TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22h Bedrijventerrein Smakterheide Noord vastgesteld 1 Bijlagen bij de Motivering Bijlage 16 Vooronderzoek conflictperiode ontplofbare oorlogsresten

77 Het duurde vier uur voordat de eerste tanks aan de overkant van de beek stonden. Toen de tanks aan de overkant stonden werd de aanval voortgezet. De 185th Brigade veroverde aan het einde van de dag het gehucht Brabander. Ook op andere plaatsen werd de Loobeek overgestoken. [RAP_441016A] Eén bataljon slaagde erin Venray tot op 1 kilometer te naderen. De aanval op Venray werd de dag daarop vanuit drie kanten ingezet.78 [Historische context] Enkele Churchilltanks die met de Norfolks meereden op de hoofdweg bleven in de omgeving van de Loobeek in de modder steken, waardoor ze niet op konden rukken. Deze tanks werden vervolgens beschoten door enkele strategisch opgestelde Duitse 8,8 cm kanonnen. De tanks legden een rookgordijn aan en trokken zich terug. 79 [Locatie onbekend; Een deel van de Loobeek liep langs het onderzoeksgebied]

71

Giesbers en Dinnissen, Operatie Aintree, 48. Didden en Swarts, Brabant bevrijd, 157. 73 TNA UK AIR 37/715; 27/1489. 74 Didden en Swarts, Brabant bevrijd, 158. 75 Giesbers en Dinnissen, Operatie Aintree, 53. 76 Giesbers en Dinnissen, Operatie Aintree, 55-56. 77 Giesbers en Dinnissen, Operatie Aintree, 56. 78 Klep en Schoenmaker, Oorlog op de flank, 207. 79 Giesbers en Dinnissen, Operatie Aintree, 56; Didden en Swarts, Brabant bevrijd, 158. 72

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

44

Om 04.30 uur begon het Warwicks bataljon aan de oversteek over de Loobeek. Er was een bruggenlegtank ingeschakeld, die door de drassige ondergrond van de dijk af gleed en op zijn kant terecht kwam. De Duitse militairen merkten al snel op dat de Britse troepen de beek probeerden over te steken en openden het vuur op de oversteekplaats. Uiteindelijk lukte het een brug over de Loobeek aan te leggen en werd om 12.00 uur het buurtschap Brabander bereikt. Op de linkerflank van de Warwicks vocht het bataljon Norfolk. In eerste instantie had dit bataljon meer geluk, tijdens de oversteek werden zij niet beschoten. Toen de troepen aan de overkant waren, kwamen zij alsnog onder zwaar Duits vuur te liggen. Doordat tanks vastliepen in de modder was hiervan geen ondersteuning mogelijk. Tegen het middaguur lukte het meer eenheden de beek over te steken. Aan de overzijde van de beek was een mijnenveld gelegd. Tegen 07.00 uur werd er zowel door de Duitse als door de Britse troepen op elkaar geschoten. Gedurende drie-en-een-half-uur werden door honderd kanonnen granaten tegelijk afgevuurd op de strook tussen de Overloonseweg en de Maasheseweg. Volgens een Britse officier werden er in die uren 15.000 granaten op Venray afgeschoten. 80 [Historische context] De militairen van de B-compagnie van het Norfolk bataljon lagen in het vrije veld aan de overzijde van de Loobeek.

De posities van de Britse militairen werden beschoten. [Buiten onderzoeksgebied; Een deel van de Loobeek liep langs het onderzoeksgebied] Om 07.00 uur begon de Britse inleidende artilleriebeschieting. Om 07.10 uur rukten de Britse troepen na een teken te hebben gekregen op naar enkele boerderijen die het doel waren. Tussen de gebouwen renden Duitse militairen en werd een Duitse tank gezien. Twintig Duitse soldaten werden gevangengenomen.81 [Historische context]

80 81

Levels en Munnicks, Waar blijven de bevrijders!, 198. Levels en Munnicks, Waar blijven de bevrijders!, 198.

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

45

Afbeelding 7: Een 5,5-inch kanon van het 77th (Duke of Lancashire's Own Yeomanry) Medium Regiment, Royal Artillery werd in positie gebracht om te schieten ter ondersteuning van de oprukkende 3rd Division naar Venray, 16 oktober 1944. Bron: IWM (B 11036)

16/17 oktober 1944 In de nacht van 16 op 17 oktober 1944 slaagden de Britse troepen van de 253 Field Company op de weg Overloon-Venray een brug te bouwen. De in de modder vastgereden tanks werden die nacht door bergingstroepen verwijderd. Rondom de Molenbeek werden ook mijnen verwijderd. Er lagen hier Riegelminen.82 [Historische context] 17 oktober 1944 Na dagenlange verwoede strijd met zware verliezen aan beide kanten, bereikten de Britse soldaten op 17 oktober 1944 Venray. Daarna kwam het Britse offensief tot stilstand. 83 [Historische context] De W-compagnie van de 185th Infantry Brigade bereikte onder zwaar vuur de rand van het buurtschap Brabander. De verliezen waren echter zwaar.84 [Historische context]

82

Levels en Munnicks, Waar blijven de bevrijders!, 206. Bollen en Vroemen, Canadezen in actie, 57. 84 Levels en Munnicks, Waar blijven de bevrijders!, 207. 83

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

46

De Britse troepen van de 3rd Division slaagden er op 17 oktober 1944 nog niet in Venray op de fel vechtende Fallschirmjäger te veroveren. Het plan was om de Duitse troepen de dag daarop vanuit de rug aan te vallen, dit plan werd echter niet uitgevoerd omdat de Duitse troepen zich in de nacht van 17 op 18 oktober 1944 terugtrokken achter de lijn Overbroek-Leunen-Oostrum (achter de spoorlijn). Venray kon daarmee ingenomen worden door de Britse troepen. Alleen aan de oostzijde van Venray, in de omgeving van de nieuwe verdedigingslinie, boden de Duitse troepen nog weerstand.85 [Historische context] Vier Britse Hawker Typhoon jachtbommenwerpers van 174 Squadron van 121 Wing vuurden 32 raketten op een bos op positie qE.789284 af. Er werd rode rook gezien. Alle raketten kwamen in het doelgebied terecht.86 [Circa 1.3 km buiten onderzoeksgebied]

Afbeelding 8: Militairen van het 2nd East Yorkshire Regiment rukken Venray binnen. Bron: https://beeldbank.nimh.nl/ (078456).

18 oktober 1944 Op 18 oktober 1944 werd Venray bevrijd door de troepen van de Britse 3rd Infantery Division87 [Historische context] Na zware gevechten bereikten de Britse troepen het noordelijke gedeelte van Venray en werd het centrum op 18 oktober 1944 bevrijd. Het duurde nog tot eind november 1944 voordat de gehele gemeente bevrijd was.88 [Historische context] De Britse troepen vuurden tijdens de strijd om Overloon en Venray op één dag maar liefst 90.000 granaten op beide dorpen af.89 [Historische context] Twaalf Britse Hawker Typhoon jachtbommenwerpers van 184 Squadron van 121 Wing voerden aanvallen uit op de lijn qE.9018-qE.8030. Vele aken in de rivier ten noorden van Venlo werden 85

Klep en Schoenmaker, Oorlog op de flank, 207. TNA UK AIR 37/715. 87 NIMH, toeg. nr. 420, inv. nr. 21 & 45. 88 GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 1949 89 Klep en Schoenmaker, Oorlog op de flank, 338. 86

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

47

aangevallen met 93 raketten. Er werden geen troepenverplaatsingen waargenomen op wegen.90 [Circa 1.3 km buiten onderzoeksgebied] Vier Britse Hawker Typhoon jachtbommenwerpers van 181 Squadron van 124 Wing vuurden 32 raketten af op mortieren op positie qE.803301 af. Alle raketten kwamen in het doelgebied neer.91 [Circa 1.5 km buiten onderzoeksgebied] Vier Britse Hawker Typhoon jachtbommenwerpers van 175 Squadron van 121 Wing vielen infanterie en mortieren op positie qE801285 aan. Het doelwit werd gevonden en er werden ongeveer acht tot tien mortierposities gezien en troepen in mangaten. Er werden 24 raketten en granaten afgevuurd.92 [Circa 3 km buiten onderzoeksgebied] Acht Britse Hawker Typhoon jachtbommenwerpers van 174 Squadron van 121 Wing werden naar de versterkingen op positie qE.800283 geleid. Er werden 61 raketten en een onbekend aantal granaten afgevuurd op rode rook in het oosten. 93 [Circa 3 km buiten onderzoeksgebied]

Afbeelding 9: Norfolks van de 3rd British Infantry Division komen Venray binnen langs Overloonseweg. Bron: https://beeldbankwo2.nl/ (140682).

