Begroting 2022-2025 gemeente Vijfheerenlanden.docx

22

3. Verder vorm en inhoud geven aan de lokale en de regionale agenda We nemen deel aan de Regionale Educatieve Agenda (REA) in de AV-regio en de Lekstroom regio. De REA is een instrument om het regionale onderwijsbeleid af te stemmen en vorm en inhoud te geven. Om lokaal op gemeente VHL schaal het onderwijsbeleid af te stemmen en vorm en inhoud te geven, ontmoeten we onze partners op de lokale educatieve agenda (LEA). Beide educatieve agenda’s zijn instrumenten voor de betrokken gemeenten, samenwerkingsverbanden, schoolbesturen, kinderopvang en overige partners om in gelijkwaardige verhoudingen tot gezamenlijke afspraken te komen over het onderwijsbeleid. Uitgangspunt is, dat lokaal wordt afgehandeld wat lokaal kan en regionaal wat regionaal afstemming vraagt. Wat willen we hiermee bereiken: • Gezamenlijk afspraken maken en die uitvoeren, dit schept duidelijkheid en een professionele cultuur binnen het gehele werkgebied van de REA en LEA; • Samen kansen zien, creëren en benutten, over de eigen grenzen heen kijken en naar nieuwe perspectieven zoeken; • Het bieden van een platform om initiatieven te delen, good practices een podium te geven en belemmerende factoren te bespreken. Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma 4 (bedragen x € 1.000) Baten en lasten bestaand beleid

Rekening Begroting 2020 2021

4.675

6.588

Saldo van baten en lasten

4.675

Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Saldo

Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

6.588

6.458 0 6.458

6.878 0 6.878

7.091 0 7.091

7.276 0 7.276

-205

-338

-50

-50

-79

-79

4.470

6.250

6.408

6.828

7.013

7.198

Kadernota

23

Programma 5 Sport, cultuur en recreatie Wat willen we bereiken? Heel Vijfheerenlanden beweegt! De gemeente Vijfheerenlanden streeft naar vitaliteit in de samenleving. Een samenleving waarin inwoners meedoen, zich fit en vitaal voelen, voor zichzelf kunnen zorgen en zichzelf een leven lang ontwikkelen. Deze doelen zijn vastgelegd in de Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA), die in Programma 6 te lezen zijn. Door middel van ons sportbeleid gaan wij een belangrijke bijdrage leveren aan deze doelen. Wij gaan onze gemeente in beweging brengen! Met deze beweging leveren wij een actieve bijdrage aan het bevorderen van een gezonde leefstijl/leefomgeving met als doel, het beschermen en bevorderen van de volksgezondheid. We verwijzen naar programma 7 voor de verdere uitwerkingen van de prioriteiten op het gebied van volksgezondheid. Doordat we onderwerpen steeds meer integraal benaderen zien we dat deze elkaar kunnen versterken. Door het inzetten van sport- en beweegactiviteiten leveren we bijvoorbeeld een bijdrage aan het verbeteren van de fysieke en sociale omgeving maar levert sport ook een bijdrage aan het verminderen van de druk op jeugd en jongvolwassenen en vitaal ouder worden. Om sport de juiste positie te geven, hebben wij samen met alle relevante partners het eerste sportbeleid van de gemeente Vijfheerenlanden opgesteld.

2022 is het eerste jaar waarin wij uitvoering geven aan dit nieuwe sportbeleid. Wij hebben oog voor alle inwoners van onze gemeente en daar binnen leggen wij accenten op specifieke doelgroepen. Zo richten wij ons specifiek op de (aller)jongsten om een goede basis te leggen voor een gezond leven en op de oudsten om hun te helpen om zo lang mogelijk zelfstandig actief te blijven. Daarnaast richten wij ons op specifieke gebieden in onze gemeente waar wij door middel van sport en bewegen bijdragen aan het behalen van de doelen vanuit de SMA. Vooral sportverenigingen zijn in de uitvoering een belangrijke partner voor ons. Zij kunnen dan ook rekenen op onze ondersteuning waarbij wij uitdrukkelijk onze verantwoordelijkheid nemen op en in de sportaccommodaties waar deze verenigingen gebruik van maken. Verder betekent dit onder andere dat wij samen met het onderwijs zorgen voor kwalitatief goed bewegingsonderwijs voor alle basisschoolleerlingen, dat er samen met onze partners uitvoering wordt gegeven aan ons sportstimuleringsprogramma en bieden wij actieve ondersteuning aan sportaanbieders. Op deze wijze leggen wij verbindingen met diverse beleidsterreinen om de preventieve kracht van sport nog meer te benutten. Wij investeren in cultuureducatie Cultuureducatie is voor ons een belangrijk onderdeel van ons cultuurbeleid. Dit betreft kunstzinnige vorming in brede zin.

Wij zien daarbij grote kansen door het inschakelen van lokale verenigingen en instellingen. Het kunst- en cultuurfonds Vijfheerenlanden kan stimulerend werken op de hoeveelheid en beleving van cultuur in brede zin. Groene recreatie en ruimte voor toerisme past bij ons gebied Wij zetten in op groene recreatie met behoud van de kwaliteit van het rustige buitengebied. Bibliotheek Een laagdrempelig toegankelijke bibliotheekvoorziening met eigentijdse functies en activiteiten. Die aansluit bij de maatschappelijke en technologische ontwikkelingen en de informatie- en mediabehoefte van de inwoners van de gemeente Vijfheerenlanden. Naast

24

de fysieke openbare bibliotheek ontstaat een innoverende en dienstverlenende digitale bibliotheek. Veranderende rol van bibliotheken De snelle veranderingen in onze samenleving hebben geleid tot een veranderende rol van bibliotheken. In het rapport van ‘Bibliotheken van de toekomst, knooppunt voor kennis, contact en cultuur (2014) werd dit benoemd. Dit rapport speelde een belangrijke rol in de aanloop naar een nieuwe bibliotheekwet. Deze Bibliotheekwet speelt in op de veranderende maatschappij. De nadruk ligt op maatschappelijke ‘functies’ in plaats van ‘organisaties en gebouwen’. Nieuw is het ‘open bestel’ waar gemeenten de lokale bibliotheekfuncties opnieuw kunnen organiseren met bestaande én nieuwe partijen. Er wordt meer ruimte geboden voor innovatie, meer ruimte voor de uitdagingen van de toekomst en minder accent op de uitleenfunctie. Bibliotheekconvenant 2020 – 2023 (sept 2020) De vertegenwoordigers van de drie overheidslagen (Rijk, provincies en gemeenten) en van de Nederlandse openbare bibliotheken bekrachtigden in september 2020 het Bibliotheekconvenant 2020 - 2023. De afspraken in het bibliotheekconvenant zijn gericht op het versterken van een gespreid en toegankelijk lokaal netwerk. Alsook de bijdrage van de bibliotheekvoorzieningen in Nederland aan de maatschappelijke opgaven.

Het convenant ligt in het verlengde van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen. De afspraken geven extra focus en een concrete invulling voor de komende jaren. De betrokken partijen benadrukken met het convenant het belang van een volwaardige lokale bibliotheekvoorziening. Dit is een voorwaarde om een bijdrage te kunnen leveren aan de drie grote maatschappelijke opgaven waar ze zich de komende jaren op gaan focussen: • het bestrijden van laaggeletterdheid • het bevorderen van digitale inclusie en • het stimuleren van persoonlijke ontwikkeling. De bibliotheek als motor van verandering Naast het culturele domein sluit de maatschappelijke meerwaarde van het bibliotheekwerk in toenemende mate aan bij de opgaven in het sociaal domein (waaronder laaggeletterdheid, de ontmoetingsfunctie, inclusiviteit in de samenleving, maatschappelijke vraagstukken zoals dementie, eenzaamheid e.d.) en in het onderwijsdomein (o.a. taalachterstanden, mediawijsheid en leesoffensief). De bibliotheek is een onafhankelijke, betrouwbare, toegankelijke, pluriforme en authentieke organisatie. Dit maakt haar dé plek bij uitstek om maatschappelijke thema’s lokaal te agenderen en organisaties, community’s en mensen hier omheen met elkaar te verbinden en samen te laten werken aan oplossingen.

