gebied van voormalig gemeente Vianen zijn vastgesteld en de meeste containers zijn geplaatst. De huurovereenkomsten voor beide milieustraten zijn ondertekend.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Volksgezondheid In de periode 2022-2027 voeren we het lokaal gezondheidsbeleid "Op weg naar een positieve gezondheid in een gezonde leefomgeving" uit. In 2022 is gestart met de implementatie van het gezondheidsbeleid. Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG), Opgroeien in een kansrijke Omgeving (OKO) en Gezonde School Aanpak zijn opgestart. Vanuit het gezondheidsbeleid is het initiatief genomen om vanuit de verschillende preventieprogramma's die zich richten op het welbevinden van onze kinderen en jeugd te gaan samenwerken. In november 2022 heeft een goed bezochte startbijeenkomst plaats gevonden. In 2023 wordt dit voortgezet. Programma's die vallen onder deze samenwerking zijn: JOGG, OKO, Gezonde School Aanpak, Onderwijs Achterstanden beleid (OAb), Opgroeien in de gemeente Vijfheerenlanden en Kansrijke Start. Er is ingezet op positieve gezondheid als paraplu. We hebben gezondheid geborgd in de Omgevingsvisie, drie van de tien doelstellingen hebben betrekking op gezondheid. Het hitteplan is afgerond. Ook in de fysieke leefomgeving is steeds meer aandacht voor gezondheid, zoals bij herinrichting van Het Grote Geusplein in Vianen. In 2023 zetten we de implementatie verder voort en is er meer aandacht voor het lokaal preventieakkoord, valpreventie, eenzaamheid en mentaal welbevinden.

Jaarstukken 2022

65

In 2022 is het programmaplan duurzaamheid opgesteld van de programmaopdracht en drie thema's: energietransitie, klimaatadaptatie en de circulaire economie. Met het programmaplan geven we vorm aan de opdracht ‘Duurzaamheid concreter en tastbaarder, ondersteund door de 17 SDG’s’. De basis voor het programmaplan Duurzaamheid is in 2022 gelegd maar nog niet vastgesteld. Nadere invulling van het programma volgt in 2023. Ondanks dat de programmasturing nog niet is geïmplementeerd is wel invulling gegeven aan de beleidsontwikkeling en -implementatie op de genoemde pijlers. Gezonde leefstijl/leefomgeving De stresstesten moeten in de hele gemeente Vijfheerenlanden uitgevoerd worden. Wateroverlast en gevolgenbeperking/riolering. Voor de gehele gemeente Vijfheerenlanden moeten stresstesten worden uitgevoerd. De planning hiervoor was 2022, maar de formatie was lange tijd niet toereikend om dit op te pakken. In de tweede helft van 2022 is geïnventariseerd welke stresstesten er zijn, hoe up-to-date deze zijn en welke stresstesten nog moeten worden uitgevoerd. In 2023 wordt de uitvraag gedaan. De verwachting is dat de testen in 2023 zijn uitgevoerd. Een goed functionerende arbeidsmarkt, streven naar 0 mensen in de bijstand. De crisisdienstverlening (RMT AV werkt door) heeft in 2022 meer dan 200 werkzoekenden ondersteund.

