Begroting 2023-2026 raadsversie.docx

Programmabegroting 2023-2026

Inhoud Inleiding ...................................................................................................2 A. Bestuur, dienstverlening en organisatie ...................................................5 B. Beheer en gebruik openbare ruimte ......................................................10 C. Sociaal Domein ..................................................................................14 D. Ruimtelijke ontwikkeling .......................................................................21 E. Ontplooiing..........................................................................................30 F.

Financieel gezond .................................................................................35 Algemene dekkingsmiddelen en overhead....................................................39 Paragraaf Lokale heffingen ........................................................................47 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing .....................................52 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................60 Paragraaf Financiering ..............................................................................66 Paragraaf Bedrijfsvoering ..........................................................................70 Paragraaf Verbonden partijen ....................................................................78 Paragraaf Grondbeleid ..............................................................................95 Bijlage 1 Investeringsplanning..................................................................100 Bijlage 2 Verplichte prestatie-indicatoren per programma ............................102

1

Inleiding In ons coalitieakkoord schreven wij: “Wij leven in een prachtige gemeente. Veel mensen in Vijfheerenlanden zijn tevreden met en genieten van hun woonomgeving. Met elkaar vormen we een diverse en vitale samenleving. Elk dorp en elke wijk is uniek en tegelijkertijd zijn we samen Vijfheerenlanden. Vijfheerenlanden als geheel is meer dan de som der delen; mede daardoor zijn we een sterke partner in de regio.” Wij constateerden in ons coalitieakkoord echter ook al, dat er sprake is van grote opgaven. Met een deel van die opgaven is ook rekening gehouden in ons coalitieakkoord. De woningmarkt zit bijvoorbeeld op slot en doorstroming vindt onvoldoende plaats. Vijfheerenlanden zal tot en met 2040 dan ook 5.000 nieuwe woningen bouwen. Daarvan zal 40% worden gerealiseerd tot en met 2026. Dat geeft ons ook de ruimte en het vertrouwen om een bijdrage te leveren aan een nieuwe opgave als noodopvang voor vluchtelingen en de huisvesting van statushouders. De oorlog in Oekraïne en de wijze waarop Rusland energieleveranties als wapen gebruikt om andere landen onder druk te zetten, heeft ons ook laten zien dat niet alleen vanuit klimaatperspectief een succesvolle energietransitie essentieel is, maar ook vanuit economisch en sociaal perspectief. Met onze bijdrage in deze energietransitie is in ons coalitieakkoord dan ook rekening gehouden. In mei jl.

heeft het Rijk zijn stikstofplannen gepubliceerd. Los van welk inhoudelijk oordeel ook over deze plannen, kan worden geconstateerd, dat er bij de totstandkoming van deze plannen, door het Rijk onvoldoende rekening is gehouden met de opvattingen en belangen van allen die direct betrokken zijn bij de uitvoering van dit nieuwe beleid. Te gemakkelijk is door het Rijk aangenomen, dat “geld” alles wel oplost. Het is dan ook niet verwonderlijk, dat bijvoorbeeld de boeren op dit moment op veel sympathie kunnen rekenen in de samenleving. Dat deze sympathie regelmatig ook op meer dan ongewenste wijze (bijvoorbeeld in de vorm van dreigementen op sociale media) wordt geuit, tekent de verharde sfeer in onze samenleving, waarbij sprake lijkt te zijn van een verwijdering tussen de overheid en een deel van de samenleving. Dat vinden wij een zeer zorgelijke ontwikkeling. Ook de gemeente Vijfheerenlanden heeft – als deel van die overheid – hiermee te maken. Wij willen onze eigen gemeentelijke opgaven met een ruim draagvlak in onze samenleving realiseren. Dat betekent dat er misschien extra inzet benodigd is om dat draagvlak te bereiken. Maar de basis van onze bestuurlijke inzet ligt in het enthousiasme dat wij willen uitstralen en in de betrokkenheid die wij voelen voor inwoners en ondernemers van Vijfheerenlanden.

Vanuit die betrokkenheid willen wij onze al zo mooie gemeente Vijfheerenlanden nog mooier en beter maken met en voor onze inwoners, nieuwe inwoners en ondernemers. Maar betrokkenheid alleen is niet genoeg. Wij willen ook een betrouwbare overheid zijn die realistisch is in het maken van afspraken. Dat is de enige manier om niet alleen draagvlak te verkrijgen bij het formuleren van ons beleid en onze doelen, maar dat draagvlak ook te behouden bij het uitvoeren van de daarvoor vereiste maatregelen. In deze Programmabegroting 2023 staan onze resultaatafspraken verwoord en zijn de financiële middelen opgenomen die kaderstellend zijn voor de uitvoering van deze afspraken. De resultaatafspraken zijn geclusterd in zes programma’s. In de Programmabegroting 2022 was nog sprake van negen programma’s. Voor de nieuwe programma-indeling is gekozen omdat deze beter aansluit op bijvoorbeeld de indeling van de raadscommissies.

2

Ieder programma is op eenzelfde wijze ingedeeld. Allereerst worden (per thema) de beleidsdoelstellingen geformuleerd, vervolgens wordt (per thema) de inzet toegelicht die wij ontplooien om deze beleidsdoelstellingen te realiseren en (wederom per thema) de concrete resultaten die wij in 2023 willen realiseren. Ieder programma wordt afgesloten moet een kaderstellend meerjarig financieel overzicht van lasten, baten en verrekeningen met reserves. Logischerwijze hebben wij als gemeente de verantwoordelijkheid voor het realiseren van vele doelstellingen. Deels betreft dit doelstellingen die zich richten op het goed uitvoeren van rijksbeleid. Maar het overgrote deel van onze doelstellingen betreft toch echt eigen gemeentelijk beleid. De belangrijkste van deze doelstellingen zijn in deze Programmabegroting thematisch verwoord en uitgewerkt in de zes programma’s. In samengevatte vorm zijn onze bestuurlijke doelstellingen als volgt weer te geven: Bestuur, dienstverlening en organisatie Wijk- en dorpsgericht werken is de norm. Deze manier van werken zorgt ervoor dat de inwoners gestimuleerd worden eigen initiatieven te ontplooien in hun buurt of wijk en daarbij, als dat nodig is, gefaciliteerd worden door de gemeente (overheidsparticipatie).

We betrekken onze inwoners en ondernemers in een zo vroeg mogelijk stadium bij onze projecten en beleidsontwikkeling (inwonersparticipatie) en zetten daarbij in op goed verwachtingenmanagement en heldere communicatie. We respecteren de verschillen tussen alle dorpen en wijken. Wij sluiten onze dienstverlening aan op de behoefte van onze inwoners en ondernemers. Wij monitoren de tevredenheid over onze dienstverlening bij onze inwoners en richten ons in onze communicatie op de thema’s die inwoners belangrijk vinden. Beheer en gebruik openbare ruimte Wij werken aan een veilig en prettig woon- en werkklimaat voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers. Wij zorgen voor een openbare ruimte die veilig, groen en leefbaar is, zonder achterstallig onderhoud en met een toekomstgericht beheer. Sociaal domein Wij willen een vitale samenleving. Inwoners moeten kunnen meedoen in de samenleving, ongeacht leeftijd, geslacht, religie of cultuur. Op een laagdrempelige manier geven wij vorm aan preventie. Zo heeft meedoen een positieve invloed op het persoonlijk welbevinden en versterkt het de vitale samenleving. We streven ernaar dat iedere inwoner mentaal en fysiek gezond opgroeit en een positieve gezondheid ervaart, waardoor hij/zij zo lang mogelijk kan functioneren in de samenleving.