Wat gaan we daarvoor doen? Uitvoering sportbeleid 2022 is het eerste jaar waarin uitvoering gegeven wordt aan het eerste sportbeleid van de gemeente Vijfheerenlanden. Dit doen wij als gemeente samen met inwoners en alle relevante partners. In dit eerste jaar hebben wij vooral aandacht voor onderstaande beleidsonderdelen; - Invoering subsidiebeleid sportverenigingen Naast een reguliere waarderingssubsidie bieden wij sportaanbieders de kans om extra subsidie aan te vragen voor aanbod wat gericht is op doelgroepen vanuit de Sociaal Maatschappelijke Agenda. - Uitvoering sportstimuleringsdiensten (Team Sportservice) In 2022 voert Team Sportservice voor het eerst alle sportstimuleringsdiensten binnen onze gemeente uit. Samen met relevante partners stellen wij een jaarplan op met

25

heldere doelen. Hierin is aandacht voor specifieke doelgroepen waarvoor extra middelen beschikbaar zijn gesteld bij de vaststelling van het combinatieperspectief. - Invoering van sportaccommodatiebeleid Als onderdeel van het sportbeleid wordt ook sportaccommodatiebeleid ontwikkeld. Binnen dit beleid streven wij naar gelijkwaardige behandeling van alle sportverenigingen en accommodaties waarbij ruimte blijft voor maatwerk. Bewegingsonderwijs Samen met het basisonderwijs hebben wij een regeling ontwikkeld op basis waarvan vrijwel alle basisschoolleerlingen in onze gemeente minimaal één uur per week bewegingsonderwijs ontvangen van een gekwalificeerde vakleerkracht. Doordat deze regeling in gaat per het schooljaar 2021/2022, staat dit jaar in het teken van invoering, afstemming en verbetering. De invoering van deze regeling vindt plaats met de daarvoor beschikbare middelen zoals opgenomen in de reguliere begroting. Sportstimuleringsprogramma 2022 is het eerste volledige jaar waarin de uitvoerder van ons sportstimuleringsprogramma in de gehele gemeente actief is. Deels staat dit jaar in het teken van nieuwe contacten op doen en nieuwe samenwerkingen aangaan en daarnaast stellen wij gezamenlijk een jaarprogramma op, op basis van de goedlopende projecten uit de voormalige gemeenten en de doelen zoals opgenomen in het nieuwe sportbeleid.

Uitvoering geven aan het Lokaal Sportakkoord Binnen het lokaal sportakkoord zijn in 2020 praktische afspraken vastgelegd tussen o.a. sport- en zorgaanbieders onderling en ons als gemeente. De uitvoering is in 2021 door de coronamaatregelen zeer beperkt van de grond gekomen. In 2022 worden alle betrokkenen opnieuw geënthousiasmeerd om gezamenlijk alsnog uitvoering te geven aan het lokale sportakkoord waardoor sport nog toegankelijker, laagdrempeliger en diverse wordt. Hierdoor neemt de maatschappelijke opbrengst van sport nog verder toe. Cultuur en cultuureducatie We richten ons met cultuureducatie op alle jongeren van 0 - 18 jaar en we bieden alle mogelijke kunst- en cultuurvormen aan (muziek, podiumkunsten, beeldend, erfgoed, film en media). Voor sommige scholen verschraalt het aanbod enigszins doordat de inzet van de cultuurcoaches en van de algemene muzikale vorming moet worden verdeeld over de gehele gemeente. Daarnaast stimuleren we de cultuurparticipatie van alle inwoners in Vijfheerenlanden. We werken samen met onze theaters (Stadspodium GO en Theater Vianen), met onze musea (Stedelijk Museum Vianen en Nationaal Glasmuseum), onze cultuurcoaches bij stichting Samen Doen, onze provinciale partner Kunst Centraal, onze locatietheater organisaties (kerntheater Vijfheerenlanden, LINK Locatietheater en Toneelroute Vianen), onze scholen en onze toneel- en muziekverenigingen.

Het Kunst & Cultuurfonds Vijfheerenlanden zetten we in om een zo breed mogelijk cultureel aanbod te ontwikkelen en te realiseren. Citymarketing wordt gebiedsmarketing In 2022 gaat de nieuwe gebiedsmarketing stichting Tussen Lek en Linge van start. Als gebiedsmarketing stichting richten zij zich erop om zich regionaal én landelijk op de kaart te zetten. De stichting werkt nauw samen met gemeente Vijfheerenlanden en draagt bij aan de uitvoering van de beleidsvisie Recreatie en Toerisme 2022-2032. Groene recreatie en ruimte voor toerisme past bij ons gebied Wij zetten in op groene recreatie met behoud van de kwaliteit van het rustige buitengebied. Waar het goed toeven is voor bewoner én bezoeker. We richten één gebiedsmarketing stichting op die zowel de twee steden als het buitengebied nationaal én internationaal op de kaart zetten.

26

Bibliotheek We gaan samen met stichting Regiobibliotheek Lek & IJssel in een prestatieovereenkomst (ver)nieuwe(nde) afspraken vastleggen vanwege de lokale herpositionering van de bibliotheekfuncties als gevolg van de hierboven genoemde ontwikkelingen. Het vastleggen van concrete prestatieafspraken is belangrijk voor onze samenwerking nu en in de toekomst. Deze overeenkomst is een groeimodel dat meer flexibiliteit in lokale gemeentelijke keuzen moet gaan bieden en meer zekerheid over een toekomstbestendig bibliotheekwerk gemeente Vijfheerenlanden. De vijf maatschappelijke functies (t.w. kennis en informatie ter beschikking stellen, ontwikkeling en educatie bieden, lezen bevorderen en het laten kennismaken met literatuur, ontmoeting en debat organiseren, kennis laten maken met kunst en cultuur) vormen de bouwstenen. Deze bouwstenen vormen een soort mengpaneel binnen het beschikbare subsidiebedrag. Waardoor de gemeente en de bibliotheek op maat aan kunnen blijven sluiten bij de lokale behoeften. Om hierin goede en onderbouwde keuzen te kunnen maken, gaan we werken met kengetallen/indicatoren en de gegevens van het monitoren van het bibliotheekwerk Vijfheerenlanden. Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma 5 (bedragen x € 1.000) Baten en lasten bestaand beleid

Rekening Begroting 2020 2021

7.981

12.727

Saldo van baten en lasten

7.981

Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Saldo

Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

12.727

11.880 45 11.925

11.935 45 11.980

12.167 45 12.212

12.192 45 12.237

-910

-674

-332

-244

-244

-224

7.071

12.052

11.593

11.736

11.968

12.013

Kadernota

Toelichting op de Kadernota Dit betreft de deelname aan regionale samenwerking op het gebied van recreatie en subsidiëring van sport voor speciale doelgroepen, uit het Combinatieperspectief.

27

Programma 6 Sociaal domein Wat willen we bereiken? De gemeente Vijfheerenlanden streeft naar vitaliteit in de samenleving. Inwoners kunnen meedoen in de samenleving, ongeacht hun leeftijd, geslacht, religie of cultuur. Zij zijn aan het werk, doen vrijwilligerswerk, zorgen voor partner of kind, gaan naar school, naar een sportclub, zijn lid van een (geloofs-)gemeenschap. Ieder doet naar vermogen mee, op zijn of haar eigen wijze, en wordt daarvoor gewaardeerd. Door eigen kracht of binnen het netwerk worden vragen opgepakt. Zo heeft meedoen een positieve invloed op het persoonlijk welbevinden en de vitale samenleving. Meedoen is niet voor iedereen even vanzelfsprekend of gemakkelijk. De mate waarin een inwoner ‘meedoet’ of zorgt voor een ander hangt af van de mate waarin de inwoner voor zichzelf kan zorgen. De gemeente Vijfheerenlanden vindt het belangrijk dat iedere inwoner kan voorzien in de directe levensbehoeften. Pas wanneer die voldoende beschikbaar zijn, kunnen onze inwoners naar vermogen meedoen. Iedere inwoner verdient een kansrijke start en ontwikkelt zich een leven lang. We onderscheiden vier opgaven waaraan we de komende jaren gaan werken (Meedoen, Vitaliteit, Voor jezelf zorgen en Een leven lang ontwikkelen). De vier opgaven nader uitgewerkt: 1. Inwoners doen mee (meedoen) Wij willen dat inwoners kunnen meedoen in de samenleving.

