Begroting 2022-2025 gemeente Vijfheerenlanden.docx

Programmabegroting 2022-2025

Inhoudsopgave Inleiding ...................................................................................................2 Raadsbesluit .............................................................................................5 Leeswijzer.................................................................................................6 Programmaplan .........................................................................................7 Programma 0 Bestuur, ondersteuning en dienstverlening..............................8 Programma 1 Veiligheid .........................................................................13 Programma 2 Verkeer en vervoer ............................................................15 Programma 3 Economie .........................................................................18 Programma 4 Onderwijs .........................................................................21 Programma 5 Sport, cultuur en recreatie ..................................................24 Programma 6 Sociaal domein ..................................................................28 Programma 7 Volksgezondheid, milieu en duurzaamheid ............................37 Programma 8 Volkshuisvesting en ruimtelijke ontwikkeling .........................44 Algemene dekkingsmiddelen, overhead en onvoorziene uitgaven .................49 Financieel meerjarig perspectief

..............................................................53 Paragraaf 1 Lokale heffingen...................................................................58 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing................................63 Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen .................................................73 Paragraaf 4 Financiering .........................................................................80 Paragraaf 5 Bedrijfsvoering.....................................................................86 Paragraaf 6 Verbonden Partijen ...............................................................94 Paragraaf 7 Grondbeleid .......................................................................106 Bijlage 1 Investeringsplanning..................................................................111 Bijlage 2 Verplichte prestatie-indicatoren per programma ............................115 Bijlage 3 Zoekrichtingen financiële positie VHL 2023-2030 ...........................117

1

Inleiding Voor u ligt de laatste begroting van dit college. Ons college is in 2019 met enthousiasme en grote inzet aan de slag gegaan voor de inwoners en ondernemers van Vijfheerenlanden. Nagenoeg het gehele coalitieakkoord heeft gestalte gekregen in de eerste drie jaar van onze mooie gemeente. Vanzelfsprekend zijn sommige zaken anders gelopen dan we van te voren hadden gedacht, maar over het algemeen is er veel bereikt of in gang gezet. Zo is het gemeentelijk beleid geharmoniseerd, zijn er op talloze onderwerpen nieuwe Vijfheerenlandse visies gemaakt, hebben we een stevige positie in de provincie en regio verworven, konden we steeds sluitende begrotingen presenteren, en krijgen we van onze inwoners goede cijfers voor onze dienstverlening. Er zijn ook zaken die anders zijn gelopen dat we van te voren hadden gedacht. De uitspraak in de zaak Niemans heeft de gemeente een enorme klap gegeven en een streep gezet door veel ambities. Recent kregen we te horen dat de verwachte herijking van de uitkering uit het gemeentefonds, als deze wordt doorgevoerd zoals nu voorgesteld, vanaf 2023 nadelig uitpakt voor Vijfheerenlanden. Van een gemeente in 2019 met een gezonde balans en een begroting die meerjarig op orde was, zijn we nu een gemeente met een heel mager spaarpotje en met een krappe huishoudportemonnee.

Dat dit niet ligt aan de wijze waarop wij samen met de raad de gemeente besturen maar aan factoren die buiten onze reikwijdte liggen maakt dat niet minder wrang. Toch wil dit college niet bij de pakken neerzitten en met deze begroting een goed fundament meegeven voor de komende jaren, zodat de nieuwe raad en college op een positieve manier aan hun termijn kunnen beginnen. Zo presenteren wij een meerjarig sluitende begroting. Dat doen we op basis van de meest recente ontwikkelingen in het gemeentefonds, zoals verwoord in de septembercirculaire 2021, en de gevolgen die dat voor de gemeente Vijfheerenlanden heeft. Ook doen wij voorstellen om in de nieuwe raadsperiode het debat te voeren hoe ook op termijn nieuwe gewenste investeringen mogelijk gemaakt kunnen worden en hoe onze solvabiliteit kan worden verstevigd. Wij doen die voorstellen omdat we van mening zijn dat we nu beter een stevig plankier door het moeras van financiële onzekerheid kunnen leggen dan zo hier een daar een glibberige stapsteen. Een van de planken van dit plankier is het zogenaamde combinatieperspectief, waartoe u heeft besloten bij de kadernota. Met dit combinatieperspectief kunnen we de kracht en potentie van Vijfheerenlanden versterken, zodanig dat huidige en nieuwe inwoners de juiste balans voor goed samenleven in Vijfheerenlanden kunnen blijven ervaren.

Uitwerking Combinatieperspectief Wat gaan we doen? Met het vaststellen van de Kadernota is ook bepaald waar wij onze focus de komende jaren leggen. Dat is op investeren in het duurzaam wonen en werken in een sterke en vitale samenleving. Onze strategische visie “De juiste balans voor goed samenleven in Vijfheerenlanden’’ biedt de basis voor dit combinatieperspectief. In de diverse programma’s van deze begroting is aangegeven hoe in dat programma het combinatieperspectief gestalte krijgt. Een samenhangend voorproefje vindt u hieronder. Er gaat natuurlijk nog veel meer gebeuren in 2022. Dat staat verder beschreven in de programma’s 0 tot en met 8.

2

Op het gebied van Wonen gaan wij aan de slag met een Uitvoeringsagenda woningbouw. Dit moet gaan leiden tot versnelling van woningbouw(plannen), zowel in grotere aantallen én in de dorpen en wijken om deze vitaal te houden. De gemeente gaat een actieve rol nemen, door in de omgevingsvisie samen met de inwoners een kansenkaart te maken, actiever grondbeleid te voeren en actief corporaties en ontwikkelaars te benaderen. Wij richten ons hierbij op de aantallen en categorieën woningen uit de Woonvisie en waar nodig of gewenst nog een schepje er boven op. Zo houden we ook oog voor de (boven)regionale aanpak van het woningentekort. Sociale woningbouw maakt uiteraard onderdeel uit van deze bouwopgave, zoals in onze Woonvisie verwoord. De lokale woningbouw is afhankelijk van de behoefte in de dorpen en wijken. Door een koppeling te leggen met het wijk- en dorpsgericht werken kunnen we samen met inwoners invulling geven aan het versterken van de vitaliteit van de dorpen en wijken. Die hangt nauw samen met het behoud/versterken van de benodigde en aanwezige voorzieningen in een dorp of wijk zoals verenigingen, sociale ontmoetingsplaatsen, schoolvoorzieningen en winkels. Daarbij wordt ook gekeken naar de kansen voor starters en senioren in het dorp of de wijk zelf zodat doorstroming op gang kan komen.

In de aanpak van het (boven)regionale woningentekort wil Vijfheerenlanden haar bijdrage leveren waar dat mogelijk en van meerwaarde is. We werken samen met de provincie aan een voorstel om extra woningen te bouwen, dat niet alleen bijdraagt aan het terugdringen van het woningentekort, maar ook kansen biedt om gezamenlijk belangrijke grotere infrastructurele investeringen voor een goede bereikbaarheid te kunnen doen. Dat woningbouwontwikkeling duurzaam plaatsvindt, spreekt voor zich. We doen dat door Energieneutraal te bouwen, dubbel ruimtegebruik, verbindingen met natuur en landschap, herstel van biodiversiteit en een klimaatadaptieve inrichting van de buitenruimte. Ook bouwen we op plekken waar goede aansluiting gevonden kan worden met bestaande bebouwing, het openbaar vervoer en fietsverbindingen. We gaan, met behulp van subsidiemogelijkheden, de fietsverbindingen als duurzaam alternatief voor autoverkeer een impuls geven. Zie daarvoor programma 2. Maar niet alleen in het kader van nieuwe woningbouwontwikkeling werken we aan duurzaamheid; we zetten met extra kracht in op energiebeleid, en daarnaast ook op klimaatadaptie en circulariteit, waarbij we als gemeente een voorbeeld willen zijn voor onze inwoners en ondernemers. Zie verder programma 5 en 7. Voor Nieuwland gaan we een onderzoek uitvoeren naar een mogelijke randweg. Zie verder programma 8, 6 en 2.