Iedere inwoner moet daarbij een kansrijke start krijgen en de mogelijkheid worden geboden om een leven lang te ontwikkelen. Iedere inwoner moet ook kunnen voorzien in de directe levensbehoeften en mee kunnen doen aan onze samenleving. We zetten daarbij in op het verminderen en voorkomen van armoede en schulden en op passende huisvesting voor inwoners en voor toekomstige inwoners. Bij dit alles moeten de beschikbare middelen zo doelmatig mogelijk worden uitgegeven, namelijk daar waar ze het hardste nodig zijn. Ruimtelijke ontwikkeling Wij bouwen duurzaam en met oog voor de grote landschappelijke waarden van Vijfheerenlanden. Wij bouwen tot en met 2026 circa 2.000 woningen en maken planruimte voor nog eens 3.000 woningen in de periode tot en met 2040. Door de woonbehoefte beter in beeld te brengen en de bouw daarop af te stemmen, bouwen wij niet alleen de aantallen, maar ook de soort woningen die nodig zijn. Wij bouwen daarbij voor behoefte én doorstroom. Bouwen in alle steden en dorpen, dus ook in de kleinere dorpen, heeft onze aandacht. Bij de toewijzing van woningen geven wij, waar (wettelijk) mogelijk, voorrang aan onze eigen inwoners of aan mensen die economisch of maatschappelijk verbonden zijn met Vijfheerenlanden. Bouwinitiatieven binnen wijken

3

en/of dorpen moeten maatschappelijk breed gedragen worden, ook wat betreft de samenstelling van het te realiseren nieuwe woningaanbod. In 2050 willen wij 95% CO2 reductie hebben bereikt ten opzichte van 1990. In 2030 gaan we uit van 49%. Dit kunnen we bereiken door een combinatie van energiebesparing, opwek van duurzame energie en compensatie van onze CO2-uitstoot. Zo gaan we klimaatverandering tegen en zorgen we ervoor dat iedereen beschikt over voldoende schone energie. In 2050 willen wij ook volledig circulair zijn. Wij willen een verkeersveilig, leefbaar en bereikbaar Vijfheerenlanden, waarbij de bereikbaarheid van de bestaande wijken en dorpen is gewaarborgd en nieuwe woongebieden goed en veilig ontsloten worden door openbaar vervoer, (snel)fiets en auto. Een gezonde lokale economie is van belang voor het welzijn en welbevinden van onze ondernemers én inwoners. Ook de leefbaarheid in en de vitaliteit van onze gemeente profiteren daarvan. Daarbij willen wij samen met alle belanghebbenden werken aan een buitengebied, waarin onder andere de agrariër zijn werk kan doen (passend in een vitale landbouwsector), er plek is voor recreatie en voldoende ruimte is voor herstel van de natuur en biodiversiteit. Ontplooiing Wij vinden het essentieel voor de leefbaarheid in de dorpen en wijken, dat er blijvend ruimte is voor ontmoeting.

Wij willen daarom de ontmoetingsfunctie in de dorpen en wijken passend faciliteren. Het desbetreffende dorp of de kern en haar inwoners moeten hier wel nadrukkelijk een eigen verantwoordelijkheid in hebben. Wij sluiten met ons sportbeleid “Heel Vijfheerenlanden beweegt” nauw aan bij de doelstellingen uit de Sociaal Maatschappelijke Agenda. Verenigingen spelen een belangrijke rol als ontmoetingsplaats en bij de sociale ontwikkeling van jongeren. Hier zijn wij trots op en deze maatschappelijke kracht willen wij graag behouden en versterken. Inwoners en bezoekers van Vijfheerenlanden moeten zich thuis voelen in onze gemeente en ons gebied. Wij willen hen inspireren en verleiden om er op uit te trekken. Wij streven ernaar dat ze trots zijn op alles dat Vijfheerenlanden te bieden heeft en zich vanuit deze trots verbonden voelen met het gebied tussen Lek en Linge. Inwoners en bezoekers van Vijfheerenlanden moeten ook geraakt worden door alles wat wij op het gebied van kunst en cultuur te bieden hebben. Waar mogelijk leggen wij dan ook bij de uitvoering van ons kunst- en cultuurbeleid een inhoudelijke relatie met de economische, toeristische, duurzame en ruimtelijke ontwikkeling van onze steden, dorpen en het buitengebied. Financiën Vanuit een verantwoord financieel beleid zorgen wij ervoor dat onze meerjarenbegroting op orde is en wij financieel voldoende weerbaar blijven.

Wij schuiven lasten niet door naar de toekomst. Daarbij blijven de gemeentelijke woonlasten op een niveau dat zich verhoudt tot die van de buurgemeenten.

4

A. Bestuur, dienstverlening en organisatie Wat willen we bereiken? De inwoner centraal Wijk- en dorpsgericht werken is de norm. Deze manier van werken zorgt ervoor dat de inwoners gestimuleerd worden eigen initiatieven te ontplooien in hun buurt of wijk en daarbij, als dat nodig is, gefaciliteerd worden door de gemeente (overheidsparticipatie). We betrekken onze inwoners en ondernemers in een zo vroeg mogelijk stadium bij onze projecten en beleidsontwikkeling (inwonersparticipatie) en zetten daarbij in op goed verwachtingenmanagement en heldere communicatie. We respecteren de verschillen tussen alle dorpen en wijken. Maatwerk is in alle gevallen de standaard. Wijk- en dorpsgericht werken We richten ons op wijk- en dorpsgericht werken conform het vastgestelde programma wijk- en dorpsgericht werken. Hierbij staat centraal een dekkend aanbod vanuit welbevinden, welzijn en zorg en - daar waar dit kan - met een “lokale inkleuring”. Dienstverlening Wij sluiten onze dienstverlening aan op de behoefte van onze inwoners en ondernemers. Dit doen we door ons dienstverleningsconcept te vernieuwen. Tegelijk monitoren we de tevredenheid over onze dienstverlening bij onze inwoners. Wij zorgen er voor dat ontevreden inwoners op een laagdrempelige wijze een klacht kunnen indienen en dat de klacht onafhankelijk wordt behandeld. Communicatie Wij staan in verbinding met onze gemeenschap.

We richten ons in onze communicatie op thema’s die inwoners belangrijk vinden. De boodschap bepaalt daarbij de in te zetten communicatiemiddelen: “wat wil Vijfheerenlanden de inwoners laten weten of laten doen?” Hierbij willen wij niet alleen zenden maar vooral ook goed luisteren naar onze inwoners en daarbij aansluiten bij hun informatiebehoefte. Participatie en omgevingsgericht werken zijn een vast onderdeel bij het formuleren van de kernboodschap. Organisatie De gemeente Vijfheerenlanden werkt daarbij volgens onze vijf kernwaarden (de ‘vijf van Vijfheerenlanden’), zoals deze zijn vastgesteld bij de start van Vijfheerenlanden in 2018: wendbaar, verbindend, betrouwbaar, resultaatgericht en duurzaam. In de paragraaf bedrijfsvoering wordt meer integraal inzicht gegeven in de in 2023 op het gebieden van organisatie en bedrijfsvoering te realiseren resultaten.

5

Wat gaan we hiervoor doen? De inwoner centraal •

•

Wij zijn benaderbaar en zichtbaar in de dorpen en wijken met onze wijk- en dorpswethouders en de wijkambassadeurs. Dezelfde houding verwachten wij van de ambtelijke organisatie. Voorbeeldgedrag is gewenst en daarom vergadert het college bijna wekelijks op locaties in het gebied. Dezelfde dag brengen wij ook een bezoek aan initiatieven, ondernemers en bijzondere projecten. We beginnen met nieuwe vormen van (online) participatie, bijvoorbeeld ter ondersteuning van de dorpsagenda’s. Bij geschikte vraagstukken gaan we aan de slag met een inwonerberaad.

Wijk- en dorpsgericht werken • • • •

Wij zetten stevig in op het programma wijk- en dorpsgericht werken 2021-2024 en gaan dit inhoudelijk verder uitbouwen. Wij stellen de inwoner en zijn leefwereld centraal. Daarom betrekken wij bij nieuwbouwplannen uitgangspunten voor het realiseren van onderwijsvoorzieningen waardoor een stevige basis in de lokale samenleving wordt gerealiseerd. Iedere inwoner in Vijfheerenlanden telt voor ons mee en moet zich veilig kunnen voelen. Daarmee werken we aan een inclusieve samenleving. We stimuleren de kracht van de inwoners. Wij nodigen inwoners uit om met goede ideeën te komen. Hiervoor is het budget voor inwonersinitiatieven beschikbaar.

