Begroting 2023-2026 raadsversie.docx

Daarmee brengen we focus aan en streven wij - ondanks de beperkte capaciteit naar een voldoende adequaat niveau voor onze dienstverlening.

23

Omgevingswet, -visie en -plan •

•

•

•

•

Ten behoeve van de Regionale Energie Strategie (RES) is een plan-MER (MilieuEffectRapportage) uitgevoerd naar de zoeklocaties voor windturbines. In 2023 worden de resultaten van deze plan-MER en de keuzes die de gemeenteraad hierover eind 2022 zal maken, verwerkt in de plan-OER (OmgevingsEffectRapportage) en vertaald naar de omgevingsvisie. De eerste omgevingsvisie Vijfheerenlanden wordt voorbereid en aangeboden voor vaststelling. Hierin wordt onze visie op de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van Vijfheerenlanden in de komende 15 jaar op hoofdlijnen beschreven. Onze ambities worden gekoppeld aan gebieden voor bijvoorbeeld woningbouw of energieopwekking en beschreven wordt hoe wij de balans tussen de opgaven en de waarden van de gemeente en de dorpen en wijken gaan bewaken. In het eind 2022 vast te stellen ‘Plan omzetting bestemmingsplannen naar Omgevingsplan’ wordt beschreven hoe Vijfheerenlanden in de periode tot en met 2029 alle bestemmingsplannen (en diverse delen van verordeningen) gaat omzetten naar een gebiedsdekkend omgevingsplan. Dit vraagt om een aanzienlijke extra inzet van mensen en middelen. Dit betreft deels structurele inzet (om deze taak op lange termijn uit te kunnen blijven voeren) en deels incidentele inzet (de extra inspanning voor het eerste ‘gebiedsdekkend omgevingsplan).

De totale kosten hiervan bedragen circa € 2,9 miljoen in de periode tot en met 2029. In deze begroting wordt een structureel budget voor herziening bestemmingsplannen en een budget voor een regelanalist (verantwoordelijk voor het opstellen en onderhouden van de direct toepasbare regels) opgenomen. Deze budgetten worden op korte termijn ingezet voor de beschreven omzetting. Dit betreft ook een deel van de huidige formatie ‘planologie’. Er resteert dan nog circa € 1,5 miljoen. In deze begroting wordt voorgesteld om de in 2023 t/m 2025 te ontvangen tegemoetkoming van het Rijk in de kosten van invoering van de Omgevingswet (totaal circa € 0,9 miljoen) hiervoor in te zetten. En om voor het overige bedrag in 2025 met nadere voorstellen te komen. Wij implementeren de aan de Omgevingswet verbonden nieuwe werkprocessen en het digitaal stelsel Omgevingswet.

Een duurzame toekomst •

• •

•

•

Wij voeren het raadsbesluit over de regionale energiestrategie (RES) van 30 september 2021 uit, waarin is opgenomen dat onze bijdrage voor het eerste, tweede en derde bouwblok van de RES is gericht op het streefgetal van 0,072 Twh als onderdeel van het regionale bod in de U16 om zo mogelijk 1,8 TWh aan duurzame elektriciteit op te wekken in 2030, vergund voor 2025. Wij betrekken duurzaamheid bij alle onderwerpen die spelen binnen onze gemeente, zodat de gevolgen van beleid mede worden beoordeeld vanuit het oogpunt van duurzaamheid. In het beleid en de concrete vertaling hiervan, actief de dialoog op te zoeken met onze inwoners en (agrarische) ondernemers om samen tot de beste keuzes te komen. Wij willen inwoners en bedrijven gaan verleiden om een stap verder te gaan. Wij als gemeente zullen het goede voorbeeld geven en zichtbaar zelf ook doen wat we van onze inwoners en ondernemers vragen. Bij het plaatsen van windturbines en andere vormen van duurzame energieopwekking in het landschap gaan wij uit van het voorzorgprincipe. Daarbij moet degene die deze turbines en andere vormen van energieopwekking en -opslag plaatst, aantonen dat deze geen schade opleveren. Wij stimuleren dubbel ruimtegebruik. Dit door bijvoorbeeld de mogelijkheden te verkennen van het plaatsen van zonnepanelen boven parkeerplaatsen of fruitbomen.

24

•

•

•

•

• • •

• • •

• •

We geven bij circulair en schoon verder invulling aan onze rol als opdrachtgever. Zo maakt de gemeente impact op innovatie en circulair ondernemerschap door zelf anders te handelen en anders aan te besteden en in te kopen. De gemeente zet in op het ombuigen van beleid, werkwijzen en protocollen, van potentiële hindermacht tot kansenkracht richting de circulaire transitie. Onder deze actielijn geeft de gemeente het goede voorbeeld richting burgers en bedrijven maar zeker ook in het realiseren en beheren van eigen vastgoed. Want goed voorbeeld doet goed volgen. We geven bij circulair en schoon verder invulling aan onze rol als facilitator met als doel om circulair gerichte innovatie te stimuleren, initiëren en faciliteren. Hiervoor gebruiken we de levend lab-aanpak. Een levend lab aanpak is een laagdrempelige manier om samen met ondernemers, onderwijs, kennisinstellingen en inwoners aan de slag te gaan, te leren en te experimenteren met circulaire icoonprojecten (projecten waarbij een grijze plek met veel verharding ‘groener’ wordt gemaakt). We geven ook verder invulling aan onze rol als regisseur met als doel het circulair bewustzijn bij medewerkers, bedrijven en hun professionals, inwoners, onderwijsinstellingen en partners in toenemende mate te activeren en stimuleren om werk te maken van circulaire economie. De gemeente draagt bij aan het bevorderen van ketensamenwerking.

We zorgen ervoor dat schade en overlast door hittestress, wateroverlast, droogte en overstromingen wordt beperkt. Bij de aanleg van nieuwe woonwijken en Werklandschappen, het opknappen van bestaande bebouwing, vervanging van rioleringen en de weg- en groenonderhoud besteden we aandacht aan klimaatadaptatie en volgen we de afspraken klimaatadaptief bouwen Utrecht Wij benoemen water en bodem als ordenend en dus leidend principe bij de (her)inrichting van gebieden. Daardoor zullen nieuwe bouwlocaties minder tot geen last hebben van hitte, droogte, bodemdaling of wateroverlast. Door verbindingen te leggen tussen de verschillende natuurgebieden, zorgen we voor groen blauwe verbindingen en voor het herstel van biodiversiteit. Binnen het regionale samenwerkingsverband Alblasserwaard/Vijfheerenlanden is een Regionale Adaptatie Strategie (RAS) gemaakt. Daarin zijn afspraken gemaakt hoe we als regio klimaatadaptatie samen oppakken. Eind 2022 komt de uitvoerings- en investeringsagenda gereed. Met de RAS en de uitvoeringsagenda zal de AV-regio vervolgens aanspraak maken op circa € 2,5 miljoen impulsgelden om regionale adaptatiemaatregelen uit te voeren. Het ingediende maatregelenpakket draagt bij aan het verminderen van de kwetsbaarheid van gebieden voor wateroverlast, droogte of de gevolgen van overstromingen.

In het Samenhangend Duurzaamheidsbeleid, ondersteund door het Gemeentelijk rioleringsplan (GRP), het wegenbeleid en het groenbeleidsplan, is uitgewerkt hoe we de effecten van een veranderend klimaat op de omgeving aanpakken. We gaan in samenwerking met de provincie verder met het klimaatadaptiever en toekomstbestendig maken van zowel de bestaande als de nieuwe woon– en werklocaties. Het doel is een gezonde en veilige woon- en leefomgeving. Milieu moet een volwaardige rol spelen bij het afwegen van belangen. Daarvoor maken we gemeentebeleid. De uitvoerende milieutaken zijn ondergebracht bij de Omgevingsdienst regio Utrecht. Wij willen zowel de eigenaars- als de opdrachtgeversrol een goede invulling geven. We zorgen dat milieu-informatie voor een ieder toegankelijk is. Een belangrijk instrument hiervoor is het (gemeentelijk) GEOportaal. We gaan (binnen de daarvoor geboden mogelijkheden) prioriteiten stellen in de taken die de Omgevingsdienst regio Utrecht (ODRU) voor de gemeente uitvoert.