Op het gebied van recreatie vormt Vijfheerenlanden een aantrekkelijk gebied voor zowel onze inwoners als bezoekers van buitenaf. Daarom gaan we regionaal extra aandacht geven aan gebiedsmarketing. Daarbij laten we ook zien welke mooie kleinschalige overnachtingsmogelijkheden er zijn, zodat bezoekers ons gebied meerdere dagen kunnen bezoeken. Verder verwijzen wij u naar programma 5. Voor onze ondernemers zetten we ons in om bestaande uitbreidingsplannen voor bedrijfsterreinen door te zetten en in te zetten op vitaliteit en verduurzaming bestaande bedrijvigheid. In samenspraak met betrokken partijen maken we afspraken over innovatie, digitale bereikbaarheid (5G-netwerk), energietransitie, klimaatadaptatie en

3

circulariteit. We sluiten hierbij aan op regionale initiatieven vanuit U16 en Alblasserwaard-Vijfheerenlanden. Zie daarvoor programma 3. Vijfheerenlanden voert haar Sociaal Maatschappelijke Agenda uit ter versterking van de zelfredzaamheid en het bieden van een vangnet voor degene die hulp nodig heeft. Preventie heeft de voorkeur en we zetten in op vroegsignalering in samenwerking met onze partners zoals onderwijs, welzijnsstichtingen, verenigingen en huisartsen. Denk daarbij aan de uitvoering van de plannen voor armoede en schulden en opgroeien in Vijfheerenlanden. We zetten ons in voor een goede dienstverlening binnen het sociaal domein. We zijn daarom goed bereikbaar, zakelijk en klantgericht. Ook zetten we ons in voor de ondersteunende voorzieningen in onze dorpen en wijken, zoals sociale ontmoetingsplaatsen, die waar nodig extra steun krijgen. Dat doen we niet zomaar. Door meer te investeren worden maatschappelijke problemen later voorkomen. Als het gaat om een sterke en vitale samenwerking vinden we het belangrijk speciale doelgroepen extra mogelijkheden voor sport te bieden via subsidies. Voor een vitale en zelfredzame samenleving is veiligheid heel belangrijk. Er is sprake van een enorme (landelijke) toename van digitale onveiligheid.

Daarom gaan we ons meer inzetten voor preventie/weerbaarheid van onze inwoners tegen nieuwe vormen van digitale criminaliteit en sociale onveiligheid. Daarbij ligt de focus op de doelgroepen jeugd en oudere inwoners. Zie verder programma 1. We willen met onze inwoners en samenwerkingspartners op deze onderwerpen aan de slag om initiatieven en participatietrajecten te ondersteunen. Dat gaan we doen met het Programma Wijk- en dorpsgericht Werken dat moet leiden tot het versterken van de onderlinge samenwerking op onder meer duurzaamheid, woningbouw, vitaliteit en veiligheid. Financiële middelen voor het combinatieperspectief Voor het combinatieperspectief nemen wij, zoals in de Kadernota al aangegeven, in de begroting voor de jaren 2022 en 2023 een bedrag op van € 815.000 plus € 590.000 ten behoeve van de onderdelen uit het combinatieperspectief voor het sociaal domein. Na twee jaar evalueren wij de werking van het combinatieperspectief. In dat licht vinden wij het verantwoord om de het bedrag van € 815.000 in een aantal jaren af te bouwen naar € 400.000. Ook is in het combinatie perspectief een bedrag van € 590.000 opgenomen voor de Sociaal Maatschappelijke Agenda. Dit bedrag is vanuit het Rijk verstrekt voor de transformatieopgave de komende 4 jaren. Dit bedrag kan vanaf 2024 met € 100.000 worden verminderd. Van het bedrag is € 290.000 structureel benodigd.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, {si gner1}}

{{signer2}}

de secretaris,

de burgemeester,

N. (Nanette) van Ameijde-Poortman

S. (Sjors) Fröhlich

4

Raadsbesluit

De raad van gemeente Vijfheerenlanden, gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 5 oktober 2021; Besluit: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

De begroting 2022 vast te stellen; De meerjarenbegroting, jaarschijven 2023-2025, voor kennisgeving aan te nemen; Het dekkingsplan voor een sluitende meerjarenbegroting vast te stellen; De positieve begrotingssaldo’s toe te voegen aan de Algemene reserve ter verbetering van de financiële positie; In te stemmen met de zoekrichtingen zoals opgenomen in de meerjarenbegroting ter verbetering van de financiële positie 2023-2030; Het meerjarig investeringsplan zoals opgenomen in de meerjarenbegroting vast te stellen en daarmee de kredieten voor 2021 te voteren.

Aldus besloten door de raad van Vijfheerenlanden in zijn openbare vergadering van 11 november 2021

de raadsgriffier

de voorzitter

{{Signer1}}

{{Signer2}}

K.I. (Krista) Goossens

S. (Sjors) Fröhlich

5

Leeswijzer De Programmabegroting bestaat uit drie wettelijk voorgeschreven onderdelen: Het programmaplan In dit onderdeel van de programmabegroting wordt in negen programma’s concreet uitgewerkt wat de komende jaren in de gemeente Vijfheerenlanden staat te gebeuren, welke (maatschappelijke) resultaten daarbij worden gerealiseerd en wat dit mag kosten. De Kadernota 2022-2025 vormt de basis voor de teksten onder de kopjes “Wat willen we bereiken?” en “Wat gaan we daarvoor doen?” De financiële tabel bevat niet alleen de lasten, baten en saldo voor 2022 maar geeft ook een doorkijk naar de jaren 2023, 2024 en 2025. Verder zijn ook de lasten en baten van de jaarrekening 2020 en de lopende begroting 2021 opgenomen. In de tabellen zijn de bedragen op duizendtallen afgerond en geeft een minteken aan dat het een inkomst, voordeel of positief saldo betreft. Het financieel meerjarig perspectief In dit onderdeel van de programmabegroting wordt de financiële gezondheid van de gemeente Vijfheerenlanden (ook in meerjarig perspectief) toegelicht. Het geeft inzicht in de financiële effecten van de keuzes die zijn (en eventueel nog moeten worden) gemaakt en in de mate van robuustheid van de gemeentelijke begroting en balans. De vastgestelde Kadernota 2022-2025 vormt daarbij het uitgangspunt van analyse. Verder is na de Kadernota een aantal technische aanpassingen doorgevoerd.

Tot slot wordt in het financieel meerjarig perspectief ingegaan op de mogelijke risico’s die het financiële beeld kunnen beïnvloeden. De paragrafen In deze begroting hebben we alleen de verplicht voorgeschreven paragrafen opgenomen. In deze paragrafen wordt de stand van zaken met betrekking tot een aantal belangrijke gemeentelijke aandachtsgebieden toegelicht. Ontwikkelingen binnen deze aandachtsgebieden kunnen impact hebben op alle negen programma’s en op de financiële positie van onze gemeente. Een toelichting hierop is dan ook een verplicht onderdeel van de begroting. Daardoor heeft de raad altijd een direct en een (waar mogelijk volledig) inzicht in de belangrijkste risico’s die het financieel beeld van onze gemeente beïnvloeden. Verplichte prestatie-indicatoren per programma De per programma verplicht voorgeschreven prestatie-indicatoren zijn opgenomen als bijlage bij deze begroting.

6

Programmaplan

7

Programma 0 Bestuur, ondersteuning en dienstverlening Wat willen we bereiken? Vijfheerenlanden is dichtbij Als gemeente willen wij dichtbij en ten dienste van onze inwoners zijn. Wij vinden het belangrijk dat onze inwoners bij ons terecht kunnen op een manier die zij prettig vinden, fysiek aan onze balies, maar ook telefonisch en digitaal via de website of met emailcontact. Vijfheerenlanden is strategisch partner op lokaal en regionaal niveau We staan voor een aantal grote opgaven die complex zijn en zich vaak niet beperken tot de grenzen van de gemeente of regio of een bepaald beleidsterrein en waarvan de planningshorizon vaak ver in de toekomst ligt. Om onze speerpunten en de maatschappelijk opgelegde opgaven te kunnen realiseren, moeten en willen we samenwerken met andere gemeenten. Dit doen we onder andere al binnen de regio’s U10/Lekstroom en Alblasserwaard-Vijfheerenlanden. Daarnaast zoeken we op diverse thema’s de beste vorm van samenwerking met andere gemeenten of andere overheden. Vijfheerenlanden werkt aan een gezonde financiële positie Vijfheerenlanden wil een financieel gezonde gemeente zijn. We hebben tot en met 2022 een structureel sluitende begroting en groeien (na verwerking van het dekkingsplan claim Niemans in 2021) de komende jaren geleidelijk naar een gezonde balanspositie.