Dienstverlening • • •

•

We verbeteren onze dienstverlening door afspraken beter op te volgen en door inwoners en ondernemers te betrekken bij de oplossing. Wij werken bij de uitvoering van onze burgerzakentaken op termijn alleen met gecertificeerde medewerkers. Dit conform de opvatting van de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens. Wij gaan adequaat om met persoonsgegevens. Dit is een blijvend proces en dit vergt dan ook blijvend aandacht van zowel bestuur, management als medewerkers. In 2023 gaan we binnen de bewustwordingscampagne ‘5 voor veilig’ verder met het trainen en bewust maken van onze medewerkers. Hierbij richten we ons op de bewustwording dat privacy en informatieveiligheid echt van ons allemaal is en niet van slechts één onderdeel van de organisatie. Specifieke aandacht is er voor het implementeren van de uitkomsten rondom de audit Wet politiegegevens. Daarnaast is bij automatisering meer aandacht voor de borging van beveiliging binnen de doorlopende werkprocessen. Wij hebben oog voor het feit, dat een mondige samenleving en mondige inwoners ook door kan schieten in ongewenst gedrag dat als grensoverschrijdend en bedreigend moet worden beschouwd. Wij trainen onze medewerkers hoe hiermee om te gaan, dragen altijd zorg voor nazorg en doen indien noodzakelijk altijd aangifte.

6

Communicatie •

• •

• •

Aan de hand van onderzoek bepalen we de thema’s die inwoners belangrijk vinden. Uit onderzoek blijkt dat op dit moment leefbaarheid (wonen), bereikbaarheid en duurzaamheid de drie belangrijkste thema’s zijn waar inwoners over geïnformeerd willen worden. Op deze thema’s richten we dan ook onze communicatie. We communiceren daarbij in duidelijke en begrijpelijke taal. We gebruiken (een combinatie van) communicatiemiddelen die passen bij de doelgroep. We hanteren daarbij als uitgangspunt “digitaal waar het kan en persoonlijk waar het moet”. We willen immers de dialoog met de inwoner stimuleren. Het voordeel bij online communicatie is daarbij dat de inwoner met een klik het gesprek kan aangaan, nadere informatie kan vinden, meedenken of een mening kan geven. Daarom investeren we in een sociale media strategie. We hebben hierbij extra aandacht voor laaggeletterden, inwoners die niet digitaal vaardig zijn en de inwoners die (nog) geen onderdeel uitmaken van de digitale omgeving en dus geen gebruik maken van de digitale informatie en mogelijkheden. We investeren in een nieuwe website. De huidige website is verouderd. Daarbij onderzoeken we ook hoe we verschillende, door de gemeente gemaakte, websites zo effectief mogelijk kunnen stroomlijnen. We verbeteren hiermee niet alleen de communicatie, maar ook de (digitale) dienstverlening.

Organisatie •

• • •

Wij versterken de ambtelijke organisatie om aan de nieuwe gemeentelijke taken met betrekking tot de opvang van Oekraïense vluchtelingen, beschermd wonen, huisvesting van statushouders, arbeidsmigranten, daklozen en spoedzoekers invulling te kunnen geven. Het kabinet heeft aangegeven gemeenten hierbij financieel te gaan ondersteunen. Wij gaan er van uit, dat een substantieel deel van de hieraan verbonden extra kosten door het Rijk wordt vergoed. In 2023 beginnen wij - in het kader van een “digitaal volwassen VHL in 2025” - met het vernieuwen van het “digitale VHL-fundament”, onze digitale infrastructuur. Wij voeren in 2023 de vernieuwing van de planning & controlcyclus uit. Dit doen wij mede aan de hand van de eind 2022 door de raad besproken houtskoolschets. Wij zetten in 2023 concrete stappen op weg naar de realisering van nieuwe huisvesting voor raad, college en ambtelijke organisatie.

Concrete resultaten in 2023 De inwoner centraal • •

We oormerken minimaal zes projecten als ‘voorbeeldproject’. Dit zijn projecten die in goede samenwerking tot stand worden gebracht met de direct betrokkenen (inwoners, ondernemers, partners). Wij trainen bestuur en organisatie in vaardigheden die ons helpen om beter samen te werken met inwoners, bedrijven en partners. De focus ligt daarbij op heldere en duidelijke communicatie, verwachtingenmanagement en gespreksvaardigheden.

7

Wijk- en dorpsgericht werken • •

Wij verbeteren de bekendheid van het budget inwonersinitiatieven. Wij vergroten de mate van inzetbaarheid van dit budget en zorgen ervoor dat het zichtbaar en gemakkelijk vindbaar is. Wij ondersteunen actief inwoners die goede ideeën hebben. In het vierde kwartaal van 2023 evalueren wij het wijkgericht werken in De Hagen. De resultaten brengen in beeld in hoeverre de in De Hagen toegepaste wijze van werken succesvol is geweest, gecontinueerd kan worden en eventueel toepasbaar is binnen andere delen van Vijfheerenlanden. Vervolgens nemen we een besluit over de voortzetting of eventuele uitbouw hiervan.

Dienstverlening • • • • • •

Wij vernieuwen ons dienstverleningsconcept. We onderzoeken of de huidige werkwijze van de interne klachtenfunctionaris voldoet aan de in de unaniem aangenomen motie over de ombudsfunctie genoemde criteria over onafhankelijkheid en laagdrempeligheid. Alle medewerkers van de teams burgerzaken volgen in 2023 de module identiteit en identiteitsdocumenten. Dit ter uitvoering van het advies van De Rijksdienst voor Identiteitsgegevens. Wij implementeren de nieuwe Wet politiegegevens (Wpg). Daarbij richten wij ons op de speerpunten zoals die blijken uit de uitgevoerde implementatieaudit. Wij intensiveren de aandacht voor de borging van beveiliging binnen de doorlopende werkprocessen. Daartoe stellen wij beheerplannen voor onze belangrijke applicaties op. Wij evalueren het agressieprotocol en vernieuwen dit indien nodig. Wij vergroten de bekendheid van dit protocol binnen onze organisatie en gaan actief het aantal agressiegevallen monitoren.

Communicatie •

•

Wij onderzoeken in 2022 de mogelijkheden van het toepassen van een ‘newsroom’. Indien uit dit onderzoek blijkt dat de inrichting van een ‘newsroom’ aanmerkelijk bedraagt aan de kwaliteit en effectiviteit van onze communicatie en de kosten dragelijk zijn kan de eventuele inrichting ervan in 2023 plaatsvinden. Wij besteden de nieuwe website aan en beginnen met de inrichting hiervan.

8

Organisatie •

• • •

• • • • •

Om de toenemende, grote opgaven op het gebied van huisvesting van statushouders, asielzoekers, en ander bijzondere doelgroepen te realiseren, breiden wij de ambtelijke organisatie uit op het gebied van projectleiding, juridisch advies, RO, beleid sociaal domein (asiel en onderwijs) en communicatie. Indicatief schatten wij de kosten hiervan op een bedrag van € 1,2 miljoen. Wij gaan er van uit, dat een substantieel deel van dit bedrag door het Rijk wordt vergoed. Wij vervangen in 2023 belangrijke onderdelen van de gemeentelijke netwerkinfrastructuur. Dit betreft hard- en software. Ook vervangen wij een deel van de werkplekken. Wij hebben het Regionaal Archief Zuid Utrecht opdracht gegeven om een zogenaamd e-depot te ontwikkelen. In 2023 nemen wij actief deel aan de ontwikkeling en implementatie van dit e-depot. Wij vernieuwen de opzet van de Kadernota, Programmabegroting, Bestuursrapportage en Jaarstukken. Daarbij verbeteren wij de sturingsinformatie en bestuurlijke achtergrondinformatie voor raad, college en organisatie. Dit onder meer door een verbeterde opzet van programma’s en paragrafen, een beter onderscheid tussen Kadernota en Programmabegroting, meer te gaan werken met kritische prestatie indicatoren en een verbreding van de wijze van bestuurlijke behandeling (in alle vakcommissies). Wij implementeren het eind 2022 vastgestelde vernieuwde inkoopbeleid.