25

Verkeersveilig, leefbaar en bereikbaar •

•

•

•

•

•

• • •

• • • • • •

Wij starten een lobbytraject om te komen tot een volwaardig knooppunt Everdingen (met afslag op de A27 vanuit het zuiden naar de A2) en tot een verbreding van het traject A27 knooppunt Everdingen – Houten. Dit in het kader van de verbreding van de A27 tussen Houten en knooppunt Hooipolder. De bovenstaande onderdelen maken echter geen onderdeel uit van die verbreding en zorgen voor sluipverkeer in de gemeente Vijfheerenlanden. Wij maken bestuurlijke afspraken over en starten met de planvoorbereiding van de ongelijkvloerse kruising Recht van ter Leede – spoor, de verbetering van de kruising Koenderseweg en de aanleg van een fietstunnel. De kruising met het spoor en het Recht van ter Leede in Leerdam betreft een van de grootste verkeersknelpunten in Leerdam. Door de bouw van Broekgraaf en de bereikbaarheid daarvan dient ook de kruising Koenderseweg te worden verbeterd. Ook moet er een fietstunnel onder het spoor worden aangelegd. Samen met de Zuidlobgemeenten stellen we een strategische OV-visie/ gebiedsgerichte uitwerking van het Netwerkperspectief op. De uitkomst hiervan kan worden gebruikt in de aanbesteding van de nieuwe OV-concessie door de provincie Utrecht. Samen met de provincie Utrecht en de Lekstroomgemeenten maken wij een halteen omgevingsscan met als doel de toegankelijkheid van haltes te verbeteren.

Hierbij worden de inconsistente en incomplete data voor de Lekstroomgemeenten weggewerkt en vinden er schouwen plaats van de haltes die in de Lekstroomgemeenten niet volledig toegankelijk zijn. In fase 2 kunnen de haltes vervolgens op basis van die informatie aangepast worden. Wij stellen een visie op voor de OV-regiopoort Vianen en de OV-knooppunten Leerdam en Meerkerk met als doel om deze knooppunten te verbeteren. Mobiliteit, woningbouw en werken spelen hierbij een belangrijke rol. Afstemming hierover vindt plaats met de Uned, U10 en de provincie Utrecht. Wij onderzoeken de mogelijkheden tot verbetering van de fietsroute langs het Merwedekanaal. Verbetering van de sociale veiligheid en het verkennen van de mogelijkheden van een vrij liggend fietspad ter hoogte van de Kanaalweg staan hierbij centraal. Samen met zes andere gemeenten, provincies, het waterschap en Rijkswaterstaat onderzoeken wij de gewenste aanpak van het sluipverkeer op het onderliggend wegennet van de A27 tussen Houten en knooppunt Hooipolder. Wij actualiseren de concept risicoanalyse verkeersveiligheid. Wij werken mee aan een project van de Provincie Utrecht om beter gebruik te maken van bestaande data. De Provincie Utrecht inventariseert hierbij aan welke data behoefte is en hoe deze data ontsloten kunnen worden. Dit op basis van 15 mobiliteitsthema’s.

Wij brengen verlichting aan op het fietspad Lexmondsestraatweg tussen de Kolfbaanweg en Vijverlust in Vianen. Samen met het Waterschap (als wegbeheerder) onderzoeken wij de aanleg van een vrij liggend fietspad Tienhovenseweg (Everdingen, Hagestein). Wij verbeteren de verkeersveiligheid van de Koningin Emmalaan in Leerdam. Wij starten met het verbeteren van de verkeersveiligheid van de fietsoversteek Groenekade/Helsdingse Achterweg in Vianen. Wij onderzoeken de mogelijkheden tot verbetering van de verkeersveiligheid van de Tiendweg, Leerdam. Daarbij denken wij onder andere aan het deels verlagen van de snelheid van 50 naar 30 km/u en aan het vervangen van asfalt door klinkers. Wij ronden een onderzoek naar het verbeteren van de leefbaarheid in Nieuwland af. Daarbij bekijken wij naar de huidige weginrichting, het verplaatsen van bedrijven en de aanleg van een eventuele randweg.

26

•

Wij stellen een laadpalenplan op waarin is opgenomen op welke plekken er in de toekomst laadpalen moeten komen.

Economie en werken •

•

•

•

•

De Economische visie Vijfheerenlanden, ‘Vijfheerenlanden veerkrachtig en verbindend’, vormt met haar uitvoeringsagenda ook in 2023 de belangrijkste basis voor onze inzet. De structurele uitbreiding van de formatie van het team Werken draagt bij aan het verder versterken van de dienstverlening aan onze ondernemers. Op lokale en regionale/provinciale economische ontwikkelingen wordt ingespeeld. Lokaal in relatie tot de Omgevingsvisie, regionaal via de uitwerking van het Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP) en provinciaal vanuit het Kader Wonen en Werken en het daarop gebaseerde provinciaal programma. Vooral regionale en provinciale ontwikkelingen vragen om lokale inbedding en afstemming met de belangrijkste sterkhouders, de ondernemers. Daarbij is een goede organisatiegraad van ondernemers essentieel. Onderdeel van de economische ontwikkelingen dat zowel regionaal als provinciaal, maar ook lokaal wordt gedragen is het zorgvuldig omgaan met schaarse ruimte. Dat houdt in niet alleen uitbreiden, maar tegelijkertijd inzetten op intensiveren en verdichten. Zowel op de bestaande werklocaties als de nieuw te ontwikkelen werklandschappen. Daarmee samen hangt het toekomstbestendig(er) maken van bestaande en nieuwe werklocaties.

Ook hierbij spelen regio en provincie een rol, naast uiteraard de landelijke trends en lokale uitgangspunten als innovatie, circulaire economie, energietransitie, klimaatadaptatie, hittestress en bereikbaarheid. De lokale economie, ondernemers en werknemers zijn gebaat bij een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Daarmee nauw verbonden zijn de uitdagingen in de huidige arbeidsmarkt en woningmarkt. Het stimuleren van dichter bij werk wonen of dichter bij wonen werken, de kansen die de Omgevingswet biedt voor vermindering van regelgeving, betreffen vraagstukken die een integrale benadering vragen. Het verkrijgen, behouden en versterken van de werkgelegenheid staan daarbij centraal. In samenwerking met de arbeidsmarktregio’s (en Avres) zetten wij in op een leven lang ontwikkelen en het benutten van kansen. Bij dit laatste betreft het ook het inzetten van het onbenutte arbeidspotentieel, waaronder statushouders.

Vitale landbouw in een aantrekkelijk buitengebied •

• • •

Samen met boeren, fruittelers, grondeigenaren en bewoners van het buitengebied willen wij via een gebiedsgerichte aanpak de agrarische sector bestaanszekerheid geven, passend bij het gebied. Daarbij hoort ruimte voor bij het gebied passende nevenactiviteiten. De verschillende opgaven in het gebied willen wij waar mogelijk combineren. Wij willen de realisatie van natuur- en groenprojecten stimuleren en uitvoeren om te komen tot een robuuste en gevarieerde natuur in het buitengebied, en daarnaast dorpen, wijken en bedrijventerreinen te vergroenen. Wij verbinden het groen in het stedelijk gebied met het landelijk gebied door groengebieden te combineren met wandel- en fietspaden en klompenpaden. Wij werken met buurgemeenten, regio’s, provincie, waterschap, agrariërs, natuurbeheerders, inwoners en andere belanghebbenden samen aan een goede balans tussen de ontwikkeling en het beheer van het stedelijk én het landelijk gebied. Daarbij zetten wij in op (co)financiering van onze groenopgave door Rijk en provincie.

27

Concrete resultaten in 2023 Samen bouwen en wonen • •

• • • •

Wij voeren de Uitvoeringsagenda Wonen uit. In deze uitvoeringsagenda zijn onder meer de hierna volgende acties opgenomen. Wij stellen subsidieaanvragen op in het kader van de SPUK woningbouwimpuls gelden ter financiering van de uitvoeringsagenda wonen (SPUK gelden zijn Specifieke uitkeringen gemeenten en provincies om bepaald beleid van de Rijksoverheid uit te voeren). In 2023 ontwikkelen wij visies voor minimaal vier wijken/dorpen. In 2023 ontwikkelen wij een plan van aanpak voor de visies voor de grotere woningbouwlocaties. In 2023 wordt de Woonzorgvisie aangeboden. Hier wordt ingezet op het realiseren van passende woonvormen voor doelgroepen die zorg en begeleiding nodig hebben. In 2023 maken wij een nieuwe huisvestingsverordening om gebruik te gaan maken van de mogelijkheden van de nieuwe Huisvestingswet om huur- en (sociale) koopwoningen toe te wijzen.

Omgevingswet, -visie en -plan • • •

De Omgevingsvisie Vijfheerenlanden wordt voorbereid en vastgesteld. Voor het eerste (van de beoogde acht) deelgebieden wordt het (deelgebied-) omgevingsplan opgesteld. (Gegeven de inwerkingtreding per 1 januari 2023) wordt het programma invoering Omgevingswet afgerond en overdragen aan de organisatie.

