473508 Bijl Concept Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo.pdf
Tekst van het document
Bij een verdere verdichting van de woonfuncties in de binnenstad wordt ingezet op parkeerabonnementen in garages aan de randen van de binnenstad, elektrische deelauto’s of niet bezitten van een auto.
Woonstraten worden ingericht volgens het STOP principe: Stappen, Trappen, Openbaar (alternatief) Vervoer, Parkeren om de binnenstad verkeersveilig te maken worden. Hierbij wordt het gebruik van duurzame mobiliteit (bijv. lopen, fietsen, deelvervoer) gestimuleerd en het autogebruik ontmoedigd. In het kader daarvan wordt er gestreefd naar het opheffen van de barrièrewerking van de Koninginnensingel en Burgemeester van Rijnsingel voor voetgangers en fietsers tussen de binnenstad en de aangrenzende stadsdelen. Nadat de binnenstad verkeersveiliger gemaakt is kan het recreatief netwerk voor voetgangers en fietsers versterkt worden. Op het grote schaalniveau betekent dit het versterken van verbindingen tussen de Maas, het buitengebied, groene uitloopgebieden en toeristische attracties. Op de schaal van de binnenstad wordt de snelheid van het autoverkeer nog verder verlaagd en wordt ingezet op rustige verplaatsingen. Dat wordt gestimuleerd door het realiseren van bewaakte fietsenstallingen langs de routes door de binnenstad aan de rand van het kernwinkelgebied. In het kernwinkelgebied zijn er ook mogelijkheden voor bewaakte fietsenstallingen, maar dan in gebouwen. In aanvulling hierop is een goede spreiding van onbewaakte fietsenstallingen gewenst. Dit stimuleert het gebruik van de fiets als alternatieve vervoerswijze. De binnenstad wordt een zero emissiezone.
Dit betekent dat in de toekomst de winkelbevoorrading enkel nog volledig elektrisch mag plaatsvinden én binnen venstertijden. Omdat niet alle winkels de mogelijkheden hebben om volledig elektrische toeleveringen te krijgen, wordt er voorzien in een laad- en losplek voor voertuigen rijdend op fossiele brandstoffen. Daarmee verandert de mobiliteit in de binnenstad. In het parkeerbeleid van Venlo wordt geopteerd voor een verschuiving van het bezoekersparkeren naar geclusterde parkeeroplossingen in de randen van de binnenstad waardoor de binnenstad verkeersluwer wordt.
46
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Mobiliteitsprincipes binnenstad Venlo.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
47
6. Aantrekkelijke binnenstad in de avonduren Voor de binnenstad van Venlo is een verlichtingsstrategie gemaakt met de naam Duurzaam Lichtsnoer. Dat plan beschrijft een afgewogen aanpak voor de verlichting van de binnenstad van Venlo. Bezoekers en gebruikers worden subtiel door de binnenstad begeleidt en gestuurd door
verschillen in lichtintensiteiten en kleuren van het netwerk. Bijzondere panden en elementen worden uitgelicht. Iconische gebouwen worden in het middelpunt van de belangstelling geplaatst en krijgen in dat licht de aandacht die ze verdienen.
Markt met Stadhuis VENLO | LIGHTING POTENTIAL Document incomplete without presentation by the author.
Gasthuisstrat | day Gasthuisstraat VENLO | LIGHTING POTENTIAL Document incomplete without presentation by the author.
Lichtconcept binnenstad; bron afbeelding: Studio DL.
Markt met Stadhuis | variant 2+ mogelijke uitwerking o.b.v. het lichtconcept (suggestie)
Avondbeleving van de Markt; bron afbeeldingen: Studio DL.
VENLO | LIGHTING POTENTIAL Document incomplete without presentation by the author.
48
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Gasthuisstraat | variant 2
Licht als sturend middel op het historisch assenkruis; bron afbeeldingen: Studio DL.
mogelijke uitwerking o.b.v. het lichtconcept (suggestie)
Integraal V EKwaliteitskader N L O | L I G Binnenstad H T I N G PVenlo O T E N T49 IAL Document incomplete without presentation by the author.
