Begroting 2026 2029.docx

Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk (de woonlasten van een gezin in een gemiddelde koopwoning) zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde van het voorgaande jaar. Net als voorgaande jaren blijkt uit de tabel dat we boven het landelijk gemiddelde van het voorgaande jaar zitten. De woonlasten van een gemiddeld gezin in Vijfheerenlanden komen in 2026 uit op € 1.100, waar het landelijk gemiddelde in 2025 volgens de Lokale Atlas 2025 van het Coelo uitkomt op € 1.052. Dit levert een score op van 104,5% ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Indien de landelijk gemiddelde woonlasten van de andere gemeenten voor 2026 stijgen met 5% of meer, hetgeen niet als onrealistisch kan worden beschouwd, dan daalt onze belastingcapaciteit al naar een score van onder de 100%. In de jaren vanaf 2026 stijgt onze belastingdruk naar 106% in 2028. Dit wordt vooral veroorzaakt doordat de rioolheffing is gestegen. Onbenutte belastingcapaciteit ozb De onbenutte belastingcapaciteit ozb wordt gerelateerd aan de norm die wordt gehanteerd om als gemeente in aanmerking te kunnen komen voor een zogenaamde artikel 12-bijdrage uit het gemeentefonds.

Wil een gemeente voor een dergelijke aanvullende bijdrage in aanmerking komen, moet de gemeente een redelijk tarief ozb hanteren van minimaal 0,1648% voor 2026 over zowel de WOZ-waarde woningen en niet-woningen. Hierbij wordt uitgegaan dat er sprake is van 100% kostendekking bij de afvalstoffenheffing en rioolheffing. Het tarief voor woningeigenaren zit nog ruimschoots onder dit percentage. Voor niet woningen hanteren we een hoger tarief. Wanneer de werkelijke opbrengst uit OZB vergelijken met de opbrengst op basis van het redelijk tarief ozb van 0,1684% is er in 2026 een onbenutte belastingcapaciteit ozb van afgerond € 1,6 miljoen, ofwel 0,73% van de totale inkomsten van de gemeente. Beoordeling financiële positie in samenhang Wanneer we deze vijf kengetallen (de twee kengetallen inzake de schuldquote tellen we voor één) in samenhang met elkaar beoordelen, is onze financiële positie voor de komende vier jaar verbeterd ten opzichte van die bij de begroting 2025-2028. Dit is vooral waarneembaar bij de netto schuldquote en de solvabiliteitsratio. Wanneer alle investeringen daadwerkelijk binnen de voorziene investeringssom en tijd worden gerealiseerd zal het beeld uit deze kengetallen waarheid worden. Een versterking van het eigen vermogen is daarom nog steeds gewenst, wellicht noodzakelijk om onze weerbaarheid ook op de middellange termijn (van 5 tot 10 jaar) te versterken.

45

Begrotingssubsidies Conform artikel 4:23 Awb nemen we onderstaand overzicht op in de begroting om deze subsidies rechtmatig te kunnen verlenen, mits de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 23 juli 2025 in acht wordt genomen. Organisatie Adviesraad Sociaal Domein Stichting Leergeld AV Stichting Maatje Vijfheerenlanden Stichting Omloop van de Alblasserwaard Stichting Slachtofferhulp Nederland

Stichting Dorpshuis AmeideTienhoven

Dorpshuis het Bosch

Stichting Regiobibliotheek Lek & IJssel

Pont Vrevia

Maximaal Omschrijving activiteit subsidiebedrag 27.500 De ASD dient het college gevraagd en ongevraagd van advies met name om het beleid en uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning en de Jeugdwet. 122.977 Inwoners doen volwaardig mee en dragen bij aan de samenleving VHL pas kinderen minimagezinnen 139.467 Begeleidingstrajecten financiële hulp bij schulden en bijdragen aan financiële zelfredzaamheid 10.000 De Arno Wallaard Memorial (AWM) is een jaarlijkse wielerevenement aan het begin van de lente, dat start en finisht in Meerkerk. 16.250 Psychosociale, juridische en praktische ondersteuning aanbieden aan slachtoffers, getuigen en/ of nabestaanden van een misdrijf, verkeersongeval of calamiteit. 315.000 Ten behoeve van de exploitatie en het beschikbaar stellen van het dorpshuis waarmee bijgedragen wordt aan het versterken van de leefbaarheid van het dorp en voor het bieden van ruimte aan de activiteiten, die ten behoeve staan aan het verenigingsleven. Er wordt gewerkt aan nieuw beleid. 158.780 Voor de exploitatie van de accommodatie, waarmee ruimte geboden wordt aan maatschappelijke activiteiten ten behoeve van de sociale ontmoeting. Er wordt gewerkt aan nieuw beleid. 1.520.000 Voorkomen en bestrijden van laaggeletterdheid en gebrek aan digitale vaardigheden.

Stimuleren leesplezier, taalvaardigheid, digitale geletterdheid, culturele participatie en persoonlijke ontwikkeling voor de lokale gemeenschap. 75.000 Voet- en fietsveer Vrevia verbindt de twee historische plaatsen Vianen en Vreeswijk en is onderdeel van de hoofdfietsroute van de gemeenten Nieuwegein/Vianen en de provincie Utrecht.

Tussen Lek en Linge

350.000 Gebiedsmarketing Vijfheerenlanden

Stichting Duurzaam Vijfheerenlanden

75.000 Werken aan duurzame ambities d.m.v. natuur- en duurzaamheidseducatie (NDE), het verbinden met en ondersteunen van (andere) initiatieven gericht op duurzaamheid binnen de gemeente Vijfheerenlanden in brede zin en additionele financiering bij externe fondsen werven ten behoeve van duurzaamheidsactiviteiten en -programma’s en hierdoor een bijdrage te leveren aan het behalen van duurzaamheidsdoelen binnen de gemeente Vijfheerenlanden.

46

Overzicht van baten en lasten per taakveld Bedragen x € 1.000

2026

2027

2028

2029

lasten baten

lasten baten

lasten baten

lasten baten

0. Bestuur en ondersteuning 0.1 Bestuur 4.320 0 0.2 Burgerzaken 2.190 1.366 0.3 Beheer Overige gebouwen en gronden 835 463 0.4 Overhead 25.259 1.561 0.5 Treasury 4.753 3.691 0.61 OZB Woningen 0 9.772 0.62 OZB niet-woningen 0 6.344 0.63 Parkeerbelasting 0 508 0.64 Belastingen overig 958 349 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds 0 130.055 0.8 Overige baten en lasten -1.709 0 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB) 40 0 0.10 Mutaties reserves 0 3.701 0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten 0 0 Totaal hoofdtaakveld 0 36.645 157.810

4.324 0 2.191 1.366 827 453 25.071 1.561 2.058 3.739 0 10.137 0 6.581 0 508 958 349 0 129.002 -2.835 0 40 0 0 783 0 0 32.635 154.480

4.320 0 2.191 1.366 838 453 25.536 1.561 2.106 3.722 0 10.137 0 6.581 0 508 958 349 0 125.576 -3.385 0 40 0 0 697 0 0 32.605 150.950

4.320 0 2.191 1.366 838 453 25.647 1.561 2.106 3.830 0 10.137 0 6.581 0 508 958 349 0 126.574 -2.985 0 40 0 0 557 0 0 33.116 151.917

1. Veiligheid 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid Totaal hoofdtaakveld 1

5.002 3.326 8.328

2 59 61

4.976 3.326 8.302

2 59 61

4.992 3.326 8.317

2 59 61

4.991 3.326 8.317

2 59 61

2. Verkeer, vervoer en waterstaat 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.3 Recreatieve havens 2.5 Openbaar vervoer Totaal hoofdtaakveld 2

9.823 62 52 183 10.120

616 18 31 0 664

10.066 62 52 210 10.390

616 18 31 0 664

10.526 62 52 210 10.850

616 18 31 0 664

10.642 62 52 210 10.965

616 18 31 0 664

3. Economie 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Economische ontwikkeling 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie Totaal hoofdtaakveld 3