Door gezamenlijke inzet vanuit Avres, vakbonden, scholen, UWV en werkgevers krijgen werkzoekenden een compleet aanbod dat uit ontschotte middelen kan worden betaald. Met de DOE agenda heeft de arbeidsmarktregio zich ingezet voor WIJIJ, SitY (ontwikkeling van technisch cursusaanbod) en anderstaligen in de zorg. Het jongerenloket heeft zich ingezet voor een sluitende aanpak voor jongeren op het gebied van werk en opleiding, ondersteund door de jongerencoach die hen helpt bij hun financiële situatie. In 2022 wordt een lokaal hitteplan opgesteld. Het lokaal hitteplan richt zich op het beter functioneren van organisaties tijdens perioden van hitte en het aanpassen van de fysieke leefomgeving in perioden van hitte. Het opstellen van het lokaal hitteplan is onderdeel van het programma duurzaamheid. Het lokaal hitteplan is in concept gereed. In samenspraak met het sociaal domein wordt het hitteplan gereed gemaakt voor besluitvorming in 2023. In de periode 2017-2022 wordt in Leerdam-West (Achter de Pijp) gewerkt aan de herstructurering (sloop/nieuwbouw) van 105 sociale huurwoningen door KleurrijkWonen en de aanpak van de complete openbare ruimte. In 2022 is gewerkt aan de afronding van het meerjarige project Achter de Pijp in Leerdam-West. Het project loopt in 2023 nog door. In de loop van 2023 wordt gewerkt aan een inhoudelijke en financiële evaluatie van dit project.

Deze evaluatie wordt de gemeenteraad aangeboden in een Raadsinformatiebrief. Omgevingsdienst regio Utrecht (ODRU) Regie ODRU: invulling van de eigenaars- en opdrachtgeversrol met als resultaat: 1) de uitvoering van gemandateerde taken volgens geldende voorschriften en afspraken; 2) borgen en monitoren P&C cyclus en (bestuurlijke) inbedding in Vijfheerenlanden. Bij het opstellen van de begroting 2022 was de verwachting dat de Omgevingswet in 2022 in werking zou treden. Dat is niet gebeurd (zoals het er nu naar uit ziet, wordt dat 1 januari 2024). Er is wel doorgewerkt aan de voorbereiding van de invoering, bijvoorbeeld als het gaat om de bodemtaken die van de provincie naar de gemeente overkomen en bij de ODRU worden ondergebracht.

Jaarstukken 2022

66

In 2022 is de regionale (provinciebrede) Uitvoerings- & Handhavingsstrategie (U&Hstrategie) door alle partijen vastgesteld, ook door Vijfheerenlanden. Net als voorgaande jaren was het aantal meldingen op basis van artikel 8.40 van de Wet milieubeheer hoger dan verwacht. Dit lijkt structureel te zijn. In totaal zijn er in 2022 615 vergunningen, adviezen, meldingen en besluiten door de ODRU afgehandeld. Wat toezicht betreft: het programmatisch toezicht is volgens plan uitgevoerd. Er is een kleine overschrijding van 2%. Wel zijn er wederom meer uren nodig geweest voor toezicht&handhaving sloop/asbest. Opvallend is verder het toegenomen aantal uren voor strafrecht: er is zeven keer een proces-verbaal opgemaakt, er zijn drie bestuurlijke strafbeschikkingen afgegeven en er is een strafrechtelijke waarschuwing geregistreerd. Schone lucht Wij leveren onze bijdrage aan het realiseren van de landelijke doelstellingen om de luchtkwaliteit te verbeteren zoals vastgelegd in het Schone Lucht Akkoord. We geven hieraan invulling door actieve deelname in de ‘Uitvoeringsagenda gezonde lucht regio Utrecht 2018 - 2020 en verder’. We vertalen deze uitvoeringsagenda naar gemeentelijk niveau en benoemen maatregelen en projecten. Op provinciaal en rijksniveau worden resultaten gemonitord. De gemeente moet hiervoor input leveren.