Dat zij in staat zijn om zichzelf te redden, eventueel met inzet van hun omgeving en algemene voorzieningen in de wijk of het dorp. Wij vinden het belangrijk dat inwoners worden gestimuleerd hun talenten te gebruiken op een manier die bij hen past zodat zij op basis van hun capaciteiten kunnen bijdragen aan de samenleving. 2. Inwoners zijn gezond en vitaal (vitaliteit) Vitaliteit is een belangrijke voorwaarde voor zelfstandigheid. Een goede gezondheid van inwoners hangt deels samen met de leefstijl. Wie een goede gezondheid heeft, heeft een grotere kans op een lang en kwalitatief goed leven, en kan langer blijven werken en meedoen in de samenleving. 3. Inwoners kunnen voor zichzelf zorgen (voor jezelf zorgen) Iedereen wil van nature zo lang mogelijk zelfstandig in de eigen woon- of leefomgeving functioneren. Hierbij kan het helpen dat onze inwoners het vanzelfsprekend vinden om hulp aan elkaar te vragen en dit ook te accepteren. En als dat even niet lukt dan bieden de maatschappelijke partners en de gemeente advies en ondersteuning aan op de plaatsen waar dat het meest logisch is. Het hebben van werk, betaald of onbetaald, en het financieel zelfredzaamheid zijn hierbij belangrijke randvoorwaarden. 4.

Inwoners ontwikkelen zich evenwichtig van 0 – 100 jaar (leven lang ontwikkelen) Iedere inwoner verdient een kansrijke toekomst en beschikt over voldoende vaardigheden om zichzelf te redden in de samenleving. Het maakt inwoners vitaal, flexibel en duurzaam inzetbaar in de samenleving, op school en op de arbeidsmarkt. Bovendien draagt “een leven lang ontwikkelen” bij aan breed inzetbare inwoners in de buurt en de wijk. Inwoners die werken krijgen hiermee meer kansen en worden minder kwetsbaar bij werkloosheid. Deze vier opgaven vormen de leidraad waarlangs iedereen in het sociaal domein het werk organiseert. Het gevolg van opgavegericht werken is dat de schotten tussen de Wmo, Jeugdhulp en Participatiewet (deels) verdwijnen, dat er onderling in zijn geheel op

28

vraagstukken wordt samengewerkt en dat er gezamenlijke verantwoordelijkheid is voor het resultaat. Dit wordt ook wel de transformatie genoemd. Wat gaan we daarvoor doen? Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA) Aan de hand van de Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA) gaan we het Sociaal Domein doorontwikkelen naar een meer opgave- en vraaggerichte organisatie. Om deze transformatie te realiseren ontwikkelen we een programma waarmee we: a. de ontwikkelopdrachten uit de SMA (integraal en opgavegericht werken, regionale samenwerking, preventie en wijkgericht werken, inwonersparticipatie, strategisch partnerschap en sturingsstrategie) vormgeven. Om deze verandering te faciliteren en ondersteunen wordt er in het programma veel aandacht besteed aan gezamenlijk leren. b. focus aanbrengen binnen de vier lokale opgaven door ons binnen het programma te richten op de drie belangrijkste belemmeringen voor volwaardig meedoen: 1) financiële problemen, 2) gezondheidsproblemen en 3) gebrek aan kennis en vaardigheden. Dit vertalen we naar vier opgaven. Opgave 1. Meedoen We streven naar een inclusieve lokale samenleving en gebruiken daarom bij alle werkzaamheden die worden uitgevoerd in het Sociaal Domein de uitgangspunten uit het VN-verdrag en het gedachtengoed van de Global Goals. a.

Preventieplan met strategisch partnerschap In de afgelopen jaren zijn er veel projecten gestart die een preventieve werking hebben, maar waarbij de onderlinge samenhang niet altijd duidelijk was. Wij blijven met onze strategische partners kijken naar maatschappelijke vraagstukken die actueel zijn voor onze gemeente en we bepalen samen waar de prioriteiten liggen voor de komende jaren. We gaan vooraf met elkaar benoemen welke doelen we hebben en welke resultaten we verwachten. Daarbij worden alle structurele en incidentele budgetten (waaronder het investeringsprogramma) opnieuw tegen het licht gehouden en wij vragen aan onze maatschappelijke partners in het sociaal domein om met een plan te komen voor de maatschappelijke opdrachten. Hierbij wordt er gekeken hoe de opdrachten aansluiten bij de programmalijnen van de SMA. b. Welzijn en Wmo In lijn met de transformatie in het sociaal domein en de Sociaal Maatschappelijke Agenda blijven we inzetten op een beweging van formele naar informele zorg. Onze welzijnsinstellingen en tal van initiatieven in de samenleving worden hierin steeds belangrijker. Door vroegsignalering en preventieve maatregelen proberen we duurdere zorg te voorkomen. De professionals in het Sociaal Team vormen hierin een cruciale schakel. Zij voeren de casusregie die erop is gericht specialistische hulp niet langer dan strikt noodzakelijk in te zetten.

Als we hiermee de stijgende kostenlijn binnen de Wmo af buigen maken we middelen vrij voor investeringen in onze welzijnsinstellingen en inwoners-initiatieven (nuldelijn) en in het Sociaal Team en zorgprofessionals (eerstelijn) waarmee we in de preventieve sfeer samenwerken. Dit draagt bij aan de transformatieopgave. Ook met de huisartsen wordt vanuit Welzijn meer samengewerkt. Het verder ondersteunen van vrijwilligers en hun organisaties is een randvoorwaarde om transformatie mogelijk te maken. Wij blijven de kracht van inwoners stimuleren vanuit het fonds voor inwonersinitiatieven, waarbij ook aandacht nodig is voor goed lopende inwonersinitiatieven die blijvend ondersteuning nodig hebben na de opstartperiode, bijvoorbeeld door een blijvende financiële bijdrage of externe financiering. Thema’s waar

29

wij vanuit Welzijn verder op inzetten zijn het inzichtelijk en toegankelijk maken van het voorliggend veld (sociale kaart), de inclusieve samenleving, de overbelasting van mantelzorgers, dementie en eenzaamheid. Deze onderwerpen worden in samenhang met de andere beleidsonderwerpen, zoals armoede en schulden en inburgering opgepakt. c. Jeugdhulp Vanuit het Sociaal Team steunen we inwoners die tijdelijk extra ondersteuning nodig hebben. In opvoedsituaties en in situaties waar het kind of de jongere zelf een vorm van hulp nodig heeft. Dit doen wij vanuit het Sociaal Team én met de inzet van specialistische zorg wanneer dat aanvullend nodig is. Ook in 2022 is het doel “de juiste zorg op de juiste plaats tegen reële kosten”. In 2022 geven we uitvoering aan de regiovisies Complexe scheidingen en Voor een veilig thuis. Dit doen we onder andere door het aanbod in het voorliggend veld te versterken zodat jeugdigen en hun gezinnen vroegtijdig en laagdrempelig kunnen worden ondersteund. Ook richten we ons op het versterken van het eigen netwerk van gezinnen en jeugdigen. Een netwerk waar de jongere nu maar ook in de toekomst, wanneer hij/zij nieuwe stappen zet, op kan vertrouwen en bouwen. Met onze maatschappelijke partners blijven we de basis in de samenleving voor jeugdigen en hun gezinnen verder versterken.

Deze basis wordt gevormd door een breed aanbod aan preventieve activiteiten en vroegtijdige inzet. Dit betekent dat we vroegsignalering op de kinderopvang en peuteropvang inrichten door met onze jeugdzorgaanbieders op de locatie aanwezig te zijn en kinderen binnen de setting van de kinder- en peuteropvang te observeren. Waar nodig wordt direct begeleiding ingezet. Deze lijn trekken we door binnen het onderwijs voor de wat oudere kinderen. Hoe eerder we erbij zijn en interventies plegen, hoe steviger het fundament wordt om blijvend mee te kunnen doen en erger te voorkomen. Grip op kosten Jeugdhulp We hebben toegezegd om de komende jaren acties uit te zetten en te implementeren om de kosten in de jeugdhulp te beheersen. Dit doen we in 2022 en verder om: • Kwaliteit van zorg te verbeteren; • Grip te hebben en te houden op de kosten; • De groei van de kosten af te vlakken en zo mogelijk om te buigen; Deze acties behelzen o.a. het door ontwikkelen van het Sociaal Team, het versterken van de casusregie, het inzetten op preventie en het aanbod van voorliggende voorzieningen om zwaardere jeugdhulp te voorkomen. Vroegtijdige hulp bij echtscheidingen en het vergroten van de weerbaarheid van kinderen en jongeren kunnen erger voorkomen. Deze activiteiten worden de komende jaren in regionaal (Lekstroom)verband verder geïmplementeerd.