Wij werken het voorontwerp en het definitief ontwerp van het nieuwe gemeentehuis aan het Dokter Reilinghplein uit. Daarbij brengen wij ook de mogelijkheden in beeld tot huisvesting van de bibliotheek binnen het nieuwe gemeentehuis. Wij starten met de planontwikkeling van de twee achterblijflocaties te Meerkerk en Vianen. Voor Meerkerk is er daarbij een sterke relatie met het opstellen van de dorpsvisie Meerkerk. Wij voeren het artikel 213a onderzoek naar integraliteit van beleid uit. Daarnaast voeren wij het artikel 213a onderzoek naar integraliteit van de uitvoering van beleid uit.

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma A (bedragen x € 1.000) Lasten programma A Baten programma A Saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo

Rekening 2021

Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

Begroting 2026

6.036 1.038 4.998

5.122 1.439 3.683

4.746 947 3.799

4.814 1.194 3.620

4.818 1.224 3.594

4.822 1.224 3.598

0 0

0 0

0 0

0 0

0 0

0 0

4.998

3.683

3.799

3.620

3.594

3.598

9

B. Beheer en gebruik openbare ruimte Wat willen we bereiken? Veiligheid Elke dag werken wij aan een veilig en prettig woon- en werkklimaat voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers. We zijn zichtbaar aanwezig, bereikbaar en we staan in directe verbinding met hen. Beheer openbare ruimte De openbare ruimte is een belangrijk visitekaartje van onze gemeente. Wij zorgen voor een openbare ruimte die veilig, groen en leefbaar is. Een openbare ruimte zonder achterstallig onderhoud en met een toekomstgericht beheer. Daarmee bedoelen wij dat wij bij het beheer en de inrichting van de openbare ruimte rekening houden met maatschappelijke, economische, technologische en klimatologische ontwikkelingen. Wij streven naar een groene leefomgeving die aantrekkelijk, gezond en klimaatbestendig is. Water en groen benoemen wij als leidend principe bij de (her)inrichting van gebieden. We hebben nadrukkelijk oog voor klimaatadaptie (inclusief het voorkomen van hittestress) bij het inrichten van de openbare ruimte. Beheer gebouwen Wij staan voor klimaat adaptief bouwen en geven als gemeente daarin het goede voorbeeld met onze gemeentelijke en onderwijsgebouwen. Hierin volgen we de afspraken Klimaat adaptief Bouwen van de Provincie Utrecht.

Wat gaan we hiervoor doen? Veiligheid •

• • •

Wij voeren het Integraal Veiligheidsbeleid (IVB) 2023-2025 uit. Dit beleid staat centraal bij het nastreven van de doelstelling veiligheid. Dit betreft onder meer de thema’s openbare orde & veiligheid, zorg & veiligheid, de bestrijding van ondermijning en cybercriminaliteit, crisisbeheersing en rampenbestrijding. Dit doen wij met diverse partners. Denk hierbij aan klassieke partners, zoals politie en brandweer, maar ook aan de Omgevingsdienst en evenementenorganisaties. Wij voeren de Algemeen Plaatselijke Verordening (APV) en bijzondere wetten uit. Deze regelgeving geeft voorschriften op verschillende thema’s die raken aan openbare orde en veiligheid, zoals evenementen en horeca(terrassen). Wij zetten in de openbare ruimte toezicht en handhaving in op diverse onderwerpen; van parkeren tot (hang)jeugd. We beginnen met nieuwe vormen van (online) participatie, bijvoorbeeld ter ondersteuning van de dorpsagenda’s. Bij geschikte vraagstukken gaan we aan de slag met een inwonerberaad.

10

Beheer openbare ruimte • •

• • •

•

We werken samen met onze inwoners aan een openbare ruimte waar het fijn is om te verblijven voor mens en dier. Wij willen voor elke woning die gebouwd wordt en voor elk kind dat geboren wordt een boom planten binnen de bebouwde omgeving. Dit doen wij bij voorkeur in het kader van nieuw te realiseren uitbreidings- en inbreidingsplannen. Binnen deze plannen planten wij een bepaalde hoeveelheid bomen aan, waarbij wij rekening houden met de 3-30-300 regeling uit het coalitieakkoord. Aanvullend hierop wijzen wij alternatieve locaties aan om de overige bomen te planten. Hierbij streven wij naar het voorkomen van hittestress en de 3-30-300 regel. Door de leefomgeving verder ecologisch te vergroenen werken we aan het verminderen van verharding, het voorkomen van hitteoverlast en herstel van de biodiversiteit. Wij zetten bij de uitvoering van het afvalbeleid in op het verminderen van de hoeveelheid restafval tot maximaal 100 kg per inwoner per jaar in 2025 en sluiten het flankerend beleid (tarieven, zwerfafval, handhaving) hier op aan. Wij harmoniseren het afvalbeleid in Vianen met de rest van het Waardlandengebied en beperken restafval door het invoeren van een pasjessysteem voor bestaande en nieuw te realiseren ondergrondse afvalinzamelpunten. De uitkomsten hiervan worden geëvalueerd qua kosten en het behalen van de doelstellingen.

Op basis van de uitkomsten hiervan besluiten wij over de mogelijke invoering van gedifferentieerde tarieven (diftar; of andere vormen daarvan). Wij voeren het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) uit, ondersteund door het samenhangend duurzaamheidsbeleid. In het GRP is uitgewerkt hoe we de effecten van een veranderend klimaat op de omgeving aanpakken. Wij doen dit in combinatie met de uitvoering van het wegenbeheer- en groenbeleidsplan

Beheer gebouwen •

•

Vanaf 2023 actualiseren we waar nodig de energielabels van de gebouwen. Met deze informatie zijn we beter in staat om te kijken naar gemakkelijk en snel te realiseren mogelijkheden om te verduurzamen. De afgelopen jaren hebben we al diverse panden voorzien van zonnepanelen en vervangen we cv-ketels door warmtepompen. Wij voeren het in 2021 vastgestelde beheerplan gebouwen uit wat betreft het programma 2023. De werkzaamheden die worden uitgevoerd zijn gebaseerd op uitgevoerde inspecties conform de NEN 2767 norm en het voortschrijdend inzicht op de objecten.

11

Concrete resultaten in 2023 Veiligheid •

•

•

• •

•

•

•

•

Wat betreft de aanpak van ondermijning voeren wij 20 tot 40 integrale controles uit, gericht op onder meer de agrarische sector, autobranche, garageboxen en industrieterreinen. Dit doen wij met partners in groot verband, maar ook kleinschalig waarbij slechts een enkele partij aanschuift. Daarnaast organiseren we bewonersavonden, specifiek gericht op een doelgroep waarbij we voornamelijk informatie ter preventie delen. Wij investeren bij de aanpak van ondermijning gericht in contacten met de horeca en toetsen op basis van de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob) nieuwe of wisselende ondernemers. Indien nodig maken we hierbij gebruik van het Landelijk Bureau Bibob. Bij de aanpak van cybercriminaliteit zetten wij - naast preventie voor de meeste kwetsbare doelgroepen zoals jongeren (lagere school/middelbare school) en senioren - ook in op ondernemers en winkeliers. We verzorgen voorlichting op school en informatieavonden voor de andere partijen. Toepassing van repressie bij de aanpak van cybercriminaliteit is een nieuwe ontwikkeling. We onderzoeken de mogelijkheid om bestuurlijke maatregelen te kunnen treffen. We breiden in het kader van het thema zorg en veiligheid de aanpak binnen de persoonsgerichte aanpak (PGA) uit. We maken een koppeling met de Wet Aanpak Woonoverlast.

