Rapport integriteitsonderzoek gemeente Venray OPENBAAR

Doel van het gesprek was om de 32 openstaande punten op te lossen en tot overeenstemming te komen over de inhoud van de deal. Het definitieve verslag van het gesprek is gemaakt door de heer Driessen en grotendeels gebaseerd op de conceptreactie die een medewerker van het waterschap reeds had opgesteld. Wij hebben begrepen dat de heer Driessen in het gesprek aangeeft dat alles wat hij afspreekt onder voorbehoud is van goedkeuring door het DB. Op basis van hetgeen op 5 november is afgesproken, maakt een medewerker van het waterschap op 11 november 2016 een nieuwe conceptovereenkomst op. Daarna is nog op enkele punten contact geweest tussen de familie Loonen inclusief de heer Loonen, hun adviseur van Arvalis, een medewerker van het waterschap en de heer Driessen. Tussen 7 en 9 december wordt overeenstemming bereikt. Na akkoord van het DB op 13 december 2016 wordt diezelfde dag de definitieve versie van de overeenkomst, via hun adviseur, naar de familie Loonen verzonden. Verschillende bestuurders en een medewerker van het waterschap verklaren dat het DB ‘erg blij’ is dat de overeenkomst rond was.

Uit het rapport van Hoffmann blijkt dat de heer Frenken in dit kader heeft verklaard dat ze blij moesten zijn met het (inhoudelijke) resultaat en dat het voor de samenleving een goede deal was, mede omdat het project kon doorgaan en de familie Loonen de kosten voor het onderhoud van de gronden op zich nam.

2.5.3 Overeenkomst Vervolgens is op 17 december 2016 een overeenkomst tot aan- en verkoop van gronden en vestiging van kwalitatieve verplichtingen gesloten. Het verslag van het afrondend gesprek d.d. 5 november 2016 met de 32 punten is als bijlage onderdeel van de overeenkomst. Wij lichten eerst een aantal punten uit de overeenkomst en de bijgevoegde 32-puntenlijst toe die relevant zijn in het kader van het onderzoek. Daarna volgt een overzicht van de toebedeelde en afgewaardeerde gronden.

Kwalitatieve verplichtingen Er zijn verschillende kwalitatieve verplichtingen gevestigd op de gronden die natuurterrein of permanent grasland zijn of worden. Belangrijk in het kader van dit onderzoek is dat op verschillende percelen, die van landbouwgrond naar natuurterrein met natuurdoeltype flora- en faunarijk grasland worden omgevormd, geldt dat is toegestaan dat op deze gronden per jaar maximaal 20 ton ruige stalmest per ha wordt aangebracht. De gemeente hoorde pas van deze voorwaarde na de onderhandelingen. Tegelijkertijd moest de provincie hiervoor wel goedkeuring geven en moest de gemeente de mogelijkheid opnemen in het bestemmingsplan ‘Loobeek-Deelgebied Venrays Broek en De Spurkt’, en moeten de provincie dan wel gemeente hier toezicht op houden. De gemeente heeft uiteindelijk in het bestemmingsplan opgenomen dat maximaal 20 ton ruige stalmest per ha per jaar mag worden aangebracht, onder de voorwaarde dat het natuurdoeltype wordt behaald. In een andere gronddeal in het gebied

65176 – Openbaar

20

is overigens ook deze voorwaarde van het aanbrengen van ruige stalmest opgenomen. De heer Loonen heeft hierbij geen rol gespeeld.

Grondprijzen In 2011 zijn bepaalde grondprijzen vastgesteld in het project Loobeekdal. In de gronddeal tussen de familie Loonen en het waterschap is daar niet van afgeweken, met één uitzondering voor een beperkt stuk grond, zo blijkt uit het rapport van Hoffmann. De familie Loonen wil namelijk graag dat de typering ‘semi-huiskavel’ komt te vervallen en dat deze percelen onder de definitie huiskavel of veldkavel vallen. Met het waterschap komen zij overeen dat de als semi-huiskavel aangewezen gronden gewaardeerd worden op '6 plus 5,75 gedeeld door 2'.

Zaken waar de gemeente Venray het bevoegd gezag is dan wel bij betrokken is Er zijn enkele afspraken gemaakt tussen het waterschap en de familie Loonen waar de gemeente in wordt genoemd. Dat zijn de volgende afspraken ingebracht door de broer van de heer Loonen en zijn zonen: •

De maatschap Loonen wil dat de weg ‘De Boterpot’ vanaf de 2e bedrijfswoning aan de openbaarheid wordt onttrokken en het overige gedeelte wordt opgemaakt. Het waterschap gaat daarmee akkoord, maar geeft ook aan dat de begrenzing en het feitelijk besluit door gemeente moet worden genomen.

•

De maatschap Loonen heeft de wens een bouwvlak aan de Boterpot uit te breiden met circa 1 ha netto. Zij vragen dat de natuurontwikkeling in het Loobeekdal door de gemeente Venray wordt gewaardeerd als tegenprestatie voor de uitbreiding van het bouwvlak zodat geen andere ruimtelijke tegenprestatie nodig is. In de ambtelijke voorbereiding wordt aan de heer Driessen meegegeven dat dit een eis is die niets met het project te maken heeft en waar het waterschap geen enkele invloed op heeft. Het waterschap en de familie Loonen spreken uiteindelijk af dat het waterschap bereid is “bij de gemeente in een separaat schrijven zijn opvatting kenbaar te maken”. Daarbij geldt wel dat het uiteindelijke besluit hierover bij de gemeente ligt.

•

De maatschap Loonen heeft een gedeelte van het bosje grenzend aan een huiskavel gekocht van de gemeente Venray. Het verzoek is dat het waterschap de maatschap compenseert voor het teveel betaalde. De ambtenaar van het waterschap geeft als voorbereiding voor het gesprek van de heer Driessen mee het “quatsch” te vinden, maar dat heeft vernomen dat het eerder al was toegezegd. In het DB-voorstel staat dat ‘bij de aanvang van de onderhandelingen (…) een verwachting is gewekt dat deze grond, in eigendom van de gemeente, voor € 2,50 per m2 aan de Loonens verkocht zou kunnen worden. De maatschap Loonen is vervolgens min of meer gedwongen deze grond voor €10,- per m2 van de gemeente af te nemen.’ Het waterschap en de maatschap komen overeen dat het waterschap de maatschap compenseert met een vergoeding van € 9.460,-.

Conform afspraak stuurt het DB van het waterschap op 29 maart 2017 een brief naar het college van de gemeente Venray met het verzoek het laatste deel van de Boterpot vanaf het eind van het erf van nr. 7 aan de openbaarheid te onttrekken zodra de gronden van Staatsbosbeheer aan de Maatschap Loonen geleverd zijn. Daarnaast geeft het in overweging de door hen met beide partijen Loonen ontwikkelde gebiedsontwikkeling Loobeekdal, die leidt tot een forse kwaliteitsverbetering, te beschouwen als bijdrage voor de beoogde vergroting van het bouwvlak. Het waterschap verklaart dat het geen reactie heeft ontvangen van de gemeente. Wij hebben van de geïnterviewden van de gemeente begrepen dat de brief niet in het college is besproken en dat er verder niets mee gebeurd is. Een ambtenaar had eerder wel een concept van de brief gezien en aan het waterschap en portefeuillehouder (niet de heer Loonen) aangegeven dat hij de inhoud van de brief niet passend vond bij de bevoegdheden van het waterschap. De verkoop van de weg heeft nog niet plaatsgevonden; voor de uitbreiding van het bouwvlak is op 19 juni 2019 (zie paragraaf 2.5.4 de afspraak gemaakt dat de maatschap een derde van de tegenprestatie zou betalen en dat de rest van de tegenprestatie door het waterschap vanuit het project Loobeek zou worden betaald. De heer Loonen was hier niet bij betrokken.

65176 – Openbaar

21

Wat betreft de derde afspraak, geldt dat de heer Loonen niet mee heeft gedaan aan de beraadslaging en besluitvorming in het college omtrent de verkoop van deze gronden (juli 2015). De kwalificatie in het DB voorstel dat de maatschap Loonen min of meer gedwongen was grond voor een bepaalde prijs te kopen herkent de gemeente niet. De maatschap Loonen had deels op grond van de gemeente een mestsilo gebouwd. Daarbij kwam dat de gronden natuurterrein waren. De gemeente heeft gekozen om niet te handhaven maar de grond te verkopen omdat verkoop ook al onderdeel was van de herinrichting van het Loobeekdal. Omdat de grond naast een bouwvlak gelegen is en de natuurwaarde moest worden gecompenseerd, is de gemeente uitgekomen op de prijs van 10 euro per m2.