We werken hierin regionaal samen in het Regionaal Omdenk en Expertiseteam Lekstroom (ROEL) en het Lerend Netwerk / Zorg voor Jeugd. d. Collectief Vraagafhankelijk Vervoer (CVV) De kosten als gevolg van het nieuwe contract worden gemonitord. Mogelijkheden om kosten te verlagen worden bekeken. Complexe processen zijn hierop van invloed. Bekeken wordt hoe er een betere aansluiting op het (aanvullend) openbaar vervoer gevonden kan worden en welke samenwerkingsvorm wenselijk is voor de nieuwe contractperiode voor 2024 en verder. We zoeken hierbij naar een efficiënte combinatie van vervoersbewegingen en vervoersdiensten. Dit allemaal met het doel dat inwoners met een beperking kunnen blijven meedoen aan de maatschappij.

30

Opgave 2. Vitaliteit a. Gezondheid We geven verder invulling aan de brede en integrale gezondheidsagenda. We verbinden de doelstellingen van programma 7: Volksgezondheid, Milieu en Duurzaamheid met de programmalijn gezondheid van de Sociaal Maatschappelijke Agenda. In het sociaal domein wordt thematisch prioriteit gegeven aan bevordering van een gezonde leefstijl en mentale gezondheid, vooral bij de jeugd, de aanpak van gezondheidsverschillen en het verhogen van de vaccinatiebereidheid. We bevorderen gezond oud worden en bewustwording over (de regie op) de eigen gezondheid onder alle bevolkingsgroepen (positieve gezondheid). Dit wordt vooral verder vormgegeven in 2022 door inzet van de GGD (de belangrijkste partner) en effectieve inzet van contractpartijen (welzijnsorganisaties, sportservice, jeugdwerk). b. Jeugd We blijven inzetten op fysieke en mentale gezondheid van onze jongeren. We hebben aandacht voor de gevolgen van de pandemie en de invloed hiervan op de mentale gezondheid en weerbaarheid van onze jongeren. We zetten programma's en activiteiten voort, zoals de gezamenlijke inzet van onderwijs, jongerenwerk en coaching op scholen. We willen dat jongeren zelf meedenken en participeren. Naast het ondersteunen van initiatieven en activiteiten met het doel meer perspectief te krijgen onderzoeken we op welke manier we de inbreng van jongeren het beste kunnen verankeren.

Opgroeien in Vijfheerenlanden is een belangrijk spoor waarmee we de SMA handen en voeten geven. Als we kinderen al op jonge leeftijd een goede gezonde basis kunnen bieden, verwachten we dat zij uitgroeien tot gezonde en zelfbewuste volwassenen die weer voor en met hun kinderen gezonde keuzes maken. Ter bevordering van de fysieke gezondheid van de jeugd wordt ingezet op initiatieven met onderwijs, sport en de GGD (meer bewegen en sport, gezonde voeding, niet roken, alcohol en middelen). Gezonde scholen en JOGG (Jeugd op Gezond Gewicht) zijn effectieve samenwerkingsprogramma's waarop wordt ingezet in 2022. In 2022 zijn we opnieuw actief tijdens de “Week van de gezondheid”. We faciliteren allerlei activiteiten vanuit het Sociaal Domein in samenwerking met de afdelingen Sport en Ruimtelijke Ordening. Opgave 3. Voor jezelf zorgen a. Jeugd Gezinnen, kinderen en jongeren kunnen bij “voor jezelf zorgen” soms wel wat hulp gebruiken. Deze hulp hebben we beschikbaar, zowel in het Sociaal Team als bij gespecialiseerde aanbieders. De overgangsperikelen voor een jongere die 18 wordt gaan we oplossen. We kijken ruim voor het 18e levensjaar met de jongere zelf naar het perspectief en de verwachtingen die hij/zij heeft om een gelukkig, zelfstandig en gezond leven te leiden.

Waar nodig maken we afspraken met de zorgverzekeraar, woningcorporaties, onderwijsinstellingen, uitkeringsinstanties, werkgevers en zorgaanbieders om de overgang naar nieuwe levensfasen soepel te laten verlopen. Hier hebben we de maatschappelijke partners bij nodig. We werken lokaal aan een verbetering van de jeugdbeschermingsketen met afstemming op regionaal niveau. In een pilot-aanpak halen we ervaringen op waarmee we voortbouwen in 2022 om taken en expertise dichter naar het Sociaal Team te halen. We gaan onder meer de specialismen rondom veiligheid inbedden in het Sociaal Team. De medewerker van Samen Veilig (SAVE) en de jeugdprofessional van de gemeente trekken dan samen op in casuïstiek waar veiligheid een rol speelt. We gaan casusregie verder doorontwikkelen en implementeren. Dit betekent dat bij aanvragen voor jeugdhulp meteen wordt nagedacht over het perspectief waar naartoe gewerkt wordt met inzet van specialistische zorg. Op basis van heldere evaluatiemomenten wordt bepaald of vervolgzorg nodig is, of deze wel of niet wordt ingezet en wanneer de zorg kan worden stopgezet.

31

b. Wmo Binnen de Wmo-doelgroep bieden we begeleiding en ondersteuning op de verschillende leefgebieden. Het behoud van eigen regie en zelfredzaamheid van de inwoner is hierin leidend. We maken hierbij steeds meer “de beweging naar voren”. We gaan er van uit dat de inwoner voor zover mogelijk hulp en ondersteuning krijgt binnen het eigen netwerk en de omgeving daaromheen. De Welzijnscoaches van de welzijnsinstelling gaan we meteen bij de eerste melding al inzetten zodat deze samen optrekken met de Wmoconsulent en meteen na de melding het netwerk en het voorliggend veld in kaart brengt en kan inschakelen. Als deze informele ondersteuning, vanwege de specifieke ondersteuningsbehoefte, niet leidt tot voldoende zelfredzaamheid, dan kan specialistische hulp geboden worden. Deze specialistische hulp is waar mogelijk tijdelijk. We gaan casusregie verder doorontwikkelen. Van onze zorgaanbieders vragen we bij het opstellen van het ondersteuningsplan met de inwoner direct een perspectief op afschaling van specialistische zorg en de verdere inzet van het voorliggend veld en het eigen netwerk. De zorgaanbieder gaat hierin ook met de Welzijnscoaches en het Sociaal Team samenwerken. c. Participatie In 2022 investeren we in de aanpak van armoede en schulden. Conform de ambities van de SMA hebben we aandacht voor de financiële situatie van huishoudens in Vijfheerenlanden.

De gemeenteraad heeft daartoe bij de kadernota extra geld vrijgemaakt via een motie. Daarom voeren wij het actieplan Armoede en Schulden uit. Wij zetten daarbij in op extra communicatie. Zo willen we vooral ouderen beter bereiken, zodat zij gebruik kunnen maken van de regelingen waarop zij recht hebben. Wij weten dat mensen vaak lang wachten met het aankaarten van hun problemen. We gaan daarom schulden voorkomen door inwoners eerder met vrijwillige hulp te bereiken. En we ontwikkelen het vroegsignaleringsysteem van Avres verder door. Ook maken we afspraken met scholen en andere relevante partners hoe we jongeren beter kunnen voorlichten over geldzaken en problemen eerder kunnen signaleren. Opgave 4. Leven lang ontwikkelen Vanuit onderwijs willen we met onze inwoners en partners in gesprek over de uitvoering van opgave 4 (een leven lang ontwikkelen) inwoners ontwikkelen zich evenwichtig van 0 – 100 jaar van de SMA. Onder andere geven wij uitvoering hieraan via ‘Opgroeien in de gemeente Vijfheerenlanden’ dat wij duurzaam in een netwerk willen vormgeven. Het netwerk is het geheel aan partners dat zich bezighoudt met de doelgroep -9 maanden tot 27 jaar op de thema’s cultuur, financiën, gezondheid, kinderopvang, leefomgeving, onderwijs, sport, talentontwikkeling en zorg.