De sociale zorg voor PGA klanten blijft bestaan en samen met onze partners werken we aan het versterken van nu al toegepast maatwerk. Het beleid Woonoverlast is in 2022 vastgesteld. In 2023 gaan wij dit in praktijk brengen. Dit betreft een uitgebreide methodiek waar ook diverse partners op aansluiten, van politie tot wooncorporaties. Wij hebben hierin de regie. We verwachten veel zaken binnen het beleid efficiënt en doelgericht af te kunnen handelen. Samen met handhaving, sociaal domein en onder meer politie brengen we jeugd en jeugdlocaties in kaart. Vooral locaties en jongeren die voor onrust of overlast zorgen. We zetten daarbij in op preventie (door bijvoorbeeld voorlichting op scholen) maar ook op repressie (HALT). Een aantal gebieden in de gemeente vraagt specifieke aandacht. We leggen een basis voor contact en bouwen aan een vertrouwensrelatie aan de ene kant, maar pakken overlast en criminaliteit aan de andere kant ook hard aan. We zetten daarbij diverse middelen en methodieken in. Dit begint met meedenken hoe de openbare ruimte wordt vormgegeven tot heel gerichte acties op subjecten of groepen. Wij erkennen dat veiligheid zich niet in een hokje laat duwen. Wat vandaag is, kan morgen anders zijn. Wij zien ons geconfronteerd met toenemende maatschappelijke onrust. Insteek is daarbij altijd allereerst contact te zoeken met de juiste partij en van daaruit verder te bouwen.

12

Beheer openbare ruimte • • • • • • •

•

Wij zoeken locaties om extra bomen te planten zodat we vanaf 2024 uitvoering geven aan het bomenbeleid. Wij controleren de in het beheersysteem opgenomen data op juistheid en volledigheid. Dit proces is in 2022 gestart en wordt in de loop van 2023 afgerond (zie ook paragraaf bedrijfsvoering). De gerenoveerde kademuur in Leerdam wordt opgeleverd. Wij vervangen circa 200 verouderde lichtmasten en circa 600 verouderde armaturen. Wij vergroenen het bedrijventerrein Vianen. Wij renoveren speelplaatsen in Hagestein en Leerdam-Noord. Wij voeren het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2021-2025 uit. Speerpunt is de aanpak van wateroverlast in onder meer Vianen-Centrum door rioolvervanging of (op diverse locaties) het vervangen van de riolering door de aanleg van een gescheiden rioolstelsel. Bijvoorbeeld in De Hagen. Ook renoveren wij 100 minigemalen en het rioolgemaal De Meent te Leerdam. Samen met Waardlanden moderniseren wij onze afvalbrengstations. Wij verbeteren daarbij de bereikbaarheid en beperken de wachtrijen door het verbeteren van de inrichting van de stations en het vergroten van de kringloopmogelijkheden.

Beheer gebouwen • • • • • • • • •

Verduurzamen van diverse gebouwen (waaronder Glasblazerij, Het Kristal, Aula Hagestein en gymzaal Zwanengat). Vervangen diverse installaties bij gemeentewerf Vianen. Vervangen bestrating bij Het Kristal in Leerdam en brandweerpost Lexmond Buitenschilderwerk bij diverse gebouwen op begraafplaatsen, kerktorens, scholen, bibliotheken en gymzalen. Vervangen van het inbraakmeldsysteem en/of brandmeldinstallatie bij de gemeentewerf Meerkerk, Vianen, Het Kristal en de Glasblazerij. Vervangen van verwarmingsinstallatie bij brandweer Schoonrewoerd. gemeentewerven, stadhuisje Ameide, Het Kristal en Bijenkorf Lexmond. Verwijderen asbest golfplaten bij brandweer Vianen en Bibliotheek Vianen Vervangen sportvloer gymzaal Blommendaal. Vervangen pompen en zwembadwatersysteem bij het Spetterbad.

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma B (bedragen x € 1.000) Lasten programma B Baten programma B Saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo

Rekening 2021

Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

Begroting 2026

30.197 15.946 14.251

33.560 16.350 17.210

33.449 17.396 16.053

33.945 17.396 16.548

33.935 17.363 16.572

34.310 17.363 16.947

0 0

0 495

0 -13

0 -13

0 127

0 127

14.251

16.715

16.066

16.561

16.444

16.819

13

C. Sociaal Domein Wat willen we bereiken? Sociaal domein algemeen Ons doel is een vitale samenleving. Inwoners moeten kunnen meedoen in de samenleving, ongeacht leeftijd, geslacht, religie of cultuur. Zij zijn aan het werk, doen vrijwilligerswerk, zorgen voor partner of kind, gaan naar school, naar een sportclub en zijn lid van een (geloofs)gemeenschap. Iedereen doet volwaardig mee, op zijn of haar eigen wijze en wordt daarvoor gewaardeerd. Vanuit eigen kracht of binnen het netwerk worden vraagstukken opgepakt. Op een laagdrempelige manier geven wij vorm aan preventie. Zo heeft meedoen een positieve invloed op het persoonlijk welbevinden en versterkt het de vitale samenleving. Gezondheid We streven ernaar dat iedere inwoner mentaal en fysiek gezond opgroeit en een positieve gezondheid ervaart, waardoor hij/zij zo lang mogelijk kan functioneren in de samenleving. De kwaliteit en inrichting van de leefomgeving draagt daarbij bij aan een gezonde leefstijl. Een leven lang ontwikkelen Iedere inwoner moet een kansrijke start krijgen en de mogelijkheid worden geboden om een leven lang te ontwikkelen. Hier wordt zowel lichamelijke als geestelijke vitaliteit bedoeld. Armoede en schulden Iedere inwoner moet kunnen voorzien in de directe levensbehoeften en mee kunnen doen aan onze samenleving. We zetten daarbij in op het verminderen en voorkomen van armoede en schulden.

Wonen en zorg Een vitale samenleving draagt ook zorg voor passende huisvesting voor inwoners en voor toekomstige inwoners. Vijfheerenlanden geeft invulling aan zijn opgaven op het gebied van beschermd wonen, huisvesting van statushouders (mensen met een verblijfsvergunning), arbeidsmigranten, daklozen en spoedzoekers. Dit heeft zowel ruimtelijke aspecten (de realisering van huisvesting) alsook sociale aspecten (opvang, begeleiding, werk en inkomen en meedoen). Regionale samenwerking We zetten in op regionale samenwerking in het Lekstroomgebied om het belang van Vijfheerenlanden in de regio goed te behartigen en nemen daarin bestuurlijk en strategisch nadrukkelijk positie in.

14

Zicht op kosten Zorg moet duurzaam betaalbaar blijven en de door het Rijk opgelegde taakstellingen moeten inhoudelijk en financieel worden gerealiseerd. Hierbij is het uitgangspunt dat de beschikbare middelen zo doelmatig mogelijk worden uitgegeven. Dat wil zeggen: daar waar ze het hardste nodig zijn.

Wat gaan we hiervoor doen? Sociaal domein algemeen •

• •

•

•

Wij zetten (samen met onze inwoners en partners) gedurende een periode van 5 jaar in op een transformatie van hulp en ondersteuning naar meer weerbaarheid, zelfredzaamheid en samenredzaamheid bij onze inwoners en naar vroegsignalering en preventie. Hierbij ligt de focus op drie belangrijke thema’s (programmalijnen) die wij bij (een deel van) onze inwoners zien. Dit zijn fysieke en mentale gezondheid; leven lang ontwikkelen en armoede en schulden. Voor elke programmalijn geldt dat we samen met onze partners (welzijnsorganisaties, sportverenigingen, geloofsgemeenschappen, zorgaanbieders, zorgverzekeraars en huisartsen en inwoners) inzetten op preventie in de keten en willen monitoren aan de hand van beschikbare data of we onze doelen bereiken. Hierbij merken wij op dat in het programmaplan per programmalijn nog wijzigingen, aanvullingen of aanscherpingen kunnen plaatsvinden. In lijn met de transformatie in het sociaal domein en de Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA) blijven we inzetten op een beweging van formele naar informele zorg, met een duidelijke opdracht voor de welzijnsinstellingen. Wij versterken de samenwerking tussen het Sociaal Team (jeugdconsulenten en maatschappelijk werkers), de WMO consulenten, Welzijn en Avres, zodat we groeien naar deskundige teams én integraal werken.

Ook verbeteren wij de toegang tot mantelzorgregelingen zodat wij de (jonge) mantelzorgers beter bereiken. Daarbij bieden wij respijtmogelijkheden voor mantelzorgers, zodat zij dit werk langer vol kunnen houden.