Een duurzame toekomst • • • • •

Een dialoog met onze inwoners en (agrarische) ondernemers om samen tot toekomstbestendige keuzes te komen. We gaan verder met de uitvoeringsagenda van het ‘zon op dak’ versnellingsprogramma. Wij onderzoeken de haalbaarheid van meer innovatieve alternatieven en minder overlast gevende vormen van duurzame energieopwekking. In 2023 en 2024 volgt er een alternatievenonderzoek. Wij zetten ons bij de energietransitie in op een manier die voor inwoners en bedrijven haalbaar en betaalbaar is. De eerste concepten komen gereed van de wijkuitvoeringsplannen.

Verkeersveilig, leefbaar en bereikbaar • • • • • •

Wij willen dat een volwaardig knooppunt Everdingen en een verbreding van de A27 tussen knooppunt Everdingen en Houten beter op het netvlies komen te staan van regio, Rijk en provincie. Wij willen bestuurlijke afspraken gemaakt hebben over een duurzame inrichting van de spoorkruising Koenderseweg met de MerwedeLingeLijn. Een halte- en omgevingsscan op basis van correcte data met als resultaat meer toegankelijke OV-haltes. Een visie voor de OV-regiopoort Vianen en de OV-knooppunten Leerdam en Meerkerk. Een afgerond onderzoek naar de manier waarop de fietsroute langs het Merwedekanaal aantrekkelijker kan worden gemaakt. Wij starten het onderzoek aanpak sluipverkeer Lexmond - Meerkerk - Noordeloos en Vianen – Culemborg en implementatie maatregelen op.

28

• • • • • • • • •

Een geactualiseerde en inhoudelijk uitgebreide concept risicoanalyse verkeersveiligheid. Samenwerking met de provincie bij de beoordeling, het gebruik en de het inzicht in data. Verlichting langs het fietspad Lexmondsestraatweg tussen de Kolfbaanweg en Vijverlust in Vianen. Een afgerond onderzoek naar een vrij liggend fietspad Tienhovenseweg (Everdingen, Hagestein). Een verkeersveilige Koningin Emmalaan door afronding van het betreffende project. De realisatie van een veilige fietsoversteek Groenekade/Helsdingse Achterweg in Vianen. Een afgerond onderzoek en beschikbare ontwerpen waarmee de verkeersveiligheid van de Tiendweg wordt verbeterd. Een afgerond onderzoek naar de mogelijkheden tot verbetering van de leefbaarheid in Nieuwland. Een laadpalenplan Vijfheerenlanden.

Economie en werken • • •

Wij streven een verdere verbetering van de organisatiegraad van ondernemers na, uiteraard in nauwe samenspraak met de ondernemers. Wij verbeteren de dienstverlening aan ondernemers. Wij stellen een voorstel op voor de intensivering, uitbreiding en het toekomstbestendig(er) maken van bestaande en nieuwe werklandschappen.

Vitale landbouw in een aantrekkelijk buitengebied • • • • •

We stellen een landbouwvisie op, met een ontwikkelings- en uitvoeringsprogramma. Dit doen wij samen met Molenlanden. Voor de verbreding en betere benutting van onze kennis leggen we een verbinding met de Fruit Tech Campus in de Betuwe. We onderzoeken hoe we deze verbinding het best kunnen vormgeven. We stellen een contactfunctionaris aan voor de agrarische sector. We stellen een uitvoeringsagenda voor natuur- en groenprojecten op. We onderzoeken of er lokaal en regionaal draagvlak is voor het instellen van een jaarlijkse agrarische week met een educatieve component.

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma D (bedragen x € 1.000) Lasten programma D Baten programma D Saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo

Rekening 2021

Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

Begroting 2026

22.521 20.091 2.430

32.282 23.749 8.533

25.618 20.085 5.533

17.870 12.437 5.433

14.475 9.144 5.331

16.268 10.938 5.330

0 0

0 1.502

0 15

0 0

0 0

0 0

2.430

7.031

5.518

5.433

5.331

5.330

29

E. Ontplooiing Wat willen we bereiken? Elkaar ontmoeten Wij vinden het essentieel voor de leefbaarheid in de dorpen en wijken, dat er blijvend ruimte is voor ontmoeting. Er moet gelegenheid zijn voor inwoners om elkaar op een laagdrempelige wijze te ontmoeten en mee te doen in de maatschappij. Wij willen daarom de ontmoetingsfunctie in de dorpen en wijken passend faciliteren. Per locatie beoordelen wij, hoe dit op een toekomstbestendige manier kan worden georganiseerd. Daarbij kijken we enerzijds naar het in stand houden van de ontmoetingsplaatsen en anderzijds naar de activiteiten die er plaats vinden. Het subsidiëren van activiteiten voor sociale ontmoetingsplaatsen dient namelijk ter bevordering van een samenleving waarin inwoners meedoen, zich fit en vitaal voelen, voor zichzelf kunnen zorgen en zichzelf een leven lang ontwikkelen. Dan past het als overheid om dit wel te faciliteren waar het kan en nodig is, maar dit niet over te nemen. Men is trots op de eigen cultuur, het samenwerken en er voor elkaar zijn. Wij zijn dan ook van mening dat de desbetreffende dorp of kern en haar inwoners hier nadrukkelijk een eigen verantwoordelijkheid in hebben. Kortom, het toekomstbestendig maken of houden van ontmoetingsplaatsen is een gedeelde verantwoordelijkheid tussen het private en publieke domein.

Sport en bewegen Wij sluiten met ons sportbeleid “Heel Vijfheerenlanden beweegt” nauw aan bij de doelstellingen uit de Sociaal Maatschappelijke Agenda ‘Van Transitie naar Transformatie’. Het uitvoeren van de nationale, provinciale en lokale sportakkoorden helpt ons daarbij. Het percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging ligt in de gemeente Vijfheerenlanden rondom het Nederlandse gemiddelde. Verenigingen spelen een belangrijke rol als ontmoetingsplaats en bij de sociale ontwikkeling van jongeren. Hier zijn wij trots op en deze maatschappelijke kracht willen wij graag behouden en versterken. Rust, ruimte en recreatie Inwoners en bezoekers van Vijfheerenlanden moeten zich thuis voelen in onze gemeente en ons gebied. Wij willen hen inspireren en verleiden om er op uit te trekken. Wij streven ernaar dat ze trots zijn op alles dat Vijfheerenlanden te bieden heeft en vanuit deze trots zich verbonden voelen met het gebied tussen Lek en Linge. Inwoners en bezoekers zijn immers onze beste ambassadeurs om nieuwe bezoekers én herhaalbezoekers te enthousiasmeren onze gemeente te bezoeken. Daarbij willen wij rust en ruimte binnen onze gemeente behouden en stimuleren. Daarnaast willen we in 2023 beleidsmatig en qua uitvoering zo goed als mogelijk de basis op orde brengen.

Er is reeds een heel aantal zaken geharmoniseerd, maar een aantal zaken is na de fusie nog onvoldoende belegd, en vragen daarom de aandacht.

30

Kunst en cultuur Inwoners en bezoekers van Vijfheerenlanden moeten geraakt worden door alles wat wij op het gebied van kunst en cultuur te bieden hebben. In het bijzonder, brengen wij daarbij ook de plaatselijke geschiedenis onder de aandacht. Kunst en cultuur verrijken immers ons leven. Waar mogelijk leggen wij dan ook bij de uitvoering van ons kunst- en cultuurbeleid een inhoudelijke relatie met de economische, toeristische, duurzame en ruimtelijke ontwikkeling van onze steden, dorpen en het buitengebied.

Wat gaan we hiervoor doen? Elkaar ontmoeten •

•

We werken, in navolging op nieuw vast te stellen beleid, samen met de dorpshuisbesturen aan een toekomstbestendige situatie voor sociale ontmoetingsplaatsen. Dit kan leiden tot afspraken die bij de specifieke lokale situatie passen. Hiervoor is naar verwachting geheel 2023 nodig, omdat er zo’n diversiteit aan ontmoetingsplaatsen is, we te maken hebben met vrijwilligers en er maatwerk nodig zal zijn. We overwegen hierbij het instrument van burgerberaad/inwonerberaad toe te passen. Per dorp/kern wordt daarbij in samenspraak met de inwoners, nader bekeken wat op basis van beleidsmatige uitgangspunten de best passende lokale situatie is.