We willen bereiken dat kinderen en jongeren in de gemeente Vijfheerenlanden, vanuit kansengelijkheid, talentontwikkeling en een gezonde en veilige basis, opgroeien tot gezonde, zelfstandige en zelfbewuste volwassenen die in hun eigen kracht staan. Bij het project Opgroeien in de gemeente Vijfheerenlanden komt een groot deel van de vitale / sociale samenleving uit het combinatieperspectief aan bod en wordt ingegaan op vroegsignalering / wachtlijsten/ financiën / bewegings- en cultuuronderwijs. Het project Opgroeien in de gemeente Vijfheerenlanden is in 2021 opgestart en gaat in 2022 meer uitvoering en resultaat opleveren. In 2022 wordt verder gewerkt aan het realiseren van de ambities uit de nota “Naar een goede start voor alle kinderen in Vijfheerenlanden”. Samen met de partners rond het jonge kind (0 tot 8 jaar) werken we de ambities uit in toetsbare doelen. Dit gaat onder andere gebeuren in combinatie met de uitvoering van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO). Hiervoor zijn door het Rijk al middelen beschikbaar gesteld aan zowel onderwijs als gemeenten. In 2022 gaan we dit verder vorm geven. Bij de uitvoering van het NPO worden slimme regionale verbindingen gezocht met ruimte en respect voor lokale invulling (tot op wijk- of dorpsniveau). Net als bij Opgroeien in de

32

gemeente Vijfheerenlanden wordt bij de uitvoering van het NPO gekeken naar de gebieden cultuur, gezondheid, kinderopvang, onderwijs, sport, talentontwikkeling en zorg. In 2021 zijn we ook begonnen met het leggen van verbindingen tussen (taal)onderwijs aan kinderen en aan volwassenen. We willen hier in 2022 mee doorgaan en dit verder uitbreiden. We denken dan bijvoorbeeld aan het verbinden van VVE aan jonge kinderen aan het opleiden (taal, maar ook opvoedingsondersteuning) van hun ouders, aan het verbinden van jongeren en ouderen in het kader van digitale vaardigheden (jongeren onderwijzen ouderen), etc. We gebeurt op dit vlak al veel, maar door slim verbinden denken we het rendement van alle afzonderlijke activiteiten te kunnen verhogen. In 2021 hebben we in regionaal verband veel aandacht besteed aan thuiszitters en voortijdig schoolverlaters. Dit heeft geresulteerd in een regionaal plan van aanpak om de problematiek te verkleinen. In 2022 zullen we, wederom regionaal, verder doorpakken op de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt. Omdat we qua arbeidsmarkt aangesloten zijn bij de AV-regio en qua RMC (thuiszitten/voortijdig schoolverlaten) bij de regio Lekstroom zullen we hier nog wel wat bruggen moeten bouwen. Overig Grip op kosten Wmo De uitgaven Wmo laten al langer een stijgende lijn zien.

Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de autonome groei van het aantal inwoners dat een beroep doet op de Wmo voor ondersteuning. Niettemin zetten we een aantal maatregelen in om zo veel als mogelijk grip te houden op de kostenontwikkeling Wmo. We kunnen sturen op twee variabelen: 1) het volume (het aantal inwoners met een Wmo-voorziening) en 2) de prijs (het verschuldigde tarief voor voorzieningen). De prijs is nauwelijks te beïnvloeden omdat sprake is van meerjarige contracten waarin het tarief is vastgesteld. Met de invoering van het abonnementstarief voor de eigen bijdrage is deze wettelijk vastgesteld. Het volume proberen we te beheersen door in de toegang zorgvuldig te indiceren en lopende voorzieningen steeds periodiek opnieuw te beoordelen (door herindicaties). We gaan casusregie versterken, waarmee we sturen op meer inzet van de eigen kracht en het sociale netwerk, met als gevolg dat de professionele zorg kan worden afgeschaald. Ook maken we plannen om het voorliggend veld (de welzijnsinstellingen en de informele hulp) de komende jaren te versterken, waardoor (duurdere) professionele zorg kan worden voorkomen. Tot slot is een systematische aanpak van fraudeonderzoeken in ontwikkeling die bijdraagt aan de kostenbeheersing. Dit alles om uiteindelijk de stijgende lijn in de kosten van de Wmo af te buigen.

Regionale Backoffice Lekstroom en inkoop Samen met de gemeenten in regio Lekstroom zijn aanbestedingstrajecten gestart die in 2022 leiden tot nieuwe contracten. Dit betreft onder andere Sociaal Medische Advisering, Jeugdhulp en Wmo individuele begeleiding. De aanbestedingen voor Wmo Dagbesteding en Kort Verblijf starten in 2022. Zorgfraude De regio Lekstroom is gestart met de tweejarige pilot “Aanpak Zorgfraude”. De kwartiermaker en toezichthouder rechtmatigheid gaan met de uitwerking aan de slag. Het Regionaaal Plan van Aanpak Zorgfraude is hierin leidend. De Rekenkamer heeft op basis van een eerste onderzoek een normenkader vastgesteld en aanbevelingen gedaan. Deze worden betrokken in de lokale onderzoeksopzet. Dit traject komt de kwaliteit en rechtmatigheid ten goede en levert tevens een bijdrage aan Grip op kosten. Cliëntervaringsonderzoek (CEO)

33

We willen de responses op de CEO voor Jeugd en Wmo verbeteren. Dit doen we door een aanpassing in de wijze van uitvragen. We verkennen in hoeverre de digitale tool Ervaringwijzer hier verbetering in kan brengen. Inwoners worden via deze tool vanuit hun (zorg)aanbieder benaderd om hun ervaringen te delen. Deze nieuwe werkwijze wordt met (zorg)aanbieders vastgelegd in de nieuwe contracten. Bekeken wordt of deze tool op termijn het huidige CEO in zijn geheel kan vervangen. Beschermd wonen (BW) We continueren de voorbereidingen voor de decentralisatie van Beschermd Wonen. Deze decentralisatie is een jaar uitgesteld en gaat in op 1 januari 2023. We trekken hierin samen op met de Lekstroomgemeenten en de gemeenten in de regio U16. Een regionaal plan van aanpak Beschermd Wonen wordt voorbereid in samenspraak met alle regiogemeenten. Een deel van de BW-middelen, die met ingang van 2023 landen in de gemeentelijke begroting, blijft beschikbaar voor de regionale BW-functie. Huiselijk geweld en kindermishandeling Zorg en Veiligheid zien we als een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Dit komt terug in programma 1 en programma 6. In 2022 ligt er een plan van aanpak voor huiselijk geweld en kindermishandeling.

Inburgering Onze gemeente wil een gastvrije gemeente zijn voor iedereen die zijn thuisland heeft moeten ontvluchten en een nieuw, veilig bestaan wil opbouwen én voor iedereen die zich van buiten de EU vestigt bij een Nederlandse echtgeno(o)t(e). Daarin is inburgering van groot belang, meedoen in onze samenleving, de Nederlandse taal leren en participeren op onze arbeidsmarkt. Om elke inburgeringsplichtige succesvol te laten inburgeren, krijgt onze gemeente vanaf 1 januari 2022 de regie over de inburgeringstrajecten. Dit gebeurt met de inwerkingtreding van de nieuwe Wet inburgering. De nieuwe Wet Inburgering gaan wij samen met de gemeenten Molenlanden en Gorinchem uitvoeren. Belangrijke partners bij de uitvoering van deze wet zijn VluchtelingenWerk, Avres en de taalaanbieders. Onze ambitie is hoog. Wij willen dat elke inburgeraar zelfstandig en zelfredzaam wordt in de maatschappij en op de arbeidsmarkt. Het liefst zien we dat een inburgeraar zo snel mogelijk betaald werk verricht, maar we blijven wel realistisch. Starten met vrijwilligerswerk, stage of een werkoriëntatieplek om daarna onze arbeidsmarkt te betreden, is ook een route. De nieuwe Wet Inburgering biedt ons de mogelijkheid om hierin maatwerk aan te bieden. Vanuit het Rijk ontvangen wij structureel middelen voor de uitvoering van de nieuwe Wet Inburgering. Onze ambitie moet binnen deze rijksmiddelen worden uitgevoerd.