Vanuit de gemaakte keuze in de kadernota 2022 voor het combinatieperspectief, is het Schone Lucht Akkoord niet ondertekend door de gemeente Vijfheerenlanden. Wel participeren we binnen het Platform Schone Lucht (initiatief van de provincie Utrecht). Waar mogelijk en noodzakelijk voeren we activiteiten vanuit de herijkte ‘Uitvoeringsagenda gezonde lucht regio Utrecht 2018-2023 en verder’ uit. Zo zijn we bijvoorbeeld aangesloten bij bijvoorbeeld de campagne Houtstook die in de wintermaanden loopt. Energie en Verantwoord inkopen Opstellen van een Regionale Energie Strategie (RES) U16: visie en ambities Regio U16. De gemeente Vijfheerenlanden maakt onderdeel uit van de RES U16 en levert in die hoedanigheid een duidelijke bijdrage aan de visie en ambitie van de RES regio. Ondanks dat er nog vele stappen volgen, zeker gezien in het licht van berichtgeving dat de nationale en internationale klimaatdoelstellingen niet worden behaald, is de ambitie van RES regio helder, te weten 1,8 TWh duurzame opwek in 2030. Steeds opnieuw gaat het daarbij om de complexe afweging tussen de noodzaak van duurzame elektrische energie opwek, de draagkracht van het gebied en het draagvlak in de samenleving. De bijdrage van de gemeente Vijfheerenlanden is 0,072 TWh en wordt gebalanceerd neergezet met wind en zon.

Omdat niet vanuit alle gemeenten een bijdrage met een goede balans tussen wind en zon wordt geleverd, heeft de provincie verzocht om meer wind aan het bod toe te voegen. De provincie acht het om die reden ook gepast om een eigen plan MER uit te laten voeren voor de gehele provincie in 2023. In 2022 is de beleidsmatige basis en de strategie bepaald voor de invulling van het RES bod van Vijfheerenlanden in samenhang met het Beleidskader energietransitie (BET). Vaststelling volgt in 2023.

Jaarstukken 2022

67

Warmteplannen voor wijken en kernen (de zogenaamde Wijk Uitvoerings Plannen (WUP)) De vastgestelde Transitievisie Warmte uit december 2021 geeft aan dat onze plattelandsgemeente niet geschikt lijkt voor grootschalige warmtenetten. Daarom wordt tot aan 2030 - voor twee gebieden via een WUP - ingezet om samen met initiatiefnemers te komen tot een mogelijke oplossing om van het gas af te gaan. De twee gebieden zijn Everdingen en de industrieterreinen De Biezen en De Hagen. Met de initiatiefnemers van Everdingen – via Energie coöperatie Huijbertstroom – geven we samen vorm aan onderzoeken en een WUP om via benutting van warmte uit de Lek deze wijk/dorp gasloos te maken in 2030. Met de initiatiefnemers vanuit industrieterreinen De Biezen, De Hagen en de BIZ (Bedrijven InvesteringsZone Vianen) wordt samen met de ondernemers onderzocht hoe dit gebied gasloos gemaakt kan worden. Dat geldt dan als equivalent voor een woonwijk, zie de Transitievisie Warmte. Voor beiden WUP’s geldt dat de projecten diverse subsidies aanvragen en ook al hebben toegewezen gekregen. Vormgeven pilot klimaat neutrale wijk of dorp. Als pilot klimaatneutrale wijk wordt verwezen naar het bovenstaande van de Energie coöperatie Huijbertstroom. Regelingen reductie Energieverbruik (RRE). De SISA-verantwoording is half juli ingediend.

We zijn nu in afwachting van goedkeuring van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Na het vaststellen van de regionale energiestrategie (RES 1.0 U16) op 30 september 2021, dient - volgens de rijksoverheid - de RES 2.0 opgesteld te worden en medio 2023 opgeleverd te worden aan het Nationaal programma RES (NPRES). Vanwege het karakter van het document is bestuurlijk afgesproken dat er in 2023 een monitoring van de stand van zaken van de RES U16 wordt opgesteld en dat die wordt aangeboden aan de gemeenteraad. Opstellen van een beleidskader energietransitie. Het Beleidskader energietransitie (BET) is opgeleverd en geamendeerd vastgesteld. Vanwege het dynamisch karakter worden er met enige regelmaat aanvullingen opgenomen. Voor 2023 staat een aanvulling voor kleine windturbines en grondgebonden zonnepanelen op het programma. We voldoen aan de Klimaatwet en voeren de afspraken vanuit het Klimaatakkoord en het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie uit (Bestuursakkoord Klimaatadaptatie). Dit onderdeel wordt opgenomen en uitgewerkt in het definitieve programmaplan Betreffende RES U16 1. Plan MER (Milieu Effect Rapportage) 14 zoekgebieden wind. 2. Participatieve waarde evaluatie zoekgebieden wind. 3. Visualisering potentiële invulling zoekgebieden wind. 4. Beleidskader Energietransitie. 5.