Wij hebben hierbij bijzondere aandacht voor herstel van de solvabiliteit, verlaging van de netto schuldquote, risicomanagement en een beheersbare ontwikkeling van onze grondexploitaties. Kortom: • We streven naar een financiële positie met een structureel sluitende meerjarenbegroting en een weerstandsratio van minimaal 1,0; • We groeien naar een solvabiliteit van op termijn minimaal 20%; • We groeien naar een gecorrigeerde netto schuldquote van op termijn maximaal 100%. Vijfheerenlanden geeft het voorbeeld op het gebied van duurzaamheid De gemeente heeft als overheidsorganisatie een voorbeeldfunctie als het gaat om het verduurzamen van haar vastgoed, gebruik te maken van duurzaam opgewekte energie en duurzaam inkopen. Wat gaan we daarvoor doen? Vijfheerenlanden is dichtbij • Onze inwoners kunnen op afspraak gedurende werkdagen terecht aan de balies op één van onze locaties en tijdens twee avondopenstellingen. • In 2022 doorlopen we de volgende fase in het project Huisvesting Vijfheerenlanden voor organisatie en bestuur. Deze fase bestaat uit het uitwerken van het door de gemeenteraad gekozen scenario. In 2022 stellen we onder andere het technisch en ruimtelijk Programma van Eisen op. • We brengen focus aan in onze communicatie en de communicatiethema’s.

Naast alle reguliere communicatie-activiteiten richten we onze communicatie op de thema’s wonen, bedrijvigheid-werkgelegenheid, sport-cultuur-recreatie en sociaal domein. Daarnaast anticiperen we uiteraard op belangrijke, actuele gebeurtenissen. Onze (gepersonaliseerde) website is een belangrijk communicatiemiddel. De website voldoet aan de landelijke normen en richtlijnen zodat we ook digitaal goed toegankelijk zijn. Een goed toegankelijke website is belangrijk voor de dienstverlening van de gemeente. De huidige software en techniek is binnen 2 jaar verouderd. Het is dan niet goed mogelijk meer om te voldoen aan de wettelijke eisen die aan een overheidswebsite

8

worden gesteld. Ook koppelingen met DigiD, MijnOverheid en andere belangrijke applicaties waar inwoners mee te maken krijgen, worden daardoor slechter toegankelijk. Om in 2024 een vernieuwde website met moderne software te hebben, is het nodig om in 2022 de voorbereiding te starten. In 2023 kan de aanbesteding plaatsvinden en starten we met de bouw van de nieuwe website. Vijfheerenlanden pakt haar rol als strategisch partner op lokaal en regionaal niveau • We pakken actief onze doelstellingen samen met onze partners op; zo participeren we met name in de regio’s U10/Lekstroom, Alblasserwaard-Vijfheerenlanden (AV) en het Groene Hart en dragen actief bij aan de regionale opgaven. • Onze bestuurskracht vergroten we door strategische allianties aan te gaan. Het in 2021 uitgebrachte rapport van bureau Berenschot geeft aan waar kansen liggen om in gezamenlijkheid te investeren. • Ontwikkeling lange termijnvisie landschapsontwikkeling AV • Minder hinder van projecten op de A27 in combinatie met tegengaan sluipverkeer • Project “Taalpact” • Project “Statushouders” • Sterk Technisch Onderwijs Gorinchem Altena (STO GOAL) • Uitvoering van project “Drukdrainage” • Uitvoering van project “Impulsgelden Klimaatakkoord” • Crisisdienstverlening arbeidsmarkt aanbieden. Hiervoor is een team onder de titel “AV werkt door” aangesteld tot 1 januari 2023.

Vijfheerenlanden werkt aan een gezonde financiële positie • We rapporteren via de kadernota, begroting en jaarrekening over de ontwikkeling van de solvabiliteit en gecorrigeerde netto schuldquote. Ter verbetering van onze balanspositie stoten we vastgoed af die niet primair voor de bedrijfsuitvoering van de gemeente noodzakelijk is en voegen we de boekwinst via de exploitatie in de begroting, bestuursrapportages en jaarrekening stelselmatig toe aan de Algemene reserve. • Wat betreft rioolheffing en afvalstoffenheffing is jaarlijks 100% kostendekkendheid het uitgangspunt, maar we proberen waar mogelijk de kosten te beperken. • We zorgen voor voldoende ruimte in de begroting om tegenvallers op te vangen. Organisatieontwikkeling Wij sturen op het behalen van resultaten. We ondersteunen het resultaatgericht werken zodat elk team toegerust is om zijn resultaten te bereiken voor de inwoners van Vijfheerenlanden. Kennisontwikkeling In 2021 is een online-leerplatform ontwikkeld en geïmplementeerd voor de medewerkers: de 5HL Academie. Dit platform bevordert intern leren, kennisdeling en samenwerking binnen Vijfheerenlanden. In 2022 wordt dit online-leerplatform verder doorontwikkeld. Arbeidsmarktbeleid Door de krappe arbeidsmarkt en door- en uitstroom mede als gevolg van deze krapte zijn een aantal vacatures niet of nauwelijks in te vullen.

Dit vraagstuk betreft geen organisatiebreed vraagstuk maar concentreert zich binnen een aantal teams, waaronder Ruimtelijke Ordening, HRM, WMO en ICT. Dit effect is vanaf medio 2021 zichtbaar en zet zich naar verwachting stevig door naar 2022. Dit vraagstuk speelt niet alleen bij Vijfheerenlanden, maar is aan de orde bij veel vergelijkbare gemeenten. Voor een aantal cruciale functies zullen daarom (dure) inhuurmedewerkers aangetrokken moeten worden, zodat de werkzaamheden wel gedaan worden en we de beloofde resultaten voor de inwoners kunnen waarmaken. Daarnaast voorkomt dit ongewenste werkdrukverhoging

9

voor medewerkers en vermindert het risico op verzuim voor de directe collega’s. Om dit financiële knelpunt in 2022 op te kunnen vangen, verwachten wij een budget van €600.000 nodig te hebben. Daar staat een ingeschat bedrag tegenover van nietingevulde vacatures in 2022. Dit schatten wij in op € 300.000. Voor de overige € 300.000 vragen wij incidentele middelen, in afwachting van het arbeidsmarktbeleid dat we in 2022 opstellen. Inkoop- en aanbestedingsproces In 2021 lag de focus op het borgen van de rechtmatigheid van het inkoopproces door het intensiveren van de monitoring hierop met specifieke aandachtspunten op inhuur en openbare ruimte. Ook zijn “afwijkingen” in het Zaaksysteem gemonitord en werden drie zaken per maand geselecteerd om te onderzoeken op rechtmatigheidsissues. De bevindingen zijn via de dashboardrapportages aan het Managementteam gepresenteerd. Afspraken over SROI processen, gemaakt aan de hand van evaluaties in 2020 en 2021, worden verder opgevolgd. Daarnaast vindt er monitoring plaats of de gemaakte afspraken met IBMN en Avres om Avres in het voortraject te betrekken goed verlopen. Het is de gezamenlijke ambitie van team Duurzaamheid en Inkoop om boven een drempelbedrag een specialistisch team bestaande uit inkoop, duurzaamheid en het sociaal domein in te zetten dat inkoper adviseert op het gebied van maatschappelijk verantwoord inkopen.