651 6.805 136 942 8.534

480 6.805 108 370 7.763

651 3.152 136 942 4.881

480 3.152 108 370 4.110

651 3.199 136 942 4.928

480 3.199 108 370 4.157

651 3.199 136 942 4.928

480 3.199 108 370 4.157

4. Onderwijs 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken Totaal hoofdtaakveld 4

834 5.103 4.326 10.262

0 935 2.079 3.014

834 4.603 4.325 9.763

0 935 2.079 3.014

834 5.887 4.325 11.047

0 935 2.079 3.014

834 6.207 4.325 11.366

0 935 2.079 3.014

5. Sport, cultuur en recreatie 5.1 Sportbeleid en activering 1.429 5.2 Sportaccommodaties 6.203 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 2.171 5.4 Musea 997 5.5 Cultureel erfgoed 432 5.6 Media 1.720 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 5.305 Totaal hoofdtaakveld 5 18.257

466 1.955 112 16 52 144 97 2.842

1.429 6.665 2.186 997 435 1.546 5.414 18.672

466 1.956 112 16 52 144 97 2.844

1.429 6.703 2.178 997 426 1.618 5.506 18.857

466 1.982 112 16 52 144 97 2.870

1.429 8.143 2.173 997 426 1.617 5.547 20.332

466 1.987 112 16 52 144 97 2.874

47

Bedragen x € 1.000

2026

2027

2028

2029

lasten baten

lasten baten

lasten baten

lasten baten

6. Sociaal domein 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 6.3 Inkomensregelingen 6.4 WSW en beschut werk 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorziening (WMO) 6.21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO 6.22 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd 6.60 Hulpmiddelen en diensten (Wmo) 6.711 Huishoudelijke hulp (WMO) 6.71B Begeleiding (WMO) 6.713 Dagbesteding (WMO) 6.791 PGB WMO 6.71D Overige maatwerkarrangementen (WMO) 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal 6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal 6.792 PGB Jeugd 6.81A Beschermd wonen (WMO) 6.81B Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) 6.811 Beschermd Wonen (WMO) 6.91 Coördinatie en Beleid WMO 6.92 Coördinatie en Beleid Jeugd Totaal hoofdtaakveld 6

7.782 550 21.547 5.700 2.824 0 3.321 662 2.368 18.704 0 1.409 429 -10.046 2.089 23.059 847 152 0 179 3.264 3.082 87.923

1.263 7.692 -152 187 15.190 21.547 85 5.700 0 2.824 0 0 0 3.321 0 662 20 2.340 932 18.194 0 0 0 1.309 0 429 -390 -10.046 0 2.089 0 22.759 0 847 0 152 0 0 0 179 0 3.264 0 3.082 16.948 86.531

1.263 -152 15.434 85 0 0 0 0 20 1.252 0 0 0 -390 0 0 0 0 0 0 0 0 17.512

7.650 560 21.547 5.700 2.824 0 3.321 662 2.278 7.437 0 1.209 429 0 2.089 22.559 847 0 0 179 3.264 3.082 85.638

1.263 0 15.788 85 0 0 0 0 20 710 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 17.865

7.652 560 21.547 5.700 2.824 0 3.321 662 2.278 7.087 0 1.209 429 0 2.089 22.559 847 0 0 179 3.264 3.082 85.290

1.263 0 16.223 85 0 0 0 0 20 710 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 18.301

7. Volksgezondheid en milieu 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria Totaal hoofdtaakveld 7

4.013 3.637 9.751 6.120 1.800 25.321

503 5.676 12.453 2.165 1.108 21.903

3.510 3.706 9.751 5.863 1.786 24.616

0 5.676 12.453 2.027 1.108 21.263

3.510 3.865 9.750 5.863 1.792 24.781

0 5.676 12.453 2.027 1.108 21.263

3.510 3.994 9.750 5.788 1.789 24.831

0 5.676 12.453 2.027 1.108 21.263

8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 8.1 Ruimtelijke ordening 3.693 155 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 9.585 9.585 8.3 Wonen en bouwen 3.348 3.231 Totaal hoofdtaakveld 8 16.625 12.971

3.905 6.781 3.333 14.019

155 6.781 3.231 10.167

3.895 2.178 3.330 9.402

155 2.178 3.231 5.563

3.895 2.178 3.329 9.402

155 2.178 3.231 5.563

Totaal lasten en baten Saldo

222.015 223.977 209.809 214.115 206.424 206.409 208.546 207.815 1.962

4.306

-15

-731

48

PARAGRAAF A1: BEDRIJFSVOERING

INLEIDING Deze paragraaf heeft tot doel om inzicht te geven in de in 2026 te realiseren resultaten met betrekking tot de gemeentelijke bedrijfsvoering. Wij willen immers een moderne en resultaatgerichte gemeente zijn, die uitgaat van de kracht van de samenleving, die opgavegericht werkt, wijk- en dorpsgericht is en nieuwe bestuurskracht benut. In 2024 is geconstateerd, dat het noodzakelijk is om meer richting en sturing te geven aan de ontwikkelvraag van onze organisatie. Dit mede in relatie tot de (ook veranderende bestuurlijke) opgaven van vandaag en morgen. Vanuit een gedachte van “samen verder bouwen” is daarom in 2025 de organisatiestructuur vernieuwd. De gemeentelijke organisatie is daarbij ingedeeld in drie beleidsmatige domeinen: bedrijfsvoering, samenleving en fysieke leefomgeving. Het jaar 2026 zal in het teken staan van de verdere doorontwikkeling en integratie binnen deze drie domeinen waarbij tegelijkertijd het integraal samenwerken over de domeinen heen en vanuit de vakinhoud binnen de organisatie wordt versterkt. In deze paragraaf wordt ook bestuurlijk relevante achtergrondinformatie gegeven met betrekking tot het beleidsthema veiligheid. Dit beleidsthema is op verzoek van de raad onderdeel van programma A. Oorspronkelijk was dit onderdeel van programma B (beheer en gebruik openbare ruimte).

BELEIDSNOTA’S EN VERORDENINGEN Beleidsnota’s Naam Beleidsnota organisatiekosten Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeente Vijfheerenlanden Participatiebeleid gemeente Vijfheerenlanden (Denkwijzer) ICT-Visie

Jaar 2023 2022 2024 2025

Verordeningen Naam Verordening financieel beleid, beheer en organisatie Archiefverordening gemeente Vijfheerenlanden Verordening onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid Controleverordening Vijfheerenlanden Mandaat- en volmachtregeling gemeente Vijfheerenlanden

Jaar 2025 2019 2019 2024 2022

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Een nieuw organisatiemodel: samen verder bouwen Tijdens de vorming van de gemeente Vijfheerenlanden is gekozen voor “zelforganisatie” als organisatiemodel. Dat heeft veel gebracht, maar in de praktijk waren er ook kanttekeningen. De in 2023 en 2024 uitgevoerde evaluatie van zelforganisatie leidde tot een aantal conclusies: Er is noodzaak en behoefte aan meer richting, sturing, leiderschap en focus. Bestuurlijke ambities moeten door directie en management worden vertaald in de benodigde richting, waarbij heldere sturing, kaders en randvoorwaarden worden meegegeven. Daarmee ontstaat er een heldere ruimte waarbinnen medewerkers hun werk kunnen invullen en resultaten kunnen behalen. We geloven in het zelforganiserend vermogen van onze medewerkers binnen die heldere kaders. Daarbij beseffen wij dat er meer is dan enkel vakinhoud. Juist de verbinding tussen de verschillende beleidsvelden en vakgebieden en verbinding tussen beleid, bestuur en samenleving, is nodig bij de aanpak van

49

onze steeds complexere opgaven. Deze conclusies zijn in 2024 uitgewerkt in de notitie ‘Samen verder bouwen’. Hierin is de richting aangegeven wat betreft de verdere doorontwikkeling van de organisatie. Een belangrijke rode draad is daarbij de behoefte aan meer sturing, richting, duidelijkheid in rollen en functies en integrale samenwerking. Ondersteuning van leidinggevenden bij andere manier van aansturen In de eerste helft van 2025 is het herontwerp van ons organisatiemodel door het college vastgesteld. Een herontwerp dat past bij de huidige en toekomstige behoeften van de organisatie. Vervolgens zijn de nieuwe leidinggevende functies bemenst en is per 1 september 2025 officieel gestart met het nieuwe model. Het nieuwe organisatiemodel is geen doel op zich, maar een middel om bij te dragen aan het beoogde doel. Dit betekent ook, dat op basis van nieuw inzicht, latere bijstellingen in het model mogelijk moeten zijn als deze bijdragen aan het beoogde doel van de organisatieontwikkeling. Flexibiliteit in de implementatie van het nieuwe organisatieontwerp is dus belangrijk. Eind 2026 zal een eerste evaluatie van de resultaten plaatsvinden. Daarbij is het belangrijk, dat de nieuwe leidinggevenden goed worden ondersteund en begeleid om hun nieuwe functie adequaat uit te voeren.