Conclusie Het historisch assenkruis is van grote waarde voor de ontstaans- en gebruiksgeschiedenis van de binnenstad. Dit kruis van hoofdwegen is vandaag de dag niet meer leesbaar als samenhangend stelsel. Door het benadrukken van het assenkruis ontstaat er opnieuw hiërarchie in de openbare ruimte en wordt de opdeling van de binnenstad in vier kwadranten weer versterkt. Aan het einde van de vier assen stonden vroeger de stadspoorten. Deze kunnen belangrijke en betekenisvolle bronpunten worden voor mobiliteit (ontvangst, parkeren, aankomst en vertrek). Vervolgens kan het religieuze erfgoed in de lijn Grote Kerkstraat – Begijnengang – Nieuwstraat als sfeervolle luwte betrokken worden bij het dwaalgebied. Aan de randen van de middeleeuwse stad (m.n. aan de zuidzijde) wordt gestreefd naar herstel van of betere aanhechting op het historische stadsweefsel. Zo ontstaat er een openbare ruimtetypologie die de leesbaarheid van de binnenstad helpt vergroten. Daarvoor worden inrichtingsprincipes bepaald voor typologieën als pleinen, parken, stegen, woonstraten.
Ambitiekaart binnenstad Venlo.
50
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
51
CIRCULARITEIT IN PALET
Vooruit kijken De wereldbevolking blijft sterk groeien, waardoor de vraag naar producten groeit en we veel grondstoffen verbruiken. Dat heeft effect op het klimaat en de biodiversiteit en zorgt tevens voor vervuiling. Tegelijkertijd dreigen voorraden van cruciale producten en grondstoffen op te raken. Door efficiënter om te gaan met grondstoffen, kunnen mensen in de toekomst welvarend leven op een gezonde planeet, met een duurzame en sterke economie.
Ontwerpen aan de toekomst
BEELDKWALITEIT BUITENRUIMTE VENLO KLAAR VOOR DE TOEKOMST
In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe de buitenruimte van de binnenstad klaargestoomd kan worden voor de toekomst. Dit vraagt om eenduidige keuzes en een aanpak van de lange adem. Want een binnenstad transformeer je niet van vandaag op morgen maar vraagt strategie en uithoudingsvermogen. Maar dan is er ook veel mogelijk!
52
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Vaak wordt gezegd dat we vandaag ontwerpen aan de opgaven van morgen. Vrij geïnterpreteerd is dit veelal de levensduur van een project. In de buitenruimte wordt vaak gerekend met een cyclus van 20-30 jaar.
trendgevoelig palet dat niet 30 maar 50 of 100 jaar mee kan. En kiezen voor materialen die hergebruikt kunnen worden. Alleen dan kunnen we onze doelen behalen en de impact op het milieu en onze leefomgeving beperken.
Als we onze doelen willen halen en zorg willen dragen voor onze planeet en grondstoffen zal de ambitie hoger moeten liggen. Het is niet mogelijk onze doelen “morgen” te behalen dus we moeten over de levensduur van projecten heen kijken. Dat betekent kiezen voor een niet
Op de volgende pagina is een aantal trends met betrekking tot materiaalgebruik, mobiliteit, klimaat en demografie weergegeven die samen belangrijke kaders geven voor de stedenbouwkundige en landschappelijke opgaven in de toekomst.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
53
Mobiliteit
Materialen en hulpbronnen trends
Klimaat
Demografie
Emissievrije transitie, 2030
Het gebruik van primaire hulpbronnen met 50% terugdringen, in 2030
Halvering van uitstoot broeikasgas, 2030
4,2 miljoen 65-plussers in 2030
Nederland streeft ernaar het verbruik van primaire grondstoffen in 2030 met 50% te verminderen ten opzichte van het niveau van 2016. Dit doel is onderdeel van het landelijke Grondstoffenakkoord.
Zoals overeen gekomen in de klimaatovereenkomst van Parijs, moeten de emissies tegen 2030 met 45% worden verminderd zijn en in 2050 zelfs de netto nul bereikt moeten zijn, om de opwarming van de aarde tot maximaal 1,5°C te beperken.
100% circulair overheidsinkopen, 2050
Netto nul broeikasgasemissies, 2050
Nederland heeft een vergrijzende bevolking. Dit vraagt om levensloopbestendige woningen en leeftijdsvriendelijke gemeenschappen: Lokale overheden en gemeenten worden aangemoedigd om leeftijdsvriendelijke gemeenschappen te ontwikkelen, inclusief toegankelijke openbare ruimtes en sociale diensten die tegemoetkomen aan de behoeften van oudere bewoners.