Overig Ten slotte doet de familie Loonen ook het verzoek dat het waterschap ervoor zorgt dat natuurbeheer wordt toegekend. De afspraak die zij met het waterschap maken, is dat zij gebruik kunnen maken van de subsidieregeling Natuur van de Provincie Limburg, maar daartoe zelf een subsidieaanvraag moeten indienen. Het waterschap ondersteunt de aanvraag door zijn handelen hierop in positieve zin af te stemmen. Tot op heden heeft de heer Loonen geen subsidie aangevraagd of ontvangen voor natuurontwikkeling of -beheer op zijn gronden.

Overzicht toebedeelde en afgewaardeerde gronden Op de volgende pagina’s is een overzicht opgenomen van alle gronden die zijn betrokken in de gronddeal tussen de heer Loonen, zijn vrouw en het waterschap. In totaal hebben de heer Loonen en zijn vrouw: •

142.597 m2 aan landbouwgronden gekocht. De heer Loonen heeft uitsluitend landbouwgrond gekocht.

•

211.133 m2 aan natuurterrein/bosgrond gekocht. Samen met zijn vrouw heeft de heer Loonen vooral natuurterrein gekocht.

•

143.005 m2 aan gronden ingebracht ter afwaardering. De heer Loonen brengt vooral landbouwgrond in dat wordt omgezet in natuurterrein. De landbouwgronden van hem en zijn vrouw worden ook omgezet in permanent grasland.

De gronden zijn gelegen in het deelgebied Venrays Broek van het Loobeekdal. De totale waarde van de afwaardering bedraagt: 540.032,45 euro. De totale waarde van de gronden toebedeeld en gekocht bedraagt 970.197,5 euro. In het rapport van Hoffmann wordt in deze een ongeschreven norm bij het waterschap van 1,2 genoemd. Deze norm heeft betrekking op de omvang van de compensatie van alle gronden uitgedrukt in financiële waarde. De heer Loonen verklaart dat deze norm niet bij hem bekend was voor publicatie van het rapport Hoffmann.

22

65176 – Openbaar

1. Toebedeelde grond aan de heer Loonen Kavelnr.

Aantal m2

Aantal ha

Bestemming

Prijs per m2

Totaal perceel

Z500

22773

2ha 27a 73ca

Landbouwgrond

€ 5,00

€ 113.865,00

Z71

22807

2ha 28a 7ca

Landbouwgrond

€ 5,00

€ 114.035,00

Totaal

22.807

€ 227.900,00

2. Toebedeelde grond aan de heer Loonen en zijn partner Kavelnr.

Aantal m2

Aantal ha

Bestemming

Prijs per m2

Totaal perceel

Z158

21525

2ha 15a 25ca

Landbouwgrond

€ 5,00

€ 107.625,00

Z159

32529

3ha 25a 29ca

Landbouwgrond

€ 5,00

€ 162.645,00

Z639

8624

86a 24 ca

Natuurterrein

€ 0,75

€ 6.468,00

Z640 (eerder Z152ged)

36664

3ha 66a 64ca

Landbouwgrond

€ 5,00

€ 183.320,00

Z641

4183

41a 83ca

Natuurterrein

€ 0,75

€ 3.137,25

Z642 (eerder Z153ged)

13175

1ha 31a 75ca

Landbouwgrond

€ 5,00

€ 65.875,00

Z643 (eerder Z154ged)

12897

1ha 28a 97ca

Landbouwgrond

€ 5,00

€ 64.485,00

Z644

2962

29a 62ca

Natuurterrein

€ 0,75

€ 2.221,50

Z646

215

2a 15ca

Natuurterrein

€ 0,75

€ 161,25

Z647

3382

33a 82ca

Natuurterrein

€ 0,75

€ 2.536,50

Z650

3040

30a 40ca

Natuurterrein

€ 0,75

€ 2.280,00

Z651

8082

80a 82ca

Natuurterrein

€ 0,75

€ 6.061,50

Z653

5740

57a 40ca

Bosgrond

€ 0,75

€ 4.305,00

Z654

41253

4ha 12a 53ca

Natuurterrein (was landbouwgrond)

€ 0,75

€ 30.939,75

Z655 (eerder Z521ged)

98130

9ha 81a 30ca

Natuurterrein

€ 0,75

€ 73.597,50

Z656

21295

2ha 12a 95ca

Natuurterrein

€ 0,75

€ 15.971,25

Z657

14149

1ha 41a 49ca

Natuurterrein

€ 0,75

€ 10.611,75

Z667

75

75ca

Natuurterrein

€ 0,75

€ 56,25

Totaal

273866

€ 742.297,50

23

65176 – Openbaar

3. Afgewaardeerde grond van de heer Loonen Kavelnr.

Aantal m2

Aantal ha

Gekocht in

Oorspronkelijke bestemming

V106

7753

77a 53ca

mei-04

Landbouwgrond

V107

26012

2ha 60a 12ca

mei-04

Z67

6000

60a

V337 (eerder V137ged)

1446

V339 (eerder V137ged)

6706

Totaal

47917

Nieuwe bestemming

Afwaardering per m2

Totaal perceel

EVZ (natuurterrein)

€ 4,25

€ 32.950,25

Landbouwgrond

EVZ (natuurterrein)

€ 4,25

€ 110.551,00

dec-99

Landbouwgrond

EVZ (natuurterrein)

€ 4,25

€ 25.500,00

14a 44ca

ca 2005

Landbouwgrond

PG (Permanent Grasland)

€ 1,25

€ 1.807,50

67a 6ca

ca 2005

Landbouwgrond

PG (Permanent Grasland)

€ 1,25

€ 8.382,50

€ 179.191,25

4. Afgewaardeerde grond van de heer Loonen en zijn partner Kavelnr.

Aantal m2

Aantal ha

Gekocht in

Oorspronkelijke bestemming

Nieuwe bestemming

Afwaardering per m2

Totaal perceel

Z659 (eerder Z469ged)

20601

2ha 6a 1ca

jan-08

Landbouwgrond

PG (Permanent Grasland)

€ 1,40

€ 28.841,40

Z660 (eerder Z469ged)

23565

2ha 35a 65ca

jan-08

Landbouwgrond

EVZ (natuurterrein)

€ 5,00

€ 117.825,00

Z661

11232

1ha 12a 32ca

jan-08

Landbouwgrond

PG (Permanent Grasland)

€ 1,40

€ 15.724,80

Z662 (eerder Z470ged)

10199

1ha 1a 99ca

jan-08

Landbouwgrond

EVZ (natuurterrein)

€ 5,00

€ 50.995,00

Z70

8558

85a 58ca

jan-08

Landbouwgrond

EVZ (natuurterrein)

€ 5,00

€ 42.790,00

Z73

20933

2h 9a 33ca

jan-08

Landbouwgrond

EVZ (natuurterrein)

€ 5,00

€ 104.665,00

Totaal

95088

€ 360.841,20

65176 – Openbaar

24

2.5.4 Periode: 2017-2021 Op 1 januari 2017 fuseert het waterschap Peel en Maasvallei met het waterschap Roer en Overmaas tot het waterschap Limburg. In dat jaar wordt de aanvraag voor een bestemmingsplanwijziging voor de deelgebieden De Spurkt en Venrays Broek in het Loobeekdal voorbereid en wordt een cultuurtechnisch plan opgesteld. Vanaf februari 2017 vinden er ook gesprekken plaats met de familie Loonen en het waterschap. In totaal worden er zo verklaart het waterschap, tot het passeren van de aktes op vrijdag 12 juni 2020, dertien gesprekken gevoerd waarbij telkens tenminste één lid van de familie Loonen aanwezig is. De heer Loonen is bij ten minste acht van deze bijeenkomsten aanwezig. Op 19 juni 2019 sluiten eveneens wethouder de heer Van der Putten en DB-lid de heer Frenken aan en op 8 april 2020 DB-lid de heer Jansen. Op 19 juni 2019 was de heer Loonen niet aanwezig; op 8 april 2020 wel. Op 8 april 2020 vindt een overleg plaats ten kantore van Arvalis aan de hand van door de maatschap Loonen en de heer Loonen ingebrachte bespreekpunten. Dat zijn er in totaal 36: 18 van de maatschap en 18 van de heer Loonen. De aard van de aanvullende eisen is technisch en gericht op details. Heel veel kleine perceelsafwijkingen liggen nog voor. De heer Loonen wil dat hierover (uiteindelijk ook via de notaris) nog goede afspraken gemaakt worden.