Dat ze zich gesteund voelen door de organisatie en waar nodig met de juiste kennis en kunde worden geëquipeerd om hun leidinggevende taken zo effectief mogelijk uit te voeren. En dat de teams daarvan profiteren en de werkprocessen effectiever worden aangestuurd. Daarom start in 2026 een management development (MD)programma waarin leidinggevenden gelegenheid krijgen om te ontwikkelen, kennis en kunde eigen te maken en te leren. Doel is ook om meer collectiviteit in leiderschap over de teams te stimuleren en eenduidigheid in de manier van aansturen. Leidinggevenden zetten de norm en dienen als leidinggevend kader eensgezind op te trekken. Hun voorbeeldgedrag en effectiviteit zijn namelijk sleutelfactoren in het realiseren van het nieuwe organisatiemodel en een andere, meer resultaatgerichtere, manier van werken en samenwerken. Zowel binnen als buiten de teams. Versterken van (strategische) sturing, rolduidelijkheid en afstemming Uit eerdere onderzoeken is gebleken dat onze medewerkers behoefte hebben aan ruimte, maar wel met een duidelijke koers, met meer sturing, binnen kaders en met randvoorwaarden. Het nieuwe organisatiemodel realiseert dit. Met een compact en krachtig strategisch directieteam, passend bij onze omvang en opgaven. En met daaronder per domein managers, teamleiders en waar nodig regisseurs voor de aansturing en begeleiding van teams en medewerkers.

Met steeds de opgaven als richtpunt om te realiseren en in de organisatie focus op rolduidelijkheid en een helder samenspel. Dit geldt voor de verticale lijn tussen leidinggevenden en teams, maar ook voor het ambtelijk-bestuurlijke samenspel en integraal in de samenwerking tussen teams en functies. Daarvoor is duidelijkheid nodig over de verdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Met deze verduidelijking zijn we in 2025 begonnen en in 2026 wordt dit verder geconcretiseerd en gerealiseerd. De (strategische) sturing, rolduidelijkheid en handelingsbekwaamheid versterken we met opleiding, begeleiding, evaluatie en advies. Waardoor de betrokkenen meer de kennis en kunde in huis hebben om vanuit duidelijke roldefinities te sturen en handelen om zo de strategische koers en opgaven effectiever te realiseren. Onze medewerkers zijn over het algemeen tevreden over de samenwerking binnen het eigen team maar zien ruimte voor verbetering wat betreft de samenwerking tussen teams en de interne communicatie. Prioriteiten daarbij zijn onder meer: het bevorderen van de integrale samenwerking binnen de organisatie; het duidelijk vastleggen en communiceren van rollen en verantwoordelijkheden en het inventariseren van wat medewerkers nodig hebben aan kennis, vaardigheden en competenties om goed samen te werken en hierop opleidingen aan te bieden.

De leidinggevenden zijn verantwoordelijk voor het goed invulling geven aan integrale samenwerking over de teams heen. Zij zijn immers de vertegenwoordigers van de teams en de bruggenbouwers tussen de teams zodat het werk in de keten goed kan plaatsvinden. Daarbij maken wij bewust ook gebruik van organisatieverhalen. Onze organisatie is immers voortdurend in beweging, opgaves veranderen en collega’s stromen in en uit. Organisatieverhalen die over de teams heen voor een verbindend teamgevoel zorgen waarborgen dat er geen eilandjes ontstaan, maar dat collega’s zich onderdeel voelen van een groter geheel. Op zo’n manier dat men daar verantwoordelijkheid voor voelt en niet enkel voor het eigen team. Taakvolwassen medewerkers

50

In 2025 is ons organisatieverhaal opgesteld, waarin de waarden en begrippen zijn opgenomen die ons als gemeente typeren en onderscheidend maken en die onze belofte weerspiegelen aan inwoners, ondernemers en bezoekers. Eind 2025 is een plan van aanpak opgesteld hoe het organisatieverhaal in de praktijk verder betekenis te geven zodat onze medewerkers dit verhaal als leidraad kunnen gebruiken voor hun handelen naar buiten en naar binnen toe. In 2026 wordt dit plan van aanpak gerealiseerd. Met als doel een duidelijk en gedeeld organisatieverhaal dat collectieve verbondenheid geeft en een richtsnoer is voor ons handelen. “Samen verder bouwen” zet in op een beweging van zelforganisatie naar het versterken van het zelforganiserend vermogen. Dit is het vermogen om vanuit taak- en teamvolwassenheid zelfstandig het werk invulling te geven en zelf oplossend en regulerend te handelen. Daarbij behouden onze medewerkers de professionele vrijheid om invulling te geven aan het eigen werk en talentontplooiing, maar wordt deze professionele ruimte wel omkaderd. Binnen dit kader worden randvoorwaarden gegeven en middelen verschaft waardoor medewerkers en teams goed kunnen functioneren. Dit altijd in goede afstemming met teamleden en leidinggevende.

Bij deze ontwikkeling past, dat er naast horizontale sturing tussen medewerkers en teams, ook sprake is van verticale sturing, van het afleggen van verantwoording. Bijvoorbeeld over de vraag hoe iemand gebruik heeft gemaakt van de middelen die door de werkgever beschikbaar zijn gesteld om de functie en taak goed te kunnen uitvoeren en welke resultaatsverwachting daarbij behoort. Dat vereist het ontwerp en de invoering van een op het waarderen en beoordelen van het functioneren van medewerkers gerichte gesprekscyclus. Met het ontwerp hiervan is in de tweede helft van 2025 gestart. De inzet is om deze HR-gesprekscyclus en de herijking van de beloningssystematiek (planning-, voortgang- en resultaatgesprekken) in 2026 verder door te ontwikkelen, proefondervindelijk deze cyclus te optimaliseren en in de praktijk te realiseren. Met als doel betere professionele aanspreekbaarheid op het handelen, betere focus op het teamresultaten, beter functioneren van individuele medewerkers en teams en daardoor groei in kwaliteit en werkresultaten. Een acceptabele werkdruk Een belangrijk en ook al in 2026 zichtbaar resultaat van “samen verder bouwen” moet zijn het waarborgen van een acceptabele werkdruk en een betere werkbelasting.

Dit door meer leidinggevende aandacht te richten op de teams, de werkprocessen en de verdeling en prioritering van het werk passend bij de kwaliteiten van de teamleden. De leidinggevenden staan hiervoor aan de lat en zijn aanspreekbaar om het werk binnen de teams overzichtelijk en behapbaar te houden, zodat de werkprocessen binnen het team en in de keten met andere teams beter uitgevoerd kunnen worden. Daarbij blijven we aandacht houden voor de volgende prioriteiten: Door meer richting, sturing en focus, en door medewerkers beter toe te rusten werken we aan betere competenties om het eigen werk te overzien en effectiviteit in de uitvoering daarvan. Hierdoor daalt de werkdruk. Ook onderzoeken we hoe we bedrijfsvoeringsfuncties kunnen versterken, systemen kunnen optimaliseren en processen slimmer kunnen uitvoeren. Daarbij ontwikkelen we het systeem van opdrachtgever/opdrachtnemerschap. De relatie tussen “samen verder bouwen” en het waarborgen van een acceptabele werkdruk verklaart ook waarom in 2026 de laatste zes fte van de in de Kadernota 2024 voorgestelde uitbreiding van de ambtelijke formatie met 36 fte, wordt ingezet ter dekking van een deel van de extra kosten van “samen verder bouwen”. Regie op ICT In 2025 is de visie op ICT vastgesteld. Met deze visie wordt invulling gegeven aan hoe ICT ondersteunt bij het realiseren van het dienstverleningsconcept.