Dit vraagt om een goede balans tussen algemeen aanbod en maatwerk én maakt een goede monitoring en sturing noodzakelijk. Arbeidsmarktregio: onderzoek naar de vorming van een nieuwe arbeidsmarktregio De verkenning naar de haalbaarheid van een nieuwe arbeidsmarktregio wordt voortgezet, mits voldoende bestuurlijk draagvlak aanwezig is bij de beoogde deelnemende gemeenten.

34

Laaggeletterdheid Het Rijk en de VNG zijn niet tot overeenstemming gekomen over de voortzetting van de bestuurlijke afspraken laaggeletterdheid 2020-2024. De minister van OCW heeft desondanks een dringend beroep op de arbeidsmarktregio's gedaan om blijvend in te zetten op de bestrijding van laaggeletterdheid. De arbeidsmarktregio Gorinchem heeft daartoe een Regionaal Plan Laaggeletterdheid opgesteld, met een visie voor de toekomst. Deze visie richt zich onder andere op het beter bereiken van inwoners met Nederlands als eerste taal (NT1), een vraaggericht, actueel aanbod en het verbinden van beleidsterreinen die een raakvlak hebben met laaggeletterdheid. Inmiddels is een aanvang gemaakt met een monitoringsysteem, dat inzicht moet gaan geven in de impact van taalonderwijs voor volwassenen op het gebied van basisvaardigheden, sociale inclusie en arbeidsmarktpositie. In 2022 wordt er verder invulling gegeven aan de toekomstvisie op laaggeletterdheid en de effectmeting van de taaltrajecten voor volwassenen. Inclusieve samenleving Vanuit de Sociaal Maatschappelijke Agenda zetten we in op een inclusieve samenleving. Wij sluiten niemand uit. Het is belangrijk dat iedereen zich thuis voelt en veilig voelt in onze samenleving. Samen met de kwetsbare groepen in onze gemeenschap doen we wat nodig is voor hun emancipatie in onze samenleving.

Programma Wijk- en Dorpsgericht werken Het programma Wijk- en Dorpsgericht werken heeft vier pijlers: 1. Overheidsparticipatie Vijfheerenlanden stelt zich toegankelijk op voor initiatieven, samenwerkingen en (ongevraagd) advies vanuit de inwoners en ondernemers van de gemeente. Een open, nieuwsgierige en oordeelvrije houding is hierbij een vanzelfsprekendheid. We zoeken proactief de netwerken op, haken aan bij bestaande evenementen en bijeenkomsten en zijn op die manier goed zichtbaar en benaderbaar voor de samenleving. Het faciliteren van inwonersinitiatieven is een belangrijk onderdeel van deze pijler. 2. Inwonersparticipatie We betrekken onze inwoners bij het opstellen van (nieuw) beleid, projecten en toekomstvisies. De vakspecialisten brengen hun kennis in, de inwoners hun (gebruikers)ervaringen vanuit hun directe leefomgeving. In een gezamenlijk traject, waarbij beider inbreng van belang is, werken we toe naar een mooier Vijfheerenlanden. Eigenaarschap en hoge betrokkenheid kenmerkt deze inwonersparticipatie. 3. Initiatiefnemersparticipatie Initiatiefnemers van groot naar klein, van ontwikkelaar tot particulier, weten dat ze voorafgaand aan een vergunningentraject de direct betrokkenen moeten betrekken. Het draagvlak voor hun project wordt daarmee inzichtelijk bij de aanvraag, waardoor we de aanvraag beter kunnen beoordelen.

De handvatten voor een goed participatietraject die de gemeente hen biedt, worden goed gebruikt en doorontwikkeld waar nodig. 4. Organisatieontwikkeling We zijn een lerende organisatie die zich blijft doorontwikkelen. We kennen het gebied van Vijfheerenlanden goed en we hebben plezier in het voeren van goede gesprekken met de inwoners. Collega’s weten elkaar goed te vinden, snappen dat de inwoners van Vijfheerenlanden hun belangrijkste partners zijn en kijken verder dan alleen hun eigen team om vraagstukken uit de samenleving op te lossen. Om bovenstaande punten verder te ontwikkelen in Vijfheerenlanden gaan we de volgende dingen doen:

35

1. Gebiedskennis ontwikkelen als vertrekpunt van alle projecten. • Rondritten door het gebied, gesprekken met de wijk- en dorps overleggen en projecten initiatiefbezoeken zijn een vast onderdeel voor de gemeentelijke organisatie om de kennis van onze gemeente op een goed niveau te houden. • Pilot met het opstellen van gebiedsagenda’s zijn hier onderdeel van. Dit wordt een combinatie van de Omgevingsvisie, de woonagenda (bouwen in de kleine dorpen), en de wijk- en dorpsagenda’s waar de inwoners zelf mee aan de slag zijn. 2. Talentontwikkeling. Om goed wijk- en dorpsgericht te werken is er constante aandacht nodig voor de volgende vaardigheden binnen de gemeentelijke organisatie: gespreksvaardigheden, communicatie en verwachtingen- en procesmanagement. In de periode 2022 – 2024 gaan we de gemeentelijke organisatie trainingen geven op al deze onderdelen. 3. Doorontwikkeling van participatieve tools, zowel digitaal als offline producten. Een basispakket van online en offline producten komt in 2022 beschikbaar voor de gehele gemeentelijke organisatie welke voor een deel ook vrij te gebruiken door onze inwoners. 4. Initiatiefnemersparticipatie is gekoppeld aan de omgevingswet.

Aan de hand van een aantal pilots gaan we in 2022 onderzoeken hoe we de initiatiefnemers zo goed mogelijk kunnen helpen hun draagvlak inzichtelijk te maken en tools te bieden om hun participatietraject te kunnen doorlopen. Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma 6 (bedragen x € 1.000) Baten en lasten bestaand beleid

Rekening Begroting 2020 2021

39.864

45.455

Saldo van baten en lasten

39.864

Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Saldo

Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

45.455

47.745 690 48.435

46.588 690 47.278

46.583 590 47.173

46.580 490 47.070

-3.003

-2.836

-835

-46

-46

-46

36.861

42.618

47.600

47.232

47.127

47.024

Kadernota

Toelichting op de Kadernota Dit betreft de aanpak van schulden en armoede, de wijk- en dorpsgerichte aanpak en extra inzet op transformatie, preventie en regionale samenwerking. De maatregelen komen voort uit het Combinatieperspectief.

36

Programma 7 Volksgezondheid, milieu en duurzaamheid Wat willen we bereiken? Het bevorderen en in stand houden van een gezonde leefstijl en een gezonde sociale/fysieke leefomgeving Wij passen een integrale benadering toe om de gezondheid van onze inwoners te bevorderen. Hierbij wordt het verband gelegd met de andere beleidsdomeinen uit het sociaal domein in het kader van een preventieve aanpak, met sport en met de Omgevingswet. Ook zetten we in op het behouden en waar nodig/mogelijk het verbeteren van de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. Hierbij gaat het onder andere om bodemkwaliteit, luchtkwaliteit en het voorkomen of tegengaan van geluidoverlast door verkeer en bedrijven. Hierdoor leveren we een bijdrage aan een gezonde, duurzame en veilige leefwereld voor iedereen die woont, werkt en verblijft in Vijfheerenlanden. Dit komt integraal samen in de omgevingsvisie (zie programma 8). Vijfheerenlanden is een duurzame gemeente Wij zien het als onze verantwoordelijkheid om onze mooie gemeente goed achter te laten voor onze kinderen en kleinkinderen. Het IPCC rapport dat onlangs uit is gekomen drukt ons met de neus op de feiten. De vraag is niet meer of we iets gaan doen, het is wanneer. Er is haast geboden. De klimaatverandering gaat harder dan we dachten. De urgentie is hoog, dus nu schouders er onder en doorpakken om te zorgen voor een duurzame leefomgeving.