Een volgende stap kan dan zijn om deel te nemen aan het manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI). Conform het Samenhangend Duurzaamheidsbeleid (2020) stimuleren we bij aanbestedingen van nieuwbouw en renovatie van gebouwen en woningen de principes van de circulaire economie, wat inhoudt dat gebruikte materialen na gebruik weer als grondstof kunnen dienen. We maken hierover afspraken met woningbouwcorporaties, projectontwikkelaars en het bedrijfsleven. De uitgangspunten worden opgenomen in de Omgevingsvisie. Project gebruiksoppervlakte woningen voor WOZ-taxaties Het uitgangspunt van dit project is dat gemeenten van alle woningen een nauwkeurige, gecontroleerde en voldoende gedetailleerde gebruiksoppervlakte vastleggen. Dit is een belangrijke stap in het bereiken van meer uniformiteit in de WOZ-taxaties, maar is ook een belangrijke stap in meer uniforme registratie van kenmerken van woningen binnen de gehele overheidsinformatie. Alle woningen krijgen vanaf 2022 een WOZ-waarde die gebaseerd is op m2 in plaats van m3. Het kan voorkomen dat in het verleden is gerekend met een te lage inhoud van de woning. Dit betekent dat de WOZ-waarde omhoog gaat. Hierdoor verwachten we in 2022 meer bezwaarschriften. Het landelijk beeld laat ook zien dat er meer bezwaarschriften worden ingediend als er over is gegaan op het taxeren van m2.

Het doel in 2022 is dat alle bezwaarschriften in het kader van de gebruiksoppervlakte worden afgehandeld. Informatiebeleid en automatisering Er wordt uitvoering gegeven aan de doorontwikkeling van de informatievoorziening en de dienstverlening in 2022 zoals door de Raad is vastgesteld in de Visie op informatievoorziening gemeente Vijfheerenlanden 2021-2024. De jaarlijks door het college vast te stellen projectplanning geeft inzicht in de projecten en de te verwachten resultaten. De gemeente Vijfheerenlanden blijft de ontwikkelingen op het gebied van informatiebeleid en automatisering volgen en haakt daar tijdig op in. Wij horen niet bij de koplopers die zelf nieuwe ontwikkelingen starten en uitwerken. We implementeren nieuwe wettelijke verplichtingen die in de loop van 2022 van kracht worden, zoals de Wet Open Overheid (WOO) en de Omgevingswet.

10

Het plaats- en tijdonafhankelijk werken is mede door de corona-pandemie helemaal in onze organisatie doorgevoerd. We streven naar een nog hoogwaardiger voorzieningenniveau om de medewerkers te ondersteunen in het werken op afstand. De ingezette beweging naar de Cloud in de vorm van Software as a Service (SaaS) wordt doorgezet. Enkele grote softwarepakketten worden in 2022 aanbesteed zoals de Financiële applicatie en het MidOffice. De mogelijkheden om van de diensten van een hardware- en softwarebroker gebruik te maken worden onderzocht. Een broker is een partij waar mee wordt samengewerkt en die ons gedurende de looptijd van de overeenkomst in staat stelt op een eenvoudige en uniforme wijze hardware of software en hieraan verbonden dienstverlening af te nemen. Dit tegen zo scherp mogelijke tarieven met het doel om de aanschaf van hardware en software te vergemakkelijken en om marktconforme prijzen voor hardware en software te bewerkstelligen. Ook in 2022 wordt de dienstverlening van burgerzaken verder gedigitaliseerd, zodat inwoners op afstand meer producten kunnen afnemen en aangiften doen, die grotendeels direct doorwerken in de administratie. Dit betreft aangifte overlijden, doorgeven verhuizing, doorgeven vermissing reisdocument en aangifte huwelijk & geregistreerd partnerschap.

Privacy en Informatiebeveiliging Adequaat omgaan met persoonsgegevens is een blijvend proces en vergt aandacht van zowel bestuur, management als medewerkers. Eén manier hiervoor is de bewustwordingscampagne ‘5 voor veilig’ die medio 2020 is gestart. Elk team heeft een privacy-ambassadeur aangesteld om zo gezamenlijk het onderwerp `privacy’ op de kaart te houden. Daarnaast toetsen we diverse processen binnen de gemeente aan de privacy normen. Als sprake is van een hoog privacy risico wordt voorafgaand aan een nieuwe verwerking een data protection impact assessment (DPIA) uitgevoerd. Specifieke aandacht is er voor verwerkingen op basis van de Wet politiegegevens op basis van de audit die eind 2021 is afgerond. Daarnaast werken we verder aan de implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). Belangrijk aandachtspunt voor 2022 is het invullen en vaststellen van beheerplannen voor de applicaties binnen de organisatie. Hiermee krijgen we beter zicht op de risico’s en welke maatregelen doorgevoerd moeten worden. Versimpelteam Het project Versimpelteam is verlengd tot en met 2022. Door beperkte capaciteit en budget richt het project zich op twee hoofdactiviteiten: • Doorgaan met het herschrijven van de (ruim 250) standaardbrieven en -mails van de gemeente. Dit doen de teams zelf, samen met collega’s die zijn opgeleid tot schrijfcoach.

Het Versimpelteam coördineert dit. • Activiteiten organiseren die medewerkers bewust maken van het belang van duidelijke taal (acties en trainingen) zodat het onderdeel wordt van onze manier van communiceren. Vijfheerenlanden op de kaart Het huidige Geografisch InformatieSysteem kan niet meer in onze behoeften voorzien. Daarom is er in 2021 een meervoudig onderhandse aanbesteding gestart voor de aanschaf van een nieuw GIS-viewer systeem. Een goede GIS-viewer is essentieel voor een gemeentelijke organisatie. In eerste instantie om de zeer waardevolle Geoinformatie te kunnen delen tussen de teams. Maar in de toekomst ook om Geo-informatie te kunnen ontsluiten buiten de organisatie. Bijvoorbeeld op de gemeentelijke website. Hiermee zetten we de gemeente Vijfheerenlanden, zowel letterlijk als figuurlijk, goed op de kaart.

11

Verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed Wij dragen bij aan de landelijke doelstelling om in 2030 70% van het elektriciteitsverbruik duurzaam op te wekken. De kaders voor energieverbruik uit het Samenhangend Duurzaamheidsbeleid worden in 2022 nader uitgewerkt in een Energiebeleid met een CO2-routekaart gemeentelijk vastgoed. Op geschikte daken van gemeentelijk vastgoed leggen we zelf zonnepanelen of stellen we ze beschikbaar voor zonnepanelen van derden. We laten in 2022 een CO2-voetafdruk opstellen die we vervolgens jaarlijks monitoren. Bij inkoop ten behoeve van onze organisatie is circulariteit een belangrijk criterium. Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma 0 (bedragen x € 1.000) Baten en lasten bestaand beleid

Rekening Begroting 2020 2021

3.098

4.059

Saldo van baten en lasten

3.098

Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Saldo

Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

4.059

2.828 -150 2.678

2.878 -150 2.728

2.710 -150 2.560

2.689 -150 2.539

76.855

35.207

1.719

325

-122

-122

79.953

39.266

4.398

3.054

2.437

2.416

Kadernota

Toelichting op de Kadernota In de Kadernota 2022 is besloten om het aantal wethouders terug te brengen van zes fte naar vijf fte.