De uitvoering vindt plaats via een uitvoeringsprogramma. In 2026 heeft de verdere ontwikkeling van onze data architectuur en de verbetering van ons informatiebeheer onze primaire aandacht. In 2026 werken we verder aan de implementatie van ons data architectuur. Door slim gebruik te maken van de data die we beschikbaar hebben kunnen we beter inspelen op maatschappelijke

51

veranderingen. De uitgangspunten hiervoor zijn opgenomen in de data strategie Vijfheerenlanden. Het doel is om data een vanzelfsprekend stuk gereedschap te laten worden waarmee beleid, besluitvorming en waardecreatie met data wordt gerealiseerd voor de inwoners en belanghebbenden. De verbetering van informatiebeheer is het tweede belangrijke aandachtspunt voor 2026. Met een beter informatiebeheer kunnen we sneller over onze informatie beschikken, op een veiligere manier en ervoor zorgen dat deze volledig en vindbaar is. Dit helpt ons met onze werkprocessen en daarmee in het verbeteren van onze dienstverlening aan onze inwoners en ondernemers. Daarnaast zijn dit noodzakelijke stappen om te (blijven) voldoen aan de archiefwet en de Wet Open Overheid. Tot slot realiseren wij ons dat wij deze stappen niet alleen kunnen realiseren met techniek en de toepassing hiervan. Het gebruik maken van data en het stroomlijnen van onze processen betekent een verandering in de manier van werken van onze organisatie. Bezuinigen door innovatie De combinatie van “samen verder bouwen” en investeringen in ICT geven ons nieuwe mogelijkheden tot verbetering van kwaliteit, werkdruk en efficiency. Zo zal de inzet van kunstmatige intelligentie (AI) en datagedreven werken bijdragen aan het verlagen van operationele kosten.

Daartoe is een bezuinigingsbedrag ingeboekt van € 0,25 miljoen in 2026 en € 0,50 miljoen structureel vanaf 2027. Op basis van de eerste ervaringen met datagedreven werken en de pilot AI werken we aan een structurele aanpak om de efficiency van werkprocessen te verbeteren. Eerste indicaties laten zien dat met inzet van AI doorlooptijden verkort kunnen worden en grote hoeveelheden data sneller kwalitatief verwerkt worden. Het jaar 2026 zal in het teken staan van experimenten, het concreet aanwijzen en uitvoeren van besparingsmogelijkheden, en het maken van een lange termijn plan op dit vlak. WETTELIJKE ONTWIKKELINGEN Archiefwet De oude Archiefwet wordt vernieuwd, zodat deze beter is toegespitst op het digitale tijdperk. Rijksoverheid, gemeenten en andere overheidsinstanties hebben daardoor voortaan nog maar tien in plaats van twintig jaar de tijd om belangrijke informatie over te brengen naar een archief. Hierdoor blijft het archief actueel, blijft cultureel erfgoed beter bewaard en zijn overheden transparanter. De wet treedt naar verwachting in werking per 1 juli 2026. Tegelijkertijd met het proces van het wetsvoorstel werkt het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aan het wijzigen van het Archiefbesluit en de Archiefregeling. Deze documenten beschrijven meer in detail hoe de nieuwe wet moet worden uitgevoerd.

https://wetgevingskalender.overheid.nl/regeling/WGK007100 Wet modernisering elektronisch bestuurlijke verkeer De Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer regelt dat burgers en bedrijven hun zaken die ze met de overheid moeten doen, digitaal kunnen afhandelen. Zij krijgen daarmee het recht om officiële berichten, zoals aanvragen voor vergunningen en bezwaarschriften, elektronisch aan het bestuursorgaan te zenden. Daarnaast verbetert hun rechtspositie in het digitale contact met de overheid. De mogelijkheid om per post met de overheid te communiceren blijft; de Awb geeft burgers en bedrijven de keuze tussen de papieren of de digitale weg. https://wetgevingskalender.overheid.nl/regeling/WGK006161

52

RISICO’S EN KANSEN Risico/kans Omvang salaris- en inhuurlasten (risico)

Toelichting Als gevolg van bijvoorbeeld een gespannen arbeidsmarkt kan er sprake zijn van hogere loon- en inhuurkosten dan geraamd in de begroting. De gemeente heeft geen invloed op de CAO stijgingen maar kan wel sturen op de invulling van vacatures. Opbouw personeelsbestand Gestreefd wordt naar een personeelsbestand dat qua (risico) opbouw (wat betreft leeftijd, kennis en competenties) evenwichtig is samengesteld. Dit kan in de praktijk niet altijd worden gerealiseerd, waardoor bijvoorbeeld de noodzaak tot tijdelijke inhuur kan ontstaan. Rechtspositionele De gemeente is eigen risicodrager. In geval er sprake is consequenties personeel financiële consequenties worden deze in eerste instantie (risico) gedekt binnen de begroting voor organisatiekosten. Ingeval er sprake is van grote eenmalige kosten (bijvoorbeeld in verband met reorganisaties) wordt bij de jaarrekening een voorziening rechtspositionele aangelegenheden gevormd. Toerekening organisatie Een klein deel van de organisatiekosten kan via kosten aan compensabele urenschrijven worden toegerekend aan projecten en activiteiten (risico en kans) andere financieel gedekte activiteiten. Hiermee is in de begroting rekening gehouden. Wanneer er minder dan geraamd wordt toegeschreven aan projecten, ontstaat er een dekkingsverlies op organisatiekosten. Wanneer er mee dan geraamd wordt geschreven ontstaat er een dekkingswinst.

Renovatie en uitbreiding De renovatie en uitbreiding dient plaats te vinden gemeentehuis te Leerdam binnen een door de raad vastgesteld financieel (risico) exploitatiekader. Hierbij is rekening gehouden met een gemiddeld inflatiepercentage van 20% voor de periode tot 2027. De werkelijke inflatie en bouwkosten kunnen van deze raming afwijken. Gelet op de omvang van dit project wordt de voortgang strak bewaakt. Ieder kwartaal wordt aan de raad verslag uitgebracht. Boekwaarde Stadskantoor Het Stadhuis Vianen moet na de oplevering van de Vianen (risico) locatie Leerdam worden herbestemd. Er is per 2027 nog sprake van een aanzienlijke boekwaarde van circa € 5 miljoen. Informatieveiligheid: Dit betreft diefstal van data door criminele hackers. informatiehacks (risico) risico’s kunnen worden beperkt door het tijdig vervangen van verouderde apparatuur en software, het voorkomen van onveilig mailen en actieve systeemmonitoring. Het opleggen van een Ingeval niet wordt voldaan aan de eisen van de AVG privacy-boete in verband met bestaat risico op het ontvangen van een boete van de het niet voldoen aan de eisen AP. Vijfheerenlanden heeft medewerkers in dienst die van de AVG (risico) de AVG binnen onze organisatie bewaken. Ook krijgt de AVG binnen de werkprocessen aandacht.

Impact 1

2

2

1

2

1

1

2

53

KENGETALLEN EN PRESTATIE-INDICATOREN Kritische prestatie-indicatoren De inwoners centraal Streefwaarde Waardering inspanningen van gemeente (1-10) Tevredenheid met voorzieningen totaal (%) Tevredenheid met gezondheids-/ zorgvoorzieningen (%) Tevredenheid met welzijnsvoorzieningen (%) Tevredenheid met speelvoorzieningen (kinderen tot 12 jaar) (%) Tevredenheid met sportvoorzieningen (%) Tevredenheid met voorzieningen openbaar vervoer (%) Waardering samenwerking met inwoners (1-10) Waardering buurt als leefomgeving (1-10) Ontwikkeling buurt (% vooruitgegaan)

2022 6,38 61,6 77

2023

2024 6,4 63,6 81

Dienstverlening en communicatie Streefwaarde Tevredenheid afhandeling contactverzoeken (110) Op informele wijze afgedane klachten (%)

2022 6,6

2023 7,5

2024 7,1

94

95

93

2025

Bron WSJG WSJG WSJG

45 60

49 62

WSJG WSJG

69 57

72 54

WSJG WSJG

6,12 7,90 14

6,3 8,0 18

WSJG WSJG WSJG 2025

Bron CA CA

Overige indicatoren In artikel 25 van de Financiële Verordening heeft uw raad vastgesteld dat het college in de paragraaf bedrijfsvoering zowel bij de begroting als bij de jaarstukken verplicht is om de volgende bedrijfsvoeringsinformatie op te nemen: Omschrijving Salariskosten (in € 1.000) Omvang personele formatie (in fte) Omvang personele bezetting (in fte) *) Kosten inhuur derden (in € 1.000) Ziekteverzuimpercentage (in %) Huisvestingskosten (in € 1.000) Automatiseringskosten (in € 1.000) Omvang personele formatie Griffie (in fte) Omvang raads- en griffiebudget (in € 1.000) Omvang budget rekenkamer (in € 1.000) Omvang budget accountant (in € 1.000) Omvang formatie College (in fte) Omvang budget College (in € 1.000)

Rekening 2024 36.997 468,3 460,2 8.899 5,8 2.116 2.726 6,1 1.497 79 67 6,0 1.507

Begroting 2025 47.270 502,3 489,9 2.190 5,0 2.996 4.024 6,1 1.738 78 100 6,0 1.149

Begroting 2026 48.266 507,3 492,8 3.126 5,0 3.551 3.975 6,1 1.775 78 100 6,0 1.026

*) de omvang van de personele bezetting is een momentopname omdat deze aan wisselingen onderhevig is. De gepresenteerde omvang is gebaseerd op de prognose per 1 januari 2026. In dit cijfer is ook verwerkt de feitelijke overbezetting op een aantal functies (veelal gedekt door bijzondere inkomsten, zoals de CDOKE gelden), maar nog geen rekening is gehouden met toekomstig verloop in verband met pensionering van medewerkers en dergelijke.