Nederland stelt een ambitieus doel om ervoor te zorgen dat al haar inkoopprocessen en -activiteiten in 2050 volledig circulair zijn. Hierbij hoort ook het gebruik van circulaire producten en diensten in de overheidsoperaties.
De opwarming van de aarde beperken tot 1,5°C
In 2030 moeten alle nieuwe auto’s die in Nederland worden verkocht emissievrij zijn. Dit vraagt een transitie naar elektrische voertuigen en uitbreiding van laadinfrastructuur. Fietsinfrastructuur, 2030 Er is een voortzetting van de investeringen in fietsinfrastructuur voorzien, waardoor de totale investering in Nederland in 2030 op € 1,1 miljard uitkomt. Focus op de kracht van het openbaar vervoer, 2040 Er wordt ingezet op een verbetering van het openbaar vervoer. Aangevuld met MaaS, Mobility as a Service, een multimodaal reisadvies op maat; MaaS gaat zet in op het plannen, boeken en betalen van al het mogelijke vervoer via apps.
Het beperken van de opwarming tot 1,5°C betekent dat er rond 2050 wereldwijd een netto nul CO2-uitstoot moet worden bereikt.
In 2050 woont 66% van de wereldbevolking in steden. 90% van de verstedelijking tot het jaar 2050 zal plaatsvinden in Afrika en Azië.
Zero-waste economie, 2030 Duurzame, hernieuwbare grondstoffen worden waar mogelijk steeds opnieuw gebruikt; producten en materialen zijn ontworpen met het oog op circulariteit en hergebruik en kunnen worden gerepareerd of refurbished; met andere woorden er wordt nauwelijks afval geproduceerd.
Circulariteitstrends.
54
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
55
Geënt op het verleden en klaar voor de toekomst Het huidige materialenpalet in de binnenstad van Venlo is zeer gevarieerd en daardoor onrustig en niet samenhangend. Er is veel gebakken materiaal toegepast dat een zeer lange levensduur heeft. Bij een mogelijk nieuw palet is ten alle tijden te onderzoeken of de bestaande materialen die nog niet versleten zijn een nieuwe bestemming kunnen krijgen. Ook de aanwezige natuursteen verhardingen kunnen het beste geïnventariseerd en beoordeeld worden om te bepalen op welke manier deze een nieuwe bestemming kunnen krijgen in de binnenstad zoals op bijzondere pleinen en plekken, in plinten of in de stegen. Voor de binnenstad is het advies om naar een nieuw rustiger materialenpalet te gaan waarbij de verschillen in de straattypologieën niet leesbaar worden door het materiaal maar door de toepassing en inrichting van de profielen. Hierdoor ontstaat een rustig en continue beeld waarbinnen de gebouwen, het groen, het water en de mensen nuances en onderscheid kunnen maken. Vanuit duurzaamheidsoogpunt stellen wij voor de basis verharding een mix van gebakken klinkers of natuursteen voor, of een combinatie van beide. Gebakken klinkers en natuursteen lenen zich goed voor (continu) hergebruik.
Inspiratiebeeld verharding Floddergats in 1950.
Inspiratiebeeld verharding Vleesstraat in 1930.
Inspiratiebeeld verharding Helschriksel in 1930.
Inspiratiebeeld verharding Lomstraat in 1910.
De kleurtoon van een eventuele materialenmix moet gezocht worden in een ton-sur-ton palet en niet in een sterk contrasterend palet. Voor de gebakken klinkers kan het beste gekozen worden voor een mix omdat vervuilingen als gevolg van gebruik minder zichtbaar zijn en de vloer meer gaat leven. De mix kan samengesteld worden vanuit verschillende basistinten zoals een zandtint, neutrale grijzige tint of een warmrode tint. Voor alle materialen is van belang om te kiezen voor materialen met een relatief lage albedowaarde om hittestress zoveel mogelijk tegen te gaan. De Venlose binnenstad kent een traditie in de toepassing van natuursteen. Dit historische gegeven is een belangrijk onderdeel van de identiteit en moet daarom in de toekomst behouden blijven. Profielen, materialen en patronen van de vooroorlogse binnenstad dienen als inspiratie voor het nieuwe palet. Zeker de oude grove kasseien zijn beschermde elementen die hergebruikt moeten worden.