23 oktober 1944 Op de Smakterweg in Venray vielen verschillende slachtoffers door granaatvuur. 94 [Circa 500 meter buiten onderzoeksgebied] 25 oktober 1944 Venray-dorp en een aantal kerkdorpen in de omgeving werden geëvacueerd in verband met aanhoudende Duitse beschietingen.95 [Historische context] 90

TNA UK AIR 37/715. TNA UK AIR 37/715. 92 TNA UK AIR 37/715. 93 TNA UK AIR 37/715. 94 Didden en Swarts, Brabant bevrijd, 338. 95 GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 1949. 91

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

48

14 november 1944 Op 14 november 1944 trokken geallieerde troepen met drie divisies vanuit Wessem naar Nederweert terwijl tegelijkertijd een aanval vanuit Venray plaatsvond.96 [Historische context] 24 november 1944 Tot 24 november 1944 bleef de kom van Venray binnen het bereik van Duits granaatvuur liggen.97 [Historische context] 17/18 december 1944 In de nacht van 17 op 18 december 1944 stortte een Duitse Junker Ju 88 jachtbommenwerper van 3. Nacht Jagd Geschwader 10 in de Geysterse bossen in de gemeente Venray neer. De exacte locatie en oorzaak van de crash zijn onbekend. 98 [Locatie onbekend] 25 december 1944 Op 25 december 1944 stortte een Duitse Junker Ju 87 bommenwerper in de gemeente Venray neer. De exacte locatie en oorzaak van de crash zijn onbekend. 99 [Locatie onbekend] 1 januari 1945 Op 1 januari 1945 stortte een Duitse Messerschmitt Bf 109 jachtvliegtuig van Stab IV/Jagd Geschwader 27 in Smakt ten noordoosten van Venray neer. Het toestel was neergeschoten door luchtafweergeschut. 100 Het jachtvliegtuig kwam op het Smakterveld neer. 101 [RAP_450101A] 1 januari 1945 Op onbekend tijdstip werd een Duitse Messerschmitt Bf 109 van Stab IV/JG 27 neergeschoten door licht afwerpgeschut. Het toestel was om 08.15 uur opgestegen van Achmer Duitsland en had Melsbroek België als doel.

Het toestel stortte neer in of rondom Smakt, ten noordoosten van Venray.102 [Buiten onderzoeksgebied] 7/8 januari 1945 In de nacht van 7 op 8 januari 1945 stortte een Britse Havilland Mosquito jachtbommenwerper van 162 Squadron in Venray neer. Het toestel had technische problemen. 103 Het toestel kwam bij de Bakelsedijk in Ysselsteyn neer. 104 [Circa 8 km buiten onderzoeksgebied] 11 maart 1945 Een Duits Messerschmitt Bf 109 jachtvliegtuig van 6./Jagd Geschwader 27 stortte neer bij Venray. De exacte locatie is onbekend. 105 [Locatie onbekend] Oorlogsschade onbekende datum Meerdere panden aan de Overloonseweg raakten beschadigd tijdens de oorlog. Van de volgende adressen is niet bekend wat de datum, aard en oorzaak van de schade was:106 (Oud) Adres Overloonseweg 1, 3, 5, 7, 8, 9, 10, 13f, 14-18,

(Nieuw) Adres Overloonseweg 1, 3, 5, 7, 8, 9, 10, 13f, 14-18,

Datum schade Onbekend

Aard en oorzaak schade Onbekend

Bijzonderheden Aan de Overloonsweg 27a stond een boederij waarvan alles weg is.

96

Bollen & Vroemen, Canadezen in actie, 57. RHCL, toeg. nr. 04.05., inv. nr. 98 SGLO, T4821 (08-10-2024); Zwanenburg, En nooit was het stil, 481. 99 SGLO, T4853(08-10-2024); Zwanenburg, En nooit was het stil, 486. 100 SGLO, T5061 (08-10-2024). 101 Wildekamp, Vliegtuigcrashes en noodlandingen 1940-1945, 70. 102 SGLO T5061 (08-10-2024) 103 SGLO, T5089 (08-10-2024). 104 Wildekamp, Vliegtuigcrashes en noodlandingen 1940-1945,22. 105 Zwanenburg, En nooit was het stil, 580. 106 GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 6140; GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 6137; GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 6722; RHCL, toeg. nr. 04.07B, inv. nr. 6; GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 6723.; GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 6722.; Giesbers en Dinnissen, De slag bij Overloon en de bevrijding van Venray, 49. 97

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

49

(Oud) Adres 20-22, 23, 2533, 37-39, 4147, 49, 51 en 99.= Overloonseweg 31 Spurkt B24 Spurkt B25 Weg VenrayOverloon Spurkt B20 De brug over de Loobeek

(Nieuw) Adres 20-22, 23, 2533, 37-39, 4147, 49, 51 en 99.= Overloonseweg 31 Spurkt 2 Spurkt 1 Overloonseweg

Datum schade

Aard en oorzaak schade

Bijzonderheden [RAP_480303B]

Onbekend

Oorlogsgeweldschade

Onbekend Onbekend Onbekend

Onbekend Onbekend Onbekend

Spurkt 8

Onbekend Onbekend

Oorlogsschade De brug over de Loobeek, in de weg OverloonVenray, was op onbekende datum door Duitse militairen opgeblazen.

Een schade van f. 64,77.[RAP_480303B] [RAP_480303B] [RAP_480303B] Schade van f. 56.000.,[RAP_480303B] [RAP_480303B] [RAP_002]

Onbekende datum munitievondsten en mijnenvelden In het archief van de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst werden meerdere mijnen gemeld in Venray en Overloon.107 [Locatie onbekend] De boerderij van P. Baeten, aan Spurkt 8 (oud: B20), raakte gedurende de oorlog beschadigd. De oorzaak van de schade is onbekend. (Zie schadetabel) Op dit perceel lagen ook ‘raketbommen’. 108 [RAP_480303B] 3.7

Naoorlogse periode – heden Direct na de Tweede Wereldoorlog werd aangevangen met het opruimen van OO. In eerste instantie werd door het Militair Gezag (MG) aan de (plaatsvervangende) burgemeesters van de gemeenten gevraagd om een opgave te doen van mogelijk aanwezige landmijnen en munitie. De ruimingen van landmijnen en overige munitie werden in de eerste jaren uitgevoerd door diverse onderdelen waaronder de Mijn- en Munitieopruimingsdienst (MMOD). Vanaf 1948 was de Hulpverleningsdienst (HVD) van het toenmalige Ministerie van Binnenlandse Zaken verantwoordelijk voor het ruimen van OO op het land. Tot 1972 heeft de HVD ruimingen uitgevoerd. Het ruimen van OO in Nederland is vanaf die datum weer een verantwoording van het Ministerie van Defensie (EODD). Na de bevrijding De burgemeester van Venray verklaarde dat na de bevrijding er in de gemeente Venray een groot aantal mijnen (25.000-30.000) en een grote hoeveelheid munitie aanwezig was. Deze aanwezigheid vormde een groot gevaar voor de inwoners. Gemiddeld was er dagelijks sprake van een inwoner die zwaargewond raakte of overleed.

Het was de gemeente gelukt om binnen drie maanden 10.000 mijnen te (laten) ruimen.109 [Locatie onbekend] 25 juni-17 juli 1945 In Spurkt in de gemeente Venray werden negentien Riegelmijnen en 50 Schoenmijnen Sic geruimd.110 [Locatie onbekend] 12 september 1945 De gemeente Venray maakte op 12 september 1945 een overzicht van het aantal verwoeste en beschadigde percelen in de gemeente. Zie onderstaande afbeelding voor het overzicht.111

107

SSA, 53. GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 6723.; GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 5118. 109 GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 5118. 110 RHCL, toeg. nr. 07.09, inv. nr. 314. 111 GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 6139. 108

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

50

Afbeelding 10: Overzicht beschadigde percelen in de gehele gemeente Venray.