Gezondheid • • • • •

Wij zorgen, in overleg met onze inwoners, voor een aantrekkelijke en groene leefomgeving die meer uitnodigt tot sport en bewegen, ontmoetingen en sociaalculturele activiteiten. Wij bieden kwetsbare inwoners in wijken met een lage Sociaal Economische Status (SES) score, meer gezondheidsvaardigheden en mogelijkheden voor participatie aan. Via onze jeugdwerkers zoeken we naar manieren om in contact te komen met jongeren. Wij willen de sociale omgeving en de mentale gezondheid van jongeren versterken en hen verleiden tot het aannemen van een gezonde(re) leefstijl. Wij stimuleren ouderen om meer deel te nemen aan het maatschappelijke leven. Zij kunnen hierdoor gezonder en veiliger bewegen in/om het huis en in de eigen wijk. Wij benadrukken het belang van kinderen die opgroeien in een rookvrije omgeving, waar alcohol wordt ontmoedigd en bewegen en gezonde voeding worden bevorderd. Wij zetten in op preventie zodat minder kinderen, (jong-) volwassenen en ouderen overgewicht ontwikkelen. Wij zetten positieve gezondheid en preventie centraal in de samenwerking tussen gemeente, inwoners en maatschappelijke partners.

15

Een leven lang ontwikkelen • • •

• • • •

Wij dragen actief uit en werken er aan mee, dat ieder kind de best mogelijke start van zijn/haar leven krijgt, met optimale kansen om zijn talenten te ontwikkelen voor een goede en gezonde toekomst. Iedere (jong)volwassene versterkt zijn/haar blijvende inzetbaarheid op de (vrijwillige) arbeidsmarkt en neemt naar vermogen actief deel aan de samenleving. Vanuit de gemeente stimuleren wij, samen met onze partners, dat iedere (jong)volwassene zich gedurende het hele leven kan ontplooien. Hierbij hoort ook het proactief inzetten van zijn/haar talenten en kwaliteiten op basis van eigen interesses en mogelijkheden voor een duurzame bijdrage aan de samenleving, (vrijwillige) arbeidsmarkt en de eigen gezondheid. Wij voelen ons verantwoordelijk voor het realiseren van kwalitatief goede onderwijshuisvesting voor onze scholen. Daartoe voeren wij het Duurzaam Integraal HuisvestingsPlan Onderwijs (DIHPO) uit. We versterken de samenwerking met het onderwijs nog verder. We zetten gezamenlijk in op doorlopende zorg- en ontwikkellijnen, zodat tijdig problemen worden gesignaleerd en zwaardere zorg wordt voorkomen. Wij betrekken jongeren bij de ontwikkeling en implementatie van gemeentelijk beleid. Dit doen we aan de hand van de resultaten uit het onderzoek van de Hogeschool Utrecht in verbinding met het project Opgroeien. We zetten ons lokaal en regionaal in voor meer inclusief onderwijs.

Armoede en schulden •

Met onze partners zoeken we naar de beste methoden om te zorgen voor minder inwoners met problematische schulden. Hierbij kijken we ook nadrukkelijk naar gezinnen met (jonge) kinderen zodat minder kinderen in Vijfheerenlanden opgroeien in armoede. Verder vinden wij het belangrijk dat al onze inwoners (naar vermogen) meedoen in onze gemeente. Wij willen onze inwoners stimuleren, verleiden en uitdagen dit te doen.

Wonen en zorg • •

Wij beoordelen initiatieven op het gebied van wonen en zorg en faciliteren deze initiatieven vanuit onze visie op wonen en zorg en de ambitie “Een Thuis voor Iedereen”. Wij voeren daarbij landelijke wetgeving op een zo goed mogelijke manier uit. Dit binnen de daarvoor beschikbaar gestelde middelen. Wij realiseren huisvesting voor de doelgroepen zoals statushouders en in het kader van de beoogde doordecentralisatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Daarbij hebben wij nadrukkelijk oog voor de sociale en maatschappelijke effecten hiervan en voor de benodigde begeleiding. Hierbij kijken we met inwoners en andere partners naar manieren om dit te doen op een wijze die past bij het karakter en de (draag)kracht van onze gemeente.

Regionale samenwerking • •

Er komt geen nieuwe arbeidsmarktregio. We blijven actief in de arbeidsmarktregio Gorinchem. Daarnaast werken we ook samen met de arbeidsmarktregio Lekstroom. We zetten in op regionale samenwerking binnen de Lekstroomregio en nemen bestuurlijk en strategisch een duidelijke positie in. Daarbij houden wij rekening met lokale en regionale ontwikkelingen, zoals de hervormingsagenda Jeugd. Wij betrekken daarbij ook de consequenties van mogelijke landelijke ontwikkelingen, wat betreft de koppeling van jeugd- en veiligheidsregio’s.

16

Zicht op kosten • •

Zicht op het verloop van de kosten WMO en Jeugd is onze prioriteit, omdat het van groot belang is dat de zorg duurzaam betaalbaar blijft en de door het Rijk opgelegde ombuigingen ook worden gerealiseerd. Hierbij hoort ook het minimaliseren van zorgfraude. We verwachten van onze inwoners en partners dat zij zorgvuldig omgaan met aan hen toegekende middelen. We zorgen ervoor dat er in onze organisatie voldoende kennis aanwezig is om daar waar vermoedens van zorgfraude bestaan, of er sprake is van oneigenlijk gebruik, dit vroegtijdig en zorgvuldig te kunnen signaleren.

Concrete resultaten in 2023 Sociaal domein algemeen •

• • • • •

Wij stellen - samen met inwoners en maatschappelijke partners - een programmaplan op om de weerbaarheid, zelfredzaamheid en samenredzaamheid van onze inwoners te bevorderen door in te zetten op het verminderen en voorkomen van armoede en schulden, de benadering vanuit positieve gezondheid, een leven lang leren en talentontwikkeling. We maken heldere prestatieafspraken met voorliggende voorzieningen en welzijnsorganisaties. Zij werken preventief, bieden laagdrempelig of informeel ondersteuning waar nodig zodat de inwoner naar vermogen mee kan doen. Wij ondersteunen de voorgenomen fusie tussen de welzijnsinstellingen en bekijken welke projecten en onderdelen van de welzijnsinstellingen een erkende meerwaarde hebben en waar we slimmer kunnen samenwerken. Naar aanleiding van een inventarisatie onder mantelzorgers en welzijnsinstellingen stellen we een Plan van Aanpak op en voeren dit uit om de toegang tot regelingen voor mantelzorgers te vereenvoudigen. Wij voeren de motie van de gemeenteraad uit om onderzoek te doen naar laagdrempelige inloopvoorzieningen. Wij nemen in samenwerking met de betrokken maatschappelijke partners preventieve maatregelen om complexe scheidingen waar mogelijk te voorkomen. Bijvoorbeeld een relatiedesk en lokale laagdrempelige inzet in het voorliggend veld als KIES en ‘Ouders voor elkaar’ en trainingen door de lokale teams en het jongerenwerk.

Gezondheid •

•

Wij geven samen met onze inwoners invulling aan het Lokaal Gezondheidsbeleid in Vijfheerenlanden 2022-2027; op weg naar positieve gezondheid in een gezonde leefomgeving. Dit doen wij door de uitgangspunten van het lokaal gezondheidsbeleid te verankeren in de nieuwe omgevingsplannen, door het verbinden van de preventieve programma’s JOGG (Jongeren Op Gezond Gewicht), ‘Opgroeien in een kansrijke omgeving’ en Gezonde School met elkaar en met Opgroeien, door het oprichten van een kerngroep positieve gezondheid en door het opstellen van een lokaal preventieakkoord. Samen met de betrokken maatschappelijke partners vertalen wij de resultaten van het in 2022 uitgevoerde onderzoek naar zinvolle dagbesteding bij (beginnende) dementie in (nieuw) beleid.