Sport en bewegen •

•

We dragen via het stimuleren van sport bij aan een vitale samenleving. Gezonde sportverenigingen, overige sportaanbieders en het beschikbaar hebben van goede sportaccommodaties zijn essentieel om de preventieve kracht van sport optimaal te benutten. Deze kracht komt onder andere tot uiting door aan te sluiten op het gezondheidsbeleid, langs de lijnen van het bewegingsonderwijs en door actief deel te nemen aan het programma Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG). Wij zetten, bij het bepalen van de beste bij het dorp of de wijk passende aanpak voor sportstimulering, vooral in op preventieve maatregelen door het bevorderen van de gezondheid, het stimuleren van saamhorigheid en het verminderen van eenzaamheid. Wij starten bij de basis door in nauwe samenwerking met het onderwijs kwalitatief goed bewegingsonderwijs te bevorderen. Deze opdrachten worden verwerkt in het jaarplan 2023 van Team Sportservice.

Rust, ruimte en recreatie •

▪

•

Wij onderhouden het routenet goed waarbij we aanpassingen in paden oppakken binnen het routenetwerk. We hebben hierbij aandacht voor het grensoverschrijdende netwerk. We doen dit in samenwerking met het Routebureau Utrecht. Wij stimuleren de samenwerking tussen gastvrijheid (VVV), marketing en stadsmanagement. We ondersteunen actief de regionale samenwerkingen die zorgen voor juiste exposure en het bereiken van nationaal en internationaal publiek. Dit doen wij onder andere door de ontwikkeling van een arrangement in samenwerking met gebiedsmarketingstichting Tussen Lek en Linge en ondernemers voor het Groene Hart en de Utrechtse Regio. Wij dragen actief uit, dat wij een kinderboerderij een mooie voorziening vinden en handelen hiernaar. Een kinderboerderij is wat ons betreft een goede plek om, met een educatief en recreatief doel, onder toezicht direct contact van de bezoekers met dieren mogelijk te maken, bij te dragen aan de bewustwording op het gebied van dierenwelzijn, natuureducatie en duurzaamheidsbesef. Daarnaast is het bij uitstek ook een locatie waar vrijwilligers en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk zijn.

31

Kunst en cultuur •

• •

• •

Het Nationaal Glasmuseum start eind 2022 met het onderzoek naar de mogelijke herhuisvesting van Nationaal Glasmuseum en haar Glasblazerij. In 2023 ontvangt de gemeente Vijfheerenlanden de resultaten van dit onderzoek en beoordelen wij het onderzoek op basis van de culturele, financiële, economische en ruimtelijke gevolgen en de gevolgen voor duurzaamheid. Wij stimuleren het behoud van het ambacht Glasblazen en Glasslijpen. Het bestuur van het Stedelijk Museum Vianen (SMV) oriënteert zich op een mogelijke herpositionering van het Stedelijk Museum Vianen. In 2023 voeren wij intensieve ambtelijke en bestuurlijke gesprekken met het bestuur van het SMV en de conservator zodat we de gemeentelijke visie kunnen inbrengen bij het bestuur. We geven uitvoering aan cultuureducatie op alle scholen in onze gemeente. Wij zijn aangesloten bij de gemeenschappelijke regeling van het Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU). Deze archiefdienst beheert en draagt zorg voor de archieven van de voormalige gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik. De RAZU draagt zorg ervoor dat de archieven toegankelijk en openbaar zijn zodat de geschiedenis van de Vijfheerenlanden toegankelijk is en actief kan worden uitgedragen. Het nieuw te realiseren e-depot zal hier ook aan gaan bijdragen.

Concrete resultaten in 2023 Elkaar ontmoeten • • •

We maken een nieuwe subsidieregeling zodat duidelijk wordt op welke gelijke wijze alle ontmoetingsplaatsen aanspraak kunnen maken op een subsidie. Dit betekent ook dat de bestaande subsidies moeten worden afgebouwd. Wij maken afspraken over de bestaande gemeentelijke verantwoordelijkheden voor het onderhoud en de investeringen. De bestaande situaties worden daarvoor tegen het licht worden gehouden. We willen vanaf 2024 met wijk- en dorpshuizen een akkoord sluiten over de toekomst. In 2023 moeten de voorbereidende werkzaamheden zijn afgerond. De volgorde en prioritering hangt af van het vervolgtraject in 2023. Dit betekent dat wij meerdere jaren de tijd nemen om tot het beoogde eindresultaat te komen. Hiermee helpen wij besturen van wijk- en dorpshuizen om toekomstbestendige keuzes te maken, passend bij de lokale situatie (maatwerk).

32

Sport en bewegen • •

• •

• • •

Wij gaan de Stichting Leergeld beter bekend maken bij de sportverenigingen, zodat zij (aspirant) leden sneller kunnen doorsturen. Wij geven uitvoering aan het nieuwe sport- en sportaccommodatiebeleid. Hierbij hebben wij speciale aandacht voor de invoering van de nieuwe subsidieregeling waarmee wij verenigingen helpen en vragen om bij te dragen in onze maatschappelijke opgaven. Wij stellen samen met de sportverenigingen een visie op voor de binnensportaccommodaties in Leerdam. Wij stellen ter uitvoering van het nieuwe sport- en sportaccommodatiebeleid, beleidsregels op voor club- en kleedgebouwen van sportverenigingen. Hierbij gaan wij uit van multifunctionele en duurzame sportaccommodaties. Dit om bewegen, onderwijs, ontmoeten, welzijn en zorg meer geïntegreerd te kunnen aanbieden. Vijfheerenlanden moet beschikken over voldoende accommodaties van goede kwaliteit, die duurzaam zijn en eventueel ook een brede maatschappelijke functie kunnen huisvesten. Wij ontwikkelen, ter uitvoering van het nieuwe sport- en sportaccommodatiebeleid, een visie op het schoolzwemmen. Wij geven uitvoering aan het in 2022 opgestelde meerjarig beheer en onderhoudsplan sportvelden en sportparken. Wij voeren het lokaal Sportakkoord uit.

Rust, ruimte en recreatie • • • • • • • • •

Wij maken een beleidsplan voor de toeristische bewegwijzering. Ook laten we in kaart brengen hoe de toeristische bewegwijzering is te optimaliseren. Om de recreatieve subsidieaanvragen beter te stroomlijnen, scherpen wij het gehele subsidieproces voor recreatieve activiteiten aan. Wij maken een beleidsplan ter stimulering van het gebruik van de havens voor recreatieve ontwikkelingen. Wij maken sportbeleid voor de Put Middelwaard ter bevordering van het optimaal gebruik van deze recreatieve plas. Dit op basis van het opgestelde beheerplan voor Put Middelwaard. Als wandelgemeente realiseren wij één thematische wandelroute. Ook onderzoeken we wat de mogelijkheden zijn voor de ontwikkeling van klompenpaden. Wij laten een adviesplan opstellen over kleinschalige en bijzondere overnachtingsmogelijkheden waar wij onder andere het camperbeleid op baseren. Wij onderzoeken wat er nodig is om de recreatieve mogelijkheden van de strandjes langs de Lek vergroten. 20% van de inwoners herkent in 2025 het merk tussen Lek & Linge. Hiervoor wordt in 2023 een nulmeting uitgevoerd. Wij voeren de vastgestelde nadere regels voor subsidie kinderboerderijen in Vijfheerenlanden uit. In overleg met de aanwezige kinderboerderijen in onze gemeente, evalueren wij de toepasbaarheid van deze nadere regels.

Daarnaast overwegen wij beleid te ontwikkelen over het doel van kinderboerderijen en de rol van de gemeente in de realisatie en instandhouding van kinderboerderijen.

33

Kunst en cultuur • •

• • • •

• • • •

Wij beoordelen het herhuisvestingsonderzoek van het Nationaal Glasmuseum en de Glasblazerij. In 2023 wordt een nieuwe stichting, door en op verzoek van enkele betrokken inwoners uit Leerdam, opgericht om het project Leerdam Glass Academy verder te ontwikkelen. Dit met als doel om het ambacht van Glasblazen, glasslijpen en graveren voor Leerdam te behouden. Mede in het kader van het bevorderen van recreatie & toerisme faciliteren wij deze stichting bij het onderhouden en het verder uitbouwen van de door de gemeente zorgvuldig opgebouwde internationale contacten met andere glassteden. Een bezoek aan Novy Bor met een delegatie van inwoners en betrokkenen uit Leerdam wordt voorbereid. We zetten ons in om de relatie tussen de Glass Academy en glasblazerij De Oude Horn bij het opleiden van glasblazers te behouden en waar nodig te versterken. We monitoren de uitbreiding van het aantal cultuurcoaches en onderzoeken of nu alle 34 scholen in Vijfheerenlanden in voldoende mate worden gefaciliteerd. We voeren het plan voor naschoolse cultuuractiviteiten ‘Doe Mee! Vijfheerenlanden’ uit, in nauw overleg met het beleidsveld Onderwijs. We nemen een nieuwe stap in de doorontwikkeling van het project Muziek op School door, samen met de muziekverenigingen en de muziekschool, een nieuwe organisatiestructuur op te zetten. De gemeente neemt deel in de nieuwe overlegstructuur van deze organisatie.