De heer Loonen en het waterschap spreken af dat deze detailvragen nog aandacht krijgen in klein verband. Er zijn geen zaken bij waarbij de gemeente een rol speelt. Begin juni mailt DB-lid de heer Jansen een bericht naar wethouder de heer Van der Putten en een gedeputeerde met de mededeling dat het waterschap een juridische procedure overweegt jegens onder meer de heer Loonen. Reden hiervoor is dat de samenwerking moeizaam verloopt, en dat vooral de maatschap (en in iets mindere mate de familie) telkens nieuwe punten bedenkt die ook nog geregeld moeten worden. Zolang de overeenkomst niet is omgezet in een notariële akte kan het waterschap niet beschikken over de gronden van de familie Loonen en starten met de werkzaamheden. Wethouder Van der Putten heeft deze mededeling ter kennisgeving aangenomen en er verder geen actie op ondernomen. Ook hebben de heer Jansen, portefeuillehouder van het waterschap, en de heer Loonen telefonisch contact. Het waterschap verklaart dat dit contact heeft plaatsgevonden om de heer Loonen (als privépersoon, handelend namens de gehele familie) vooraf kenbaar te maken dat het waterschap op het punt stond om juridische stappen te zetten. Door de heer Jansen is op deze wijze het signaal gegeven dat een gang naar de rechter nog voorkomen kon worden. Kort daarna komen de familie Loonen en het waterschap tot een akkoord.

Op vrijdag 12 juni 2020 zijn de aktes (van de heer Loonen, en de heer Loonen en zijn vrouw) uiteindelijk gepasseerd bij de notaris. In augustus krijgt de familie Loonen een brief van de advocaat van het waterschap dat het waterschap met de werkzaamheden wil starten en dat de familie Loonen binnen enkele dagen hun verplichtingen moet nakomen. Hier wordt vervolg aan gegeven.

25

65176 – Openbaar

In september 2020 volgt een derde akte waarmee nog een aantal reststroken grond wordt geleverd aan de heer Loonen en zijn vrouw. Kavel

Aantal m2

Aantal ha

Huidige functie

Nieuwe functie

Prijs m2 (€)

V138

Totaal (€)

1528

15a28ca

Natuur / Bosgrond

Natuur / Bosgrond

1,00

€ 1.528,00

Z151

2846

28a46ca

Natuur / Bosgrond

Natuur / Bosgrond

0,85

€ 2.419,10

Z664

232

2a32ca

Natuurterrein

Natuurterrein

0,75

€ 174,00

Z665

263

2a63ca

Natuurterrein

Natuurterrein

0,75

€ 197,25

Z76

4426

44a 26ca

Natuur / Bosgrond

Natuur / Bosgrond

0,85

€ 3.762,10

Subtotaal

€ 8.080,45

Kosten vestiging kwalitatieve verplichting

€ 635,25

Totaal

€ 8.715,70

Ten tijde van het schrijven van dit rapport is het waterschap nog bezig met de uitvoering van de werkzaamheden, de daadwerkelijke herinrichting. Het waterschap hoopt in 2021 de werkzaamheden af te ronden.

2.5.5 Over de rol van de heer Loonen in de gesprekken en onderhandelingen Het is niet geheel duidelijk welke rol de heer Loonen had in de gesprekken en onderhandelingen met het waterschap. De heer Loonen geeft zelf aan dat hij alleen op de achtergrond betrokken was. Zo was hij niet bij alle gesprekken en als hij wel aanwezig was, gaf hij altijd duidelijk aan dat hij als privépersoon aan tafel zat en niet als wethouder. Daarnaast waren gesprekken bijna nooit bij hem thuis en verklaart hij dat de adviseur van Arvalis vanaf april 2016 het meeste van de onderhandelingen deed. Dit wordt bevestigd door Arvalis. Uit overlegde emails blijkt dit in ieder geval eind 2016 te zijn. De heer Loonen verklaart dat daar waar het de daadwerkelijke onderhandelingen en contractvorming betrof (eind 2016 en begin 2020) Arvalis in de gesprekken de leidende partij is geweest. In het rapport Hoffmann staat dat een medewerker heeft meegedeeld dat ‘de heer Jan Loonen is opgetreden namens zijn hele familie’ en in ‘de gesprekken die […] onderzoekers hebben gevoerd meerdere malen naar voren [is] gekomen dat de heer Jan Loonen het woord namens de familie Loonen heeft gevoerd.’ De heer Loonen ontkent dat hij als woordvoerder is opgetreden namens de familie.

De heer Driessen en de heer Loonen verklaren dat niet de heer Loonen het spel hard speelde in de onderhandelingen maar dat dat vooral zijn broer en neven waren. Uit de bestudeerde documentatie blijkt dat soms de heer Loonen en soms zijn broer en neven het niet eens waren met het waterschap. Ook over de lange duur van de gesprekken tussen de heer Loonen en zijn familie en het waterschap geven beiden verschillende verklaringen. Het waterschap verklaart de lange duur vanwege het telkens stellen van nieuwe vragen en eisen door de heer Loonen en zijn familie. In de ogen van de heer Loonen was het waterschap slecht bereikbaar, wisselde telkens de betrokken ambtenaar en hanteerde het waterschap een strategie van vertragen en telkens opnieuw onderhandelen.

2.5.6 Beelden van betrokkenen in het Loobeekdal Wij hebben vier betrokkenen in het Loobeekdal geïnterviewd en ook zijn wij door verschillende personen gebeld over allerlei zaken met betrekking tot het Loobeekdal. De meeste opmerkingen gaan over de handelwijze van het waterschap ten opzichte van eigenaren in het Loobeekdal. Het beeld dat zij hebben van de gronddeal en de gang van zaken, vatten wij als volgt samen (waarin de heer Loonen onderdeel is van de familie Loonen):

65176 – Openbaar

•

26

De familie Loonen heeft veel meer gronden gekregen dan andere grondeigenaren en agrariërs in de omgeving. Dat had in de ogen van de geïnterviewden niet gemogen, temeer omdat anderen daartoe niet de kans hebben gekregen: de grond is onderhands verkocht.

•

Het waterschap heeft allerlei gronden voor een hoge prijs gekocht van private en publieke partijen en vervolgens voor een veel lagere prijs doorverkocht aan de familie Loonen. Daarbij komt dat andere agrariërs die nu gronden van het waterschap willen kopen, veel hogere prijzen moeten betalen dan de familie Loonen.

•

De familie Loonen krijgt geld voor afwaardering van hun gronden tot natuurterrein terwijl die gronden tot op heden als landbouwgrond worden gebruikt. Daarnaast is er, onder andere door het rooien van bosjes, veel minder natuur dan voorheen. Het doel van de herinrichting van het Loobeekdal, namelijk meer natuur, lijkt daarmee allesbehalve te worden bereikt.

•

De familie Loonen heeft een goede deal gekregen omdat de heer Loonen wethouder is, familieleden lid zijn van het CDA, zij de juiste mensen kennen of een combinatie van al het voorgaande. Deze gronddeal is niet de eerste keer dat de familie aan het langste eind trekt; dit voert al terug tot in de ruilverkaveling in 1973 toen de vader van de heer Loonen wethouder was.

•

Het kan volgens de geïnterviewden wel volgens de regels zijn verlopen, maar toch wringt het en zouden de zaken niet zo mogen gaan dat sommige partijen zoals de familie Loonen er altijd beter uitkomen dan anderen.

Daarnaast hebben wij een betrokkene in de omgeving gesproken die in 2018 een overeenkomst heeft gesloten met het waterschap en waarvoor in 2019 een akte is opgesteld. De gronden die hij graag wilde, waren toen volgens hem al vergeven aan de familie Loonen. Het waterschap benadrukt in deze de strategische positie van de familie Loonen met het bezit en pacht van gronden langs circa een derde deel van de Loobeek. Zonder medewerking van de familie Loonen kon het project volgens het waterschap niet gerealiseerd worden.

2.6 Handelen van de heer Loonen op zijn gronden Om zicht te krijgen op het handelen van de heer Loonen op zijn gronden hebben wij de volgende onderzoeksactiviteiten verricht: •

Wij hebben informatie opgevraagd bij de afdeling Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving van de gemeente Venray.

•

Aan alle relevante gesprekspartners hebben wij gevraagd of zij zaken kenden waarin de heer Loonen mogelijk niet in lijn handelde met wet- en regelgeving, of toezicht is gehouden of is gehandhaafd.