4 april 1946 Om 12.35 uur kwam bij de brandweer van Venray een melding van brand aan de Spurkterweg in de gemeente Venray binnen. Ter plaatse aangekomen bleek dat er tijdens het springen van munitie (bijeengebrachte bommen) brand was ontstaan. De exacte locatie van de vernietigingslocatie is onbekend.112 [Locatie onbekend] 20 mei 1946 Mededeling van de burgemeester van Venray dat aan de Maasheescheweg (zogenaamde Boschhuizerbergen) [Circa 850 meter buiten onderzoeksgebied] een mijnenveld lag. Tevens was een kist met mijnen in de grond begraven bij Custers in Boschhuizen. 113 [Circa 800 meter buiten onderzoeksgebied] 24 juni 1946 De burgemeester meldde dat er landschapsherstel nodig was in de gemeente Venray. Aan de Spurkt was nieuwe laanbeplanting nodig door oorlogsgeweld, vernielingen en roof. 114 [Historische context] 25 juli 1946 Mededeling van de burgemeester van Venray dat in zijn gemeente geen munitieopslagplaatsen meer waren.115 [Historische context] 29 augustus 1946 Op 19 augustus 1946 werd een overzicht opgesteld waarin de schade in de gemeente Venray werd geïnventariseerd. Tijdens de oorlog werd er fl. 800.000,- schade gemaakt aan zand- en grindwegen. Er werd fl. 420.000,- schade gemaakt aan asfaltwegen. Er was tenslotte ook fl.

230.000,- schade aan bruggen.116 [Historische context] 13 maart 1948 Mededeling van de burgemeester van Venray dat in de beek aan de Overloonseweg zes mortiergranaten en één handgranaat werden gevonden. De exacte locatie van de vondsten is onbekend.117 [Locatie onbekend] Onbekende datum Achter het hof en op het land van weduwe Geurts, aan Spurkt 11 (oud: B18a), werden twee granaten, handgranaten en munitie gevonden. W. van Dijck die ook aan de Spurkt woonde bracht een granaat naar weduwe Geurts. Deze lag vlak langs de weg. Volgens de gemeentelijke

112

GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 5140. RHCL, toeg. nr. 06.22, inv. nr. 63. 114 GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 6413. 115 GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 5118. 116 GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 6139 117 GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 5118. 113

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

51

administratie was er één granaat aanwezig op dit adres. Bij ‘Dijkmans’ aan de Spurkt waren drie granaten aanwezig.118 [RAP_003] Op een lijst van mijnenvelden werd de Smakt ook genoemd. Het ging om het dennenbos tegenover café Martens-Michiels ‘de Barrier’. Een andere locatie was rechts van spoorlijn Venray-Vlierlingsbeek en links van de weg Venray-Maashees. 119 [Circa 1.3 km buiten onderzoeksgebied] Bij Th. Van Dijk aan de Overloonseweg 49 waren nog mijnen aanwezig. 120 [Circa 1.8 km buiten onderzoeksgebied] Op bouwland van W. Swinkels, aan de Overloonseweg 95 (Oud: A2), aan de beek en achter perceel B27a, lagen nog verschillende soorten mijnen. Het land werd afgezet met lint. 121 [Circa 400 meter buiten onderzoeksgebied] Op bouwland aan de Maasheescheweg, eigendom van weduwe M. Cuppen, wonende aan Smakt B4 (oud) in de gemeente Venray, lagen mijnen. Deze lagen waarschijnlijk in de bossen op de Smakt.122 [Circa 800 meter buiten onderzoeksgebied] Op bouwland voor het huis van C. Swinkels aan Zwarte Klef B23, lagen mijnen.123 [Locatie onbekend] In de tuin van Rongen aan de Zwarte Klef A9 lagen rondom een huis twee projectielen. Het ging om een pantservuist en ‘wat munitie’. Volgens de gemeentelijke administratie waren er 28 granaten aanwezig op dit adres. Het is onduidelijk of deze geruimd zijn.

124 [Locatie onbekend; de Zwarte Klef lag ten zuidwesten van het onderzoeksgebied] Langs de beek aan de Overloonseweg bij de Nieuwe Molen lagen nog mijnen. 125 [Locatie onbekend] Bij Kersten, aan de Loobeek in Smakt bevonden zich nog mijnen. De exacte locatie is onbekend.126 [Locatie onbekend] 3.8

Inventarisatiekaart archief- en literatuurgegevens Alle relevante gegevens met een geografisch component uit de geraadpleegde archief- en literatuurgegevens, zoals deze hierboven beschreven staan, zijn ingetekend op een inventarisatiekaart in GIS. In de onderstaande afbeelding is de inventarisatiekaart voor het onderzoeksgebied weergegeven. Op de A1 kaart (losbladig, bijlage 5) zijn ook de corresponderende unieke nummers weergegeven.

118

GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 5118. GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 5118. 120 GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 5118. 121 GAV, toeg nr. 005. Inv. nr. 5118. 122 GAV, toeg nr. 005. Inv. nr. 5118. 123 GAV, toeg nr. 005. Inv. nr. 5118. 124 GAV, toeg nr. 005. Inv. nr. 5118. 125 GAV, toeg nr. 005. Inv. nr. 5118. 126 GAV, toeg nr. 005. Inv. nr. 5118. 119

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

52

Afbeelding 11: Inventarisatiekaart archief- en literatuurgegevens van onderzoeksgebied Greenport Venlo Smakterheide, te Venray.

3.9

Mijnenvelden In het mijnenveldarchief van de EODD zijn indicaties aangetroffen dat er in het onderzoeksgebied mijnenvelden hebben gelegen. In onderstaande tabel zijn de voor het onderzoeksgebied relevante mijnenvelden uit het mijnenveldarchief van de EODD weergegeven. Het gaat om één mijnenveld binnen het onderzoeksgebied (23G) en één erbuiten (134A). Mijnenveldnummer

Soort

19SW/E/23G 19SW/E/134A

Onbekend 167 MK V Spider Cover

Aantal gelegd Onbekend Onbekend

Aantal geruimd 0 167

Datum geruimd 18/10/1945 24/06/1945

Missend

Verklaring

Onbekend Onbekend

Geen Geen

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

53

Afbeelding 12: Inventarisatiekaart mijnenvelden van onderzoeksgebied Greenport Venlo Smakterheide, Venray.

3.10 MORA's/UO's In het archief van de EODD zijn relevante MORA’s aangetroffen. Het gaat om verschillende aangetroffen OO, voornamelijk geschutgranaten van diverse kalibers en nationaliteiten en (delen van) raketten van 15 cm aan de Overloonsweg en de Spurkt. De Spurkt loopt door het onderzoeksgebied, de Overloonseweg loopt ten westen van het onderzoeksgebied. In onderstaande tabel zijn de relevante MORA's/UO's weergegeven. MORA/UOnummer

Ligplaats

19710769

Spurkt 1 100m voorbij Spurkt 5 Woning aan de Overloonseweg Zandpad, zijweg van Overloonseweg bij perceel 99, via RP Zandpad, zijvweg van Overloonseweg, via RP

19730463 19730904

19731579

19731581 19732878

19752636

Overloonseweg Overloonseweg nabij beekje in akker langs Overloonseweg

19760896

Overloonseweg

19751627

Datum

OO

19-041971 15-031973 26-041973

1x Raketmotor 1x Rookgranaat van 25 pdr (leeg) 3x Antitankbrisantgranaat PIAT

16-071973

16-071973 07-121973 27-061975 14-101975 07-041976

Verschijningsvorm Onbekend

Bijzonderheden

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Geen

1x Antitankbrisantgranaatraket Panzerschreck

1x Granaat 1x Granaat van 8 cm, mortier 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Brisantgranaatraket van 15 cm 1x Brisantgranaat van 3.7 inch, met ontsteker

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

54

MORA/UOnummer

Ligplaats

19760897 19760957

Spurkt Overloonseweg 26

19761199

Spurkt 5

19761311

Overloonseweg

19761577

Spurkt 4

19762303

Spurkt 4

19762848

Overloonseweg

19763237

Spurkt

19763777

Spurkt

19764063

Overloonseweg

19770209

Overloonseweg

19771242

Overloonseweg

19791267

Overloonseweg

19791733

Spurkt

19792902

Overloonseweg

19793175

Overloonseweg

19793193

Overloonseweg

19800704 19810871

Nijverheidsstraat Overloonseweg Venray

19813101

Energieweg

19820684 19830417

Metaalweg Metaalweg, firma Knoef

19840374

Energieweg

19840779

Spurkt

19860874

Spurkt

19861639

Ambachtstraat

19871158

Ambachtstraat

19881305

Ambachtstraat 3

19881540

Overloonseweg

19883551

Overloonseweg

Datum

OO

07-041976 13-041976 30-041976 07-051976 26-051976 24-071976 01-091976 29-091976 08-111976 09-121976

1x Brisantgranaat van 3.7 inch, met ontsteker 1x Brisantgranaatraket van 15 cm

29-011977 25-041977 15-051979 26-061979 10-101979 01-111979 05-111979 03-151980 08-041981 06-101981 19-031982 24-021983 20-021984 24-031984 12-041986 27-051986 04-051987 03-051988 18-051988