56
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Inspiratiebeeld verharding Mariaweide in 1950.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
57
In de uitwerking van dit IKBV naar een Masterplan Openbare Ruimte moet de definitieve materiaalkeuze van de verharding bepaald worden. Behalve de keuze over basismateriaal en kleurenmix gaat dat ook over de geleding van het profiel. Hiernaast is een aantal referentiebeelden te zien uit Sittard, Maastricht en Mechelen. Daarin is de bandenlijn beeldbepalend voor de straatprofielen, net zoals dat vroeger in Venlo ook was. De onderste referenties laten een reeks kleurtinten zien die als inspiratie kunnen dienen voor de definitieve materiaalkeuze van een koele grijstint tot een warmrode tint.
Paardenstraat Sittard; ontwerp: OKRA, fotograaf: Annie Beugel.
58
Lange Schipstraat Mechelen; ontwerp: OKRA.
Kerkplein Brakel; ontwerp: BRUT, fotograaf: Steven Neyrinck.
Stationstraat Sittard; ontwerp: OKRA, fotograaf: Annie Beugel.
Ringersplein Alkmaar; ontwerp: DELVA.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
BLEKE TINTEN, VANUIT GRIJZE ONDERTOON, AFHANKELIJK VAN BEZONNING
59
INRICHTINGSPRINCIPES
Een ingetogen basis In dit hoofdstuk gaan we verder in op de inrichtingsprincipes van belangrijke openbare ruimte structuren. Zo worden de geïntroduceerde ruimte typologieën vertaald naar straatprofielen met een meer tijdloze inrichting geïnspireerd op de historische profielen van de Venlose binnenstad. Daarnaast lichten we een aantal ontwerpprincipes toe voor kenmerkende openbare ruimte plekken. Deze plekken hebben veelal een rijke historie, zijn gelegen op strategische posities en/of hebben interessante ruimtelijke dilemma’s. De getoonde uitwerkingen in dit document zijn geen definitief ontwerp maar dienen als denkrichting voor toekomstige planvorming.
Ruimtetypologiekaart binnenstad Venlo.
60
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
61
Toegangsweg binnenstad Voorkomen Rond de binnenstad en bestaat uit de Koninginnesingel en Burgemeester van Rijnsingel. Kenmerken • • •
Entree naar de binnenstad Hoofdontsluiting rond de binnenstad Belangrijke busroute naar het station
Indeling van het profiel • • • •
Vrijliggende fietspaden (3.00m) in tweerichtingen 2x2 rijbanen (4x 3.40m) met opsluitbanden in opstand Verhoogde middenberm (1.20m) Bomenlanen langs de weg
Toegepaste materialen • • •
Fietspaden in rood asfalt Voetpaden in gebakken klinkers of natuursteen Rijbanen in asfalt
Visie op groen • • •
62
Verrijken van het groenbestand op de spoordijk Versterken van de laanstructuren aan de zijde van de binnenstad Voorzien van bloemrijke kruidenmengsels onder de bomenlanen
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
63
Singel
Parkstraten
Voorkomen
Voorkomen
Aan de binnenzijde van het Julianapark, de Deken van Oppensingel.
Grenzend aan de binnenstad in het noorden en zuiden: de Goltziusstraat-Puteanusstraat en Prinsessesingel.