Toelichting De verschillen tussen de rekeningcijfers 2024 en de begrotingscijfers 2025 en 2026 wat betreft salariskosten en inhuurkosten worden verklaard doordat gedurende het begrotingsjaar een deel van de formatie niet is bezet met eigen medewerkers. Dit betreft vacatures. Het bestaan van vacatures betekent dat er in een rekeningjaar sprake is van lagere salariskosten en hogere inhuurkosten dan begroot. Daar waar er sprake is van vacatures, dient het vereiste werk immers wel te worden gerealiseerd. Dit gebeurt dan veelal via de inhuur van inhuurkrachten.

54

BESTUURLIJKE RESULTATEN Artikel 213a onderzoeken In artikel 213a van de Gemeentewet is vastgesteld dat het college periodiek onderzoek verricht naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het door hem gevoerde bestuur. Ook is vastgesteld dat het college schriftelijk verslag uitbrengt aan de gemeenteraad over de resultaten van de uitgevoerde onderzoeken. Wij zijn voornemens in 2026 de volgende twee onderzoeken uit te voeren. •

Programmering en beheersing van het gemeentelijk ICT-programma Onder meer bij de bespreking van de ICT-visie zijn door de raad vragen gesteld over het keuzeproces bij de programmering van ICT-investeringen en de beheersing van de uitvoering van het ICT programma. Gelet daarop stellen wij voor om onderzoek te doen naar de wijze van programmering en beheersing van ICT-investeringen. Aandachtspunten daarbij zijn de rol en betrokkenheid van de raad, de vertaling van het programma in concrete projecten en de beheersing van deze projecten. Dit laatste zowel inhoudelijk als financieel.

•

Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is de belangrijkste heffing van de gemeente Vijfheerenlanden. En waar de rioolheffing beleidsinhoudelijk en financieel onderbouwd is met een meerjarig en door de raad vastgesteld gemeentelijk rioleringsplan, is dit bij de afvalstoffenheffing niet het geval. Wij stellen voor om onderzoek te doen naar de financiële en inhoudelijke uitgangspunten die worden gehanteerd bij de berekening van de afvalstoffenheffing en om deze te vergelijken met de uitgangspunten die door de andere bij de GR Waardlanden aangesloten gemeenten worden gehanteerd.

Overige bestuurlijke resultaten •

•

Begin 2026 informeren wij de raad op basis van welke indicatoren wij de komende jaren de voortgang van “samen verder bouwen” gaan meten. Dit zal in ieder geval een combinatie zijn van meetbare indicatoren (als verbetering van dienstverlening, verbetering van medewerker tevredenheid en het percentage vermindering van inhuur) en merkbare indicatoren (als verbetering samenwerking tussen teams, verbetering van feedback geven en een positieve beleving van werken bij Vijfheerenlanden). Eind 2026 informeren wij de raad over de uitkomsten van de eerste evaluatie van “samen verder bouwen”.

VEILIGHEID Bij het realiseren van een veiliger en leefbaar Vijfheerenlanden richten wij ons op de aanpak van ondermijning, de beperking van overlast gevend gedrag bij kwetsbare inwoners, het verhogen van de digitale weerbaarheid, het voorkomen van jeugdcriminaliteit, het zorgen voor een veilige en leefbare woon-, leef- en ondernemersomgeving en een effectieve aanpak van crises. In 2026 liggen de prioriteiten bij het versterken van de veiligheid door jongeren vroegtijdig te begeleiden, ondermijnende criminaliteit zoals drugshandel en witwassen krachtig aan te pakken, woonwijken leefbaar en veilig te houden, inwoners digitaal weerbaar te maken, goed voorbereid te zijn op crises en rampen en het buitengebied te beschermen tegen illegale activiteiten. Dit in nauwe samenwerking met partners en de samenleving. Beleidsnota’s Naam Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Vijfheerenlanden Coffeeshopbeleid Evenementenbeleid Horecabeleid

Jaar 2025 2024 2023 2023

55

Verordeningen Naam Algemene plaatselijke verordening gemeente Vijfheerenlanden

Jaar 2025

Prestatie-indicatoren Onderwerp Aanpak ondermijning Aanpak ondermijning Zorg en veiligheid Zorg en veiligheid Jeugd en veiligheid Jeugd en veiligheid Woon- en leefomgeving Crisisbeheersing Crisisbeheersing

Omschrijving Aantal integrale controles Aantal bestuurlijke maatregelen Aantal huisverboden Aantal crisismaatregelen Aantal signaleringstafels Aantal Halt-verwijzingen Aantal zichtbare handhavingsacties (boa’s/wijktoezicht) Aantal crisisoefeningen Aantal communicatieoefeningen

Norm 50 18 ≥5 ≥5 20 ≥ 20 ≥ 25 ≥2 ≥1

OVERIGE (WETTELIJK) VERPLICHTE INFORMATIE Artikel 14 van het Besluit Begroting en Verantwoording stelt dat de paragraaf bedrijfsvoering de stand van zaken van de bedrijfsvoering moet bevatten en de beleidsvoornemens wat betreft de bedrijfsvoering. Deze informatie is in voorgaande onderdelen opgenomen. Bij de jaarrekening moet ook informatie over de financiële rechtmatigheid worden opgenomen en een toelichting worden gegeven op de maatregelen die worden ondernomen om rechtmatigheidsfouten en onduidelijkheden met betrekking tot de financiële rechtmatigheid te voorkomen.

56

Paragraaf A2: VERBONDEN PARTIJEN

INLEIDING Via deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de verbonden partijen van de gemeente Vijfheerenlanden. De gemeente is namelijk verantwoordelijk voor: • de aansturing van de verbonden partij; • de controle op de verbonden partij; • de financiële consequenties vanuit de verbonden partij voor de eigen organisatie; en • de maatschappelijke consequenties die voortvloeien uit de verbonden partij. Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Provincies en Gemeenten verplicht gemeenten tot het opnemen van verantwoordingsinformatie over verbonden partijen in de P&C-documenten (begroting/jaarrekening). Een verbonden partij is “een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de provincie onderscheidenlijk gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft”. Een bestuurlijk belang is “zeggenschap, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur hetzij uit hoofde van stemrecht”. Bestuurlijk belang wordt uitgevoerd door zitting in het Dagelijks Bestuur, Algemeen Bestuur, Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AvA) of Raad van Commissarissen (RvC) bij de desbetreffende verbonden partij.

Een financieel belang is “een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag dat niet verhaalbaar is indien de verbonden partij failliet gaat onderscheidenlijk het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt”. De reden voor de gemeente om met een verbonden partij in zee te gaan is om beleidsdoelstellingen op de meest doelmatige wijze uit te laten voeren, zoals de gemeente dat voor ogen heeft. Het gaat hier om het behartigen van het publieke belang in samenwerking met de verbonden partij. Het aangaan van een relatie met een verbonden partij levert voor de gemeente de kennis en kunde om een publieke taak te vervullen. Daarnaast kan de samenwerking ook financiële voordelen opleveren (efficiëntere manier van werken door de verbonden partij, lastenverlichting door schaalvoordelen of doordat kosten gezamenlijk gedragen kunnen worden omdat de verbonden partij voor meerdere gemeenten werkzaam is). Vanwege bestuurlijke, beleidsmatige en financiële belangen is het gewenst om verbonden partijen te sturen en te monitoren. Besluiten worden genomen in het bestuur van de verbonden partijen en niet in de gemeenteraad zelf.