08-121988

Verschijningsvorm Onbekend

Bijzonderheden

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Geen

2x Rookgranaat van 25 pdr 1x Scherfhandgranaat Mk II 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Brisantgranaat van 25 pdr, met schokbuis 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Brisantgranaat van 3.7 inch, met tijdbuis), 1x Rookgranaat van 2 inch mortier 1x Ontsteker, 1x Staartstuk 1x Scherfandgranaat No. 36M Mk I 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Scherfandgranaat No. 36M Mk I 1x Raketmotor van 15 cm 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Granaat (2cm) 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Brisantgranaat van 3.7 inch, met tijdschokbuis 1x Brisantgranaat van 25 pdr, met schokbuis 1x Brisantgranaat van 7,62 cm, met buis 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Restant van raketmotor van 15 cm 1x Brisantgranaat van 3.7 inch, met restant mechanische tijdbuis 1x Rookgranaat van 25 pdr 17x KKM (Divers), 2x Patroonmagazijn 1x Brisantgranaat van 25 pdr, met schokbuis No. 117 40x Granaat (2cm, diversen), 1x Brisantpantsergranaat (7.5cm, verschoten), 20x Diverse ontstekers, 5kg Munitierestanten

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

55

MORA/UOnummer

Ligplaats

Datum

OO

19893554

Spurkt 12

02-111989

1x Brisantgranaat (3.7 inch, met mechanische tijdbuis) 1x Brisantgranaat (5.5 inch, met tijdschokbuis no. 222), 1x Raketgranaat (25 ponder) 1x brisantpantsergranaat van 2 cm 1x Brisantgranaat (25 pdr, met schokbuis no.119, niet verschoten)

19900504

Energieweg bouwland

19901555

Spurkt

08-031990 08-061990

Spurkt 5B Spurkt in polder

26-091990 16-061992

19902605 19921374

de

19922155

Overloonseweg

19922158

Ambachtstraat

28-091992 29-091992

Spurkt

09-101992

19922254

22-101992 24-111992

19922391

Spurkt

19922612

Spurkt

19930147

Overloonseweg t.o.v. km paal 68.6

27-011993

Spurkt 8

18-031993

Metaalweg 5

09-111993

19930502

19932452

19932677

Metaalweg (Firma Maarssen)

19940364

Ambachtstraat

19942035

Energieweg 6

19942627

Spurkt, De Smaht

19942744

19950997 19951281

Parallelweg de Spurkt, Smakt

Overloonseweg (?), Venray Energieweg, Venray

21-121993 05-031994 29-091994 06-121994

24-121994

09-051995 13-061995

19952267

Overloonseweg

19960472

Energieweg

17-101995 11-121995

19960598

Overloonseweg 24

21-031996

1x Rookgranaat (25 pdr) 1x Brisantgranaat (2 inch mortier, met schokbuis, niet verschoten) 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Brisantgranaat (3.7 inch, met restant mechanische tijdbuis, verschoten) 1x Rookgranaat (25 pdr, met tijdschokbuis no.221, verschoten) 1x Rookgranaat van 25 ponder 1x Brisantgranaat (3 inch mortier, GB, met restant schokbuis, nr 152/162, verschoten) 1x Brisantpantsergranaat (7,5 cm met Bd. Z. F. 7,5 cm) 1x Brisantgranaat (3 inch mortier, met schokbuis no. 152/162) 2x Pantsergranaat (76mm c.q. 3-inch), 1x Staartstuk (Springrookgranaat, 3inch mortier), 1x Staartstuk (3inch mortier) 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Brisantgranaat (8cm, mortier, verschoten) 1x Brisantgranaat van 15 cm met schokbuis A.Z. 1 1x Brisantgranaat (restant, 15cm, zonder ontsteker), 1x Brisantgranaat (8.8cm met restant ontsteker) 1x Raketlading (60 lbs, verschoten, S.A.P met SB 865), 1x Rookgranaat (25 pdr, met restant ontsteker, verschoten) 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Rookgranaat (restant, 2inch mortier), 1x Scherfhandgranaat No. 36M Mk I. 1x Brisantgranaat (7,62cm, met ontsteker, verschoten) 1x Rookgranaat (25 pdr, verschoten), 2x Raketmotor (Stukken, 3inch)

Verschijningsvorm Onbekend

Bijzonderheden

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Niet verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Niet verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Geen

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

56

MORA/UOnummer

Ligplaats

19960862

Spurkt 5

19961465

Langs Spurkt

19961799

De Spurkt

19961841

Energieweg

19962255

Energieweg

19971088

Energieweg

19980246

Aan de Spurkt

19980739

Energieweg

19981118

19990143

Spurkt 8

Metaalweg

Datum 06-041996 27-041996 12-071996 28-81996 04-091996 25-101996 13-051997 16-021998

17-041998

27-051998

Spurkterweg

26-011999

Spurkterhof

12-031999

Spurkt 5a

28-041999

19991717

Macroweg

08-071999

19991813

Spurkterweg thv Macrostraat

19991889

Ambachtstraat

19990335

19990727

19991252

19991909

19992002 19992027

19992039

19992241

20-091999 30-091999

Marcoweg /Overloonseweg

11-101999

Energieweg Ambachtstraat (bouwter.)

13-101999 25-101999

Spurkt

28-101999

Spurkt

29-101999

19992285

Spurkt

20000212

Metaalweg

08-121999 16-121999

OO

1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Brisantgranaat (10,5cm, met A.Z. 1, verschoten) 1x Brisantgranaat (8cm, mortier, verschoten)

Verschijningsvorm Onbekend

Bijzonderheden

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Geen

1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Rookgranaat van 25 pdr 1x Rookgranaat (25 pdr met restant ontsteker, verschoten, leeg), 120x KKM, 1x Oefen antipersoneelsmijn (no. 24 C1) 2x Brisantgranaat (37mm, verschoten en niet verschoten), 2x Schokbuis (restant), 2x Staartstuk (3inch mortier, 8cm mortier) 1x Brisantgranaat (3.7 inch met restant ontsteker, verschoten), 1x Rookgranaat (25 pdr, verschoten) 1x Brisantgranaat (5,5 inch, met schokbuis no. 117, verschoten) 1x Rookgranaat (25 pdr, met restant tijdschokbuis, No. 221, verschoten) 1x Rookgranaat (105mm, met restant tijdschokbuis m521, verschoten) 1x Rookgranaat (25 pdr, met restant tijdschokbuis no. 221, leeg) 1x Brisantgranaat (8cm, mortier, zonder ontsteker) 1x Rookgranaat (25 pdr, met restant tijdschokbuis no. 221, verschoten), 1x Staartstuk (3inch mortier) 1x Rookgranaat (25 pdr, met restant tijdschokbuis no 221, verschoten) 1x Rookgranaat (25 pdr, met tijdbuis, leeg) 1x Rookgranaat (25 pdr, met restant tijdbuis, verschoten, Brits) 1x Brisantgranaat (7.5cm, met kleine Anschlagzunder 23, verschoten) 1x Brisantgranaat (25 pdr, met schokbuis no.117, MK III, verschoten) 1x Schroot, 1x Staartstuk (3 inch mortier)

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

57

MORA/UOnummer

Ligplaats

Datum

20000722

Spurkterweg, industrie terrein

10-022000

nr1/

20001238

Loobeek spurkt

18-042000

20001321

Overloonseweg, hoek buitenweg

23-062000

Macroweg

07-072000

20020303

20020595

Overloonseweg 22A

20020763

Overloonseweg.