Als we een belangrijk onderdeel uit het IPCC rapport halen is het wel de opwarming van de aarde. Deze opwarming van 1,5 graad wordt een decennium eerder bereikt dan verwacht. Dus alle seinen staan op rood. Forse reducties in CO₂- en andere broeikasgasemissies zijn de komende decennia nodig om de temperatuurlimieten van Parijs in deze eeuw niet te overschrijden. De nieuwe timing van het bereiken van 1,5 graden opwarming wordt verklaard door een bijgestelde inschatting van de historische opwarming en een snellere stijging van de temperatuur sinds het vorige IPCC-rapport. In Nederland geldt vanwege het Urgenda-arrest de doelstelling om in 2020 een broeikasgasuitstoot te hebben die minimaal 25 procent onder het niveau van 1990 ligt. In 2019 was de uitstoot 18 procent lager dan in 1990. Door de coronacrisis en de daarbij behorende lockdown geeft het CBS in eerste raming aan dat we nu op 24,5% zitten en benaderen dus het Urgenda arrest. Afgelopen jaar is het Samenhangend Duurzaamheidsbeleid vastgesteld. In dit samenhangend duurzaamheidsbeleid verwoorden we de visie hoe duurzaamheid in de eigen organisatie vorm krijgt. Voor de uitwerking van dit programma wordt een programmaplan opgesteld, waarin de samenhang tussen de pijlers, de doelen en de inspanningen aandacht krijgt.

We zetten de € 200.000,00 vanuit het combinatieperspectief van de kadernota en duurzaamheidsbudgetten in om cofinancieringen/impulsgelden binnen te halen. Om de benodigde acties uit het programma te investeren in duurzaam wonen en werken in een sterke en vitale samenleving, en meer meters te maken in het verduurzamen van Vijfheerenlanden. Ook zetten we in op het vergroten van de bewustwording en het nemen van eigen verantwoordelijkheid bij inwoners en ondernemers in VHL. Duurzaamheid is ons aller verantwoordelijkheid. Energie en Verantwoord De omschakeling van fossiele energie naar duurzame vormen van energie. Dit betekent een grote verandering voor iedereen en voor het landschap. We zetten in op het besparen en opwekken van duurzame energie. Dit moet leiden tot 49% CO2-reductie in 2030 en 95% CO2-reductie in 2050 ten opzichte van 1990. De laatste cijfers van het CBS, berekend volgens de IPCC-richtlijnen, laten zien dat we landelijk op een goede weg zitten. Echter, de komende negen jaar moet er nog 24% reductie behaald worden.

37

Belangrijke eerste stap is bewustwording, zodat stappen gezet kunnen worden in energie besparen, isoleren en het zelf opwekken van energie. De volgende stap is het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Belangrijk aandachtspunt hierin is de betaalbaarheid van deze energietransitie. Hiervoor geldt: Iedereen doet mee. De gemeente Vijfheerenlanden gaat Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI) verder verankeren in het inkoopbeleid. Hiermee wil de gemeente de effectiviteit en de impact van MVI vergroten. Dit biedt bovendien een concreet kader om de inkoop verder te verduurzamen. Klimaatrobuust en Biodivers In het beleid is opgenomen is dat we in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust zijn ingericht. Het benodigde beleid hierover is vastgesteld. In samenwerking met de provincie gaan we ook in 2022 verder met het klimaatadaptiever en toekomstbestendig maken van de bestaande als de nieuwe woon– en werklocaties. Concreet betekent dit dat er onder andere afspraken gemaakt worden over klimaatadaptief bouwen, het opzetten van een lokaal hitteplan en het inrichten van groen/blauwe schoolpleinen. Wij staan voor een groene leefomgeving die aantrekkelijk is en klimaatbestendig. De openbare ruimte is een belangrijk visitekaartje. We werken samen met onze inwoners toe naar een openbare ruimte waar het fijn is om te verblijven voor mens en dier.

De komende vijf jaar wordt overbodige verharding omgevormd naar ecologisch groen. Dit draagt bij aan het klimaatrobuuster maken van de leefomgeving. Door de leefomgeving verder te vergroenen werken we aan het voorkomen van hitte overlast en herstel van de biodiversiteit. Biodiversiteit zorgt ook voor onze welvaart en welzijn, vanwege de ecosysteemdiensten die zij ons levert. Denk aan gewasbestuiving, schoon drinkwater, natuurlijke plaagbestrijding, waterberging of stadsverkoeling. Ook dit draagt bij aan een klimaatrobuust en toekomstbestendig leefomgeving. Circulariteit en Schoon De omschakeling van een lineaire naar een circulaire economie betekent een grote verandering. De komende jaren zetten we verdere stappen naar het toekomstbestendig maken van Vijfheerenlanden. We zetten in op de circulaire economie. Dit moet ervoor zorgen dat Vijfheerenlanden in 2030 50% circulair is, zoals beschreven in het duurzaamheidsbeleid. In 2022 hebben we circulair beleid en een uitvoeringsagenda waarmee we zelf én met de inwoners en ondernemers aan de slag gaan. Als Vijfheerenlanden staan we voor een schone en veilige openbare ruimte. Hierin heeft zwerfafval geen plaats. Het is van belang dat we als gemeente maatregelen nemen om zwerfafval op straat en tijdens evenementen te voorkomen. Hierin werken onze wijkteams nadrukkelijk samen met Waardlanden.

Verder zetten we ons in om de mobiliteit in 2050 innovatief en schoon te krijgen. Wat gaan we daarvoor doen? Volksgezondheid Gezondheid is één van de programmalijnen van het programma op grond van de Sociaal Maatschappelijke Agenda. We beschrijven in deze paragraaf onder ‘gezonde leefstijl/leefomgeving’ het brede en samenhangende beeld van de intersectorale aspecten van de gezondheidsproblematiek. We geven een beeld van de domeinoverstijgende acties die ten doel hebben de volksgezondheid te beschermen en te bevorderen. Voor de verdere verheldering/uitwerking van de doelstellingen en prioriteiten in het sociale domein gerelateerd aan gezondheid verwijzen we naar programma 6.

38

Ook in het programma Duurzaamheid is er aandacht voor volksgezondheid. Zo is het onderwerp klimaatadaptatie een belangrijk speerpunt. Vergroening van een buurt is één van de maatregelen om meer water op te vangen. Dit geeft tevens meer ruimte voor beweging (spelen, wandelen) en draagt zo bij aan de gezondheid en de sociale cohesie in een buurt. Gezonde leefstijl/leefomgeving In 2021 zijn er vanuit een brede integrale visie op preventie en gezondheid en in overeenstemming met de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 en het Nationaal Preventie Akkoord strategische doelstellingen geformuleerd op de volgende onderdelen: Fysieke en sociale omgeving: bevorderen van sport, bewegen en ontmoetingen in een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. Zorgen voor de vergroening van de leefomgeving en het stimuleren van het gebruik van de fiets door de infrastructuur aantrekkelijker te maken voor onder andere woon werk verkeer en recreatie. We sluiten aan bij het landelijke programma JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht) om de jeugd te motiveren om meer te bewegen en gezond te eten. Gezondheid is één van de drie thema’s in de omgevingsvisie (naast de thema’s duurzaamheid en veiligheid) die een belangrijke bijdrage levert aan de ambities die we gaan opstellen om de opgaven te realiseren. In 2022 wordt dit verder vormgegeven, waarna een vertaling naar de regels in het omgevingsplan plaats vindt.

Daarmee krijgt het thema gezondheid een nadrukkelijke plek in (nieuw-)bouwprojecten en bij aanpassingen in de openbare ruimte (ook in het handboek Openbare Ruimte). Het gaat hierbij naast de ‘klassieke’ thema’s geluid, lucht en dergelijke ook over aspecten zoals het bevorderen van bewegen. Ook vanuit het programma Duurzaamheid is veel aandacht voor een gezonde leefomgeving. Zo zijn de thema’s Klimaatrobuust en Biodivers in 2022 aan de orde. Het opstellen van een lokaal Hitteplan vóór 2023, met als doel overlast door hitte of wateroverlast te minimaliseren, is één van de doelstellingen in 2022. Gezondheidsverschillen: We willen de bewoners in wijken met een lage sociaal economische status (SES) meer gezondheidsvaardigheden en meer mogelijkheden voor participatie geven. Daarom wordt de integrale wijkaanpak Vianen – De Hagen in 2022 met GIDS-gelden voortgezet en er wordt onderzocht welke programmering effectief kan worden ingezet in Leerdam Noord en West. Druk op jeugd en jong-volwassenen: De Corona-crisis heeft geleid tot een verdere stijging van ervaren stress en gevoelens van angst en eenzaamheid onder jongeren en jong-volwassenen.