•

Naar aanleiding van signalen (uit het VTH-systeem, uit gesprekken of uit de media) hebben wij verschillende zaken uitgezocht. Wij hebben daarom in de gemeentelijke bestanden specifiek gekeken naar de volgende zaken:

•

-

weghalen landschapselementen (denk aan het rooien van bosjes)

-

bewoning in strijd met bestemmingsplan

-

uitbreiden bouwvlak

-

bouwen van mestbassin

-

uitrijden van mest

Wij hebben een uitvraag gedaan bij het waterschap in hoeverre het waterschap handhavend heeft moeten optreden richting de heer Loonen.

Het waterschap geeft aan dat de heer Loonen niet als overtreder is aangemerkt vanwege overtredingen op zijn gronden. Op basis van de bij de gemeente uitgezochte zaken stellen wij ook vast dat de heer Loonen niet als overtreder is aangemerkt vanwege overtredingen op zijn gronden.

65176 – Openbaar

27

Wat betreft het uitrijden van mest op de gronden van de heer Loonen: op basis van het bestemmingsplan en de aktes van levering en vestiging kwalitatieve verplichtingen, mag op de grond van de heer Loonen op de gronden met bestemming natuurterrein, per jaar maximaal twintig ton ruige stalmest per hectare worden aangebracht. Het waterschap, de provincie en de gemeente zijn hier alle drie akkoord mee gegaan. Wij hebben geen signalen gekregen dat in deze het bestemmingsplan en/of de kwalitatieve verplichting niet wordt nagekomen. In dat licht is ook relevant dat de werkzaamheden ter herinrichting van het Loobeekdal nog niet zijn afgerond.

28

65176 – Openbaar

3. Beoordeling van de handelwijze van de heer Loonen De raad heeft verschillende oordeelsvormende vragen gesteld over de handelwijze van de heer Loonen. In dit hoofdstuk gaan wij in op die onderzoeksvragen.

3.1 Beïnvloeding besluitvorming Onderzoeksvraag Heeft de heer Loonen geprobeerd om de besluitvorming en de voorbereiding daarvan omtrent het Loobeekdal te beïnvloeden ten behoeve van zijn privébelangen en de belangen van zijn familie?

Kader Een wethouder mag niet bij alle onderwerpen deelnemen aan de beraadslaging en stemming in het college. Als een aangelegenheid hem rechtstreeks of middellijk persoonlijk aangaat of als hij als vertegenwoordiger is betrokken, dan is meestemmen niet toegestaan (artikel 28 jo. artikel 58 Gemeentewet). In de gedragscode 2017 van de gemeente Venray staat in meer algemene zin dat een wethouder zijn invloed en stem niet mag gebruiken om een persoonlijk belang veilig te stellen of het belang van een ander(e organisatie) waarmee hij een persoonlijke betrokkenheid heeft. Als sprake is van een beslissing waarbij belangenverstrengeling dreigt, onthoudt de wethouder zich van deelname aan de stemming en van de beïnvloeding van de besluitvorming in de andere fases van het besluitvormingsproces. Ook in de gedragscode uit 2002 staat dat het handelen van een bestuurder wordt gekenmerkt door onpartijdigheid, dat wil zeggen dat geen vermenging optreedt met oneigenlijke belangen en dat ook iedere schijn van een dergelijke vermenging wordt vermeden.

Beantwoording In onze ogen kan de heer Loonen op drie manieren de besluitvorming binnen de gemeente beïnvloeden: via collega bestuurders, via raadsleden of via ambtenaren. Allereerst hebben wij vastgesteld dat het Loobeekdal in alle drie de collegeperiodes sinds 2010 niet in de portefeuille van de heer Loonen zat. De heer Loonen vond dit ook niet passend, gezien zijn privé belangen in het gebied. Als gevolg hiervan heeft de heer Loonen in de raad niet het woord gevoerd over het Loobeekdal. Het project Maasgaard zat wel in de portefeuille van de heer Loonen maar het Loobeekdal maakte geen onderdeel uit van dit project. Ten tweede zijn er sinds 2010 verschillende momenten geweest dat het Loobeekdal aan de orde was in het college (zie onderstaande tabel). De heer Loonen heeft op momenten dat zijn privébelangen of die van zijn familie in het geding waren, niet meegedaan aan de beraadslaging en besluitvorming. Dit is opgetekend in de collegebesluiten en een aantal keren heeft de heer Loonen ook van tevoren per mail bij het college aangegeven dat hij niet wilde meedoen aan de beraadslaging en besluitvorming. Overigens heeft de heer Loonen wel meegedaan aan de beraadslaging en besluitvorming over het bestemmingsplan ‘Loobeek-Deelgebied De Haag’. Volgens ons is dat passend omdat hij en zijn familie geen gronden in dit deelgebied hadden.

Datum

Onderwerp

23 maart 2010

Ontwerp inrichtingsplan Loobeekdal

29 april 2014

Samenwerkingsovereenkomst Loobeekdal

24 februari 2015

Ontwerp bestemmingsplan Beek 1

24 juli 2015

Verkoop gronden in Loobeekdal gemeente aan familie van wethouder

29

65176 – Openbaar

Datum

Onderwerp

5 maart 2018

Ontwerp bestemmingsplan ‘Loobeek-Deelgebied De Spurkt en Venrays Broek’

18 september 2018

Bestemmingsplan ‘Loobeek-Deelgebied De Spurkt en Venrays Broek’

Ten derde hebben alle geïnterviewde medewerkers van de gemeente en (oud)bestuurders verklaard dat zij op de hoogte waren van de gronden van de heer Loonen in het Loobeekdal en dat zij wisten dat de heer Loonen binnen de gemeente niets te maken wilde hebben met dit dossier. Zij hebben geen beïnvloeding door de heer Loonen ervaren in het dossier Loobeekdal. Op basis van het bovenstaande, hebben wij niet kunnen vaststellen dat de heer Loonen heeft geprobeerd om de besluitvorming en de voorbereiding daarvan omtrent het Loobeekdal te beïnvloeden ten behoeve van zijn privé belangen en/of de belangen van zijn familie.

3.2 Transparantie Vraag Is wethouder Loonen voldoende transparant geweest richting college en raad over zijn belangen in het Loobeekdal en de gronddeal?

Kader In de gedragscode 2017 is bepaald dat een wethouder actief en uit zichzelf (de schijn van) belangenverstrengeling moet tegengaan. In de gedragscode uit 2002 staat dat het handelen van een bestuurder transparant is, opdat optimale verantwoording mogelijk is en de controlerende organen volledig inzicht hebben in het handelen van de bestuurder en zijn beweegredenen daarbij. Daarnaast is het verplicht voor een wethouder om zijn nevenfuncties openbaar te maken (artikel 41b Gemeentewet). Ook in de gedragscode 2002 staat dat een bestuurder melding dient te maken van al zijn nevenfuncties waarbij tevens wordt aangegeven of de functie wel of niet bezoldigd is, en dat deze gegevens worden openbaargemaakt. In de gedragscode 2017 is dit nader ingevuld: een wethouder maakt via de gemeentesecretaris openbaar welke betaalde en onbetaalde functies hij naast het wethouderschap vervult. De gemeentesecretaris zorgt voor een actuele openbare lijst met functies van wethouders. Op deze lijst wordt tevens vermeld of de werkzaamheden al dan niet bezoldigd zijn en wat de inkomsten zijn uit die functies. De gedragscodes 2017 en 2002 zeggen ook iets over belangen van de wethouder.

Een wethouder doet er bij de gemeentesecretaris opgaaf van als hij financiële belangen heeft (bijvoorbeeld aandelen, opties en derivaten) in ondernemingen waarmee de gemeente zaken doet of waarin de gemeente een belang heeft. Deze financiële belangen zijn openbaar en worden ter inzage gelegd. Ook een tussentijds ontstaan financieel belang dient opgegeven te worden. Grondeigendommen worden in de code niet als financieel belang gezien. Voor het beantwoorden van deze vraag, is ook relevant wat ‘voldoende transparant’ inhoudt als het gaat om de belangen van de heer Loonen in het Loobeekdal en de gronddeal. Onzes inziens is het, aansluitend op de gedragscode, belangrijk dat de heer Loonen pro actief, frequent en uit zichzelf melding maakt van zijn privé belangen.