12

Programma 1 Veiligheid Wat willen we bereiken? Veiligheid: een gedeelde verantwoordelijkheid Veiligheid is niet alleen een gedeelde verantwoordelijkheid van politie, gemeente, maar juist ook van inwoners zelf. Dit vraagt om een integrale aanpak met alle betrokkenen zodat iedereen zich in Vijfheerenlanden veilig kan voelen. De regie op veiligheidsthema’s hebben we vertaald in het Integraal Veiligheidsbeleid 2020-2022 met daarin de vijf prioriteiten woninginbraken en geweld, zorg en veiligheid, georganiseerde ondermijnende criminaliteit, verkeersveiligheid en cybercrime. Het is daarbij belangrijk dat de gemeente Vijfheerenlanden regie houdt op deze veiligheidsthema’s. In reactieve zin om adequaat op te kunnen treden tijdens crises en calamiteiten en om te kunnen participeren in de regio, binnen verschillende samenwerkingsverbanden als de regionale driehoek, maar ook gezamenlijke projecten. Samenwerken is vaak meer effectief, meer efficiënt en beter voor het beschikbare budget. Daarnaast streeft de gemeente Vijfheerenlanden, in het belang van de veiligheid in de horecagelegenheden, naar een correcte naleving van de Drank- en Horecawetgeving. Wat gaan we daarvoor doen? Veiligheidsregio Naargelang de begroting 2022 van de Veiligheidsregio Utrecht nemen we de stijging als gevolg van loon- en prijsaanpassingen en de bijstelling van de ijkscores mee in de gemeentelijke begroting 2022.

Lopende zaken binnen dit programma Binnen dit programma zijn diverse doorlopende onderwerpen waar in 2022 uitvoering aan wordt gegeven, zowel in de vorm van dagelijkse taken als projectmatig. Veiligheid Voor een vitale en zelfredzame samenleving is veiligheid heel belangrijk. Daarom zorgen we voor voldoende inzet op preventie tegen nieuwe vormen van digitale criminaliteit en sociale onveiligheid. Cybercriminaliteit is ondanks de aandacht nog zeer sterk in ontwikkeling. Samen met de meest kwetsbare sectoren zetten we in op voorkomen van of onaantrekkelijk maken van cyberaanvallen, internetoplichting en whatsappfraude. We trainen onder meer onze inwoners in het herkennen van digitale criminaliteit en hoe zichzelf en anderen daartegen te beschermen. We delen kennis en brengen dit op het niveau van de voordeur, zowel van bewoners als scholen, bedrijven en instellingen. Actualisatie horecavergunningen Projectmatig worden alle horecavergunningen geactualiseerd. Hiermee sluiten we aan op de prioritering van ondermijning in het Integraal Veiligheidsbeleid. Horeca- en evenementenbijeenkomsten In 2022 wordt een vervolg gegeven aan het participatietraject met inwoners, ondernemers en evenementenorganisatoren. Met enerzijds als doel aan de voorkant de evenementorganisatoren mee te nemen in het huidige vergunningaanvraag-proces.

Hierdoor is de verwachting dat er beter inzicht komt in het proces van de evenementvergunningen, waardoor organisatoren aanvragen eerder gaan indienen zodat ze ook tijdig verleend kunnen worden. Anderzijds vindt er door corona een landelijk

13

beweging plaats dat er meer aandacht moet zijn voor gezondheid en hygiëne bij evenementen. Dit wordt samen met evenementenorganisatoren uitgewerkt. Voor ondernemers, verenigingen en stichtingen worden informatieve bijeenkomsten georganiseerd voor nieuw vastgesteld horeca- en evenementenbeleid. Huiselijk geweld en kindermishandeling Zorg en Veiligheid zien we als een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Dit komt terug in programma 1 en programma 6. In 2022 ligt er een plan van aanpak voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Project De Hagen Het budget ten behoeve van project De Hagen ligt bij het sociaal domein. Er bestaat een intensieve samenwerking tussen het sociaal domein en team integrale veiligheid, waarbij laatstgenoemde de focus houdt op veiligheidsaspecten zoals bijvoorbeeld de jaarwisseling en overlast gevende jongeren. Deze duale aanpak helpt de doelstelling, een veilige woonomgeving door goede samenwerking met inwoners en partners, te bereiken. Integrale controles Jaarlijks vinden meerdere integrale controles plaats in samenwerking met onze ketenpartners als ODRU, belastingdienst, politie etc. Ondermijnende criminaliteit is tijdens deze controles een belangrijk aandachtspunt. Het verzwakt de maatschappij, maar je ziet het pas als je het door hebt. De gemeente ziet hier veel ruimte voor doorontwikkeling.

Daarom zijn onze mensen goed opgeleid en actief in de dorpen, de steden en het buitengebied. Kleinschaliger controles, maar met sterk verhoogde frequentie en onder leiding van team OOV. We voorzien onze medewerkers ten behoeve van de toezichthoudende taak van noodzakelijke uitrusting als een warmtecamera en persoonlijke beschermingsmiddelen, als ook toegang tot de juiste systemen, de juiste partners en opleidingen. We informeren onze inwoners over ondermijning en intensiveren onze bereikbaarheid. Bestuurlijke instrumenten voeren we niet alleen administratief, maar ook zichtbaar uit. We zijn meer "in het veld" te vinden. Herkenbaar, bereikbaar, benaderbaar. In de wijken en dorpen is leefbaarheid een groot goed en geen plaats voor malafide ondernemers. Door middel van bibob-toetsen en gerichte (horeca)controles weren we ondermijnende activiteiten en creëren we ruimte voor goede horeca en ondernemers in een veilig winkelgebied. Waar nodig combineren we strafrecht (politie en OM) met bestuursrecht, maar zijn we ook in staat zelfstandig te opereren, dit werkt efficiency en effect in de hand. Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma 1 (bedragen x € 1.000) Baten en lasten bestaand beleid

Rekening Begroting 2020 2021

4.315

5.592 5.592

6.406 100 6.506

6.041 100 6.141

6.075 100 6.175

6.037 100 6.137

4.315 -35

-568

-434

0

0

0

4.280

5.024

6.072

6.141

6.175

6.137

Kadernota Saldo van baten en lasten Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Saldo

Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

Toelichting op de Kadernota Dit betreft de aanpak van cybercriminaliteit en zorg en veiligheid uit het Combinatieperspectief.

14

Programma 2 Verkeer en vervoer Wat willen we bereiken? Vijfheerenlanden werkt aan een goede mobiliteit In 2021 heeft de raad het Mobiliteitsplan vastgesteld. Het plan heeft het coalitieakkoord als uitgangspunt en bevat een visie tot en met 2040. Het plan is uitgewerkt in modules en bevat een uitvoeringsplan waarmee we in de periode 2021 - 2030 aan de slag kunnen. Het plan zet in op een bereikbare, leefbare en verkeersveilige gemeente. In zijn besluit heeft de raad aangegeven welke maatregelen prioriteit hebben. In 2021 hebben we ook een Strategisch Plan Verkeersveiligheid vastgesteld waarin een verschuiving wordt voorgesteld van een reactief beleid op basis van ongevallencijfers naar een proactief risico gestuurd verkeerveiligheidsbeleid. De basis van het risico gestuurd werken is het benoemen en in kaart brengen van de belangrijkste risicosituaties in het verkeerssysteem (de risicoanalyse). Vervolgens is het zaak deze inzichten te vertalen naar maatregelen om de verkeersveiligheid te verbeteren (door risico’s en ongevalscijfers te verlagen). Bij voorkeur in de vorm van integrale maatregelpakketten waarbij infrastructurele en gedragsbeïnvloedingsmaatregelen op elkaar zijn afgestemd (de driehoek mens, weg, voertuig in balans).

Via het opstellen van deze maatregelpakketten (uitvoeringsagenda) volgt dan het daadwerkelijk programmeren van de maatregelen in een uitvoeringsprogramma verkeersveiligheid, dat op elk niveau ook zo goed mogelijk aansluit bij breder mobiliteits- en maatschappelijk beleid. Bovenstaande is de omschrijving van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV) 2030 in een notendop. Wat gaan we daarvoor doen? We richten onze uitvoering op basis van de in het mobiliteitsplan gestelde prioriteiten. In 2022 verbeteren we de bereikbaarheid voor voetgangers van de OV hubs A2, A27 en Leerdam. Tevens investeren we in de aanleg van veilige oversteekplaatsen, voeren we een update uit op de VRI aan het Meentplein (Leerdam) en passen we het busstation Vianen aan op basis van de huidige richtlijnen. We stellen een parkeernota op en harmoniseren zo mogelijk het parkeerbeleid voor heel de gemeente. Op het Europaplein (Leerdam) wordt de parkeersituatie in 2022 verbeterd. Voor bezoekers van Leerdam verbeteren we de vindbaarheid van parkeerplaatsen door een bewegwijzeringssysteem. Om sluipverkeer terug te dringen voeren we maatregelen uit en ondersteunen die met een handhavingsstrategie. De praktijk moet uitwijzen of deze maatregelen afdoende zijn, mogelijk volgen gedurende het jaar voorstellen tot intensivering van de maatregelen. Een aantal verkeersituaties worden in 2022 verbeterd.