We plaatsen informatieborden bij kunstwerken in de buitenruimte. We onderzoeken de mogelijkheden van een gezamenlijk muzikaal of cultureel evenement. We plaatsen twee kunstwerken in de openbare ruimte (Leerdam: project Marinus Boezem en Vianen: project Lekbrug). We monitoren de voortgang van de in 2021 gestarte ontwikkeling van de website www.kunstcultuurvhl.nl.

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma E (bedragen x € 1.000) Lasten programma E Baten programma E Saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo

Rekening 2021

Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

Begroting 2026

16.302 4.294 12.008

19.414 5.671 13.743

19.882 5.063 14.820

19.313 4.648 14.666

19.975 4.708 15.267

20.214 4.708 15.506

0 0

0 2.170

0 368

0 397

0 377

0 377

12.008

11.572

14.451

14.269

14.890

15.130

34

F. Financieel gezond Wat willen we bereiken? Vanuit een verantwoord financieel beleid zorgen wij dat onze meerjarenbegroting op orde is en wij financieel voldoende weerbaar blijven. Bij het opstellen van de meerjarenbegroting houden wij rekening met noodzakelijk geachte uitgaven, zodat wij deze lasten niet doorschuiven naar de toekomst. Daarbij blijven de gemeentelijke woonlasten op een niveau dat zich verhoudt tot die van de buurgemeenten.

Wat gaan we hiervoor doen? • • • • •

We maken meerjarig ruimte in onze begroting ter dekking van de afschrijvingslasten van een noodzakelijk extra investeringsprogramma (de ‘investeringsagenda’) van netto € 80 miljoen (onrendabel) voor de periode 2023-2035. We matigen de ontwikkeling van de hoogte van onze lokale lasten. We houden als norm voor onze solvabiliteit een percentage aan van 20%. We houden als norm voor onze weerstandsratio een ratio aan van 2,5. We ontwikkelen onze planning & control cyclus inhoudelijk verder door, waarbij nauw aangesloten wordt bij de informatiebehoefte van de raad.

Concrete resultaten in 2023 •

• • • •

In 2023 werken we het investeringsprogramma van netto € 80 miljoen voor de periode 2023-2035 verder uit, waarbij de afweging van investeringen plaatsvindt op basis van de onvermijdelijkheid hiervan. De afschrijvingslasten van dit investeringsprogramma zijn verwerkt in de meerjarenbegroting 2023-2026. We hanteren een uitgangspunt van 100% kostendekkendheid ten aanzien van leges en heffingen. Dat betreft in ieder geval de afvalstoffenheffing en de rioolheffing alsook de bouwleges. We indexeren jaarlijks de opbrengst van onze belastingen ter compensatie van loonen prijsontwikkelingen. We houden de solvabiliteit in stand door het jaarlijks toevoegen van zich voordoende rekeningvoordelen aan de algemene reserve en/of bestemmingsreserves. Wij vernieuwen de opzet van de Kadernota, Programmabegroting, Bestuursrapportage en Jaarstukken. Daarbij verbeteren wij de sturingsinformatie en bestuurlijke achtergrondinformatie voor raad, college en organisatie. Dit doen wij onder meer door een verbeterde opzet van programma’s en paragrafen, een beter onderscheid tussen Kadernota en Programmabegroting, meer te gaan werken met kritische prestatie indicatoren en een verbreding van de wijze van bestuurlijke behandeling (in alle vakcommissies).

35

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma F (bedragen x € 1.000)

Lasten programma F

Rekening 2021

Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

Begroting 2026

20.495 18.468 1.670 318 1 33 5

24.819 19.760 4.194 321 0 444 100

29.907 20.651 4.302 465 4.046 344 100

29.558 19.845 4.434 465 4.007 708 100

29.997 19.802 4.579 465 3.907 1.144 100

30.259 19.720 4.723 465 3.907 1.344 100

Overige baten en lasten

111.343 692 2.372 7.910 5.471 427 1.226 93.017 228

116.621 85 1.953 8.050 5.397 509 322 99.515 789

121.018 81 1.954 8.549 5.732 509 354 103.839 0

122.480 81 2.020 8.549 5.732 509 354 105.235 0

124.258 81 2.031 8.589 5.759 509 354 106.934 0

118.483 81 2.021 8.589 5.759 509 354 101.169 0

Saldo van baten en lasten

-90.848

-91.802

-91.111

-92.922

-94.261

-88.224

Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

66.953 68.299

19.006 23.262

455 5.725

0 5.719

0 5.679

0 5.664

Saldo

-92.194

-96.057

-96.381

-98.641

-99.941

-93.889

Overhead Treasury Lok ale heffingen Algemene uitk ering uit het Gemeentefonds Overige baten en lasten Vennootschapsbelasting Baten programma F Overhead Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Park eerbelasting Overige heffingen Algemene uitk ering uit het Gemeentefonds

Investeringsagenda 2023-2035 De Investeringsagenda Vijfheerenlanden komt mede voort uit de aanbevelingen van de in 2021 vastgestelde ‘Propositie Vijfheerenlanden, een hernieuwd perspectief’. Zoals destijds afgesproken – en ook in het coalitieakkoord is verwoord – regelt de gemeente Vijfheerenlanden hiermee zijn deel van de opgave. Deze opgave bestaat uit onderwerpen waar wij de komende tijd – tot 2035 – noodzakelijke uitgaven op ons af zien komen om de gemeente Vijfheerenlanden een vitale gemeente te laten blijven. Kenmerkend voor deze opgave is, dat de onderwerpen in samenhang met andere partijen moeten worden opgepakt om tot uitvoering te kunnen komen. Zowel bestuurlijk, organisatorisch als financieel. Een realistische kans van slagen is er pas als alle betrokken partijen hierin hun steentje bijdragen. Daarmee is een belangrijke voorwaarde beschreven voor de diverse onderwerpen die op de agenda worden geplaatst; er moet sprake zijn van enige vorm van cofinanciering of investeringen moeten een vliegwieleffect hebben waardoor andere investeringen weer mogelijk worden gemaakt.

36

Perspectief Vijfheerenlanden De gemeente Vijfheerenlanden groeit gestaag. Tot 2025 worden er naar verwachting zo’n tweeduizend woningen toegevoegd vanuit lopende projecten in vooral Vianen en Leerdam. Deze groei in de woningvoorraad is niet voldoende om ook in de daaropvolgende periode te voldoen aan de toenemende vraag naar woningen. Voor de te zoeken ruimte naar nog eens drieduizend te realiseren woningen tot 2040 en het daarbij behorende kwalitatieve en kwantitatieve voorzieningenniveau is nog geen voorliggend antwoord. Nieuwe locaties zijn complex en vragen om strategische investeringen vanuit de gemeente door veranderende woontypologieën, klimaatadaptatie en mobiliteitswensen. Maar ook om investeringen die de bewoners van de nieuw te realiseren woningen van een aantrekkelijk woon- en leefklimaat, bijvoorbeeld goede scholen en de bijbehorende kinderopvang. Onderstaand wordt op enkele onderwerpen een beknopte toelichting gegeven. Daarbij moet beseft worden, dat wij nu nog aan het begin staan van het proces dat uiteindelijk zal leiden tot een Investeringsagenda Vijfheerenlanden. De komende jaren wordt de agenda verder uitgewerkt, regelmatig bijgesteld en afgestemd. Overwegingen Vanaf 2023 wordt gewerkt aan het concretiseren van nieuwe woningbouwlocaties voor de benodigde uitbreidingen.

Hierin worden ook de keuzes voor gemeentelijke investeringen, waar mogelijk in cofinanciering met andere overheden, benoemd. Op basis van een concrete aanpak kunnen op termijn keuzes worden gemaakt om de gemeente kwalitatief leefbaar te houden in alle opgaven die voor ons liggen. Te denken valt bijvoorbeeld aan: •

•

•

•

•

Na uitbreiding (Broekgraaf Noord) kan in Leerdam mogelijk uitbreidingsruimte worden gevonden door de wijken West en Centrum ruimtelijk beter te verbinden in combinatie met het oplossen van het vraagstuk van doorstroming en verkeersveiligheid. Door creatief om te gaan met het gebied Stationsweg, Meentplein, Zuid Hollandweg tot aan Patrimoniumstraat kan gebiedsontwikkeling financieel bijdragen aan het resultaat. De ontwikkeling van Vijfheerenlanden als regiopoort kan nog meer gestalte krijgen door de ontwikkeling in Vianen van het gebied rondom de aansluiting met de A2. Door toevoeging van parkeermogelijkheden, snelle OV-verbindingen, woonruimte én ruimte voor werkgelegenheid kan een afname van de verkeersdruk richting stad Utrecht worden gerealiseerd. Ook Meerkerk kan bijdragen aan de functie van Vijfheerenlanden als regiopoort. De ruimte voor woningbouw bij deze kern gecombineerd met uitbreidingsmogelijkheden voor werkgelegenheid maakt dat hier vergelijkbare kansen liggen als bij de kern Vianen. Onze kleine kernen voorzien in een prettig woon- en leefklimaat in een groene omgeving. Een evenwichtige groei van het aantal woningen in combinatie met goede en toekomstbestendige voorzieningen en goede afwikkeling van de mobiliteitsopgaven dragen bij aan (blijvende) vitaliteit van onze dorpen.