20021015

20021029

Spurkt, Venray Lawendelheide 15, (Overloonseweg), Venray

20021624

Spurkt

20030447

Spurkt 0 Spurkterweg thv lantaarnpaalnr 6493

20031776

20041748

Ambachtstraat

20041815

Ambachtsstr, thv 50

20050934

Spurkterweg

16-032002 24-42002 17-052002

26-062002 30-062002 08-102002 21-032003 28-102003

24-112004 10-122004

20060175

Spurkterweg

20061266 20080064

Macroweg 3 Overloonseweg 26 te Venray

28-062005 13-022006 17-082006

20081611

Ambachtstraat, Venray

10-012008

OO

2x Rookgranaat (25 pdr, met tijdschokbuis, verschoten) 1x Brisantgranaat (25 pdr, met schokbuis no. 119, verschoten) 1x Brisantgranaat (8cm, mortier, met schokbuis, niet verschoten) 1x Rookgranaat (25 pdr, verschoten, met restanten tijdschokbuis, no.221) 1x Rookgranaat (25 pdr, met tijdschokbuis 221, verschoten), 1x Brisantgranaat (25 pdr, met schokbuis, No. 117, verschoten) 1x Handgranaat (Scherf, no. 36 MK1) 1x Rookgranaat (25 pdr, met tijdschokbuis, verschoten, leeg) 1x Brisantgranaat (8cm, mortier, met restant WGRZ, verschoten, Duits) 1x Brisantgranaat (10.5cm, met restant AZ23, verschoten) 1x ATBG Piat (Met restant schokbuis, UK) 1x Rookgranaat (25 pdr, met restant tijdschokbuis, no. 221) 1x Brisantgranaatmortier (met restant schokbuis 152/162) 1x Rookgranaat (25 pdr, leeg, verschoten, met restant tijdschokbuis no. 221) 1x Brisantgranaat (25 pdr, schokbuis 117, verschoten) 1x Brisantgranaat (3.7 inch, met restant ontsteker, Duits) 1x Brisantgranaat (8cm, mortier, verschoten) 20x KKM 1x Rookgranaat (25 pdr, met tijdschokbuis, no. 221, verschoten)

Verschijningsvorm Verschoten

Bijzonderheden

Verschoten

Geen

Niet verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Onbekend

Geen

Verschoten

Geen

Verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Verschoten

Geen

Onbekend

Geen

Verschoten

Geen

Geen

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

58

Afbeelding 13: Inventarisatiekaart MORA’s/UO’s van onderzoeksgebied Greenport Venlo Smakterheide, te Venray.

3.11 Luchtfoto-onderzoek 3.11.1 Keuze van de luchtfoto's Zoals beschreven staat in paragraaf 2.7 is de analyse van luchtfoto’s een essentieel onderdeel van het Vooronderzoek Conflictperiode OO. Voor elk onderzoek worden luchtfoto’s uit de collecties Wageningen UR (WAG), Kadaster (KAD) te Zwolle, Spoorwegmuseum te Utrecht, National Collection of Aerial Photography (NCAP) te Edinburgh, The National Archives (TNA UK) te Londen, de National Archives and Records Administration (NARA) en uit het Laurier Military History (LMH) Archive te Canada geraadpleegd en worden relevante luchtfoto’s (op basis van kwaliteit, schaal en beschikbaarheid van datum) besteld. De luchtfoto’s worden besteld op basis van de data van relevante oorlogshandelingen die zijn aangetroffen in de geraadpleegde literatuur en archieven (zie paragrafen 3.2 t/m 3.7). Hierbij is het uitgangspunt om een luchtfoto te bestellen die zo kort als mogelijk is genomen nadat de oorlogshandeling heeft plaatsgevonden, tot maximaal een half jaar nadien. Verstoringen in het landschap en/of aan bebouwing die zijn veroorzaakt door OO, zijn in veel gevallen na een half jaar niet meer zichtbaar. Dit geldt voornamelijk voor gebieden die intensief gebruikt worden, zoals stedelijk gebied, wegen, spoorlijnen en landbouwgronden.

De geraadpleegde luchtfoto’s uit de verschillende collecties worden vervolgens gegeorefereerd in GIS en geanalyseerd op sporen van oorlogshandelingen, zoals schade aan het landschap/gebouwen, kraters, (sporen van) neergekomen vliegtuigen, loopgraven, mangaten, bunkers, verdedigingswerken, geschut- of wapenopstellingen, tankgrachten en mijnenvelden. Het optimaliseren van de luchtfoto interpretatie wordt gedaan aan de hand van fotobestanden in TIFF in plaats van in JPG en het bestuderen van luchtfoto's in 3D, met de daarbij behorende 3D fotogrammetriesoftware en 3D apparatuur. De luchtfotodekking is te vinden in bijlage 4. 24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

59

In veel gevallen is er met name in de eerste jaren van de oorlog sprake van een leemte in de beschikbare informatie: van delen van het Nederlandse grondgebied is onvoldoende dekking of de kwaliteit 127 van de luchtfoto’s is matig tot slecht, waardoor eventuele indicaties van oorlogshandelingen niet of nauwelijks (meer) zichtbaar zijn. Deze leemte kan van invloed zijn op de uiteindelijke afbakening van de verdachte gebieden in het onderzoeksgebied. 3.11.2 Classificatie Voor het classificeren van objecten op luchtfoto's zijn door de historisch onderzoekers en de twee luchtfoto-analisten de zogenoemde betrouwbaarheidsniveaus toegepast. Nadat de eerste luchtfoto analyse heeft plaatsgevonden wordt een tweede analist ingeschakeld die de luchtfoto(‘s) opnieuw interpreteert. Dit gebeurt onafhankelijk van de eerste luchtfoto analist, wat inhoudt dat de ingetekende indicaties in eerste instantie niet worden weergegeven in GIS. Pas bij het intekenen van de indicaties wordt gecontroleerd of dit afwijkt van de eerdere interpretatie. Bij discrepanties tussen ingetekende indicaties wordt er overlegd door de eerste en tweede luchtfoto analist (dit kan middels aantekeningen in GIS of in persoon).

Wanneer de twee luchtfoto analisten het niet eens kunnen worden over een in te tekenen indicatie, en het raadplegen van een derde luchtfoto analist geen uitkomst biedt, dan krijgt deze indicatie de classificatie ‘mogelijk’ i.p.v. ‘waarschijnlijk’ of ‘bevestigd’. De classificatie ‘bevestigd’ wordt alleen gebruikt wanneer de indicatie is bevestigd door een tweede bron (de eerste luchtfoto interpretatie geldt niet als tweede bron). •

• •

Bevestigd: betrouwbaarheid grenst aan zekerheid. De waarneming kan worden bevestigd met een tweede bron (betrouwbaarheid 99%); Waarschijnlijk: de luchtfoto-analisten zijn overwegend zeker van de validiteit van de classificatie van het object (betrouwbaarheid 50% of hoger). Het object is op de kaart ingetekend en indien van toepassing, afgebakend. Mogelijk: de luchtfoto-analisten zijn overwegend onzeker van de validiteit van de classificatie van het object. Niet in alle gevallen kon op basis van de luchtfoto de oorzaak worden vastgesteld van een object in het landschap of in de bebouwing. Om een verklaring te kunnen geven voor het ontstaan van de verstoring is naar een oorzaak gezocht in de geraadpleegde literatuur en archieven. Indien er geen oorzaak kon worden vastgesteld, is het waargenomen object aangemerkt als 'mogelijk' (betrouwbaarheid lager dan 50%).

Voor het georefereren van luchtfoto's wordt gewerkt met ArcGIS. Er worden minimaal 10 punten (GCP’s, ground-controlepoints) gebruikt om de luchtfoto juist op de referentiekaart (Topo RD) te leggen. Om vervormingen op de luchtfoto’s te corrigeren wordt gebruik gemaakt de Second Order Polynomial transformatie-methode. Deze transformatie methode maakt het mogelijk om de luchtfoto waar nodig uit te rekken en te verbuigen. 3.11.3 Resultaten van de luchtfoto-analyse Voor het huidige onderzoek zijn de volgende luchtfoto’s geanalyseerd (zie tabel). In onderstaande paragrafen worden deze luchtfoto’s verder toegelicht. Collectie

Sortie

Fotonr.

Datum

Kwaliteit

Schaal

Luchtfotodekking

KAD

652

28B, 54B

1934

A/B

Onbekend

Geheel

Keuzeverantwoording Vooroorlogse situatie

Waargenomen bijzonderheden128 Geen

127

Verschillende definities van de luchtfotokwaliteit: A (goed), B (matig), C (slecht). Bij waargenomen bijzonderheden worden alleen bijzonderheden genoteerd wanneer deze voor het eerst op de betreffende luchtfoto te zien zijn. Indien bijzonderheden op een eerdere luchtfoto zijn waargenomen en op de daaropvolgende luchtfoto’s nog steeds waarneembaar zijn, worden deze bij deze latere luchtfoto’s niet wederom genoteerd als bijzonderheid. 128

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

60

Collectie

Sortie

Fotonr.