Dit betreft het gedeelte van de Koningin Emmalaan (Leerdam) dat nog niet is uitgevoerd, de oversteek van de Helsdingse Achterweg – Groene Kade en een aanpassing van het laantje van Van Iperen (Leerdam). Verder wordt een aanvang gemaakt met het verbeteren van de verkeersveiligheid in de wijken en dorpen. Dit betreft een participatieve aanpak met inwoners. Naast de veiligheid wordt ook ingezet op het creëren van veilige schoolomgevingen. In 2022 wordt bij minimaal vijf scholen de omgeving aangepast. Naast deze direct tot het mobiliteitsplan te herleiden activiteiten wordt nog uitvoering gegeven aan de volgende zaken. Verkeersveiligheid Maatregelen school Leerbroek

15

In Leerbroek wordt de locatie Slagboom ontwikkeld en wordt een bedrijf uitgebreid. Hierdoor moet de verkeersveiligheid verder onderzocht worden. Verkeerseducatie Bij verkeerseducatie worden kennis, inzicht, vaardigheden en attitudes aangeleerd of verbeterd die noodzakelijk zijn voor een veilige verkeersdeelname, inclusief de wil om veilig aan het verkeer deel te nemen. Hierbij wordt ook een link gelegd met het Strategisch Plan Verkeersveiligheid dat in 2021 is vastgesteld. Voor verkeerseducatie zijn subsidiemogelijkheden bij de provincie Utrecht. Aantrekkelijk wonen In de uitwerking van het combinatieperspectief, waarbij het de ambitie van de gemeente is om een ‘ontwikkelgemeente’ te zijn op het gebied van mobiliteit, wordt voor mobiliteit € 40.000,- uitgetrokken als bijdrage aan aantrekkelijk wonen. Deze middelen gebruiken we voor onderzoek naar een randweg om Nieuwland. Hierbij wordt zo mogelijk de samenwerking met de provincie gezocht bij het onderzoek naar verlenging van de N214. Openbaar vervoer Gestrekte lijnen tussen de hoofdkernen en het omliggende gebied met goede (fiets-)opstappunten en een goede bediening van de eerste en laatste kilometer, voor alle gebruikers is een ambitie uit het mobiliteitsplan.

Er wordt onder andere gekeken naar toegankelijke haltes, aanvullend openbaar vervoer, kleine maatregelen op knooppunten, fietsenstalling bij bushaltes en het bevorderen van fietsgebruik in relatie tot het openbaar vervoer. We zijn continu in overleg met de provincie over uitbreiding van het OV-netwerk. Het komend jaar vindt er op basis van huidige inzichten geen afschaling plaats. Fiets Een goede bereikbaarheid van de wijken en dorpen door inzet van fietsnetwerken tussen de wijken en dorpen en snelfietspaden naar omliggende steden is een ambitie uit het mobiliteitsplan. Er wordt onder andere gekeken naar Quick Wins, fietsenstallingen bij bushaltes en het bevorderen van fietsgebruik in relatie tot het openbaar vervoer. Overig UNed en MIRT In het programma UNed werken we met de U10-gemeenten en het rijk aan een samenhangende ontwikkeling van wonen, werken en bereikbaarheid in de metropoolregio Utrecht. Het daaronder vallende Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) richt zich op het ontwikkelen van passende keuzes voor het mobiliteitssysteem, waarbij rekening wordt gehouden met de grote woningbouwopgave en de groei van het aantal arbeidsplaatsen in de regio.

Vijfheerenlanden zet in op goede busverbindingen en het robuust maken van het hoofdwegennet, zoals een volwaardig knooppunt Everdingen, verbreding van de A27 tussen knooppunt Everdingen en Houten en een snelbusdienst tussen Vianen en Utrecht Centraal. Ontsluiting van wijk Broekgraaf(-Noord) In de raadsvergadering van 14 juni is besloten tot instellen van een mobiliteitsfonds om onder andere infrastructuurmaatregelen in het kader van Leerdam Noord te kunnen betalen in de toekomst. Ook is in die vergadering ingestemd met de aanleg van een fietstunnel. Nader onderzoek is nodig of andere partijen een ongelijkvloerse kruising met het spoor en het Recht van Ter Leede financieel mede willen ondersteunen. De provincie Utrecht is bezig met het opstellen van een Netwerkperspectief 2040 voor de provinciale wegen. Hierbij wordt gekeken naar verkeersveiligheid, leefbaarheid en

16

doorstroming. Omdat verwacht mag worden dat de provinciale wegen die in Leerdam eindigen zorgen voor een verminderde verkeersveiligheid, leefbaarheid en doorstroming heeft de provincie toegezegd om in 2022 samen met onze gemeente onderzoek te doen naar de verlenging van de N214 naar de N484 en N848. Door de aanleg van deze wegen kan Broekgraaf (Noord) worden ontsloten en hoeft dit niet via het bestaande wegennet worden afgewikkeld dat al knelpunten kent. Overdracht wegen buitengebied Het Waterschap Rivierenland heeft al langer het voornemen om het beheer van wegen over te dragen aan de zeven gemeenten in de regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden. In het kader van deze mogelijke overdracht verscheen in juni 2020 de definitieve rapportage “Verkenning overdracht waterschapswegen: rapportage verkenning financieel”, opgesteld door adviesbureau Infram B.V. Gelet op de ingrijpende consequenties (uitbreiding personeelsbestand, hogere OZB-belastingen, meer verantwoordelijkheid voor wegen, bermen, bomen, sloten en veiligheid) is een second opinion gevraagd. Uit de second opinion blijkt dat er te weinig informatie is om toekomstige onderhouds- en investeringskosten te kunnen bepalen. De gemeente loopt daardoor het risico iets over te nemen zonder te weten wat precies de staat en de omvang van het geheel is.

Gelet op risico’s en onzekerheden is er voor het college geen goede basis om een voorstel te doen om de waterschapswegen over te nemen. Het college heeft dit in de raadsinformatiebrief van 29 september 2021 meegedeeld aan de gemeenteraad. Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma 2 (bedragen x € 1.000) Baten en lasten bestaand beleid

Rekening Begroting 2020 2021

4.982

7.809 7.809

7.123 40 7.163

7.363 0 7.363

7.481 0 7.481

7.523 0 7.523

4.982 199

-404

-24

-24

-24

-24

5.181

7.405

7.138

7.338

7.456

7.498

Kadernota Saldo van baten en lasten Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Saldo

Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

Toelichting op de Kadernota Dit betreft de inzet op Mobiliteit als bijdrage aan aantrekkelijk wonen, uit het Combinatieperspectief.

17

Programma 3 Economie Wat willen we bereiken? Vijfheerenlanden benut de kansen voor werkgelegenheid Onze gemeente ligt in een gebied waarin volop kansen bestaan op economisch gebied. Dit hebben we te danken aan onze ligging centraal in het land nabij het hoofdwegennet, de aansluiting op de economische zeer competitieve groeiregio Utrecht en onze lokale economie. Wij willen ervoor zorgen dat deze kansen door onze ondernemers en inwoners worden benut. Vijfheerenlanden weet ondernemers aan zich te binden en nieuwe aan te trekken. Dit komt ten goede aan de werkgelegenheid, de leefbaarheid in steden en dorpen, het winkelaanbod en uiteraard de inwoners. Vijfheerenlanden verbindt, ook op economisch gebied Vijfheerenlanden maakt onderdeel uit van de groeiregio Utrecht. Vanuit het principe van grens ontkennend samenwerken, neemt de gemeente actief deel aan regionale samenwerkingsverbanden. Meer lokaal is het van belang om, naast de bereikbaarheid en fysieke omgeving van de bedrijven, ook te investeren in het verkrijgen, behouden en versterken van de eigen werkgelegenheid. Eén van de basisvoorwaarden voor brede welvaart is dat de combinatie van arbeidsmarkt en economie gezond is en in evenwicht. Een goede samenwerking tussen de bedrijven onderling, met de overheden en met het onderwijs, versterkt de economische structuur en leidt tot een robuustere en grotere arbeidsmarkt.