Kenmerken
Kenmerken
• •
• •
Woonweefsel aan het park Lokale ontsluiting
Auto- en fietsverbindingen naar de Maas Belangrijke rol in de autobereikbaarheid van de binnenstad
Indeling van het profiel • • • •
Vrijliggende voetpaden aan gevel- (min. 2.00m) en parkzijde (3.00m) Gemengde rijbaan met auto’s en fietsers (5.60m) met opsluitbanden in opstand Langsparkeren (2.00m) tussen de bomen Bomen langs beide zijden van de weg
Toegepaste materialen • • •
64
Voetpad aan gevelzijde in gebakken klinkers of natuursteen Voetpad aan parkzijde in gebonden halfverharding Rijbaan in gebakken klinkers of natuursteen
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Indeling van het profiel • •
Visie op groen • • • •
Herstellen van de bomenlaan aan de woningzijde Introduceren van bomenlaan aan de zijde van het park Opwaarderen van de sierbeplanting onder de bomen aan de woningzijde Voorzien van bloemrijke kruidenmengsels onder de bomenlanen aan parkzijde
• •
Vrijliggende voetpaden aan gevel (min. 2.40m) Gemengde rijbaan met fietssuggestiestroken (5.60m + 2x 1.70m) met opsluitbanden in opstand Langsparkeren (2.00m) aan één kant met groene buffer Bomen langs beide zijden van de weg
Toegepaste materialen
•
Voetpad aan gevelzijde in gebakken klinkers of
•
natuursteen Rijbaan in gebakken klinkers of natuursteen
Visie op groen • •
Herstellen en introduceren van bomenlaan aan beide zijden Voorzien van bloemrijke kruidenmengsels onder de bomenlanen
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
65
Gemengde straten type A: in autoluwe binnenstad met winkelfunctie Voorkomen
Gemengde straten type B: in autoluwe binnenstad Voorkomen
De Maasstraat
In de binnenstad waaronder de Grote Beekstraat, Jodenstraat en Peperstraat
Kenmerken
Kenmerken
•
•
•
Kernwinkelgebied, met een gemengd gebruik van wonen, werken, winkels terrassen en aanwezigheid van diverse publiekstrekkers zoals winkels en terrassen. Onderdeel van de autoluwe binnenstad
•
Kerngebied, met een gemengd gebruik van wonen, werken, winkels en terrassen Onderdeel van de autoluwe binnenstad
Indeling van het profiel Indeling van het profiel • •
Gelijkvloerse inrichting van het profiel met geleding door natuurstenen banden Profiel wordt geleed in drie vlakken waarbij aan de gevels een loop-, terras- en/of uitstallingszone en centraal een loopzone
• •
Gelijkvloerse inrichting van het profiel met geleding door natuurstenen banden die het profiel geleden Profiel wordt geleed in drie vlakken waarbij er aan de gevels ruimte is voor een loop-, terras- en/of uitstallingszone (min. 1.00m) en centraal in het profiel een loopzone (4.00m) voorzien wordt
Toegepaste materialen
Toegepaste materialen
• • •
• • •
Plintstoepen in gebakken klinkers of natuursteen Centrale loopzone in gebakken klinkers of natuursteen Afwatering door middel van roostergoten
Plintstoepen in gebakken klinkers of natuursteen Centrale loopzone in gebakken klinkers of natuursteen Afwatering door middel van roostergoten
Visie op groen •
66
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Tegen de gevels is er ruimte voor geveltuintjes op de eigendomsgrenzen
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
67
Gemengde straten type C: met autoverkeer
Woon-/werkstraten
Voorkomen
Voorkomen
Hoofdzakelijk in Q4 waaronder de Bolwaterstraat.
Verspreid door de binnenstad
Kenmerken
Kenmerken
•
• • •
•
Gemengd gebruik van wonen, werken, winkels en terrassen Lokale ontsluiting
Indeling van het profiel • • •
Voetpaden aan gevelzijde (min. 1.80m) met buitenoverloop ruimte voor winkels en bars SUDS structuren tussen voetpaden en rijbaan Rijbaan voor gemengd verkeer (3.80m) met hemelwaterafvoer aan beide zijden
Indeling van het profiel • •
Toegepaste materialen • •
Voetpad in gebakken klinkers Rijbaan in gebakken klinkers of natuursteen
Visie op groen • •
68
Verlaagde groenzones met waterbuffering Mogelijkheid voor aanleg van geveltuinen
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Gemengd gebruik van overwegend wonen en werken Lokale ontsluiting De ruimere profielen binnen deze typologie vervullen tevens een belangrijke rol in het fietsnetwerk van de binnenstad
•
•