Datum

Kwaliteit

Schaal

Luchtfotodekking

NCAP

C-260

1142

21-081942

A/B

17.000

Deels

WAG

300-1303

3431

15-101944

A

9.000

Deels

NARA

NARA_373_NL

445

11-111944

C

Onbekend

Geheel

LMH

4-1319

3057, 3048, 3083, 3084

26-111944

A/B

7.600

Geheel

Keuzeverantwoording RAP_420530A t/m RAP_420530H Ter controle, [RAP_441013A], [RAP_441014A], [RAP_441014B] Situatie na de bevrijding, RAP_4409A t/m RAP_4409D, RAP_441013A, RAP_441014A, [RAP_441016A] Ter controle

NCAP

16-1519

3018

B

26.000

Geheel

Ter controle

NCAP

3G-TUD-S133

5173

24-121944 14-071945

C

40.000

Geheel

Naoorlogse situatie

Waargenomen bijzonderheden128 Geen

Geschutinslagen

Geschutinslagen

Geschutinslagen, orlogsschade, mangaten, loopgraven, wapenopstellingen, geschutopstellingen, opstelplaatsen en bomkrater Geen Geen

Luchtfoto’s d.d. 1934 Ten eerste zijn luchtfoto’s uit 1934 geraadpleegd om de vooroorlogse situatie van het onderzoeksgebied in kaart te brengen (de ‘nul’-situatie). De luchtfoto’s zijn van goede/matige kwaliteit (A/B), hebben een onbekende schaal en dekken het gehele onderzoeksgebied. Op de luchtfoto’s zijn geen bijzonderheden waargenomen. Luchtfoto d.d. 21 augustus 1942 De luchtfoto van 21 augustus 1942 is geraadpleegd om de gebeurtenissen van 30/31 mei 1942 in kaart te brengen [RAP_420530A t/m RAP_420530H]. Op deze datum vond een bombardement plaats op de gemeente Venray. De luchtfoto is goede/matige kwaliteit (A/B), heeft een schaal van 1:17.000 en dekt het zuidwestelijke deel van het onderzoeksgebied. Op de luchtfoto zijn geen bijzonderheden waargenomen. Luchtfoto d.d. 15 oktober 1944 De luchtfoto van 15 oktober 1944 is geraadpleegd om de gevolgen van de grondgevechten en de raketaanvallen op 13 en 14 oktober 1944 in kaart te brengen [RAP_441013A], [RAP_441014A], [RAP_441014B]. De luchtfoto is van goede kwaliteit (A), heeft een schaal van 1:9.000 en dekt het grootste deel van het onderzoeksgebied, op de zuidwest hoek na. Op de luchtfoto zijn geschutinslagen waargenomen binnen en buiten het onderzoeksgebied. De geschutinslagen zijn van verschillende groottes, wat waarschijnlijk duidt op de inzet van kleinere en grotere kalibers geschut (waaronder Duitse raketten).

Deze indicaties zijn zowel in als buiten het onderzoeksgebied waargenomen. Het gaat om honderden inslagen. Luchtfoto d.d. 11 november 1944 De luchtfoto van 11 november 1944 is geraadpleegd om de situatie na de gevechten rondom de Loobeek in kaart te brengen [RAP_441016A], om de situatie kort na de bevrijding in kaart te brengen en om de oorlogsschade uit de periode september 1944 – juni 1945 te analyseren. [RAP_4409A t/m RAP_4409D, RAP_441013A, RAP_441014A] (deels) in kaart te brengen. De luchtfoto is van slechte kwaliteit (C), is van onbekende schaal en dekt het gehele onderzoeksgebied. Op deze luchtfoto is geen oorlogsschade waargenomen (waarschijnlijk vanwege de slechte kwaliteit van de luchtfoto), maar wel enkele geschutinslagen binnen en buiten het onderzoeksgebied die niet zichtbaar waren op de luchtfoto van 15 oktober 1944.

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

61

Luchtfoto’s d.d. 26 november 1944 De luchtfoto’s van 26 november 1944 werden geraadpleegd ter controle. De luchtfoto’s zijn van goede/matige kwaliteit (A/B), zijn van een schaal van 1:7.600 en dekken het gehele onderzoeksgebied. Op deze luchtfoto’s werden geschutinslagen (die niet zichtbaar waren op 15 oktober en 11 november 1944), oorlogsschade, mangaten, loopgraven, wapenopstellingen, geschutopstellingen, opstelplaatsen en één bomkrater waargenomen. De bomkrater valt circa 200 meter buiten het onderzoeksgebied. De overige indicaties vielen zowel binnen als buiten het onderzoeksgebied.

Afbeelding 14: Op de luchtfoto van 26 november 1944 werd een bomkrater waargenomen op circa 200 meter van het onderzoeksgebied.

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

62

Afbeelding 15: Op de luchtfoto van 26 november 1944 werden geschutinslagen, geschutopstellingen, loopgraven, mangaten, wapenopstellingen en oorlogsschade waargenomen.

Afbeelding 16: Op de luchtfoto van 26 november 1944 werden nog meer geschutinslagen waargenomen. Deze bevinden zich zowel in als net buiten het onderzoeksgebied.

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

63

Afbeelding 17: Op de luchtfoto van 26 november 1944 werden buiten het onderzoeksgebied nog meer geschut inslagen, opstelplaatsen en een wapenopstelling waargenomen. Deze bevinden zich op circa 10 meter van het onderzoeksgebied.

Afbeelding 17: 3D luchtfoto van 26 november 1944.

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

64

Luchtfoto d.d. 24 december 1944 De luchtfoto van 24 december 1944 werd geraadpleegd ter controle, dat wil zeggen om het onderzoeksgebied te controleren op oorlogshandelingen tussen de vorige en de volgende luchtfoto. De luchtfoto is van matige kwaliteit (B), heeft een schaal van 1:26.000 en dekt het gehele onderzoeksgebied. Er werden geen nieuwe indicaties waargenomen. Luchtfoto d.d. 14 juli 1945 De luchtfoto van 14 juli 1945 werd geraadpleegd om de naoorlogse situatie in het onderzoeksgebied waar te nemen. De luchtfoto is van slechte kwaliteit (C), heeft een schaal van 1:40.000 en dekt het gehele onderzoeksgebied. Op de luchtfoto zijn geen bijzonderheden waargenomen.

3.11.4 Inventarisatiekaart luchtfoto-onderzoek Alle relevante gegevens die op de geanalyseerde (en gegeorefereerde) luchtfoto’s zijn waargenomen, zijn ingetekend op een inventarisatiekaart in GIS. In de onderstaande afbeelding is de inventarisatiekaart voor het onderzoeksgebied weergegeven.

Afbeelding 18: Inventarisatiekaart luchtfoto-onderzoek van onderzoeksgebied Greenport Venlo Smakterheide, Venray.

3.12 Leemten in kennis Op basis van de geraadpleegde bronnen zijn nog enkele leemten in kennis. Deze leemten in kennis zijn: •

De gegevens over munitieruimingen binnen de grenzen van het onderzoeksgebied in de periode 1940-1946 zijn onbekend;

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

65

• •

• •

•

•

De gegevens over munitieruimingen binnen de grenzen van het onderzoeksgebied in de periode 1947-1970 zijn onbekend; Niet van alle gebeurtenissen kon de exacte locatie worden vastgesteld op basis van de geraadpleegde bronnen. In dergelijke gevallen gaat het om generieke, doorgaans onnauwkeurige beschrijvingen van een locatie. Voor deze gebeurtenissen geldt dat ze niet nader geanalyseerd zijn in het kader van dit vooronderzoek; Websites veranderen continu door updates en nieuwe informatie. Soms verdwijnen sites ook van het internet; of zijn ontoegankelijk geworden. Informatie kan zodoende verdwijnen of veranderen; In de geraadpleegde luchtfoto-archieven hebben de luchtfoto’s uit de eerste jaren van de oorlog grotendeels een beperkte dekking en zijn ze vaak niet beschikbaar voor het betreffende onderzoeksgebied. Voorts zijn de luchtfoto’s uit deze beginperiode niet altijd van goede kwaliteit en schaal. Het is hierdoor niet altijd mogelijk om oorlogshandelingen nauwkeurig te lokaliseren. Luchtfoto’s geven doorgaans een betrouwbare indicatie voor wat betreft de vraag of er oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden in het onderzoeksgebied. Luchtfoto’s geven echter altijd een momentopname weer.

Er kunnen voor, na en tussen verschillende opnamedata oorlogshandelingen in het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden, die niet zichtbaar zijn op de beschikbare luchtfoto’s; De ruimrapporten van de EODD kennen hun beperkingen voor wat betreft de nauwkeurigheid van de vindplaatsbeschrijvingen. Het is niet altijd mogelijk om exact aan te geven waar de OO werden aangetroffen. Deze munitie is bovendien geruimd. Dergelijke beperkingen zijn er ook bij andere geraadpleegde bronnen, zoals bijvoorbeeld documenten uit de gemeentearchieven.