Beantwoording Vooropgesteld geldt dat (oud-)medewerkers en (oud-)bestuurders van de gemeente die we in ons onderzoek hebben gesproken al lange tijd wisten dat de heer Loonen gronden had in het Loobeekdal, dat hij in gesprek en

65176 – Openbaar

30

onderhandeling was met het waterschap in het kader van de herinrichting van het Loobeekdal en dat hij als wethouder afstand wilde houden tot het dossier. De heer Loonen heeft op verschillende momenten inzicht geboden in zijn privébelangen in het Loobeekdal zoals: •

Kort na zijn aantreden in 2010 heeft de heer Loonen bij de burgemeester aangeven dat hij verschillende gronden heeft in Venray. Samen hebben zij zijn belangen in het Loobeekdal en hoe hier verder mee om te gaan, besproken.

•

In april 2010 heeft de heer Loonen alle percelen die hij in eigendom heeft, op kavelniveau overlegd aan het college. Dat overzicht is ook ter informatie naar de afdeling W&W (Grondbedrijf) verzonden. Mede naar aanleiding hiervan is ook een bericht in de lokale krant verschenen.

•

De heer Loonen heeft de burgemeester gemeld dat hij met het waterschap in gesprek zou gaan over zijn gronden in en de herinrichting van het Loobeekdal. Wanneer hij dit voor het eerst heeft gedaan, weten de heer Loonen en de oud-burgemeester niet meer. Daarna informeerde de heer Loonen de burgemeester, in het overleg dat zij hadden als burgemeester en locoburgemeester, als er zaken waren die hij moest weten rondom de belangen van de heer Loonen in het Loobeekdal. Zo heeft de heer Loonen ook gemeld dat hij voornemens was een zienswijze in te dienen tegen het ontwerpbestemmingsplan ‘Loobeek-Deelgebied De Haag’.

•

In 2018 heeft de heer Loonen in de integriteitsscreening voorafgaande aan zijn benoeming als wethouder expliciet zijn privé belangen in het Loobeekdal naar voren gebracht. Via deze rapportage is de burgemeester als opdrachtgever op de hoogte gesteld.

•

De heer Loonen heeft zoals in de vorige paragraaf vastgesteld zes keer in het college aangegeven niet mee te doen aan de beraadslagingen en besluitvorming over het zaken uit het Loobeekdal vanwege zijn private belangen.

Hieruit blijkt volgens ons dat de heer Loonen naar de burgemeester, het college en ambtelijke organisatie voldoende transparant is geweest. Wij stellen vast dat de heer Loonen niet zelf richting de raad informatie heeft verstrekt over zijn bezittingen in het Loobeekdal. De vraag is of dit volgens de wet- en regelgeving ook moet. Het project maakte geen deel uit van zijn portefeuille waardoor hij nooit het woord erover heeft gevoerd in raad. Gezien de discussie in de raad in 2010 lijkt het dat toen ook in de raad algemeen bekend was dat de heer Loonen bezittingen heeft in het Loobeekdal. Relevant is in dit verband dat de gemeentewet en de gedragscode op dit gebied weinig houvast biedt. Financiële belangen moeten volgens de gedragscode wel openbaar gemaakt worden maar indien een wethouder veel grond bezit hoeft dit niet openbaar te worden gemaakt. Het informeren van de raad over de grondposities in het Loobeekdal is blijven hangen tussen de burgemeester en de heer Loonen. Laatstgenoemde verwachtte dat de burgemeester dit zou doen, bijvoorbeeld bij de terugkoppeling richting de raad, presidium of seniorenconvent in het kader van de risicoanalyse integriteit door Capra in 2018. In dit geval lijkt de raad inderdaad niet te zijn geïnformeerd. Ook op dit gebied is de wet- en regelgeving onduidelijk wie wat moet doen. Wij komen hier in de aanbevelingen op terug.

Enigszins buiten de scope van de vraag, maar daar wel aan gerelateerd: wij constateren dat de heer Loonen sinds eind 2018 vicevoorzitter is van verschillende stichtingen die gerelateerd zijn aan Waterbelang Limburg/Lokaal Waterbelang. Wij hebben vastgesteld dat hij heeft nagelaten deze nevenfunctie(s) openbaar te maken. Op dit punt is de gemeentewet en gedragscode niet gevolgd. Op basis van het bovenstaande, oordelen wij dat de heer Loonen voldoende transparant is geweest richting burgemeester, college en ambtelijke organisatie over zijn belangen in het Loobeekdal en de gronddeal. De raad lijkt niet formeel te zijn geïnformeerd, hoewel in ieder geval in 2010, maar ook later, wel breed bekend lijkt te zijn onder raadsleden dat de heer Loonen gronden heeft in het Loobeekdal. Op basis van de wet- en regelgeving is

65176 – Openbaar

31

onduidelijk wie in deze de verantwoordelijkheid heeft om de raad te informeren, bijvoorbeeld naar aanleiding van de resultaten van een risico analyse integriteit: de burgemeester of de wethouder zelf.

3.3 Gebruik niet-openbare informatie Vragen Heeft de heer Loonen vanuit zijn functie als wethouder, kennis over het dossier Loobeekdal die anderen niet konden hebben en heeft hij daar privé voordeel mee behaald? Heeft hij in dit kader als wethouder bij het dossier Loobeekdal een voorkeurspositie of voorkeursbehandeling gehad? Heeft hij enig voordeel genoten? Heeft de heer Loonen na 2010 privé bij onder meer bij de gronddeal gebruik gemaakt van niet openbare informatie die hij voor 2010 had verkregen als Statenlid?

Kader In de gedragscode 2017 staat dat een wethouder niet ten eigen bate of ten bate van een ander gebruik maakt van in de uitoefening van het ambt verkregen informatie. Deze bepaling zien we ook terug in de gedragscode 2002. Daarin staat ook dat hij kennis en informatie waarover hij uit hoofde van zijn functie beschikt, aanwendt voor het doel waarvoor die zijn gegeven.

Beantwoording Het was in het gebied en in ambtelijke en bestuurlijke kringen al langer, zeker sinds 2000, bekend dat er ‘iets’ moest gebeuren met het Loobeekdal. Wat dat ‘iets’ was en hoe het precies vorm zou krijgen was niet op voorhand duidelijk, maar dat natuur en landbouw anders gecombineerd moesten worden, was bekend. Daarnaast constateren we dat er sinds begin van de eeuw verschillende openbare documenten zijn, zoals het ‘Provinciale Omgevingsplan 2001 Limburg’ (POL) uit 2001, het ‘Reconstructieplan Noord- en Midden Limburg’ voor de periode 2004-2007 en het Visie en Uitvoeringsprogramma (‘Samen puzzelen voor de toekomst’) uit 2005. Als Statenlid was de heer Loonen niet direct betrokken bij het Loobeekdal. Wij hebben niet kunnen vaststellen dat hij niet-openbare informatie had waarvan hij later gebruik heeft gemaakt. Als wethouder bewaarde de heer Loonen een grote afstand tot het dossier Loobeekdal en voor medewerkers was duidelijk dat ze hem hier niet over moesten benaderen. Wij zijn in ons onderzoek ook voor deze periode niet tegengekomen dat hij niet-openbare informatie had of dat hij daar gebruik van heeft gemaakt. Op basis van het bovenstaande, oordelen wij dat de heer Loonen, vanuit zijn functie als wethouder of als Statenlid, geen kennis had over het dossier Loobeekdal die anderen niet konden hebben.

Wij hebben geen feiten en omstandigheden kunnen vaststellen dat hij een voorkeurspositie of voorkeursbehandeling heeft gehad omdat hij een informatie voorsprong had, gebaseerd op niet openbare informatie waarover hij kon beschikken vanwege zijn publieke functies.

3.4 Voorkeurspositie in gronddeal Vraag Heeft de heer Loonen zijn positie als wethouder gebruikt voor het afsluiten van de gronddeal tussen hem en het waterschap? Heeft hij bij de gronddeal een voorkeurspositie of voorkeursbehandeling gehad omdat hij wethouder was? Heeft hij enig voordeel genoten?

Kader Een wethouder mag zijn invloed en stem niet gebruiken om een persoonlijk belang veilig te stellen of het belang van een ander(e organisatie) waarmee hij een persoonlijke betrokkenheid heeft, zo staat in de gedragscode 2017. Daarin is ook bepaald dat een wethouder actief en uit zichzelf (de schijn van) belangenverstrengeling moet

65176 – Openbaar

32

tegengaan. In de gedragscode in 2002 is opgenomen dat het handelen van een bestuurder altijd en volledig is gericht op het belang van de gemeente en op de organisaties en burgers die daar onderdeel van uitmaken. Ook dient het handelen van een bestuurder een herkenbaar verband te hebben met de functie die hij vervult in het bestuur.