De leefbaarheid van stedelijke kernen hangt nauw samen met het al dan niet goed functioneren van de binnensteden. Daarnaast spelen de buurtcentra een belangrijke rol in kernen op deze schaalgrootte. Reden genoeg om op basis van een duidelijke visie te investeren in leefbaarheid en vitaliteit van onze binnensteden en buurtcentra.

37

•

•

De stap naar een klimaatrobuust Vijfheerenlanden vraagt om investeringen in zowel het landschappelijk als stedelijk gebied. De toekomst van de landbouwsector in onze groene gemeente en het behoud van onze identiteit als groene oase in de meest competitieve regio van het land vraagt om visie. Die visie ligt er, uitwerking vraagt de komende jaren om grote investeringen. Datzelfde geldt ook voor klimaat adaptief bouwen, gebiedsontwikkeling met ruimte om te investeren in het klimaat. Daarbij komt nog de opgave om energieneutraal te worden en Vijfheerenlanden dichter te brengen bij het voorzien in de eigen energiebehoefte. Als Vijfheerenlanden hier een serieuze rol in wil spelen, vraagt dat om investeringen om bijvoorbeeld ruimte te maken voor een (grotere) onrendabele top bij gebiedsontwikkeling. Aangezien ook dit een landelijke opgave is, ligt cofinanciering voor de hand. De vitaliteit en leefbaarheid van de wijken en dorpen komt mede voort uit de mate waarin het mogelijk is om elkaar te ontmoeten. De ontmoetingsplaatsen, zoals wijken dorpshuizen, zoals die er nu zijn spelen hierin een belangrijke rol. We zien echter ook een grote diversiteit in de wijze waarop dit in de praktijk wordt ingevuld. We voeren een onderzoek uit naar de wijze waarop we hier het beste een nadere invulling aan kunnen geven om in alle wijken en dorpen bereikbare mogelijkheden tot ontmoeting te bieden.

38

Algemene dekkingsmiddelen en overhead Inleiding Gemeenten geven hun geld uit aan een breed scala aan beleidsterreinen, variërend van bijvoorbeeld onderwijshuisvesting, tot het beheer van de openbare ruimte of de jeugdzorg. Voor een goede aggregatie en vergelijking tussen gemeenten zijn bij de laatste wijziging van het Besluit Begroting en Verantwoording Gemeenten en Provincies (BBV) gemeenten verplicht voorgeschreven ‘taakvelden’ gedefinieerd. Deze indeling in (hoofd)taakvelden is de gemeente verplicht te hanteren voor de informatieverstrekking via de zogenaamde “IV3” aan bijvoorbeeld het CBS. Gemeenten zijn wel vrij om zelf een eigen invulling aan het programmaplan te geven door middel van een programma-indeling die overeen komt met de eigen gemeentelijke beleidsvelden. Enige restrictie hierbij is dat gemeenten er voor moeten zorgen dat de administratie zodanig is ingericht dat de informatieverstrekking richting bijvoorbeeld het CBS aan de wettelijke eisen voldoet. Voor de begroting 2023 hanteren wij de indeling in programma’s zoals deze zijn vastgesteld in de raadsvergadering van 22 september 2022.

De navolgende onderwerpen worden in het programmaplan in een afzonderlijk hoofdstuk in beeld gebracht, maar zijn formeel geen onderdeel van een programma: • de algemene dekkingsmiddelen; • de kosten van overhead; • de onvoorziene uitgaven (en andere stelposten, taakstellende bezuinigingen, begrotingsruimte e.d.); • en het bedrag voor de heffing voor de vennootschapsbelasting. Het zijn in feite algemene lasten en dekkingsmiddelen van de gemeente die betrekking hebben op alle programma’s/beleidsvelden van de gemeente. Deze algemene lasten en baten betreffen de gemeente als geheel en zijn niet aan een specifiek programma of beleidsveld toe te rekenen. Hierna gaan we afzonderlijk in op deze algemene dekkingsmiddelen, kosten van overhead en bedragen voor onvoorziene uitgaven, stelposten, vennootschapsbelasting en eventuele besparingen door taakstellingen en bezuinigingen. We beginnen met qua omvang de belangrijkste: de algemene dekkingsmiddelen. Algemene dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen zijn gemeentelijke inkomsten waarvoor geen bestedingsdoel is bepaald. Dat betekent dat de gemeente deze vrij kan besteden (in tegenstelling tot de specifieke dekkingsmiddelen). Bij de algemene dekkingsmiddelen (en hierop betrekking hebbende uitgaven) gaat het om: 1. Algemene belastingen 2. Algemene uitkering en overige uitkeringen 3. Dividend 4. Saldo financieringsfunctie 5.

Overige algemene dekkingsmiddelen. Ad 1. Algemene belastingen (taakveld 0.6 heffingen) Algemene belastingen zijn heffingen waarvan de besteding van de opbrengst niet gebonden is. Daarbij gaat het om de OZB, parkeerbelasting, toeristenbelasting,

39

precariobelasting en reclamebelasting. De kosten voor heffing en inning van deze heffingen worden als lasten in het overzicht meegenomen. Deze belastingen zijn onder de volgende verplichte taakvelden gerubriceerd: 0.61 OZB-woningen, 0.62 OZB-niet woningen, 0.63 Parkeerbelastingen en 0.64 Belastingen, overig. In de paragraaf Lokale Heffingen wordt onder andere op de financiële aspecten en de tarieven voor 2023 uitgebreid ingegaan. We verwijzen u hiervoor naar deze paragraaf. Ad 2. Algemene uitkering en overige uitkeringen (taakveld 0.7 Algemene uitkering) De qua omvang belangrijkste uitkering die de gemeente van het Rijk ontvangt is de Algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Gemeenten hoeven zich niet te verantwoorden over de besteding van de Algemene uitkering richting het Rijk en kunnen deze, met inachtneming van wet- en regelgeving, vrij besteden aan taken die het Rijk heeft opgedragen of aan eigen beleid. Ad 3. Dividend (taakveld 0.5 treasury) Dividend is een vergoeding die wordt uitbetaald aan aandeelhouders. De gemeente Vijfheerenlanden heeft aandelen in Oasen, Bank Nederlandse Gemeenten en Stedin. Ad. 4 Saldo van de financieringsfunctie (taakveld 0.5 treasury) Dit is het verschil tussen de toegerekende rekenrente aan de programma’s en de werkelijk betaalde rente over de lang- en kortlopende leningen. Ad.

5 Overige algemene dekkingsmiddelen (taakveld 0.8 overige lasten en baten) Onder het taakveld overige lasten en baten is de post voor onvoorziene uitgaven geraamd. Overzicht van algemene dekkingsmiddelen Overzicht van algemene dekkingsmiddelen (bedragen x € 1.000)

Rekening 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Post voor onvoorziene uitgaven

7.910 5.471 427 1.016 114 255 -318 93.017 684 -16 0

8.050 5.397 509 133 188 233 -321 99.515 432 160 -100

8.549 5.732 509 71 197 262 -465 103.839 409 113 -50

8.549 5.732 509 71 197 262 -465 105.235 409 47 -50

8.589 5.759 509 71 197 262 -465 106.934 409 -86 -50

8.589 5.759 509 71 197 262 -465 101.169 409 -241 -50

Saldo

108.559

114.194

119.166

120.496

122.129

116.210

OZB, woningen OZB, niet-woningen Parkeerheffingen Precarioheffing Reclamebelasting Toeristenbelasting Uitvoeringskosten heffingen en belastingen Algemene uitkering uit het Gemeentefonds Dividenden Saldo van de financieringsfunctie

40

Overhead Overheadkosten zijn de kosten die samenhangen met bijvoorbeeld huisvesting, automatisering en de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Ze zijn niet direct toe te rekenen en maken daarom onderdeel uit van dit hoofdstuk. In de programma’s A tot en met E worden de kosten opgenomen van het primaire proces. De kosten moeten zoveel mogelijk direct worden toegerekend aan de betreffende taken en activiteiten. Voor 2023 zijn de overheadkosten geraamd op € 20,5 miljoen. Deze kosten zijn als volgt onder te verdelen: Overzicht van overheadkosten (bedragen x € 1.000) Loonkosten en overige personele kosten