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

66

4 ANALYSE GEGEVENS 4.1

Inleiding analyse: verdacht of onverdacht gebied Op basis van de geraadpleegde gegevens kan worden vastgesteld of een onderzoeksgebied (deels) verdacht of onverdacht op OO is. Indien er in het onderzoeksgebied geen oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden en/of indien er geen OO in/op de (water)bodem zijn achtergebleven, is een gebied onverdacht. Als uitgangspunten voor de conclusie verdacht of onverdacht wordt bijlage 2 als leidraad gebruikt voor aanwezigheid van OO in het onderzoeksgebied. Verder wordt gebruikgemaakt van kennis en ervaring door het maken van een beredeneerde inschatting: •

Verhoogde kans op OO: VERDACHT (bij specifieke meldingen van OO en bij oorlogshandelingen of militaire aanwezigheid en daardoor aanwezigheid van OO) Geen verhoogde kans op OO: ONVERDACHT (bij alle andere gevallen dan verdacht en bij contra-indicaties op verdachte gebieden).

•

Indien van de bovengenoemde richtlijnen (zie bijlage 2) voor de horizontale afbakening wordt afgeweken, is dit gemotiveerd. Als er indicaties zijn dat (delen van) het onderzoeksgebied betrokken (zijn) is geweest bij oorlogshandelingen dan wordt het (de) verdachte gebied(en) horizontaal afgebakend en worden de volgende zaken vastgesteld voor elk van het op OO verdachte gebied: • • • • • • • • • 4.2

Indicaties en contra-indicaties van oorlogshandelingen; (Hoofd- en sub-) soort mogelijk aan te treffen OO; Kalibers/ gewichtsklasse van de mogelijk aan te treffen OO; Nationaliteit van de mogelijk aan te treffen OO; Verschijningsvorm van de mogelijk aan te treffen OO; Type ontstekingsinrichtingen voor de hoofdsoort afwerpmunitie; De hoeveelheid mogelijk aan te treffen OO; De horizontale afbakening van het verdachte gebied; De verticale afbakening van het verdachte gebied.

Indicaties en verdachte gebieden In de geraadpleegde bronnen zijn indicaties gevonden die erop wijzen dat in het onderzoeksgebied tijdens de Tweede Wereldoorlog oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden waardoor mogelijk OO in/op de (water)bodem zijn achtergebleven. Daardoor is in het onderzoeksgebied sprake van een verhoogde kans op de mogelijke aanwezigheid van OO. In de onderstaande tabel is weergegeven welke oorlogshandelingen hebben geleid tot een verdacht gebied binnen de grenzen van het onderzoeksgebied. RAP-nummer [RAP_441014A], [RAP_441016A]

Indicatie Artilleriebeschietingen Tijdens de bevrijding van Venray in de periode 12-18 oktober 1944 vonden er zware gevechten plaats in de gemeente Venray. Zo vond er op 14 oktober een tankslag plaats op de Overloonseweg. Op 16 oktober 1944 lag de Loobeek continu onder beschietingen. Door de beschietingen en de Duitse mijnen op de oevers, weiden

Bron Klep en Schoenmaker, 203, 204, 206, 207, Didden en Swarts, 153155, 157,158 Ummenthum, 31. GAV, toeg. nr. 005, 19. Korthals-Altes, 259. Zwanenburg deel 2, 403-404. TNA UK AIR 37/715. Giesbers en Dinnissen, 48, 53, 55-56,

Argumentatie In oktober 1944 vond de bevrijding van Venray plaats waarbij over en weer veel gevochten is. Er zijn indicaties voor zware gevechten waarvan de precieze locatie niet altijd duidelijk is. Wel is het duidelijk dat veel van de gevechten plaatsvonden rondom de Overloonseweg en de Loobeek. De grote hoeveelheid oorlogshandelingen in en

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

67

RAP-nummer

Indicatie en zelfs in de loopgraven, vielen vele slachtoffers aan geallieerde zijde. Op 16 oktober 1944 werd de verovering van Venray voortgezet. Gedurende drie-eneen-half-uur werden door honderd kanonnen granaten tegelijk afgevuurd op de strook tussen de Overloonseweg en de Maasheseweg. Volgens een Britse officier werden er in die uren 15.000 granaten op Venray afgeschoten. Na zware gevechten bereikten de Britse troepen het noordelijke gedeelte van Venray en werd het centrum op 18 oktober bevrijd. Het duurde nog tot eind november voordat de gehele gemeente bevrijd was. September 1944 – Juni 1945 Er werd in deze periode oorlogsschade aangericht aan verschillende panden in Venray. Zo was er schade aan de Overloonseweg en de verkeersbrug in de weg Venray-Overloon over de Loobeek.

Bron Levels en Munnicks,198, 206, 207. Bollen en Vroemen, 57. NIMH, toeg. nr. 420, inv. nr. 21 & 45.

Argumentatie rondom het onderzoeksgebied worden bevestigd door de luchtfoto’s van 15 oktober 1944, 11 november 1944 en 26 november 1944 waarop onder andere geschutinslagen en oorlogsschade zijn waargenomen. Er is derhalve een verdacht gebied afgebakend.

GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 5235; GAV, toeg. nr. 005, inv. nr. 5561

Geen

Wapenopstellingen, loopgraven en mangaten

Luchtfoto’s

Geen

Watergangen

Luchtfoto’s

Geen

Geschutopstellingen

Luchtfoto’s

Een groot deel van de panden aan de Overloonseweg valt buiten het onderzoeksgebied. Echter geeft de waargenomen schade wel een indicatie van de mate waarin het onderzoeksgebied tijdens de Tweede Wereldoorlog beschoten is geweest. De in de archieven benoemde oorlogsschade werd deels bevestigd door de luchtfoto van 26 november 1944, waarop deze werd waargenomen (de schade is vermoedelijk niet waargenomen op de luchtfoto van 11 november 1944 omdat deze van slechte kwaliteit was). Tijdens de luchtfotoanalyse zijn er meerdere wapenopstellingen, loopgraven en mangaten waargenomen binnen en rondom het onderzoeksgebied. Omdat er in de omgeving van het onderzoeksgebied hevig is gevochten en de stellingen in gebruik zijn geweest, is een verdacht gebied afgebakend. In het onderzoeksgebied bevinden zich meerdere watergangen. Aangezien er in de omgeving van het onderzoeksgebied hevig is gevochten is de kans groot dat deze watergangen als munitiedumpplaatsen zijn gebruikt. Er is derhalve een verdacht gebied afgebakend. Tijdens de luchtfotoanalyse zijn er meerdere geschutsopstellingen, waargenomen binnen en rondom het onderzoeksgebied. Omdat er in de omgeving van het onderzoeksgebied hevig is

[RAP_4409A] [RAP_4409B] [RAP_4409C] [RAP_4409D]

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

68

RAP-nummer

Indicatie

Bron

[RAP_003]

Onbekende datum Achter het hof en op het land van weduwe Geurts, aan Spurkt 11 (oud: B18a), werden twee granaten, handgranaten en munitie gevonden. W. van Dijck die ook aan de Spurkt woonde bracht een granaat naar weduwe Geurts. Deze lag vlak langs de weg. Volgens de gemeentelijke administratie was er één granaat aanwezig op dit adres. Bij ‘Dijkmans’ aan de Spurkt waren drie granaten aanwezig. MORA’S

GAV, Toeg. nr. 005, inv. nr. 5118.

Geen

EODD Archief

Argumentatie gevochten en de geschutopstellingen in gebruik zijn geweest, is een verdacht gebied afgebakend. Er werd op onbekende datum melding gedaan van gevonden munitie, granaten en handgranaten. Hoewel de precieze datum onbekend is, wijzen deze vondsten op de aanwezigheid van geschuten dumpmunitie in het onderzoeksgebied. De indicatie is ter ondersteuning gebruikt voor de hierboven genoemde verdachte gebieden.

In en rondom het onderzoeksgebied zijn na de Tweede Wereldoorlog meerdere ruimingen gedaan. Deze zijn geruimd en hebben derhalve niet tot een verdacht gebied geleid. Ze vormen echter wel een indicatie van de mate waarin het onderzoeksgebied tijdens de Tweede Wereldoorlog beschoten is geweest en van het soort kalibers wat daarbij is ingezet. De vondsten zijn derhalve gebruikt om de gegevens OO van de verdachte gebieden in het onderzoeksgebied te bepalen.