17

Een leven lang ontwikkelen •

•

•

• • • • •

We sluiten, samen met onze partners, actief aan bij Rijksprogramma’s zoals Onderwijsachterstandenbeleid, Nationaal Programma Onderwijs, Gelijke kansen Alliantie, het Nationaal Sportakkoord, Perspectieven voor jeugd en Kansrijke start. Wij verbinden deze Rijksprogramma’s met de programma’s uit het Lokaal Gezondheidsbeleid. Wij continueren de inzet van de projectcoördinator Opgroeien om de bestaande netwerken met elkaar te verbinden zodat zij elkaar versterken en een goede basis in de samenleving vormen (onderwijs, kinderopvang, (jeugd)gezondheidszorg, jeugdhulp, sport, cultuur en geloofsgemeenschappen). We werken verder aan de ambities uit de beleidsnota "Naar een goede start voor alle kinderen in Vijfheerenlanden". Daarvoor maken wij prestatieafspraken met kinderopvang en primair onderwijs (voor de doelgroepkinderen) en werken wij met onze partners aan meer ouderbetrokkenheid. Samen met de kinderopvangpartners werken wij aan het verkleinen van de tekorten bij de kinderopvang. We ontwikkelen het programma MDT-Baas, samen met partners, door voor de doelgroep 12 tot en met 16 jaar. We verbinden het huidige programma met ander aanbod. We voeren de geconcretiseerde huisvestingsagenda uit de oplegger DIHPO 20212036 samen met onze scholen en organisaties in de kinderopvang uit.

Vanuit duurzaamheid en gezondheid richten we ons beleid nog meer op de realisatie van blauwgroene schoolpleinen. Dat betekent dat de kinderen naar school gaan in een klimaatbestendige, gezonde en natuurrijke speelleeromgeving. Wij zetten ons, samen met onze inwoners en partners, in voor het realiseren van de doelstellingen uit het VN-verdrag Handicap. In 2023 presenteren we daarvoor een integraal meerjarenplan aan de gemeenteraad.

Armoede en schulden •

•

Wij dragen met onze partners zorg voor het uitvoeren van het actieplan Armoede en Schulden 2021. Hierbij werken we met onze partners aan het bestrijden van energiearmoede en kinderarmoede en aan het verzorgen van een laagdrempelig aanbod aan schuldhulpverlening, vroegsignalering bij schulden en het uitvoeren van hierover vastgestelde rijksbesluiten. Wij investeren in betere vroegsignalering van schulden en inzet van energiecoaches voor het ondersteunen van inwoners die met (dreigende) energiearmoede te maken hebben.

18

Wonen en zorg •

•

•

•

•

Vanuit onze visie op Wonen en Zorg en de ambitie “Een Thuis voor Iedereen” faciliteren wij partners in zorg en welzijn, inwoners, ouders en zorgondernemers bij de realisatie van woonvormen voor aandachtsgroepen en wooninitiatieven voor een diversiteit aan doelgroepen die andere woonvragen en voorzieningen nodig hebben (denk aan beschermde woonvormen, jongerenhuisvesting en levensloopbestendige bouw). Hierbij zetten wij vooral in op ontmoeting, lichte ondersteuning en nabijheid van eerstelijns zorg. In overleg met onze inwoners en andere partners zoals het COA en Vluchtelingenwerk, kijken we naar goede manieren en geschikte locaties voor de opvang van vluchtelingen en huisvesting van statushouders met de bouw van tijdelijke flexwoningen (conform het hierover genomen raadsbesluit). Wij kunnen niemand goed onderdak bieden zonder hulp, ondersteuning en draagvlak van onze inwoners. We beoordelen daarom de (draag)kracht van onze kernen zodat de te realiseren opvang en huisvesting passend is bij de mogelijkheden van de kernen om statushouders en andere doelgroepen onderdeel te laten worden van de gemeenschap. Het uitgangspunt hierbij is dat wij hierdoor de halfjaarlijkse taakstelling voor de huisvesting van statushouders op een goede manier behalen.

We richten een (project)organisatie in die onze lokale asielopgave (opvang vluchtelingen en de huisvesting van 50 tot maximaal 70 extra statushouders (bovenop de taakstelling) en de huisvestingsopgave van overige doelgroepen in tijdelijke, flexibele woonvormen) zorgvuldig en in afstemming met onze inwoners en lokale partners, gaat realiseren. We bereiden de doordecentralisatie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang, (per 1 januari 2024 ingaat) voor, en doen dit samen met onze buurgemeenten en centrumgemeente Utrecht.

Regionale samenwerking • •

• •

Wij kiezen voor de Arbeidsmarktregio Gorinchem. We beëindigen onze pogingen om te komen tot een nieuwe arbeidsmarktregio. We werken ook in de regio Lekstroom/Utrecht aan dit voor onze inwoners belangrijke onderwerp. Wij continueren de samenwerking in de regio Lekstroom op de gebieden jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning. Daar waar zich mogelijkheden voordoen werken we (in de regio) aan het realiseren van onze opgaven uit onze Sociaal Maatschappelijke Agenda. Daarnaast streven we er naar slimmer en efficiënter samen te werken om onze regionale prioriteiten te verwezenlijken. Binnen de Lekstroomregio zetten wij de samenwerking met betrekking tot ‘aangepast sporten’ voort. Hiervoor zoeken wij met sportorganisaties naar de beste oplossingen om drempels weg te nemen en zo het sporten voor alle inwoners toegankelijk te houden.

19

Zicht op kosten • •

•

•

•

•

We nemen actief deel aan de regionale pilot Zorgfraude en vinden een balans tussen ruimte bieden voor het leveren van zorg en het afleggen van verantwoording. Door de ingezette lijn van beheersmaatregelen sturen wij krachtiger op het beheer en de inzet van de beschikbare middelen. De beheersmaatregelen bestaan onder andere uit het voeren van een strakkere casusregie door het Sociaal Team, het verhogen van het kostenbewustzijn bij de jeugdprofessionals, het verbeteren en harmoniseren van werkprocessen bij het Sociaal Team, het versterken POH (jeugdmodule) bij de huisarts, meer inzet op groepsaanpak en laagdrempelige ondersteuning in plaats van specialistische zorg en het (door)ontwikkelen van onderwijszorgarrangementen. Door middel van accountgesprekken en betere samenwerking tussen sociale teams en de Regionale Backoffice Lekstroom (RBL) borgen we de sturing op de inzet van zorg door gecontracteerde partijen. We voeren accountgesprekken met aanbieders en houden hen aan de gemaakte contractafspraken. We doen ons uiterste best om de wachtlijsten terug te brengen. Daarmee verhogen we de snelheid waarmee hulp en ondersteuning kan worden ingezet. Hierbij ligt de focus op het versnellen en versimpelen (praktisch benaderen) van de aanvraagroutes voor de inwoners én het vereenvoudigen van interne werkprocessen.

Aanbesteding van WMO zorgvervoer gebeurt regionaal om zo het beste vervoer voor de beste prijs voor onze inwoners te realiseren. Het verdient aandacht te onderzoeken of er mogelijkheden zijn deze aanbesteding te bundelen met het leerlingenvervoer. We nemen kennis van en dragen bij aan de landelijke hervormingsagenda Jeugd en implementeren deze wanneer deze is vastgesteld.

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma C (bedragen x € 1.000) Lasten programma C Baten programma C Saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo

Rekening 2021

Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

Begroting 2026

65.573 15.535 50.038

71.829 14.284 57.546

68.480 13.338 55.143

68.134 13.215 54.919

67.997 13.180 54.817

67.997 13.180 54.816

0 0

1.492 1.982

0 136

0 46

0 46

0 46

50.038

57.056

55.007

54.873

54.771

54.770

20

D. Ruimtelijke ontwikkeling Wat willen we bereiken? Samen bouwen en wonen Bouwen en wonen - en in het bijzonder het aanwijzen van nieuwe bouwlocaties - is één van de leidende opgaven in deze collegeperiode. Dat bouwen doen we duurzaam en met oog voor de grote landschappelijke waarden van Vijfheerenlanden. Om de circa 2.000 geplande woningen ook daadwerkelijk te bouwen en om tot en met 2026 planruimte te maken voor nog eens 3.000 woningen, hebben wij een uitvoeringsagenda wonen gemaakt. In deze agenda zorgen we voor focus, bouwen naar behoefte en voor doelgroepen en waarborgen wij de afstemming met de dorpen en wijken. De behoefte aan betaalbare woningen in Vijfheerenlanden blijft groot. Dit verkleint de kans voor woningzoekenden om een passende woning te vinden in onze gemeente. Door de woonbehoefte beter in beeld te brengen en de bouw daarop af te stemmen, bouwen wij niet alleen de aantallen, maar ook de soort woningen die nodig zijn. Wij bouwen daarbij voor behoefte én de doorstroom. Bouwen in alle steden en dorpen, dus ook in de kleinere dorpen heeft onze aandacht. Bij de toewijzing van woningen geven wij waar (wettelijk) mogelijk voorrang aan onze eigen inwoners of aan mensen die economisch of maatschappelijk verbonden zijn met Vijfheerenlanden.