Rekening Begroting Begroting 2021 2022 2023

Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026

Overig

6.729 4.985 1.649 2.729 1.684

9.164 1.886 1.827 3.433 900

12.818 1.057 2.251 3.125 1.240

12.818 1.057 2.145 2.839 826

12.793 1.020 2.169 2.832 828

12.793 1.020 1.926 2.692 1.129

Saldo

17.776

17.210

20.491

19.685

19.642

19.560

Inhuur derden Materiële lasten huisvesting Automatiseringskosten

41

Overzicht van baten en lasten Het financieel perspectief van de gemeente Vijfheerenlanden is positief. De programmabegroting 2023 sluit met een positief saldo van € 1,5 miljoen (na bestemming) en ook de jaarschijven 2024 en 2025 sluiten met positieve resultaten. De risico’s zijn voldoende afgedekt via de algemene risicoreserves. Bedragen x € 1.000

Programma

2023

2024

2025

2026

A Bestuur, dienstverlening en organisatie

E Ontplooiing

4.746 33.449 68.480 25.618 19.882

4.814 33.945 68.134 17.870 19.313

4.818 33.935 67.997 14.475 19.975

4.822 34.310 67.997 16.268 20.214

F Financieel gezond

29.807

29.458

29.897

30.159

Overhead

20.651

19.845

19.802

19.720

Treasury

4.302

4.434

4.579

4.723

Heffingen

465

465

465

465

4.046

4.007

3.907

3.907

344

708

1.144

1.344

Subtotaal lasten

181.983

173.534

171.097

173.769

A Bestuur, dienstverlening en organisatie

E Ontplooiing

947 17.396 13.338 20.085 5.063

1.194 17.396 13.215 12.437 4.648

1.224 17.363 13.180 9.144 4.708

1.224 17.363 13.180 10.938 4.708

F Financieel gezond

121.018

122.480

124.258

118.483

81

81

81

81

B Beheer en gebruik openbare ruimte C Sociaal domein D Ruimtelijke ontwikkeling

Algemene uitkering Overige b aten en lasten

B Beheer en gebruik openbare ruimte C Sociaal domein D Ruimtelijke ontwikkeling

Overhead Treasury

1.954

2.020

2.031

2.021

Heffingen

15.145

15.145

15.212

15.212

Algemene uitkering

103.839

105.235

106.934

101.169

0

0

0

0

177.847

171.371

169.878

165.897

Saldo van baten en lasten

-4.136

-2.163

-1.219

-7.873

Vennootschapsbelasting Onttrekking aan reserves

100 455 6.231

100 0 6.149

100 0 6.230

100 0 6.215

Resultaat na bestemming

1.540

3.886

4.911

-1.758

Overige b aten en lasten

Subtotaal baten

Toevoeging aan reserves

Jaarschijf 2026 laat zowel voor als na bestemming een tekort zien. De oorzaak hiervan is gelegen in de voorlopige teruggang van de uitkering uit het Gemeentefonds vanaf 2026.

42

Overzicht van incidentele baten en lasten Om te bepalen of er in de begroting en meerjarenraming sprake is van structureel evenwicht dient inzichtelijk gemaakt te worden welke incidentele baten en lasten de begroting en meerjarenraming bevat. In artikel 19, onderdeel c, van het BBV is daarom geregeld, dat de toelichting op het overzicht van baten en lasten ten minste een overzicht van de geraamde incidentele baten en lasten per programma bevat. Bedragen x € 1.000

Programma

2023

2024

2025

2026

A Bestuur, dienstverlening en organisatie L: Extra hardware laptops, telefoons (knelpunt 1) B: Bijdrage uit Algemene reserve

7 -7

B Beheer en gebruik van de openbare ruimte L: Algemene benodigdheden verkeer: verkeerstellingen L: Verbetering fietsverkeer

34 50

50

L: Risicoanalyse en uitvoerinsagenda verkeersveiligheid

10

L: Verkeerscirculatie en parkeren L: Overige verkeersmaatregelen

180 30

C Sociaal domein L: Woontrainingshuis B: Bijdrage uit Algemene reserve

90 -90

D Ruimtelijke ontwikkeling L: Verhuismakelaar B: Bijdrage uit Algemene reserve

15 -15

E Ontplooiing L: Onderzoek betonrot L: Tijdelijke huisvesting De Kandelaar en El Boukhari L: Onderzoek leegloop scholen

66 200 60

F Financieel gezond L: Agio herfinanciering, vervroegde aflossing B: Bijdrage uit reserve dekking kapitaallasten Saldo incidentele baten en lasten

2.832 -2.832

2.889 -2.889

2.875 -2.875

2.860 -2.860

440

230

0

10

43

Structureel begrotingssaldo De incidentele baten en lasten beïnvloeden het structureel begrotingssaldo. Incidentele lasten beïnvloeden het structureel begrotingssaldo positief en incidentele baten beïnvloeden het structureel begrotingssaldo negatief. Met het opnemen van alleen een (verplicht) cijfermatig overzicht van incidentele baten en lasten ontstaat nog niet automatisch het inzicht of er sprake is van een structureel begrotings- of jaarrekeningsaldo. Door het betrekken van de eindcijfers uit het overzicht van incidentele baten en lasten bij het begrotingssaldo met de cijfers uit het overzicht van de (totale) lasten en baten wordt inzicht gegeven in het begrotingssaldo. Bedragen x € 1.000

Presentatie van het structureel begrotingssaldo

2023

2024

2025

2026

Saldo van baten en lasten (incl. Vennootschapsbelasting) Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

-4.236 5.776

-2.263 6.149

-1.319 6.230

-7.973 6.215

Begrotingssaldo na bestemming

1.540

3.886

4.911

-1.758

Waarvan incidentele baten en lasten (saldo)

440 1.980

230 4.116

0 4.911

10 -1.748

Structureel begrotingssaldo

Jaarschijf 2026 laat zowel voor als na bestemming een tekort zien. De oorzaak hiervan is gelegen in de voorlopige teruggang van de uitkering uit het Gemeentefonds vanaf 2026, omdat het kabinet het rijksbeleid slechts tot en met 2025 heeft doorgerekend. Nu is in de septembercirculaire een tegemoetkoming gedaan door een eenmalige storting in het Gemeentefonds, maar daarmee wordt de daling enkel doorgeschoven naar 2027. Daarnaast is de opschalingskorting vanaf 2026 nog steeds toegepast op de berekening van het Gemeentefonds. Dit levert ons een nadeel van ongeveer € 2 miljoen op vanaf 2026. Zonder de opschalingskorting zou 2026 dus ook sluiten met een positief saldo. We verwachten dat de VNG en het kabinet over de toepassing van de opschalingskorting komende tijd in gesprek gaan.

Mutaties reserves In onderstaand overzicht is de ontwikkeling van het eigen vermogen weergegeven, onderverdeeld naar de Algemene reserve, bestemmingsreserves en (nog te realiseren) resultaten. Onder het resultaat zijn ook de begrotingssaldo’s opgenomen van deze meerjarenbegroting. De saldo’s worden in het jaar na realisatie toegevoegd aan de Algemene reserve. Bedragen x € 1.000 Ontwikkeling eigen vermogen

31-12-2021 31-12-2022 31-12-2023 31-12-2024 31-12-2025 31-12-2026

Algemene reserve Bestemmingsreserves Gerealiseerd resultaat (nog te bestemmen)

33.905 37.799 8.472

40.150 24.041 8.472

45.757 21.129 1.540

42.898 17.839 3.886

40.079 14.429 4.911

37.275 11.019 -1.758

Saldo

80.176

72.663

68.427

64.624

59.419

46.535

44

Overzicht van baten en lasten per taakveld Bedragen * € 1.000

2023 Lasten

2024

Baten

Lasten

2025

Baten

Lasten

2026

Baten

Lasten

Baten

0 - Bestuur en ondersteuning 0.1 - Bestuur 0.2 - Burgerzaken 0.3 - Beheer overige gebouwen en gronden 0.4 - Overhead 0.5 - Treasury 0.61 - OZB woningen 0.62 - OZB niet-woningen 0.63 - Parkeerbelastingen 0.64 - Belastingen overig 0.7 - Algemene uitkering en overige uitkeringen Gemeentefonds 0.8 - Overige baten en lasten 0.9 - Vennootschapsbelasting (Vpb) 0.10 - Mutaties reserves 0.11 - Resultaat van de rekening van baten en lasten