In de volgende paragrafen komen per verdacht gebied de horizontale afbakening, hoofdsoort, subsoort, kaliber/gewichtsklasse/type, nationaliteit, ontstekingsinrichting, hoeveelheid en verschijningsvorm van de mogelijk aan te treffen OO aan bod, evenals de verticale afbakening van de verdachte gebieden in het onderzoeksgebied. 4.3

Horizontale afbakening Aan de hand van de richtlijnen van het ‘Certificatieschema vooronderzoek en risicoanalyse OO’ zijn de op OO verdachte gebieden vastgesteld en afgebakend. Bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt bijlage 2 (CS-VROO) als richtlijn gehanteerd. Indien hiervan wordt afgeweken is dit gemotiveerd en zijn de gemaakte keuzes onderbouwd. Aan de horizontale afbakening is door Bombs Away telkens een extra buffer van 5 meter aan de afbakening toegevoegd. Dit is het gevolg van het gebruik van luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog. Luchtfoto’s wijken af van de daadwerkelijke situatie op de grond omdat een luchtfoto een vlakke weergave is van de bolling van de aarde en de cameralens niet altijd loodrecht op de aardoppervlakte was gericht. Om dit op te vangen is rondom de verdachte gebieden de bovengenoemde buffer van 5 meter toegevoegd. Bij de horizontale afbakening van de verdachte gebieden is de afbakening in meters weergegeven inclusief de genoemde buffer. RAP_441014A], [RAP_441016A], [RAP_4409A], [RAP_4409B], [RAP_4409C], [RAP_4409D] Op basis van archiefmateriaal is bekend dat er veel gevochten is in Venray in de periode 12 oktober 1944 tot en met de bevrijding van Venray op 18 oktober 1944. Geallieerde en Duitse troepen vochten rondom Overloon.

Venray werd in deze periode zowel vanuit het noorden, als vanuit het zuiden en het westen aangevallen door geallieerde troepen. Na een dagenlange strijd

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

69

met zware verliezen aan beide kanten bereikten de geallieerde militairen op 17 oktober 1944 Venray. Vooral rond 13/14 oktober 1944 werd er hevig gevochten. De dichtstbijzijnde locatie tot het onderzoeksgebied was de Loobeek. Door de beschietingen en de Duitse mijnen op de oevers van de Loobeek, weiden en zelfs in de loopgraven, vielen vele slachtoffers aan geallieerde zijde. Op basis van de luchtfoto’s weten we dat het hele onderzoeksgebied is geraakt. Dit is ook te zien aan de oorlogsschade aan de Overloonseweg. Tijdens de luchtfotoanalyse zijn luchtfoto’s van 15 oktober 1944, 11 november 1944 en 26 november 1944 geraadpleegd. Hierop zijn honderden geschutinslagen waargenomen, waaronder honderden in het onderzoeksgebied. Er is derhalve een verdacht gebied afgebakend. Bij op luchtfoto’s waargenomen geschutinslagen in (de directe omgeving van) het onderzoeksgebied bepaalt Bombs Away de horizontale afbakening van verdachte gebieden op basis van drie elementen: bodemzicht (dat wil zeggen hoe goed de bodem gezien kan worden), de oppervlakte van het beschoten gebied en de intensiteit van de geschutinslagen. Elk element is beoordeeld door tenminste twee luchtfoto-analisten (onafhankelijk van elkaar). Qua bodemzicht is een onderscheid gemaakt tussen slecht, middel en goed. Een goed bodemzicht is waar de bodem duidelijk zichtbaar is, zoals het geval is met gras.

Een slecht bodemzicht is waar de bodem minder duidelijk of niet zichtbaar is, zoals het geval is met geïnundeerde gebieden. Tevens kan het bodemzicht afhangen van de schaal van de luchtfoto: geschutinslagen hebben over het algemeen een doorsnede van <2 m en zijn bijvoorbeeld op luchtfoto's met een schaal van 20.000 of hoger slecht/niet te zien. Qua oppervlak is er een verdeling gemaakt in klein (gebieden van minder dan 10 hectaren), middel (gebieden tussen de 10 en 50 hectaren) en groot (gebieden van meer dan 50 hectaren). Qua intensiteit is vervolgens het aantal geschutinslagen per hectare berekend. Hier is onderscheid gemaakt tussen laag (<5 geschutinslagen per hectare), middel (5-10 geschutinslagen per hectare) en hoog (>10 geschutinslagen per hectare). Op basis van deze drie criteria wordt ten slotte een buffer van een bepaalde hoeveelheid meter rondom de geschutinslagen getrokken (inclusief 5 meter georeferentie-afwijking). Hierbij wordt de volgende tabel gebruikt: Bodemzicht

Intensiteit

Slecht

Middel

Oppervlak (Ha)

Klein (<10)

Middel (10-50)

Groot (>50)

Klein (<10)

Hoog (>10 per Ha) Middel (510 per Ha) Laag (<5 per Ha)

70

90

90

50

50

70

90

30

50

70

Goed Middel (10-50)

Groot (>50)

Klein (<10)

Middel (10-50)

Groot (>50)

70

90

30

50

50

30

50

70

30

30

50

30

30

50

30

30

30

Voor het huidige onderzoek geldt dat het bodemzicht middelmatig was, de grootte van het oppervlak groot en de intensiteit van de inslagen gemiddeld. Dit heeft geresulteerd in buffers van 70 meter rondom de geschutkraters. Het overgrote deel van het onderzoeksgebied werd gedekt door deze buffers. Hier en daar vielen kleine delen van het onderzoeksgebied buiten de buffers; vanwege de intensiteit van de beschietingen, zijn echter ook deze kleine delen verdacht verklaard. Dit heeft erin geresulteerd dat het gehele onderzoeksgebied verdacht is verklaard op geschutmunitie.

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

70

Afbeelding 20: Door de buffer van 70 meter rondom de geschutinslagen is bijna het gehele onderzoeksgebied verdacht op aan te treffen geschutmunitie. Er is daarom voor gekozen het gehele gebied als verdacht aan te wijzen, aangezien de kans dat er op de kleine ‘open’ plekken ook OO aangetroffen kan worden zeer aannemelijk is.

Wapenopstellingen, loopgraven, watergangen en mangaten Tijdens de luchtfotoanalyse zijn er meerdere wapenopstellingen, loopgraven en mangaten waargenomen binnen het onderzoeksgebied. Omdat er in de omgeving van het onderzoeksgebied hevig gevochten is en de stellingen in gebruik zijn geweest in de periode oktober-november 1944, is er in (de directe omgeving van) deze stellingen een verhoogde kans op gedumpte munitie. De contouren (+5 meter georeferentie) van de wapenopstellingen, loopgraven en mangaten zijn verdacht verklaard op kleinkalibermunitie, handgranaten, geweergranaten, munitie voor granaatwerpers en munitietoebehoren. Daarnaast zijn ook de watergangen verdacht verklaard, aangezien deze vaak werden gebruikt als dumplocatie. Geschutopstellingen Tijdens de luchtfotoanalyse zijn er meerdere geschutopstellingen binnen de grenzen van het onderzoeksgebied waargenomen. Aangezien ervan uitgegaan kan worden gegaan dat deze geschutopstellingen in gebruik zijn geweest in de periode oktober-november 1944, is hier een verhoogde kans op gedumpte geschutmunitie. Derhalve zijn de contouren van de geschutopstellingen afgebakend alsmede de contouren van de dichtstbijzijnde mogelijke dumplocaties, zoals watergangen en greppels, binnen 25 meter van de stellingen.

24P154 conceptrapport AVO OO AO Greenport Venlo Smakterheide versie 1.0 d.d. 18 november 2024

71

Afbeelding 21: Verdachte gebieden in het onderzoeksgebied Greenport Venlo Smakterheide in gemeente Venray.

4.4

Gegevens aan te treffen OO Naast de aan te treffen hoofdsoorten en subsoorten OO zijn de hoeveelheden OO, de verschijningsvorm OO alsmede de kalibers/gewichtsklassen OO, nationaliteit OO en ontstekingsinrichtingen (bij afwerpmunitie) per indicatie vastgesteld, ook als aanwijzingen in de geraadpleegde bronnen ontbreken. Dit gebeurt dan op basis van ervaringen met soortgelijke situaties. Tabel ontstekers SB BB TB TSB MTB MTSB

= Schokbuis = Bodembuis = Tijdbuis = Tijdschokbuis = Mechanische tijdbuis = Mechanische tijdschokbuis

RAP_441014A], [RAP_441016A], [RAP_4409A], [RAP_4409B], [RAP_4409C], [RAP_4409D] De omgeving van het onderzoeksgebied is in oktober-november 1944 beschoten geweest door zowel geallieerde als Duitse troepen. In de omgeving van het onderzoeksgebied zijn naoorlogs meerdere ruimingen gedaan van (geschut)granaten en Duitse 15 cm raketten (zie paragraaf 3.10 MORA’S). Op basis van deze ruimingen en op basis van informatie over de algemene uitrusting van de troepen nabij het onderzoeksgebied zijn de te verwachten gegevens OO in het op geschutmunitie verdachte gebied bepaald. Hoofdsoort Geschutmunitie Duits