Op basis van het bestuurlijk belang voert de gemeente invloed uit in het Dagelijks Bestuur, Algemeen Bestuur, Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AvA) of Raad van Commissarissen (RvC) bij de desbetreffende verbonden partij. De raad kan ook een zienswijze indienen bij de P&C-producten van de verbonden partij. Op deze manier wordt geborgd dat de gemeentelijke belangen in acht worden genomen en worden behartigd door de verbonden partij. BELEIDSNOTA’S EN VERORDENINGEN Beleidsnota’s Naam Nota samenwerking

Jaar 2024

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Toename van samenwerkingsverbanden Regionale samenwerking is een onmisbaar onderdeel van het lokaal bestuur. Gemeenten, provincies en waterschappen bundelen steeds vaker de krachten om complexe maatschappelijke vraagstukken aan te pakken. Vaak omdat het niet meer lukt om als individuele gemeente voldoende capaciteit, kwaliteit en kennis in de eigen organisatie te borgen. Er is dan ook een groei

57

zichtbaar in het aantal samenwerkingsverbanden, waarbij gemeenten steeds meer taken bundelen. Daarbij kiezen gemeenten vaker voor flexibelere samenwerkingsvormen dan voor formele fusies, en betrekken hierbij ook partners buiten de gemeentelijke wereld, zoals bedrijven. Grip op verlengd lokaal bestuur Uit onderzoek blijkt dat veel raadsleden het gevoel hebben dat de besluitvorming in deze samenwerkingsverbanden buiten hun invloedssfeer ligt. Er zijn echter voldoende instrumenten beschikbaar om meer sturing te geven. Zo biedt de Wet gemeenschappelijke regelingen raadsleden verschillende instrumenten om invloed uit te oefenen. Bijvoorbeeld de mogelijkheid om (aanvullende) zienswijzen uit te brengen op besluiten van het bestuur van de regeling, de informatieplicht van het bestuur van de regeling richting de raad of de mogelijkheid tot het toevoegen van evaluatiebepalingen. Deze instrumenten zijn daarbij een aanvulling op de reguliere instrumenten die de gemeenteraad sowieso al heeft, bijvoorbeeld vanuit de Gemeentewet. Immers, veel van de reguliere instrumenten (amendementen, moties, het vragenrecht of het budgetrecht) zijn ook toepasbaar in de context van een gemeenschappelijke regeling. Daarnaast hebben raden nog andere mogelijkheden, te weten de meer informele instrumenten.

Dit betreft bijvoorbeeld het organiseren van overleg en afstemming als raden onderling (regionale raadstafels, raadsconferenties of raadscommissies), het overleggen met andere fracties via de partijlijn, het organiseren van direct contact tussen de raad en de directie van de verbonden partij of het als raad op werkbezoek gaan bij een verbonden partij om meer beeld te krijgen bij de uitvoering. WETTELIJKE ONTWIKKELINGEN Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg De Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg is een wetsvoorstel dat de beschikbaarheid van specialistische jeugdzorg moet verbeteren door gemeenten te verplichten regionaal samen te werken bij de inkoop ervan. De wet maakt deel uit van de Hervormingsagenda Jeugd en legt vast welke zorgvormen minimaal regionaal ingekocht moeten worden, wat moet zorgen voor meer inzicht en betere beschikbaarheid van complexe zorg in heel Nederland. Daarnaast introduceert de wet strengere eisen aan de financiële bedrijfsvoering en het interne toezicht van jeugdhulpaanbieders en stelt het nieuwe taken voor de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), waaronder stelselonderzoek en vroegsignalering van risico's. https://wetgevingskalender.overheid.nl/Regeling/WGK025777 RISICO’S EN KANSEN Risico/kans Risico ten aanzien van de ballotage-overeenkomst Gevudo/HVC

Toelichting Onze gemeente neemt deel in de gemeenschappelijke regeling Gevudo. Deze is houdster van circa 14% van de aandelen HVC. Hierbij is een ballotageovereenkomst aangegaan waarbij Gevudo garant staat voor een evenredig deel van de aangegane langlopende leningen van HVC bij de BNG. Toerekenbaar aan Vijfheerenlanden is hiervan circa € 10,5 miljoen per ultimo 2024. Extra bijdragen aan Ingeval er bij verbonden partijen sprake is van verbonden partijen (risico) financiele tekorten kan er sprake zijn van extra bijdragen van de deelnemende gemeenten. Beheersing van dit risico vindt plaats door een nauwgezette toetsing van de financiele documenten van de verbonden partijen. Lager dividend Stedin (risico) Het van Stedin te ontvangen dividend is afhankelijk van het financiele resultaat van Stedin. Dit kan jaarlijks verschillen.

Impact 1

1

2

58

KENGETALLEN EN PRESTATIE-INDICATOREN Zie hiervoor het onderdeel “overige wettelijk verplichte informatie” BESTUURLIJKE RESULTATEN Wat betreft alle gemeenschappelijke regelingen heeft de raad het recht om een zienswijze in te dienen over een ontwerp van een gemeenschappelijke regeling (GR) of een financieel besluit dat door een GR wordt genomen. Dat betreft bijvoorbeeld voorgenomen besluiten tot het vaststellen van kaderstellende documenten en begrotingen. Dit recht is wettelijk vastgelegd in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) en is per 1 juli 2022 uitgebreid om de democratische legitimiteit en controlerende rol van gemeenteraden te versterken. Gemeenteraden kunnen zo invloed uitoefenen op de inhoud van de regeling en de besluitvorming binnen de samenwerkingsverbanden. In 2026 zullen wat betreft alle gemeenschappelijke regelingen waarin de gemeente Vijfheerenlanden deelneemt door ons college voorstellen aan de raad worden voorgelegd tot het al dan niet indienen van zienswijzen op door de gemeenschappelijke regelingen voorgestelde concept-besluiten.

OVERIGE (WETTELIJK) VERPLICHTE INFORMATIE Gemeenschappelijke regelingen Veiligheidsregio Utrecht (VRU) Vestigingsplaats Utrecht Doel Uitvoeren van taken op het terrein van de risicobeheersing en de voorbereiding op rampen en crises, uitvoeren van brandweerzorg (bestrijding en preventie) en uitvoeren van geneeskundige hulpverleningsorganisatie (GHOR). Programma Programma A Beheer en gebruik openbare ruimte Deelnemende partijen Alle gemeenten in de provincie Utrecht nemen deel aan de gemeenschappelijke regeling. Openbaar belang Veiligheid Bestuurlijk belang Het Algemeen Bestuur wordt gevormd door de burgemeesters van de deelnemende gemeenten, namens de gemeente Vijfheerenlanden is dat burgemeester Fröhlich. Financieel belang (x € Toelichting Werkelijk 2024 Begroot 2025 Begroot 2026 1.000) Eigen vermogen: 34.600 30.288 29.361 Vreemd vermogen: 71.156 69.631 75.308 Totaal vermogen: 105.757 99.919 104.669 Bijdrage VHL: 4.099 4.137 4.420 Bijdrage alle deelnemers: 102.643 103.782 111.427 Risico’s Er zijn geen risico’s met financiële gevolgen die meegenomen moeten worden bij de bepaling van ons benodigd weerstandsvermogen. Ontwikkelingen De VRU staat voor een cruciale periode waarin strategische keuzes moeten worden gemaakt om haar taken op een veilige en verantwoorde wijze uit te kunnen voeren.

De huidige financiële kaders bieden onvoldoende ruimte om de benodigde kwaliteit en veiligheid te waarborgen. Daarom is door het bestuur de opdracht gegeven om toekomstscenario’s te ontwikkeling met financiële en organisatorische gevolgen . De VRU heeft drie toekomstscenario’s uitgewerkt: • Een ombuiging van 3% op de VRU. De VRU heeft aangegeven dit niet per gemeente te kunnen specifiëren. Op basis van de huidige bijdrage betekent dit een eventuele daling van € 0,13 miljoen voor de gemeente Vijfheerenlanden. • Scenario “op orde”, dit brengt een kostenstijging van € 10 miljoen met zich mee. Op basis van de huidige bijdrage betekent dit een eventuele stijging van € 0,4 miljoen voor de gemeente Vijfheerenlanden.