Zon op dak versnellingsprogramma Vanwege een fout in het plan MER 14 zoekgebieden wind, diende dit te worden hersteld. Tevens is hierbij een ander adviesbureau betrokken voor een collegiale toetsing. De andere rapportages waren reeds in definitieve vorm opgesteld. Het betreft de participatieve waarde evaluatie zoekgebieden wind, de visualisering potentiële invulling zoekgebieden wind (via het VHL-plein van 6 oktober 2022), het Beleidskader Energietransitie en deze is inmiddels aangepast en aangevuld en tenslotte het Versnellingsprogramma Zon op dak.

Jaarstukken 2022

68

Klimaatrobuust en Biodivers Klimaatbestendig is ontwerpprincipe bij ruimtelijke ontwikkelingen. Dit onderdeel wordt verder opgenomen en uitgewerkt in het definitieve programmaplan. In 2030 scoort gemeente Vijfheerenlanden beter dan gemiddeld op de groenindex. Vanuit het programma duurzaamheid zijn al diverse acties en campagnes opgestart. Dit onderdeel wordt opgenomen en uitgewerkt in het definitieve programmaplan. Aanleg ecologische bermen De gemeente Vijfheerenlanden wil jaarlijks 500 meter aan “harde” oevers omvormen naar natuurvriendelijke en natuurlijke oevers. De doelstelling vanuit het oeverbeleidsplan om vijf kilometer aan natuurvriendelijke oever aan te leggen voor 2030 ligt op schema. Totaal is nu ruim twee kilometer aangelegd. Van grijs naar groen In 2050 is de gemeente Vijfheerenlanden CO2 neutraal. Een onderdeel hiervan is het compenseren van CO2 uitstoot woningbouw door het planten van bomen. Hier is nog geen uitvoering aan gegeven. Dit onderdeel wordt verder opgenomen en uitgewerkt in het definitieve programmaplan. Circulariteit en Schoon Wat betreft rioolheffing en afvalstoffenheffing is 100% kostendekkendheid het uitgangspunt. In de paragraaf Lokale Heffingen is de kostendekking berekend. We ondersteunen en faciliteren de gemeenschap bij het schoonhouden van de eigen leefomgeving.

Waardlanden beheert namens de gemeente Vijfheerenlanden de zogenaamde zwerfafvalsubsidie. Vanuit deze gelden faciliteren en initiëren we projecten voor het opruimen van zwerfafval. Zo stellen we de 'zwerfafval-prikset' beschikbaar aan vrijwilligers en is in september de DoneerRing in het centrum van Leerdam geïntroduceerd. Bezoekers van het centrum kunnen lege statiegeldflesjes (en later ook blikjes) in deze ring plaatsen. Deze kunnen dan door anderen opgeruimd en voor statiegeld ingeleverd worden. Zo houden we grondstoffen uit het restafval en maken we hergebruik mogelijk. Dit jaar hebben we twee keer ons zwerfafval laten monitoren. De scan laat zien dat de gemeente Vijfheerenlanden het gewenste kwaliteitsniveau B scoort.

Afvalbeleid In 2022 is het afval inzamelsysteem geharmoniseerd. Op twee locaties na zijn alle ondergrondse containerlocaties in het gebied van de voormalige gemeente Vianen vastgesteld. Inmiddels is ook het grootste deel van de containers geplaatst. Voor twee locaties loopt nog een beroepsprocedure en voor twee locaties loopt nog een participatietraject. Echter, door wijzigingen in de planning voor de uitvoer van de strategienota, worden de ondergrondse containers pas in 2023 in gebruik

Jaarstukken 2022

69

genomen. Op dat moment wordt ook stap 2 van de strategienota, afsluiten containers, doorgevoerd. Een ondertekende huurovereenkomst voor beide milieustraten in de gemeente Vijfheerenlanden. Beide huurovereenkomsten zijn ondertekend door zowel de gemeente als Waardlanden.