Wij richten ons op een samenwerking die bijdraagt aan de sterke lokale economie. Dat doen wij met alle betrokken partijen. Daarbij past een set afspraken die in goed overleg tot stand komt en die ziet op het verduurzamen van de economie. Een evenwichtig winkelaanbod, voor woon en werkgenot De detailhandel is de afgelopen jaren sterk aan het veranderen. Dit heeft gevolgen voor het winkelaanbod in de steden en dorpen van Vijfheerenlanden. Ons doel is om, samen met inwoners en ondernemers, een winkelaanbod te hebben en houden waarmee de leefbaarheid van de steden en dorpen gewaarborgd kan blijven, inclusief de hiermee gemoeide werkgelegenheid. Deze gebieden worden klimaatrobuust ingericht zodat het prettige verblijfplaatsen worden en hittestress en wateroverlast tot het minimum zijn beperkt (Zie programma 7 duurzaamheid). Agrarische sector De agrarische sector vervult een belangrijke maatschappelijke- en economische functie; er wordt voor de wereldmarkt en voor de lokale markt vooral zuivel en fruit geproduceerd. Door de marktvraag is de bedrijfsvoering sterk gericht op schaalvergroting. De sector is hierdoor zeer efficiënt geworden met een hoge voedselproductie. Vanwege de nadelige gevolgen voor milieu en natuur is inmiddels een transitie in gang gezet die gericht is op meer kringloop- en natuur inclusieve landbouw.

Bij gangbare intensieve bedrijven wordt via innovatie en technische oplossingen gewerkt aan verkleinen van de nadelige effecten. Wat gaan we daarvoor doen? Verduurzamen van de economie Voor de werkgelegenheid (lokaal en regionaal) en het versterken van economische activiteiten is het van belang om voldoende en toekomstbestendige vestigingslocaties en uitbreidingsmogelijkheden voor onze huidige en nieuwe ondernemers te hebben. De huidige bedrijventerreinen van Vijfheerenlanden bieden onvoldoende ruimte terwijl de vraag naar nieuwe bedrijfspercelen onveranderd hoog blijft. De ontwikkeling van een nieuw bedrijventerrein kost jaren en moet daarom tijdig worden opgepakt. Dit gebeurt in samenhang met de regio. De komende periode gaan wij actief aan de slag met de

18

mogelijke uitbreiding van bedrijventerreinen in Meerkerk (IVa en IVb) en Vianen (Gaasperwaard II), dit vanwege de goede bereikbaarheid van deze locaties. Daarnaast wordt in regionaal verband gezocht naar een drietal locaties voor het realiseren van een regionaal bedrijventerrein. Vijfheerenlanden bekijkt haar opties hierbinnen. Bij het verkrijgen, behouden en versterken van de werkgelegenheid spelen de veranderingen die ook op de economie af komen een rol. Bedrijven gaan innoveren en bereiden zich voor op energietransitie, circulariteit en klimaatadaptatie. Ook van werknemers wordt gevraagd dat zij zich mee ontwikkelen. Wij gaan beiden daarin ondersteunen. In de economische visie is in brede zin aandacht voor de verduurzaming van de lokale economie. Meer specifiek voor werklandschappen is die aandacht er in de nog op te stellen visie daarover. Bij de uitwerking hiervan vervult de gemeente een faciliterende rol. Wij gaan die samen met de collega’s van de betreffende beleidsvelden en ondernemers(verenigingen) vorm en inhoud geven. Daarnaast worden er ondernemersbijeenkomsten over verduurzaming van de lokale economie georganiseerd voor bewustwording en nadere informatievoorziening. Winkelaanbod Voor een evenwichtig winkelaanbod zetten wij in op de gesprekken met de winkeliers, binnenstadverenigingen, binnenstadsmanager en citymarketeers.

De detailhandelsnota en het Standplaatsen- en Marktenbeleid zijn herijkt, de acties die uit deze beleidsstukken naar voren zijn gekomen worden de komende periode verder uitgevoerd. Denk hierbij aan het opstellen van de binnenstadsvisie Leerdam (begin 2022 incl. uitvoeringsagenda), vergroten van de organisatiegraad onder winkeliers door meer overlegmomenten met de betreffende overlegstructuren (o.a. Actio, OVV en LOV) en het uitrollen van het geprofessionaliseerde markt- en standplaatsen beleid (loopt door in 2022). Voor Vianen is de binnenstadsvisie nog up-to-date, de betreffende uitvoering loopt ook door. Dit omvat onder andere versterken van citymarketing, benutten toeristische potenties en een onderzoek naar de herontwikkeling van het winkelcentrum Lijnbaan. Werkgelegenheid De arbeidsmarkt is in beweging, mede als gevolg van de veranderende economie. Circulariteit, duurzaamheid, innovatie en automatisering/robotisering zijn daarbij leidende thema’s. Maar ook de krapte op de arbeidsmarkt en de krimp door de vergrijzing zorgen voor nieuwe uitdagingen om de werkgelegenheid in Vijfheerenlanden op peil te houden. Tegelijkertijd zorgt de voorgenomen woningbouw voor nieuwe werknemers en werkgelegenheid. Nieuwe woningen zorgen voor een groei van de beroepsbevolking. Wij ondersteunen -binnen de mogelijkheden van de gemeente- onze ondernemers bij hun zoektocht op de arbeidsmarkt.

Samenwerking met goed georganiseerde ondernemers(verenigingen) is hierbij van groot belang. Het accountplan van de accountmanager ondersteunt de activiteiten vanuit de gemeente door de juiste contacten met de juiste ondernemers en organisaties te leggen. Denk hierbij aan bedrijfsbezoeken, evenementen en nieuwsbrieven. De economie van Vijfheerenlanden kenmerkt zich door haar behoefte aan vakmensen. In dit licht wordt bekeken of de realisatie van een (technische) vakopleiding op MBO niveau in Vijfheerenlanden tot de mogelijkheden behoort. Bereikbaarheid We willen gemakkelijk en op een laagdrempelige manier bereikbaar zijn voor onze ondernemers. Door de website voor ondernemers up tot date te houden, een ondernemersnieuwsbrief te versturen en pro actief aanwezig te zijn op Social Media zijn we dichtbij en bereikbaar. Dit ondernemersloket gaan wij verder uitbreiden en professionaliseren. De bedoeling is een platform te realiseren waar ondernemers met allerlei vraagstukken terecht kunnen en hulp kunnen krijgen. Op dit moment is deze informatie reeds beschikbaar via de gemeentesite. Gaandeweg wordt deze informatievoorziening uitgebreid.

19

Agrarische sector Nadat de Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 eind 2021 is vastgesteld, wordt een Uitvoeringsagenda gemaakt. Deze agenda gaat een financiële paragraaf bevatten. In de Uitvoeringsagenda wordt een hoofdstuk Landbouw opgenomen, dat samen met de sector wordt opgesteld om de gewenste ontwikkelingen te stimuleren. Recreatie en toerisme Voor dit onderwerp wordt verwezen naar programma 5 Wat worden de inkomsten en uitgaven?