Beantwoording Deze onderzoeksvraag raakt aan het onderzoek dat eerder, in opdracht van het waterschap Limburg, is uitgevoerd door bureau Hoffmann.5 Daarbij geldt dat wij het handelen van de heer Loonen hebben onderzocht en Hoffmann onderzoek heeft gedaan naar, kort gezegd, de deal van het waterschap. In ons onderzoek geven wij géén inhoudelijk oordeel over de deal en de totstandkoming daarvan bij het waterschap. Daarvoor verwijzen wij naar het onderzoek van het waterschap. In de eerste plaats beantwoorden wij de vraag of de heer Loonen enig voordeel heeft genoten. Hoewel het geven van een oordeel over de deal tussen de heer Loonen en zijn partner enerzijds en het waterschap anderzijds geen deel uitmaakt van onze opdracht hebben wij voor de context een expert agrarisch onroerend goed gevraagd op hoofdlijnen naar de deal te kijken. Kort samengevat luiden zijn inzichten als volgt: •

Iedere deeltransactie afzonderlijk is in beginsel op gebruikelijke grondslagen gebaseerd en is onderdeel van het door het waterschap gehanteerde grondverwervingsbeleid voor dit project. In onderlinge samenhang heeft de heer Loonen het agrarische deel van zijn bedrijf in omvang min of meer gelijk kunnen houden en heeft hij een aanzienlijke hoeveelheid natuurgrasland aan zijn bedrijf kunnen toevoegen. Dit is tegenwoordig niet ongebruikelijk bij agrarische bedrijven in het kader van natuur inclusieve landbouw, maar kan ook ingegeven zijn om zelf greep te blijven houden op het (agrarisch) natuurbeheer op de grond.

•

De bedragen komen niet onredelijk over, zowel voor de agrarische percelen als de percelen natuurgrond. De transacties met het waterschap zijn voor alle gronden in het project op dit prijsniveau gedaan. Het waardeverschil tussen landbouwgrond en natuurgrond is 85%, hetgeen een gebruikelijk percentage is voor de afwaardering van landbouwgrond naar natuur.

•

De heer Loonen heeft wel een aanzienlijke vergroting van zijn bedrijf gerealiseerd. Het lijkt erop dat die ruimte er ook was omdat hij de laatste met essentiële gronden was met wie het waterschap nog overeenstemming moest bereiken en daarbij de resterende compensatiegrond in het Loobeekdal aan de familie Loonen werd toegedeeld.

•

Het lijkt er op dat het waterschap graag tot overeenstemming heeft willen komen en zich flink heeft uitgerekt om tot overeenstemming te komen. De afspraken die zijn gemaakt met betrekking tot al deze bijkomende voorwaarden zijn uitermate gedetailleerd uitgewerkt. De voorwaarden in de kwalitatieve verplichting zijn niet ongebruikelijk.

Kort samengevat: de heer Loonen en zijn partner hebben een goede deal gesloten. Deze is niet zozeer gunstig door de gehanteerde grondprijzen, maar wel door het totaal aantal hectare verkregen gronden en verschillende randvoorwaarden. Ook de heer Loonen vindt de deal inhoudelijk fair. De volgende vraag is of hij deze goede deal alleen of vooral heeft kunnen sluiten omdat hij wethouder in Venray is. Deze vraag is lastig te beantwoorden. Er kunnen in theorie verschillende verklaringen zijn voor deze goede deal, te weten omdat de heer Loonen: •

een goede en harde onderhandelaar is;

•

een belangrijke grondpositie heeft in het Loobeekdal;

Hoffmann, Rapport (geanonimiseerd) Dossier 22101069 d.d. 30 april 2021 onderzoek in opdracht van Waterschap Limburg te Roermond. Hier te raadplegen: https://ris3.ibabs.eu/Agenda/Details/Waterschaplimburg/8efac976-f560-487a-90aa25addcbbab8e 5

65176 – Openbaar

•

de waarnemend dijkgraaf via het CDA en uit hun tijd bij de provincie goed kent;

•

wethouder van de gemeente Venray is.

33

Wij hebben op basis van ons onderzoek geen feiten en omstandigheden kunnen vaststellen dat de heer Loonen enig voordeel heeft genoten dan wel voorkeurspositie heeft gehad omdat hij wethouder is. Het blijkt niet uit de door ons bestudeerde documenten, het blijkt niet uit het rapport Hoffmann en de bijlagen en de geïnterviewden hebben er ook niets over verklaard. De goede deal lijkt eerder een resultaat van goed onderhandelen en de belangrijke grondpositie die hij al lange tijd (voordat hij wethouder werd) samen met zijn vrouw en overige familie had. Hij is in de onderhandelingen met het waterschap wel tot het uiterste gegaan is. Dat volgt volgens ons uit de uiteindelijke deal, zoals deze beoordeeld is door bureau Hoffmann, maar ook uit het feit dat het waterschap in 2020 overwoog om juridische stappen te zetten.

3.5 Handelen in lijn met wet- en regelgeving op eigen gronden Vraag In hoeverre heeft de heer Loonen in het Loobeekdal sinds 2010 gehandeld in lijn met wet- en regelgeving op zijn eigen gronden en die van zijn familie?

Kader De wet- en regelgeving die relevant is voor de beantwoording was (mogelijk) erg breed, denk aan bestemmingsplannen, de Wro en de Meststoffenwet. Om die reden hebben wij niet op voorhand bepalingen geselecteerd.

Beantwoording Deze onderzoeksvraag is op twee manieren ingekaderd. Wij hebben alleen het handelen van de heer Loonen onderzocht, en dus niet van zijn familie – dat zou ook niet passend zijn, en uitsluitend in het Loobeekdal. Wij hebben in de documentatie vanaf 2010 geen feiten en omstandigheden aangetroffen die duiden op het niet in lijn handelen van wet- en regelgeving op zijn gronden door de heer Loonen.

3.6 Combinatie privé grondtransacties en wethouderschap Vraag In hoeverre past, in het licht van integriteitsrisico’s, de combinatie van een wethouder grondzaken en het afsluiten van een privé grondtransactie zoals in het Loobeekdal?

Kader Ook hiervoor geldt dat de gedragscode 2017 bepaalt dat een wethouder actief en uit zichzelf (de schijn van) belangenverstrengeling moet tegengaan. In de gedragscode uit 2002 staat dat het handelen van een bestuurder transparant is, opdat optimale verantwoording mogelijk is en de controlerende organen volledig inzicht hebben in het handelen van de bestuurder en zijn beweegredenen daarbij.

Beantwoording Capra geeft in 2018 in de risicoanalyse integriteit aan dat de ontwikkelingen inzake het sluiten van een private overeenkomst tussen het waterschap mede in relatie tot het bestemmingsplan niet zonder integriteitsrisico’s voor de heer Loonen is. De vraag is in hoeverre de heer Loonen in zijn handelen waarborgen heeft ingebouwd om deze integriteitsrisico’s weg te nemen of te verminderen. In de eerdere paragrafen van dit hoofdstuk zijn reeds verschillende belangrijke waarborgen de revue gepasseerd waar de heer Loonen op een goede wijze invulling aan heeft gegeven zoals transparantie en openheid over de bezittingen, niet mee doen aan beraadslagingen en besluitvorming als die zijn privé belangen raakt, en niet privé vertrouwelijke publieke informatie gebruiken.

65176 – Openbaar

34

Toch zien wij terugkijkend op de periode 2010 tot heden dat er zich drie risicovolle situaties hebben voorgedaan waarbij de heer Loonen onvoldoende alert is geweest zodat enige schijn van belangenverstrengeling is ontstaan, te weten: •

We constateren dat de heer Loonen op verschillende momenten in de onderhandelingen met het waterschap een rol op de voorgrond had en door het waterschap ook werd gezien als woordvoerder van de familie. Zo had hij mailcontact met het waterschap, een enkele keer mede namens zijn familie, en had hij bij een aantal gesprekken, zo begrijpen wij uit de documentatie, een actieve inbreng. Overigens ontkent de heer Loonen deze rolinvulling. Dit laat onverlet dat het opkomen voor zijn private belangen wel zo bij het waterschap is overgekomen waarbij de heer Loonen tevens politiek ambtsdrager was vanwege zijn rol als wethouder in Venray. Door deze handelwijze van de heer Loonen is volgens ons schijn van belangenverstrengeling ontstaan. Een meer terughoudende opstelling door bijvoorbeeld niet een deel maar alle gesprekken, onderhandelingen en mailverkeer met het waterschap over te laten aan een externe adviseur zou beter zijn geweest.