Gelijkvloerse inrichting van het profiel met geleding door natuurstenen banden die het profiel geleden Profiel wordt geleed in drie vlakken waarbij er aan de gevels ruimte is voor een voetpad en centraal in het proflel een verkeerszone voorzien wordt Voetpaden aan gevelzijde hebben in de smalle profielen een breedte van min. 1.00m en in de brede straten een breedte van min. 2.50m De verkeerszone voor voornamelijk fietsverkeer krijgt een breedte van 3.80m in de smalle profielen en 5.60m in de brede straten met hemelwaterafvoer aan beide zijden
Toegepaste materialen • Voetpad in gebakken klinkers of natuursteen • Rijbaan in gebakken klinkers of natuursteen • Visie op groen • •
Mogelijkheid voor aanleg van geveltuinen Bomen in de plintstoepen in de breedste profielen (Spoorstraat)
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
69
Woonstraten
Stegen
Voorkomen
Voorkomen
Hoofdzakelijk in de negentiende eeuwse en interbellum binnenstad waaronder de Van Cleefstraat, Wilhelminastraat en schoolstraat
Verspreid over de binnenstad met een hogere dichtheid in het dwaalgebied rond het kernwinkelgebied Kenmerken
Kenmerken • •
• •
Woongebieden aan de randen van de binnenstad Lokale ontsluiting
Onderdeel van het historische netwerk van Venlo Relatief smalle profielen in relatie tot overige straatprofielen
Indeling van het profiel
Indeling van het profiel
• •
•
• •
Vrijliggende voetpaden aan gevel (min. 1.50m) Gemengde rijbaan met auto en fietsverkeer (3.80m) met opsluitbanden in opstand Langsparkeren (2.00m) tussen de bomen Bomen alternerend langs beide zijden van de weg
Toegepaste materialen
Visie op groen
• • •
•
Plintstoepen in (hergebruik) gebakken klinkers Centrale loopzone in (hergebruik)gebakken klinkers Afwatering door middel van gestraatte molgoten
•
Versterken van de boomstructuren met daaronder sierbeplanting Aanmoedigingsbeleid van particuliere geveltuintjes
•
• •
70
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Inspiratie voor de inrichting van het profiel wordt gevonden in de historische stegen, daarin worden natuurstenen kasseien gecombineerd met vlakke loopstroken. Hierdoor is het profiel volledig gelijkgronds ingericht met een vrije plaatsing van de vlakke loopstroken. In de stegen die meer geprogrammeerde plinten hebben worden uitgevoerd met vlakke natuurstenen kasseien om het gebruikscomfort te combineren met het beoogde karakter. De vlakke loopstroken hebben een vaste breedte van 1.50m. Hemelwaterafvoer wordt georganiseerd door middel van kolken
Toegepaste materialen • • •
Rondom gezaagde en gebrande mozaikkeien in de loopstroken Rondom behakte historische kasseien in verkeersluwe stegen Rondom behakte en bovenzijde gezaagde en gebrande kasseien in verkeersintensieve stegen
Visie op groen •
Vergroening door de aanleg van geveltuinen
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
71
INGETOGEN PALET VAN OBJECTEN EN ELEMENTEN
Een afgewogen kader Behalve de vloer als neutrale basis vormen ook de objecten en elementen in de openbare ruimte voor eenheid en verscheidenheid. Hieronder vallen: terrassen, reclame-uitingen, kunst en straatmeubilair. Om te zorgen dat er een ingetogen palet ontstaat wordt in dit hoofdstuk een aantal kaders voor deze thema’s gegeven.
Kunst in de openbare ruimte Kunst in de openbare ruimte en gebouwgebonden kunst vormen een belangrijk deel van ons cultureel erfgoed en maakt integraal onderdeel uit van het binnenstadslandschap. Het is te vinden in parken, op pleinen, op straat en op of aan gebouwen. Dat maakt het goed zichtbaar, maar ook kwetsbaar. Kunst is vaak in opdracht gemaakt voor een specifieke plek en heeft een relatie met een gebouw of omgeving en kan zowel oud als modern zijn. Kwetsbaar erfgoed Kunst in de openbare ruimte bevindt zich meestal buiten. Dat maakt het gevoelig voor weersomstandigheden, begroeiing, dieren en (al dan niet opzettelijk) menselijk handelen. Deze factoren kunnen leiden tot verlies
van betekenis, waardering en beleving van deze vorm van kunst. Het is kwetsbaar erfgoed en dient daarom beschermd te worden. Coördinator kunst in de openbare ruimte Ondanks dat kunst in de openbare ruimte kwetsbaar is is het belangrijk om hier ruimte aan te bieden. De gemeente Venlo biedt ruimte voor initiatieven, mits deze een bijdragen leveren aan de totaalbeleving van de binnenstad. Ze mogen geen afbreuk doen aan het straatbeeld (en de waardes/kwaliteiten van de stad). Initiatieven worden voorgelegd aan de coordinator ‘Kunst in de openbare ruimte’ die de voorstellen samen met het team Realisatie en beheer openbare ruimte (RGBORU) beoordeeld.