Met ook aandacht voor nieuwe woonvormen die voortkomen uit een maatschappelijke behoefte van belangrijke doelgroepen als starters en ouderen. Wij willen de vitaliteit van wijk of dorp borgen en/of verder verbeteren. Een manier om de vitaliteit te versterken is woningbouw. Maar wel woningbouw die past bij de behoefte, het karakter en de kwaliteit van de betreffende wijken en dorpen. Elke kern heeft z’n eigen specifieke kwaliteiten en opgaven om in de toekomst duurzaam vitaal te blijven. Daarbij moeten de initiatieven binnen het betreffende wijk en/of dorp maatschappelijk breed gedragen worden, ook wat betreft de samenstelling van het te realiseren nieuwe woningaanbod. De rol van de gemeente is daarbij als uitgangspunt faciliterend, maar we stellen ons desgewenst ook proactief op. Wij zien samen met de initiatiefnemers toe op een bij de wijk of het dorp passende goede mix van woningen en voorzieningen. Waar een dorps- of wijkagenda is opgesteld vormt deze de basis. Omgevingswet, -visie en -plan De Omgevingswet wordt naar verwachting vanaf 1 januari 2023 van kracht. De omgevingsvisie is het kaderstellende document voor de ontwikkeling en het beheer van Vijfheerenlanden. Het vormt het kader voor de grotere te bebouwen gebieden en voor de ruimtelijke ontwikkelingen in onze kernen.

De omgevingsvisie beschrijft hoe deze ontwikkelingen in balans met de gehele fysieke leefomgeving, kunnen worden vormgegeven. Andere onderwerpen in de visie zijn werkgelegenheid, mobiliteit, de energietransitie en het behoud en de versterking van het landelijk gebied. Tegelijkertijd met het opstellen van de visie is een plan-OER (omgevingseffect rapport) uitgevoerd, waarmee inzicht is verkregen in de haalbaarheid van de opgaven en de ambities die de gemeente heeft voor de fysieke leefomgeving.

21

De lokale regels die inwoners en bedrijven binden, zijn nu te vinden in diverse verordeningen en tientallen bestemmingsplannen. Met de Omgevingswet moeten die (aangepast aan die wet) omgezet worden naar één omgevingsplan voor de hele gemeente Vijfheerenlanden. Deze herziening van (onder andere) onze huidige bestemmingsplannen naar het ruimere kader van de Omgevingswet, omvat ook de grotere lokale zeggenschap door de gedecentraliseerde regels, de bredere reikwijdte en de ruimere (mogelijkheden voor) maatwerk. Het is tegelijkertijd ook een actualisering van onze ruimtelijke regels, waarbij in de verwachte overgangsproblematiek juridisch goed moet worden voorzien. In de periode tot en met 2029 voeren wij dit stap voor stap en gebiedsgewijs uit. Een duurzame toekomst Wij willen onze mooie gemeente goed doorgeven aan toekomstige generaties door ons in te zetten voor een leefbare, gezonde en toekomstbestendige omgeving waar de gebouwen circulair zijn, energie duurzaam wordt opgewekt en bespaard. Waar overlast door hittestress, droogte of water wordt voorkomen en biodiversiteit een plek heeft. In 2050 willen wij 95% CO2 reductie hebben bereikt ten opzichte van 1990. In 2030 gaan we uit van 49%. Dit kunnen we bereiken door een combinatie van energiebesparing, opwek van duurzame energie en compensatie van onze CO2-uitstoot.

Zo gaan we klimaatverandering tegen en zorgen we ervoor dat iedereen beschikt over voldoende schone energie. Door verantwoord opdrachtgeverschap en inkoop te versterken kunnen we het kennisniveau verhogen en gaan we bewust om met onze mensen, grondstoffen en het ecosysteem. In 2050 willen wij volledig circulair zijn. In 2030 zijn we halverwege. We staan dan ook voor een gemeente Vijfheerenlanden waar in 2050 geen (rest)afval en verspilling bestaat, de leefomgeving schoon is en overlast door zwerfafval verminderd is. Bovendien is de mobiliteit en de bedrijvigheid in Vijfheerenlanden dan zoveel mogelijk schoon en emissie-loos. Als opdrachtgever pakken we hierin onze verantwoordelijkheid, zoeken we samenwerking met de samenleving en faciliteren we waar nodig. In 2050 willen wij een gemeente die klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht en waar de biodiversiteit hersteld is. Wij staan voor een groene leefomgeving die aantrekkelijk, gezond en klimaatbestendig is. We werken samen met onze inwoners toe naar een leefomgeving waar het fijn is om te verblijven voor mens en dier. Verkeersveilig, leefbaar en bereikbaar Wij willen een verkeersveilig, leefbaar en bereikbaar Vijfheerenlanden, waarbij de bereikbaarheid van de bestaande wijken en dorpen is gewaarborgd en nieuwe woongebieden goed ontsloten worden door openbaar vervoer, (snel)fiets en auto.

We willen een eenduidig parkeerbeleid en een goede afwikkeling van het verkeer in de centra van Leerdam en Vianen

22

Economie en werken Een gezonde lokale economie is van belang voor het welzijn en welbevinden van onze ondernemers én inwoners. Ook de leefbaarheid in en de vitaliteit van onze gemeente profiteren daarvan. Werkgelegenheid (verkrijgen, behouden en versterken van) levert een belangrijke bijdrage aan de economie. Zowel voor onze ondernemers als voor onze inwoners. De huidige arbeidsmarkt plaatst ons en onze partners daarbij voor grote uitdagingen, maar die biedt tegelijkertijd kansen. Samen met onze lokale en regionale partners zetten wij in op die kansen die een bijdrage leveren aan de gezonde lokale economie voor iedereen. Vitale landbouw in een aantrekkelijk buitengebied Een waardevol landschap, gekenmerkt door rust en ruimte. In het buitengebied wordt gewoond, gewerkt en geleefd. Dit betekent dat verschillende functies naast en met elkaar plaatsvinden in het buitengebied. Daarom willen wij samen met alle belanghebbenden werken aan een buitengebied, waarin onder andere de agrariër zijn werk kan doen passend in een vitale landbouwsector, er plek is voor recreatie en voldoende ruimte voor herstel van de natuur en biodiversiteit.

Wat gaan we hiervoor doen? Samen bouwen en wonen • •

• •

• •

Door middel van de uitvoeringsagenda Wonen werken wij (goed afgestemd) aan zowel de korte als lange termijn ontwikkeling van de woningbouw. We bouwen voor de behoefte van onze inwoners en de vitaliteit van onze dorpen en wijken. We werken, in afstemming met de regio, aan extra planruimte voor nog eens 3.000 woningen. We doen dit in een goede balans tussen wonen, mobiliteit, klimaat, milieu, veiligheid, leefbaarheid en maatschappelijke voorzieningen. Dit conform de uitgangspunten, zoals opgenomen in de omgevingsvisie in het Integraal Ruimtelijk Programma van de U10 gemeenten. Wij realiseren flexwoningen voor bijzondere doelgroepen als statushouders en starters. We zetten in op een adequate afhandeling van de ruimtelijke processen. Op dit vlak liggen de nodige uitdagingen, zowel door schaarste op de arbeidsmarkt en de aanpassing van werkwijzen en systemen als gevolg van nieuwe wetgeving (Omgevingswet en Wet Private Kwaliteitsborging). Termijnen voor de afhandeling van vergunningaanvragen worden intern gemonitord, zo houden we de dienstverlening op peil. Wij gaan de tevredenheid van aanvragers van vergunningen over onze vergunning processen meten. Door het opstellen van de dorps- en gebiedsvisies ten behoeve van de woonopgave ontstaat een steeds beter kader voor de afweging van ruimtelijke initiatieven.