•

De heer Loonen is richting het waterschap samen opgetrokken met zijn familie. Zo zaten in de in 2016 ingebrachte ‘32 punten’ ook enkele afspraken met het waterschap ingebracht door de maatschap Loonen die aan de gemeente Venray waren gericht. Dat leidde er zelfs toe dat het waterschap een formele brief schreef naar het college om bepaalde zaken te bepleiten voor de maatschap waarmee overigens niets is gebeurd. Ook heeft het waterschap in het kader van één van de 32 punten afgesproken de maatschap financieel te compenseren voor een eerdere grondtransactie met de gemeente Venray. Het verslag op basis van deze 32 punten vormt een bijlage bij de overeenkomsten met het waterschap die ook door de heer Loonen zijn ondertekend. Door de betrokkenheid van de heer Loonen is volgens ons ook hier schijn van belangenverstrengeling ontstaan.

•

Een andere situatie betreft het gesprek op een zaterdag in 2016 met de heer Driessen zonder ambtelijke ondersteuning. Het gesprek vond plaats bij de broer van de heer Loonen thuis en had als doel de 32 punten te bespreken om tot overeenstemming te komen om een overeenkomst te kunnen afsluiten. Volgens de heer Loonen heeft dit gesprek op verzoek van de heer Driessen plaatsgevonden en wist hij niet dat de heer Driessen zonder ambtelijke ondersteuning zou komen. Volgens hem zijn er op dat moment geen onomkeerbare besluiten genomen en volgde erna nog diverse correspondentie met het waterschap over de af te sluiten overeenkomst. Toch vinden wij, gezien het moment, de locatie en samenstelling van het gezelschap en de gespreksonderwerpen (zie vorige punt), dat ook hier schijn van belangenverstrengeling is ontstaan.

Kortom: de combinatie van het wethouderschap en privé grondtransacties met een andere publieke organisatie is niet zonder integriteitsrisico’s. Of grondzaken nu wel of geen onderdeel uitmaakt van de portefeuille maakt niet uit. Alles overziend constateren wij dat de heer Loonen op veel punten bij het afsluiten van de privé grondtransactie zeer oplettend is geweest binnen de kaders te handelen. Toch hebben zich drie risicovolle situaties voorgedaan waarbij de heer Loonen onvoldoende alert is geweest zodat enige schijn van belangenverstrengeling is ontstaan. Zo bezien is bij deze gebeurtenissen de gedragscode niet gevolgd. Er zijn echter geen feiten en omstandigheden geconstateerd dat er daadwerkelijke belangenverstrengeling heeft plaatsgevonden.

65176 – Openbaar

35

4. Conclusies en aanbevelingen 4.1 Conclusies De hoofdvraag van het onderzoek luidt als volgt: In hoeverre heeft wethouder Loonen sinds zijn aantreden als wethouder in 2010 inzake het dossier Loobeekdal en in het bijzonder de gronddeal met het Waterschap in 2016 gehandeld in overeenstemming met de gedragscodes integriteit voor wethouders van de gemeente Venray en eventueel andere van toepassing zijnde wet- en regelgeving? De hoofdvraag is onderverdeeld in een groot aantal specifieke vragen. Een deel van deze vragen gaat over specifieke feiten en omstandigheden die zich hebben voorgedaan sinds 2010 en voor zover relevant daarvoor. Deze reconstructie hebben wij uitgebreid beschreven in hoofdstuk 2. Het andere deel van de vragen gaat over verschillende oordelen over het handelen van de heer Loonen gebaseerd op de feiten en omstandigheden. De beantwoording van deze onderzoeksvragen komen uitgebreid in hoofdstuk 3 aan de orde. Slotconclusie is dat de heer Loonen sinds zijn aantreden inzake het dossier Loobeekdal en in het bijzonder de gronddeal met het waterschap voor het overgrote deel gehandeld heeft in overeenstemming met de gedragscodes integriteit voor wethouders van de gemeente Venray en eventueel andere van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Kort samengevat luiden de antwoorden op de oordeelsvragen:

•

Heeft wethouder Loonen geprobeerd om de besluitvorming en de voorbereiding daarvan omtrent het Loobeekdal te beïnvloeden ten behoeve van zijn privé belangen en de belangen van zijn familie? De conclusie luidt dat wij niet hebben kunnen vaststellen dat de heer Loonen heeft geprobeerd om de besluitvorming en de voorbereiding daarvan omtrent het Loobeekdal te beïnvloeden ten behoeve van zijn privé belangen en/of de belangen van zijn familie.

•

Is wethouder Loonen voldoende transparant geweest richting college en raad over zijn belangen in het Loobeekdal en de gronddeal? De conclusie luidt dat de heer Loonen voldoende transparant is geweest richting burgemeester, college en ambtelijke organisatie over zijn belangen in het Loobeekdal en de gronddeal. De raad lijkt niet formeel te zijn geïnformeerd, hoewel in ieder geval in 2010, maar ook later, wel breed bekend lijkt te zijn onder raadsleden dat de heer Loonen gronden heeft in het Loobeekdal. Op basis van de wet- en regelgeving is onduidelijk wie in deze de verantwoordelijkheid heeft de raad te informeren, bijvoorbeeld naar aanleiding van de resultaten van een risico analyse integriteit: de burgemeester of de wethouder zelf. Wij hebben vastgesteld dat de heer Loonen heeft nagelaten zijn bestuurslidmaatschap van Waterbelang Limburg/Lokaal Waterbelang openbaar te maken. Op dit gebied is de gemeentewet en gedragscode niet gevolgd.

•

Had wethouder Loonen vanuit zijn functie als wethouder, kennis over het dossier Loobeekdal die anderen niet konden hebben en heeft hij daar privé voordeel mee behaald? Heeft hij als wethouder bij het dossier Loobeekdal een voorkeurspositie of voorkeursbehandeling gehad? Heeft hij enig voordeel genoten? Heeft wethouder Loonen na 2010 privé bij onder meer de gronddeal gebruik gemaakt van niet openbare informatie die hij voor 2010 had verkregen als Statenlid ? De conclusie luidt dat de heer Loonen, vanuit zijn functie als wethouder of als Statenlid, geen kennis had over het dossier Loobeekdal die anderen niet konden hebben. Wij hebben geen feiten en omstandigheden kunnen vaststellen dat hij een voorkeurspositie of voorkeursbehandeling of privévoordeel heeft gehad omdat hij een

65176 – Openbaar

36

informatievoorsprong had, gebaseerd op niet openbare informatie waarover hij kon beschikken vanwege zijn publieke functies.

•

Heeft wethouder Loonen zijn positie als wethouder gebruikt voor het afsluiten van de gronddeal tussen het waterschap en wethouder Loonen? Heeft hij bij de gronddeal een voorkeurspositie of voorkeursbehandeling gehad omdat hij wethouder was ? Heeft hij enig voordeel genoten? De heer Loonen en zijn partner hebben een goede deal gesloten. Deze is niet zozeer gunstig door de gehanteerde grondprijzen, maar wel door het totaal aantal hectare verkregen gronden en verschillende randvoorwaarden. De conclusie luidt dat wij geen feiten en omstandigheden hebben kunnen vaststellen dat de heer Loonen enig voordeel heeft genoten dan wel een voorkeurspositie heeft gehad omdat hij wethouder is. De goede deal lijkt eerder een resultaat van goed onderhandelen en de belangrijke strategische grondpositie die hij al had voordat hij wethouder werd.

•

In hoeverre heeft wethouder Loonen in het Loobeekdal sinds 2010 gehandeld in lijn met wet- en regelgeving op zijn eigen gronden en die van zijn familie? Wij hebben in de documentatie vanaf 2010 geen feiten en omstandigheden aangetroffen die duiden op het

niet in lijn handelen van wet- en regelgeving op zijn gronden door de heer Loonen. •

In hoeverre past, in het licht van integriteitsrisico’s, de combinatie van een wethouder grondzaken en het afsluiten van een privé grondtransacties zoals in het Loobeekdal? De conclusie luidt dat de combinatie van het wethouderschap en privé grondtransacties met een andere publieke organisatie niet zonder integriteitsrisico’s is. Of grondzaken nu wel of geen onderdeel uitmaakt van de portefeuille maakt niet uit. Alles overziend constateren wij dat de heer Loonen op veel punten bij het afsluiten van de privé grondtransactie zeer oplettend is geweest binnen de kaders te handelen. Terugkijkend op de periode 2010 tot heden stellen wij vast dat er zich drie risicovolle situaties hebben voorgedaan waarbij de heer Loonen onvoldoende alert is geweest zodat enige schijn van belangenverstrengeling is ontstaan. Zo bezien is bij deze gebeurtenissen de gedragscode niet gevolgd. Er zijn echter geen feiten en omstandigheden geconstateerd dat er daadwerkelijke belangenverstrengeling heeft plaatsgevonden.