59

• Scenario “op koers”, dit scenario neemt de huidige geopolitieke en klimaat specifieke gevolgen mee, wat leidt tot een extra kostenstijging boven scenario “op orde”. Gemeente Vijfheerenlanden adviseert om het scenario “op orde” als basis te nemen met specifieke kostenreducties en verhogingen van inkomsten om de kostenstijging van € 10 miljoen te reduceren naar € 7 miljoen. Dit heeft de volgende gevolgen: • Korte termijn (2026): Geen directe mutatie in de gemeentelijke bijdrage. • Middellange termijn (vanaf 2027): Het verwachte financiële effect van de DDuR-korting (10%) en de mogelijke kostenstijging als gevolg van het scenario “op orde” moeten worden vertaald naar concrete begrotingsposten. • Lange termijn: De structurele impact van een hogere bijdrage aan de VRU vraagt om nieuwe afweging binnen onze eigen beleidsdoelen. De gemeenteraad neemt hierover naar verwachting in het begin van 2026 een definitief besluit. Eventuele financiële consequenties worden meegenomen in de kadernota 2027.

Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst regio Utrecht (GGDrU) Vestigingsplaats Zeist Doel • Inwoners wonen, leven, gaan naar school en werken in een veilige omgeving waar aandacht is voor gezondheid en elkaar. • Elk kind heeft een gezonde en veilige start. • Iedereen kan zich ontwikkelen en ontplooien. • Iedereen kan meedoen. • Bedreigingen van de publieke gezondheid worden bestreden. Programma Programma C Sociaal Domein Deelnemende partijen Alle gemeenten in de provincie Utrecht nemen deel aan de gemeenschappelijke regeling. Openbaar belang Bescherming en bevordering van de volksgezondheid op basis van de Wet publieke gezondheid. Bestuurlijk belang De gemeente Vijfheerenlanden is vertegenwoordigd in het Algemeen Bestuur van de GGDrU door wethouder Bel. Financieel belang (x € Toelichting Werkelijk 2024 Begroot 2025 Begroot 2026 1.000) Eigen vermogen: 2.309 2.738 2.800 Vreemd vermogen: 18.942 29.734 27.464 Totaal vermogen: 21.251 32.472 30.264 Bijdrage VHL: 2.912 3.308 3.434 Bijdrage alle deelnemers: 50.491 56.380 59.049 Risico’s De GGDRU heeft voor 2026 een solvabiliteitsratio van 9,3%. Dit bevindt zich in de “meest risicovolle categorie” omdat het onder de 20% zit. Ontwikkelingen Er zijn geen ontwikkelingen met beleidsmatige of financiële gevolgen.

Reinigingsdienst Waardlanden Vestigingsplaats Gorinchem Doel • Inzameling van huishoudelijk afval en grondstoffen, zoals papier en glas, gericht op het zo veel mogelijk hergebruiken van grondstoffen en het voorkomen van (rest)afval. Verzorging van informatievoorziening en voorlichting over het scheiden van afval/grondstoffen. Programma Programma B Beheer en gebruik openbare ruimte Deelnemende partijen De gemeenten Gorinchem, Hardinxveld Giessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden. Openbaar belang Het verwijderen van het huishoudelijk afval, als bedoeld in de Wet Milieubeheer van de deelnemende gemeenten, is de belangrijkste taak van de dienst.

60

Bestuurlijk belang Financieel belang (x € 1.000)

Risico’s Ontwikkelingen

Gevudo Vestigingsplaats Doel Programma Deelnemende partijen Openbaar belang

Bestuurlijk belang Financieel belang (x € 1.000)

Risico’s Ontwikkelingen

De gemeente Vijfheerenlanden wordt vertegenwoordigd in het Algemeen Bestuur door wethouder van Maanen. Toelichting Werkelijk 2024 Begroot 2025 Begroot 2026 Eigen vermogen: 2.016 1.508 1.954 Vreemd vermogen: 31.949 29.499 30.790 Totaal vermogen: 33.995 31.007 32.744 Bijdrage VHL: 7.806 9.008 9.163 Bijdrage alle deelnemers: 20.254 23.225 Er zijn geen risico’s met financiële gevolgen die meegenomen moeten worden bij de bepaling van ons benodigd weerstandsvermogen. In 2024 worden de maatregelen uit de Strategienota: Samen voor een afvalvrije en schone gemeente geëvalueerd. Voor Vijfheerenlanden gaat het om stap 1 en 2 uit de nota, voor de overige gemeenten gaat het ook om stap 3: de invoer van het variabele tarief (diftar). Op basis van de evaluatie besluit de raad over een eventuele invoer van diftar.

Dordrecht De Gevudo heeft tot doel het behartigen van aandeelhoudersbelangen van de deelnemers in NV HVC en het daarbij uitoefenen van stemrecht in de aandeelhoudersvergaderingen van NV HVC. Programma B Beheer en gebruik openbare ruimte De gemeenten Alblasserdam, Dordrecht, Gorinchem, Hardinxveld Giessendam, Hendrik Ido Ambacht, Molenlanden, Papendrecht, Sliedrecht, Vijfheerenlanden en Zwijndrecht. De GR Gevudo neemt namens de gemeenten deel in andere rechtspersonen met een soortgelijk of aanverwant doel in afvalverwerkingsactiviteiten op (boven) regionale schaal. De GR Gevudo neemt namens de deelnemende gemeenten met 529 aandelen van de 3.654 uitstaande aandelen A deel in de HVC. De gemeente Vijfheerenlanden wordt vertegenwoordigd in het Algemeen Bestuur door wethouder van Maanen. Toelichting Werkelijk 2024 Begroot 2025 Begroot 2026 Eigen vermogen: 30 30 30 Vreemd vermogen: 415 401 Totaal vermogen: 445 431 Bijdrage VHL: 110 110 108 Bijdrage alle deelnemers: 1.865 De gemeente Vijfheerenlanden houdt een waarschijnlijk percentage van 1% van het totale uitstaande garantiebedrag van €10 miljoen. Dit houdt een risico van €100.000 in. Er zijn geen ontwikkelingen met beleidsmatige of financiële gevolgen.

Omgevingsdienst Regio Utrecht (ODRU) Vestigingsplaats Utrecht Doel De belangrijkste taken zijn vergunningverlening, toezicht en handhaving op het gebied van milieu. Daarnaast adviseert de ODRU ook bij bestemmingsplannen en bij het opstellen van (milieu)beleid. Programma Programma D Ruimtelijke ontwikkeling Deelnemende partijen De gemeenten Bunnik, De Bilt, De Ronde Venen, IJsselstein, Montfoort, Oudewater, Renswoude, Rhenen, Stichtse Vecht, Utrechtse Heuvelrug, Veenendaal, Vijfheerenlanden, Wijk bij Duurstede, Woerden en Zeist. Openbaar belang De missie van de ODRU is een veilige, duurzame en gezonde fysieke leefomgeving in de deelnemende gemeenten (koers 2023-2027).

61

Bestuurlijk belang Financieel belang (x € 1.000)

Risico’s

Ontwikkelingen

De gemeente Vijfheerenlanden wordt in het Algemeen Bestuur vertegenwoordigd door de wethouder van Montfoort. De burgemeester vervult de rol van technisch voorzitter. Toelichting Werkelijk 2024 Begroot 2025 Begroot 2026 Eigen vermogen: 1.710 1.710 1.710 Vreemd vermogen: 6.584 6.758 6.931 Totaal vermogen: 8.294 8.468 8.641 Bijdrage VHL: 1.972 1.936 2.027 Bijdrage alle deelnemers: 21.032 22.202 23.240 De daadwerkelijke begroting voor de liquidatie volgt op een later moment. Vooralsnog lijken de kosten ervan beperkt te zijn en kunnen deze gedekt worden uit het positief resultaat van de ODRU over 2025. Bij tegenvallende resultaten kan een bijdrage van de deelnemende gemeenten nodig zijn. Naar verwachting wordt de ODRU, na de vorming van de nieuwe Omgevingsdienst Utrecht (ODU) per 1 januari 2026, in de loop van 2026 opgeheven.