Wat hebben we niet gedaan? Gezonde leefstijl/leefomgeving Harmoniseren beleid en beheerplan begraven. In 2022 is niet toegekomen aan de actualisatie van het beleid begraven. In 2023 wordt dit aan de gemeenteraad voorgelegd. Circulariteit en Schoon Uitvoeren stap 2, afsluiten ondergrondse containers, uit de strategienota 2021-2025 ‘Samen voor een afvalvrije en schone gemeente Vijfheerenlanden’. Zoals toegelicht in de Raadsinformatiebrief van 11 oktober 2022 is de oorspronkelijke planning voor de uitvoering van stap 2 uit de Strategienota gewijzigd. Waar oorspronkelijk werd uitgegaan van invoering per 1 januari 2023 gaat de nieuwe gefaseerde planning vanaf halverwege 2023 van start.

Wat waren de kosten ? PROGRAMMA: 7 Bedragen x € 1.000

Werkelijk 2021

Begroting 2022 (primair)

Begroting 2022 (na wijziging)

Werkelijk 2022

Verschil 2022

15.467 -15.093 374

16.532 -15.620 913

17.299 -16.219 1.080

16.685 -15.881 804

613 V 338 N 275 V

Toevoeging reserves Onttrekking reserves Totaal reserves

0 -152 -152

0 0 0

352 -74 279

352 -72 280

0 1N 1N

Resultaat

222

913

1.358

1.084

274 V

Lasten Baten Saldo

Het voorgaande resultaat ten opzichte van begroting 2022 (na wijziging) van 274 V wordt verklaard door: Lokaal gezondheidsbeleid 107 N. De totale bijdrage 2022 voor de GGD regio Utrecht is hoger uitgevallen dan geraamd (168 N). De bijdrage 2022 zoals opgenomen in de Begroting 2022 van de GGDrU is niet juist verwerkt in de gemeentelijke begroting 2022. Daarnaast is een aanvullende bijdrage (99 V) laat ontvangen vanuit de decembercirculaire, waardoor deze niet kon worden ingezet.

Jaarstukken 2022

70

Er is een onderschrijding (30 V) veroorzaakt door prioritering van de werkzaamheden van de projectleider gezondheid bij de opvang van de Oekraïense vluchtelingen. Hierdoor kon er minder geïnvesteerd worden in de implementatie van het Lokaal Gezondheidsbeleid. Als laatste is er een onderschrijding (33 V) op activiteitensubsidies, veroorzaakt doordat de kosten elders in de exploitatie zijn gemaakt en zijn verantwoord. Riolering 109 N. In het baggerplan waren er meevallers. Na peilingen bleek dat het wieltje van Collee (Leerdam) en Amaliastein (Vianen) niet gebaggerd hoefden te worden. Daarnaast was de meeste baggerspecie van schone kwaliteit en hoefde het niet afgevoerd en verwerkt te worden (V). Ook zijn er meer rioolrechten ontvangen (V). Daartegenover is er een overschot op het product van de riolering waardoor er meer in de voorziening riolering is gestort dan begroot (N). Afval 241 V. De bijdrage aan Waardlanden is lager uitgevallen door zowel prijs- als tonnage verschillen, een hogere papier opbrengst en afrekeningen van eerdere jaren. Er is een overschot op dit product, waardoor er meer in de voorziening afval is gestort dan begroot. Milieubeheer en duurzaamheid 90 V.Voordeel wordt mede verklaard door vertraging in de opstartfase van de volgende projecten: programmaplan, Wijkuitvoeringsplannen [WUP’s], soorten managementplan en de voorbereidingen voor de project m.e.r.