2.944 1.294 507 20.651 4.302 0 0 0 465 4.046 344 100 455 0

0 650 297 81 1.954 8.549 5.732 509 354 103.839 0 0 6.231 0

2.944 1.374 496 19.845 4.434 0 0 0 465 4.007 708 100 0 0

0 897 297 81 2.020 8.549 5.732 509 354 105.235 0 0 6.149 0

2.944 1.392 482 19.802 4.579 0 0 0 465 3.907 1.144 100 0 0

0 938 287 81 2.031 8.589 5.759 509 354 106.934 0 0 6.230 0

2.944 1.392 486 19.720 4.723 0 0 0 465 3.907 1.344 100 0 0

0 938 287 81 2.021 8.589 5.759 509 354 101.169 0 0 6.215 0

4.199 2.608

6 41

4.308 2.576

6 41

4.247 2.576

6 41

4.246 2.576

6 41

8.881 62 29 5 158

574 17 56 3 0

9.183 62 29 5 158

574 17 56 3 0

9.057 62 32 5 158

547 17 56 3 0

9.097 62 32 5 158

547 17 56 3 0

446 0 228 815

404 0 81 275

446 0 228 803

404 0 81 262

446 0 228 804

404 0 81 262

445 0 228 803

404 0 81 262

216 4.319 4.810

0 515 2.261

216 4.428 4.073

0 515 1.846

225 5.068 4.073

0 575 1.846

225 5.310 4.073

0 575 1.846

1.182 5.620 1.344 886 357 1.232 4.529

96 1.793 120 15 21 185 137

1.182 5.625 1.346 919 357 1.237 4.599

96 1.793 120 15 21 185 137

1.185 5.625 1.341 933 356 1.237 4.641

96 1.793 120 15 21 185 137

1.185 5.674 1.339 883 356 1.237 4.637

96 1.793 120 15 21 185 137

7.858 0 17.376 4.246 2.476 3.031 10.289 18.629 429 2.022

1.228 0 11.550 85 0 20 548 0 0 0

7.853 0 17.276 4.246 2.472 3.031 10.161 18.629 336 2.022

1.228 0 11.550 85 0 20 425 0 0 0

7.803 0 17.226 4.246 2.472 3.031 10.125 18.629 336 2.022

1.228 0 11.550 85 0 20 390 0 0 0

7.802 0 17.226 4.246 2.472 3.031 10.125 18.629 336 2.022

1.228 0 11.550 85 0 20 390 0 0 0

2.450 4.295 7.582 2.528 1.025

0 5.588 10.026 13 949

2.450 4.401 7.582 2.528 966

0 5.588 10.026 13 949

2.450 4.533 7.582 2.477 966

0 5.583 10.026 13 949

2.450 4.874 7.582 2.477 966

0 5.583 10.026 13 949

3.673 15.420 2.175

892 15.420 2.965

3.573 7.785 2.175

892 7.785 2.965

3.522 4.492 2.174

892 4.492 2.965

3.522 6.286 2.174

892 6.286 2.965

1 - Veiligheid 1.1 - Crisisbeheersing en brandweer 1.2 - Openbare orde en veiligheid 2 - Verkeer, vervoer en waterstaat 2.1 - Verkeer en vervoer 2.2 - Parkeren 2.3 - Recreatieve havens 2.4 - Economische havens en waterwegen 2.5 - Openbaar vervoer 3 - Economie

3.1 - Economische ontwikkeling 3.2 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 - Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen 3.4 - Economische promotie 4 - Onderwijs 4.1 - Openbaar basisonderwijs 4.2 - Onderwijshuisvesting 4.3 - Onderwijsbeleid en leerlingzaken 5 - Sport, cultuur en recreatie 5.1 - Sportbeleid en activering 5.2 - Sportaccommodaties 5.3 - Cultuur 5.4 - Musea 5.5 - Cultureel erfgoed 5.6 - Media 5.7 - Openbaar groen en (openlucht) recreatie 6 - Sociaal domein 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 - Wijkteams 6.3 - Inkomensregelingen 6.4 - Begeleide participatie 6.5 - Arbeidsparticipatie 6.6 - Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 - Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 - Maatwerkdienstverlening 186.81 - Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 - Geëscaleerde zorg 187 - Volksgezondheid en milieu 7.1 - Volksgezondheid 7.2 - Riolering 7.3 - Afval 7.4 - Milieubeheer 7.5 - Begraafplaatsen en crematoria 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 8.1 - Ruimtelijke ordening 8.2 - Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 - Wonen en bouwen

45

Van Kadernota naar begroting Onderstaand overzicht laat de hoofdlijnen zien van de ontwikkeling die het meerjarenbeeld heeft doorgemaakt vanaf het moment van vaststellen van de Kadernota 2023 tot en met het opstellen van de begroting 2023-2026. Bedragen x € 1.000

Van Kadernota naar begroting

2023

2024

2025

2026

Kadernota, inschatting meerjarenbeeld 2023-2026

378

1.755

2.772

-228

Meicirculaire gemeentefonds, aanvullende effecten

4.107

3.352

3.996

-323

Ontwikkeling autonome loonkosten (excl. indexatie)

-2.040

-1.415

-1.452

-1.403

452

522

-100

-700

-1.500

-1.500

-1.500

-1.500

Septembercirculaire, aanvullende effecten

472

516

557

3.130

Overige kleinere verschillen, inclusief de 2e Bestuursrapportage 2022

-329

656

638

-734

Totaal

1.540

3.886

4.911

-1.758

Ontwikkeling kapitaallasten, doorschuifeffecten Prijsontwikkeling energie

We ontvangen steeds meer signalen van inwoners en maatschappelijke partners (verenigingen, stichtingen etc) dat het moeilijker wordt om de eindjes aan elkaar te knopen en exploitaties rond te krijgen. We merken zelf ook de gevolgen van loon- en prijsstijgingen. Door de positieve saldi van deze begroting beschikbaar te houden scheppen we voor ons de ruimte om zo mogelijk hierop in te spelen als er een beroep op ons wordt gedaan.

46

Paragraaf Lokale heffingen Algemeen De lokale heffingen zijn een belangrijke bron van inkomsten. Lokale heffingen bestaan uit ten eerste algemene belastingen zoals de onroerendezaakbelasting en parkeerbelasting. De opbrengsten van de algemene dekkingsmiddelen mogen vrij worden besteed. Ten tweede bestemmingsbelastingen zoals afvalstoffenheffing en rioolheffing. Bij deze heffingen dient de opbrengst ter dekking van de kosten van beheer. Bij de retributies, zoals leges en lijkbezorgingrechten, is sprake van een individuele tegenprestatie op verzoek en mogen de geraamde opbrengsten niet hoger zijn dan de geraamde kosten van de gemeente voor de uitoefening van de taak. Beleid lokale heffingen De belastingtarieven en het tarievenbeleid worden in de eerste raadsvergadering na de vaststelling van de begroting vastgesteld. Op die manier kunnen financiële of beleidsmatige keuzes die de raad maakt bij de behandeling van de begroting worden verwerkt in de tarieven. We passen voor de belastingopbrengsten een trendmatige verhoging van 6,2% toe, bestaande uit een verwachte inflatie voor 2023 van 2,4% vermeerderd met de correctie van de gemiste werkelijke inflatie over 2022 van 3,8%. Voor het jaar 2023 wordt voorgesteld het tarief van de rioolheffing niet te verhogen. Het hieruit ontstane nadeel van € 552.000 wordt ten laste gebracht van de voorziening riolering.

Voor het jaar 2023 wordt voorgesteld het tarief van de afvalstoffenheffing niet te verhogen. Het tarief blijft voor een meerpersoonshuishouden € 412 en voor een alleenstaande € 328. Voor inwoners met een minimum inkomen en weinig tot geen vermogen bestaat de mogelijkheid van gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de lokale belastingen. De voorwaarden worden door het Rijk bepaald. Kwijtschelding is een vorm van inkomensbeleid en voorbehouden aan het Rijk (art. 219, lid 2, Gemeentewet). De regels voor het toekennen van kwijtschelding zijn vastgesteld in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet. Deze regels komen erop neer dat kwijtschelding mag worden verleend aan belastingplichtigen, die een inkomen hebben dat niet hoger ligt dan de bijstandsnorm. De gemeente Vijfheerenlanden hanteert de zogenaamde 100%-norm. Dit betekent dat inwoners met een inkomen op of onder bijstandsniveau en een beperkt bedrag aan spaargeld in beginsel voor kwijtschelding in aanmerking komen. Gemeenten mogen wel zelf bepalen of en voor welke belastingen zij kwijtschelding verlenen. Kwijtschelding van gemeentelijke heffingen is mogelijk voor de “onvermijdelijke” belastingen: • Afvalstoffenheffing • Rioolheffing