4.2 Aanbevelingen Op basis van het onderzoek komen wij tot de volgende aanbevelingen:

Aanbeveling 1: schaar in de gedragscode onroerend goed, net als aandelen, opties en derivaten, onder financiële belangen In de gedragscode 2017 is opgenomen dat een wethouder bij de gemeentesecretaris opgaaf moet doen van zijn financiële belangen in ondernemingen waarmee de gemeente zaken doet of waarin de gemeente een belang heeft. Daarbij worden aandelen, opties en derivaten als voorbeelden genoemd. Die financiële belangen zijn openbaar en worden ter inzage gelegd. Wij adviseren vanuit hetzelfde idee van transparantie in financiële belangen, in de gedragscode op te nemen dat een wethouder ook opgaaf moet doen van zijn onroerende goederen (gronden en gebouwen). Dat hoeft niet te worden gedaan als een wethouder alleen een eigen huis heeft, maar vanaf een bepaald aantal gebouwen of aantal hectare grond, is dit verstandig om zo maximale transparantie te betrachten.

65176 – Openbaar

37

Aanbeveling 2: breng de procedure van het melden van nevenfuncties in lijn met de gedragscode en gemeentewet Op basis van de verstrekte informatie hebben wij begrepen dat één keer paar jaar wordt gekeken of de lijst van nevenfuncties van de wethouder nog actueel is. Wij adviseren dit continu te doen. Zodra er een nevenfunctie afvalt dient dit direct op de website te worden aangepast. Indien een wethouder een nieuwe nevenfunctie wil aanvaarden dient hij dit voornemen eerst aan de raad te melden en vervolgens op de website te worden aangepast.

Aanbeveling 3: neem onthoudingen in de beraadslaging en besluitvorming op in een vast dossier van wethouders en raadsleden Wij hebben gezien dat in de verslaglegging van het college goed is vastgelegd als de heer Loonen zich onthield van de beraadslaging en besluitvorming. Tegelijkertijd was het wel zoeken naar die verslaglegging en kon dit alleen per individuele collegevergadering worden bekeken. Wij adviseren om per wethouder en in een apart (personeels)dossier een kopie van het college verslag op te nemen als zij zich onthouden van de beraadslaging en besluitvorming. Zo worden de vruchten geplukt van deze nu al zorgvuldige verslaglegging en kan bij vragen vanuit de raad, van inwoners of vanuit de media – of bij een onderzoek als deze, snel inzicht worden geboden. Hetzelfde proces is mogelijk bij het onthouden van beraadslaging en stemming bij privé belangen van raadsleden.

Aanbeveling 4: geef als burgemeester meer inzicht aan de raad in de resultaten van de integriteitsscreening van wethouders In wet- en regelgeving, maar ook in de gedragscode 2017, is niet duidelijk of en wat de burgemeester de raad (of het presidium of het seniorenconvent) moet melden over persoonlijke belangen van wethouders. In het dossier Loobeekdal is het informeren van de raad, over de grondposities van de heer Loonen en de onderhandelingen met het waterschap, blijven hangen tussen de burgemeester en de heer Loonen. Tegelijkertijd gaf het rapport van Capra inzake de risico analyse integriteit de burgemeester inzicht in de persoonlijke belangen van de heer Loonen en wilde de heer Loonen geen geheim maken van zijn grondposities en de onderhandelingen die hij voerde met waterschap. De burgemeester informeerde de raad dat hij op basis van de risico analyse integriteit tot de conclusie was gekomen dat, voor zover er (theoretische) risico’s zijn geconstateerd, deze op grond van gemaakte afspraken beheersbaar en controleerbaar waren. Wij adviseren de burgemeester de raad indien aan de orde en gewenst door de wethouder en relevant voor de raad meer inzicht te bieden in integriteitsrisico’s die uit de risico analyse komen. Op deze manier is de raad, ook na wisselingen van raadsleden, beter op de hoogte van integriteitsrisico’s.

Aanbeveling 5: bied burgers de mogelijkheid om in vertrouwen (maar niet anoniem) meldingen te doen Ons is ook gevraagd te adviseren over hoe om te gaan met anonieme meldingen, die ook in dit onderzoek (en de aanloop daarnaartoe) werden gedaan. Wij adviseren om burgers de mogelijkheid te bieden om zaken te melden, met de verzekering dat die melding vertrouwelijk behandeld wordt. Dat betekent dat anonimiteit naar derden (bijvoorbeeld de persoon waar de melding over gaat) wordt gegarandeerd, maar dat bij het meldloket wel bekend is wie de melding doet. Reden hiervoor is dat het doorgaans lastig is om op basis van anonieme meldingen goed onderzoek te verrichten. Natuurlijk kunnen uitzonderingen gelden, bijvoorbeeld of als een anonieme melding met veel documenten is onderbouwd. In dit geval noemen wij ook de optie van een vooronderzoek: daarin kan de gemeente kijken of een melding concreet en onderzoekbaar is en wat precies in het geding is.

65176 – Openbaar

Aanbeveling 6: zorg voor zorgvuldigheid en transparantie in de combinatie van de portefeuille grondzaken en veel privé grondbezit De vraag die zich voordoet, is of de combinatie van wethouder met de portefeuille grondzaken te verenigen is met veel privé grondbezit in de gemeente. Wij zijn de mening toegedaan dat dat in principe kan, onder de voorwaarde dat dat goed, zorgvuldig en transparant wordt georganiseerd. Tegelijkertijd zien wij ook een grens, die moeilijk in algemene zin is te geven. Daarbij spelen overwegingen als het aantal hectare, de locatie in de gemeente en of de gronden van belang zijn voor (publieke) ontwikkelingen.

Aanbeveling 7: zorg voor een tussenpersoon bij private onderhandelingen tussen politiek ambtsdrager en een andere publiek orgaan De heer Loonen kwam in een situatie terecht dat hij als privé persoon in onderhandeling moest met een publiek orgaan terwijl hij ook wethouder was een gemeente die contacten onderhoudt met dat publieke orgaan. Om integriteitsrisico’s te verminderen adviseren wij in dit soort gevallen dat politieke ambtsdragers niet zelf deze onderhandelingen voeren maar een onafhankelijk tussenpersoon.

38

39

65176 – Openbaar

Bijlage: Normenkader Toelichting In het voorliggend normenkader zijn bepalingen opgenomen op basis waarvan wij tot een beoordeling kunnen komen van het handelen van de heer Loonen. Het kader bevat de voor het onderzoek meest relevante waarden en normen. Het normenkader bestaat uit de volgende onderdelen: •

de Gemeentewet

•

de Algemene wet bestuursrecht

•

de Gedragscode voor wethouders van de gemeente Venray 2017

•

de Integriteitsgedragscode voor bestuurders 2002

Van elk van de onderdelen lichten wij er de voor het onderzoek (meest) relevante passages uit.

1

Gemeentewet

Artikel 15 jo. artikel 41c, lid 1 – Verboden handeling 1.

Een lid van de raad6 mag niet: a.

als advocaat of adviseur in geschillen werkzaam zijn ten behoeve van de gemeente of het gemeentebestuur dan wel ten behoeve van de wederpartij van de gemeente of het gemeentebestuur

b.

als gemachtigde in geschillen werkzaam zijn ten behoeve van de wederpartij van de gemeente of het gemeentebestuur

c.

als vertegenwoordiger of adviseur werkzaam zijn ten behoeve van derden tot het met de gemeente aangaan van:

d.

1.

overeenkomsten als bedoeld in onderdeel d

2.

overeenkomsten tot het leveren van onroerende zaken aan de gemeente.

rechtstreeks of middellijk een overeenkomst aangaan betreffende: 1.

het aannemen van werk ten behoeve van de gemeente

2.

het buiten dienstbetrekking tegen beloning verrichten van werkzaamheden ten behoeve van de gemeente

3.

het leveren van roerende zaken anders dan om niet aan de gemeente