In samenwerking met jongeren zelf, jongerenwerk, scholen, GGD en welzijnsorganisaties wordt in 2022 ingezet op versterkte aandacht voor deze problematiek, bijvoorbeeld door het opnemen van welbevinden in de Educatieve Agenda, betere kennis over en bevorderen van een gezonde leefstijl en ontmoetingen voor jongeren, en door de selectie van effectieve interventies. Vitaal oud worden: Gezonde en veilige mobiliteit van ouderen wordt een aandachtspunt in de opstelling van omgevingsplannen en aanpassingen in de ruimtelijke ordening, in overleg met ouderen/bewoners. Het gaat hier bijvoorbeeld om voldoende bankjes om even te kunnen uitrusten tijdens een wandeling, en veilige wandel en fietspaden. Ook zetten we in op het vergroten van kennis over valpreventie bij ouderen. Overige inzet is beschreven in programma 6: sociaal domein.

39

Roken, alcohol- en middelengebruik: In 2022 gaat Vijfheerenlanden deelnemen aan het programma “IJslandse Model” van het Trimbos Instituut waarin langjarig, structureel en domeinoverstijgend wordt ingezet op het rookvrij maken van de omgeving, op het verminderen van het aantal jongeren die roken en op het verlagen van alcoholgebruik bij jongeren. Ook wordt er bekeken of er hiervoor een “Lokaal Preventieakkoord” met bewoners, bedrijven, instellingen en (sport-)verenigingen wordt opgesteld, in navolging van de gemeentelijke opgave geformuleerd in het Nationaal Preventieakkoord. Doel is de gezonde keuze als de gemakkelijke keuze te bevorderen. Positieve gezondheid: In 2022 wordt concreet invulling gegeven aan de ontwikkeling en promotie van een langere-termijn gezondheid- en preventieagenda in samenwerking met huisartsenorganisaties, GGD en sport- en welzijnsorganisaties binnen een “Kerngroep Positieve Gezondheid” met de gemeente in de regierol. Voortbouwend op de initiatieven ten aanzien van verhoging van de vaccinatiegraad wordt via de GGD invulling gegeven aan de landelijke programma’s BMR, HPV, Covid-19, prenatale huisbezoeken/meningokokken ACWY en wordt versterkt ingezet in die wijken/buurten waar de vaccinatiegraad laag is.

Omgevingsdienst regio Utrecht (ODRU) Voorbereiding op nieuwe bodemtaken: Onder de Omgevingswet worden wettelijke bodemtaken vanuit de provincie overgedragen naar de gemeente. Het voornemen is om deze taken bij de ODRU neer te leggen. In 2021 is grotendeels in beeld gebracht wat deze taken inhouden en wat de financiële consequenties zijn. Vanwege het uitstel van de Omgevingswet (van 1 januari 2022 naar 1 juli 2022) is nog onvoldoende duidelijk welk budget vanuit het rijk aan de gemeenten wordt toegewezen. Zodra hierover meer duidelijkheid bestaat worden afspraken gemaakt tussen gemeente, provincie en ODRU over de invulling van deze taken. Voorbereiding invoering Omgevingswet/andere werkwijze: Naast deze overdracht van taken verandert er onder de Omgevingswet ook inhoudelijk één en ander. Belangrijk onderdeel van de Omgevingswet zijn de milieuthema’s. Gemeenten krijgen meer dan nu het geval is, de mogelijkheid om eigen afwegingen te maken binnen de verschillende milieuthema’s (onder andere lucht, geluid en geur). Afspraken aanpassen: Als gevolg van de veranderingen die de Omgevingswet met zich meebrengt voor de taken die de ODRU voor de gemeente uitvoert (waaronder de overdracht van bodemtaken) wordt de dienstverleningsovereenkomst (DVO) die de gemeente heeft met de ODRU, herzien. Ook moet het uitvoeringsprogramma (UVP) voor de tweede helft 2022 aangepast worden.

Met de jaarlijkse indexatie van het uurtarief van de ODRU is in de begroting rekening gehouden. Schone lucht Vanuit de gemaakte keuze in de kadernota 2022 voor het combinatie perspectief, wordt het Schone Lucht Akkoord niet ondertekend door de gemeente Vijfheerenlanden. Wel blijven we in 2022 actief deelnemen in de uitvoeringsagenda gezonde lucht regio Utrecht 2018-2020 en verder. Deze uitvoeringsagenda wordt momenteel door de provincie opgesteld voor de periode 2022 en verder. We gaan deze uitvoeringsagenda door vertalen naar gemeentelijk niveau en projecten benoemen. Energie en Verantwoord inkopen Belangrijk onderdeel in 2022 is het maken van keuzes in de opwekking van duurzame warmte en energie. Deze kaders worden het komende jaar opgesteld. Hierin staan drie thema’s centraal: energiebesparing woningen en gebouwen, duurzame opwek van elektriciteit en de warmtetransitie.

40

Verder werken we aan de in 2021 vastgestelde Regionale Energiestrategie (RES U-16 1.0). We gaan de zoekgebieden onderzoeken op haalbaarheid voor duurzame opwek van energie. We werken de plannen voor de opwek van duurzame energie verder uit. De in 2021 vastgestelde Transitievisie Warmte (TVW) vertalen we naar (wijk)uitvoeringsplannen. In deze plannen wordt aangegeven wat het alternatief voor aardgas kan zijn en wanneer we beginnen met de transitie naar aardgasvrij verwarmen. We gaan verder met onze energie bespaarprojecten en werken hierin samen met als het Regionaal Energieloket en Het Nieuwe Wonen. Regionaal werken we binnen de U-Thuis samen aan het versterken van energie bespaarprogramma’s. Onze doelen realiseren we alleen als we dat samen doen met onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners. Het informeren, stimuleren en bieden van handelingsperspectief is daarbij van groot belang. We steken veel energie in communicatie- en participatiecampagnes. Bij de uitvoering van de energie uitvoeringsagenda monitoren we de voortgang in realisatie van onze ambities en stellen daar waar nodig bij. In het huidige inkoopbeleid is al aandacht voor MVI (Maatschappelijk Verantwoord Inkopen) en het Manifest MVI sluit daarbij aan. Het actieplan omvat ambities en concrete acties voor een breed scala aan onderwerpen waar MVI om draait.

Eén van de doelen is om dan minimaal drie MVI inkopen te hebben gedaan op jaarbasis. Daarmee snijdt het mes aan twee kanten. Doordat veel collega’s binnen de organisatie betrokken zijn bij inkopen, komen zij in aanraking met circulair inkopen, duurzaamheid en SROI (Social Return On Investment). Daarnaast is inkopen een natuurlijk moment om bij te dragen aan de sociale en duurzaamheidsdoelen zonder extra kosten achteraf. De inkoop moet immers nog gedaan worden. Klimaatrobuust en Biodivers We zorgen ervoor dat schade/overlast door hittestress, wateroverlast, droogte en overstromingen wordt beperkt. Bij de aanleg van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen, het opknappen van bestaande bebouwing, vervanging van rioleringen en de weg- en groenonderhoud wordt aandacht gegeven aan klimaatadaptatie. Binnen het regionale samenwerkingsverband A5H hebben we een Regionale Adaptatie Strategie (RAS) gemaakt waarin we afspraken maken hoe we als regio dit samen op gaan pakken. Hiervoor wordt begin 2022 een uitvoerings- en investeringsagenda gemaakt. Met de RAS en de uitvoeringsagenda kan de A5H aanspraak doen op circa 2,5 miljoen euro impulsgelden ter uitvoering van regionale adaptatiemaatregelen. De impulsgelden zijn op basis van cofinanciering, waarbij het Rijk maximaal 33% van de kosten financiert.