Baten en lasten programma 3 (bedragen x € 1.000) Baten en lasten bestaand beleid

Rekening Begroting 2020 2021

50.944

1.410 1.410

950 20 970

893 20 913

892 20 912

892 20 912

50.944 550

-51.020

0

0

0

0

51.494

-49.610

970

913

912

912

Kadernota Saldo van baten en lasten Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Saldo

Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025

Toelichting op de Kadernota Economie draagt samen met wonen, cultuur, sport, recreatie en toerisme actief bij aan het versterken van de aantrekkelijkheid van Vijfheerenlanden. Voldoende werkgelegenheid speelt daarin een belangrijke rol. Vanuit het perspectief van zowel de werkgever als de werknemer. In het economisch domein zetten wij vooral de uitbreidingsplannen voor werklandschappen door. Ook maken wij werk van de verduurzaming van nieuwe en de bestaande bedrijvigheid door in samenspraak met betrokken partijen afspraken te maken over innovatie, energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit. Dit doen wij in het licht van het combinatieperspectief. Daarvoor gaan wij de beschikbare extra middelen, € 20.000, inzetten.

20

Programma 4 Onderwijs Wat willen we bereiken? Goede onderwijsvoorzieningen voor Vijfheerenlanden Voor elk kind streven we naar passend onderwijs, zodat het kind zich maximaal kan ontwikkelen. Scholen zijn de plek waar vroegtijdig en het meest kansrijk onderwijs- en ontwikkelachterstanden ontdekt en tegengegaan worden. Hierbij wil de gemeente zoveel als mogelijk de inzet aan de voorkant plegen. In samenwerking met het onderwijs en de partners wordt gekeken naar een optimale aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Vooruitlopend op de nieuwe wetgeving rondom de Wet op Primair Onderwijs, de Wet op Voortgezet Onderwijs en de Wet Expertise Centra, is in 2020 het Duurzaam Integraal Huisvesting Plan Onderwijs (DIHPO) 2020-2024 in samenwerking met de besturen onderwijs en kinderopvang opgesteld. Met de afspraken in dit plan wordt duidelijk op welke manier de gemeente, de schoolbesturen en de kinderopvang de komende periode samenwerken om duurzame schoolgebouwen te realiseren. Hiermee sluiten wij aan op de duurzame woningbouwontwikkeling uit het combinatieperspectief. Door de bril van duurzaamheid kijken wij naar de school als plek waar fysiek en sociaal elkaar raken. Schoolgebouwen zijn de aangewezen plek als het gaat om duurzaamheid. Juist ook omdat we hier kunnen werken aan het maatschappelijk bewustzijn van duurzaamheid bij de jongste generatie.

In het najaar van 2021 wordt de oplegger van het DIHPO 2021-2036 aan de raad voorgelegd, waarbij wij vooruit kijken en de samenhang in onderwijshuisvesting en tijdelijke huisvesting bewaken en duurzaam insteken. In het duurzame beleidskader wordt het DIHPO uitgewerkt in vier pijlers: gebouw, samenwerking, fysieke leefomgeving en ondersteuning. Hierbij sluiten wij aan bij de pijler een Leven Lang ontwikkelen van de Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA) welke in Programma 6 te lezen is. Wat gaan we daarvoor doen? Huisvestingsagenda DIHPO 2021-2036 In 2021 zijn de gebouwencheck, duurzaamheidsscan en een drietal haalbaarheidsonderzoeken uitgevoerd. Dit zorgt ervoor dat er in de oplegger DIHPO 2021-2036 een geconcretiseerde huisvestingsagenda voor de komende vier jaar is opgesteld en een doorkijk wordt gegeven naar de komende zestien jaren. In 2022 gaat hier uitvoering aan gegeven worden. Vooruitlopend op nieuwe wetgeving heeft gemeente Vijfheerenlanden renovatie in het Integraal Huisvesting Plan Onderwijs (IHPO) een plek gegeven. De oplegger van het DIHPO is ook in samenwerking met de schoolbesturen en kinderopvang opgesteld.

De oplegger van het DIHPO geeft naast de huisvestingsagenda en het voorlopige financiële kader ook een planningsoverzicht bij renovatie of vervangende nieuwbouw voor het uitvoeren van haalbaarheidsonderzoeken, inzet en kosten voor tijdelijke huisvesting, verduurzamen (groen/ blauwe) schoolpleinen, veilige verkeersroutes en inschattingen voor grondkosten bij vervangende nieuwbouwprojecten. Bij het opstellen van het financiële kader van de oplegger van het DIHPO is de prijsstijging door de recente effecten van de corona pandemie nog niet meegenomen. Dit doordat nu nog niet is in te schatten wat de globale landelijke stijging zal zijn door het tekort aan grondstoffen en personeel. Voor het jaar 2022 betekent dit concreet dat wij ons bezig houden met: - Oplevering nieuwbouw de Brink in Hoef en Haag - Project nieuwbouw Eben Haëzer school in Leerbroek;

21

-

Oplevering Project uitbreiding Brede School Het Liesveld in Ameide; Project Brede School Broekgraaf in Leerdam; Project uitbreiding Noachschool in Schoonrewoerd; Verhuizen Mr Vosschool Hagestein naar BS Kijk (THV2) in Hagestein; Project vervangende nieuwbouw in Hagestein; Aanvullende opgaven uit de Oplegger DIHPO 2021-2036 na vaststelling in de gemeenteraad, welke vanaf 2022 tot uitvoer gebracht gaan worden.

Bij het realiseren van duurzame onderwijshuisvesting ligt nog een landelijke uitdaging. De gemeente streeft bij onderwijshuisvesting naar EnergieNeutraalGebouw (ENG). ENG wordt binnen een paar jaar een wettelijk vereiste. Gemeenten ontvangen niet de financiële middelen vanuit het rijk om deze duurzame onderwijshuisvesting kostendekkend te realiseren. Onze gemeente is hierin geen uitzondering, waardoor de gemeente de komende jaren een oplopend financieel nadeel ondervindt in het uitvoeren van deze wettelijke zorgtaak. Verordeningen voorzieningen huisvesting onderwijs Vijfheerenlanden 2022 In 2022 heeft gemeente Vijfheerenlanden een nieuwe verordening voorzieningen huisvesting onderwijs 2022 gemeente Vijfheerenlanden en een verordening Financiële Materiële Gelijkstelling (FINGEL) welke in de 2e helft van 2021 in de gemeenteraad wordt ingebracht. Deze verordening is aangepast aan de laatst gepubliceerde modelverordening voorzieningen huisvesting onderwijs van de VNG. Naast de verordening worden de beleidsregels toegankelijkheid schoolgebouwen in de gemeenteraad ingebracht. De gemeente heeft al een vastgestelde beleidsregel duurzaamheid schoolgebouwen. Onderwijsbeleid 1.Onderwijs als fundament In Vijfheerenlanden willen we het onderwijs duurzaam vormgeven en insteken op de pijlers samenwerking, passende leefomgeving en ondersteuning.

Daarvoor werken we samen met het onderwijs, kinderopvang en andere relevante partners op een aantal speerpunten: - Op basis van de aanbevelingen en conclusies van de evaluatie passend onderwijs zetten we ons lokaal en regionaal in voor meer inclusief onderwijs: bijvoorbeeld door middel van het doorontwikkelen van arrangementen op het snijvlak van onderwijs en zorg en het snijvlak onderwijs en arbeidsmarkt, zoals onderwijszorgarrangementen (OZA’s), peuterplus en BSO+, het voorkomen van thuiszitters en het stimuleren van het behalen van een startkwalificatie; - Onderwijsachterstandenbeleid (OAB): inzetten op kansengelijkheid en samen met alle betrokken partners het bereik en de effectiviteit van programma’s maximaliseren; - Ouderbetrokkenheid: meer aandacht voor ouderbetrokkenheid bij de (taal)ontwikkeling van kinderen; - Doorgaande leerlijnen: alle overgangsmomenten zo soepel mogelijk laten plaatsvinden; - Preventie: door samenwerken en “elkaar kennen” worden lijnen kort en worden eventuele problematiek bij kinderen snel gesignaleerd en aangepakt. Hiermee wordt mede uitvoering gegeven aan vroeg signalering. Deze speerpunten kunnen we met behoud van de huidige onderwijsbegroting blijven ondersteunen. 2. Een leven lang ontwikkelen Vanuit onderwijs werken we intensief mee aan de programmalijn “Een leven lang ontwikkelen”. Deze lijn staat onder programma 6 verder uitgewerkt.