Omgevingsdienst Utrecht (ODU) Vestigingsplaats Utrecht Doel De belangrijkste taken zijn vergunningverlening, toezicht en handhaving op het gebied van milieu. Daarnaast adviseert de ODU ook bij bestemmingsplannen en bij het opstellen van (milieu)beleid. Programma Programma D Ruimtelijke ontwikkeling Deelnemende partijen Alle Utrechtse gemeenten. Openbaar belang De missie van de ODU is een veilige, duurzame en gezonde fysieke leefomgeving in de deelnemende gemeenten (koers 2023-2027). Bestuurlijk belang De gemeente Vijfheerenlanden wordt in het Algemeen Bestuur vertegenwoordigd door de wethouder van Montfoort. De burgemeester vervult de rol van technisch voorzitter. Financieel belang (x € Toelichting Werkelijk 2024 Begroot 2025 Begroot 2026 1.000) Eigen vermogen: 0 0 0 Vreemd vermogen: 0 0 0 Totaal vermogen: 0 0 0 Bijdrage VHL: 0 0 1.963 Bijdrage alle deelnemers: 0 0 44.623 Risico’s Bij de vorming van de nieuwe omgevingsdienst heeft de raad als voorwaarde meegegeven dat de kosten niet hoger mogen zijn dan die voor 2025 met indexatie inbegrepen. De daadwerkelijke kosten weten we pas na 2026. De kosten kunnen o.a.

nog beïnvloed worden door vraag gestuurde producten en diensten (we zien nog steeds een toename in meldingen en vergunningaanvragen), gevolgen van de per 1 januari 2024 in werking getreden Omgevingswet door nieuwe taken en andere werkwijze (de gevolgen zijn anderhalf jaar na inwerkingtreding nog niet helemaal te overzien). Ontwikkelingen De planning is dat de nieuwe Omgevingsdienst Utrecht per 1 januari 2026 van start gaat. De besluitvorming vindt in het najaar van 2025 plaats.

Bureau Openbare Verlichting (OVL) Vestigingsplaats Hardinxveld-Giessendam Doel Uitvoering van het beheer van de openbare verlichting en de centrale aansturing en bewaking op de uitvoering van de onderhoudswerkzaamheden hieraan. Bureau OVL fungeert op dit terrein ook als het kenniscentrum voor de deelnemers en voert in opdracht projecten voor de gemeenten uit. Programma Programma B Beheer en gebruik openbare ruimte

62

Deelnemende partijen Openbaar belang Bestuurlijk belang Financieel belang (x € 1.000)

Risico’s Ontwikkelingen

Avres Vestigingsplaats Doel

Programma Deelnemende partijen Openbaar belang Bestuurlijk belang Financieel belang (x € 1.000)

Risico’s Ontwikkelingen

De gemeenten Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Hendrik-IdoAmbacht, Molenlanden, Papendrecht en Vijfheerenlanden. Beheer openbare verlichting. De gemeente Vijfheerenlanden wordt in het Algemeen Bestuur vertegenwoordigd door wethouder Jongenelen. Toelichting Werkelijk 2024 Begroot 2025 Begroot 2026 Eigen vermogen: 372 193 193 Vreemd vermogen: 223 221 221 Totaal vermogen: 595 414 414 Bijdrage VHL: 170 172 173 Bijdrage alle deelnemers: 608 617 617 Er zijn geen risico’s met financiële gevolgen die meegenomen moeten worden bij de bepaling van ons benodigd weerstandsvermogen. Er zijn geen ontwikkelingen met beleidsmatige of financiële gevolgen.

Gorinchem Avres helpt inwoners zich te ontwikkelen op gebied van werk, geld en sociaal netwerk door: • Mens centraal - Ontwikkeling op gebied van werk, sociale omgeving, invulling van vrije tijd en ontwikkeling van sociale vaardigheden. • Ontwikkeling - Gericht op bereikbaar maken van betaald werk en vergroten van zelfredzaamheid. • Netwerkorganisatie - Optreden als verbinder van mogelijkheden in een netwerk van partners Programma C Sociaal domein De gemeenten Molenlanden, Gorinchem en Vijfheerenlanden. Uitvoering van onder andere de Wet Sociale Werkvoorziening en andere regelingen en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. De gemeente Vijfheerenlanden is in het Dagelijks Bestuur vertegenwoordigd door wethouder Hitipeuw en in het Algemeen Bestuur door wethouder Hitipeuw en wethouder Bel. Toelichting Werkelijk 2024 Begroot 2025 Begroot 2026 Eigen vermogen: 16.243 10.683 9.975 Vreemd vermogen: 10.706 8.681 8.681 Totaal vermogen: 26.949 19.364 18.656 Bijdrage VHL: 23.522 26.306 27.938 Bijdrage alle deelnemers: 67.398 27.796 77.089 Er zijn geen risico’s met financiële gevolgen die meegenomen moeten worden bij de bepaling van ons benodigd weerstandsvermogen. Er zijn geen ontwikkelingen met beleidsmatige of financiële gevolgen.

Regionaal archief Zuid-Utrecht (RAZU) Vestigingsplaats Wijk Bij Duurstede Doel • De zorg voor en het beheer van de in de archiefbewaarplaats berustende archiefbescheiden van de deelnemende gemeenten, zoals nader omschreven in de Archiefwet 1995. • Het toezicht op het beheer van de archiefbescheiden van de deelnemende gemeenten voor zover deze niet zijn overgebracht. • Het stimuleren van de lokale en regionale geschiedbeoefening en het daartoe aanleggen, beheren en bewaren van een zo compleet mogelijke collectie bronnen op het gebied van de lokale en regionale geschiedenis. Programma Programma E Ontplooiing Deelnemende partijen De gemeenten Bunnik, Houten, Utrechtse Heuvelrug, Rhenen, Wijk bij Duurstede en Vijfheerenlanden.

63

Openbaar belang Bestuurlijk belang Financieel belang (x € 1.000)

Risico’s

Ontwikkelingen

Toegankelijkheid voor inwoners en andere belangstellenden of belanghebbenden, behoud van het historisch archief. De portefeuillehouders van de deelnemende gemeenten vormen het Algemeen Bestuur. Wethouder Hitipieuw vertegenwoordigt daarin de gemeente Vijfheerenlanden. Toelichting Werkelijk 2024 Begroot 2025 Begroot 2026 Eigen vermogen: 250 123 Vreemd vermogen: 922 795 Totaal vermogen: 1.172 918 Bijdrage VHL: 378 428 418 Bijdrage alle deelnemers: 1.523 1.712 1.674 Over het jaar 2024 en 2025 zijn er geen risico’s geconstateerd met financiële gevolgen. Vanaf 2026 neemt het Regionaal Archief Zuid-Utrecht bezuinigingsmaatregelen waaronder het begroten van de salariskosten op 95%. Dit kan leiden tot een mogelijke begrotingsoverschrijding vanaf het begrotingsjaar RAZU 2027 omdat meerdere medewerkers hun eindperiodiek zullen bereiken. Een mogelijk nadelig exploitatieresultaat als gevolg van een niet-dekkende begroting, dient door de deelnemende gemeenten gedragen te worden. Het RAZU houdt rekening met de financiële uitdagingen in 2026 en neemt bezuinigingsmaatregelen. Dit laat de kadernota RAZU-2026 zien. Deze maatregelen leiden tot een bezuiniging van circa 5% op de gemeentelijke bijdrage. Het huidige beleidsplan van het RAZU loopt tot 2027 en dient vervolgens opnieuw te worden vastgesteld.

De nieuwe Archiefwet, die naar verwachting in 2027 in werking treedt, zal hierop van invloed zijn met de nadruk op digitaal archiveren en de groei van het e-depot.

Vennootschappen en corporaties Oasen NV Vestigingsplaats Doel Programma Deelnemende partijen Openbaar belang Bestuurlijk belang

Financieel belang (x € 1.000)

Risico’s Ontwikkelingen

Gouda Oasen is een maatschappelijk drinkwaterbedrijf. Oasen zorgt op duurzame wijze voor het drinkwater in Zuid Westelijk Nederland, waaronder Vijfheerenlanden. Programma F. Financieel gezond Gemeenten in zuidelijk en oostelijk deel van Zuid-Holland. De N.V. Oasen is de maatschappij die is belast met de drinkwatervoorziening in het zuidelijk en oostelijk deel van Zuid-Holland. De gemeente heeft als één van de 21 aandeelhouders stemrecht in de Algemene vergadering van Aandeelhouders (AvA). Wethouder van Maanen vertegenwoordigt de gemeente in de AvA. De gemeente Vijfheerenlanden heeft 55 van de 748 aandelen Oasen, naar rato van het aantal inwoners. Oasen keert op basis van haar statuten geen dividend uit. Toelichting Werkelijk 2024 Begroot 2025 Begroot 2026 Eigen vermogen: 128.149 136.041 Vreemd vermogen: 244.640 263.326 Totaal vermogen: 372.789 399.376 Bijdrage VHL: 0 0 0 Bijdrage alle deelnemers: 0 0 0 Er zijn geen risico’s met financiële gevolgen die meegenomen moeten worden bij de bepaling van ons benodigd weerstandsvermogen. Er zijn geen ontwikkelingen met beleidsmatige of financiële gevolgen.