Terrassenbeleid In haar terrassenbeleid streeft Venlo naar een optimale samenkomst van het belang van de stad en het belang van de ondernemers waarbij er ruimte gegeven wordt waar het kan en richting waar het moet. Het vigerend terrassenbeleid is in werking getreden op 1 januari 2024. Op dat tijdstip werden de beleidsregels “Beleidsregels terrassen horecabedrijven gemeente Venlo 2019” (in werking getreden op 1 oktober 2019) ingetrokken. De inrichting en uitstraling van een terras zijn in beginsel de verantwoordelijkheid van de ondernemer. Een terras is echter medebepalend voor de uitstraling van de openbare ruimte. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid de kwaliteit van de openbare ruimte te waarborgen en te bevorderen. Het mogen voeren van een terras is daarom geen recht. Het is een gunst die de gemeente op de openbare weg biedt, daar waar het mogelijk, verantwoord en passend in de omgeving is. Een terras is altijd maatwerk. Straten en pleinen zijn onderdeel van het openbare gebied en vervullen meerdere functies. Het openbaar gebied dient toegankelijk te zijn voor iedereen en heeft invloed op de beleving van het betreffende gebied. Het gaat daarbij om een combinatie van functies die leidt tot de juiste synergie. Dit is enerzijds de openheid en toegankelijkheid van pleinen en straten, maar anderzijds ook de (commerciële) functies die aan pleinen of straten zijn gelegen.
Hierbij dient rekening gehouden te worden met de belangen van de verschillende gebruikers. Hiertussen zal een juiste balans moeten bestaan. Werkingssfeer • •
•
•
Terrassen kunnen alleen worden geplaatst bij horecainrichtingen. Voor het mogen plaatsen van een gevelterras, aanleunterras, buurterras of pleinterras is een exploitatie- en terrasvergunning vereist. Het bevoegd gezag kan in de vereiste exploitatieen terrasvergunning afwijken van de beleidsregels terrassen. Indien en voor zover de exploitant wenst af te wijken van de regels die in de onderhavige beleidsregels zijn opgenomen, dan dient hij in het kader van de vergunningsaanvraag aan te geven wat de gewenste afwijking is en te motiveren waarom afwijking van de beleidsregels in zijn specifieke geval wenselijk en gerechtvaardigd is.
Voorschriften Met betrekking tot de plaatsing van de terrassen zijn volgende bepalingen en voorschriften van toepassing, de exploitant draagt er zorg voor dat de bepalingen en voorschriften worden nageleefd. •
•
•
•
•
Alleen terrassen zijn toegestaan. Alvorens serres of andere bouwwerken mogen worden opgericht, dient de exploitant te beschikken over de daarvoor benodigde omgevingsvergunning. In de volgende gevallen mag geen gevelterras worden geplaatst, maar wel een aanleunterras: • In straten waarbij wegmeubilair (lantaarnpalen, verkeersborden e.d.) de vrije doorgang voor de voetganger zou beletten indien de ruimte langs de gevel vrij zou moeten blijven. • Op de Parade, Geldersepoort, Bolwaterstraat en Kloosterstraat en door de burgemeester bij openbare bekendmaking aan te wijzen straten. Terrassen mogen niet op de rijweg geplaatst worden en blindegeleidestroken dienen geheel vrij te blijven om een ongehinderde doorgang te garanderen. Bij een aanleun- of pleinterras dient er altijd minimaal 1,50 meter vrije doorgangsruimte beschikbaar te blijven voor voetgangersverkeer. In straten waar geen rijweg aanwezig is, dient er altijd minimaal 4,5 meter vrije doorgangsruimte beschikbaar te blijven voor (hulpverlenings)voertuigen.
In aanvulling op deze algemene voorschriften met betrekking tot plaatsing van terrassen zijn er ook nog specifieke bepalingen voor pleinterrassen en buurterrassen, de inrichting van de terrassen, openbare orde en veiligheid en de huur van gronden voor het terras. Hiervoor verwijzen wij het volledige terrassenbeleid dat te vinden is op: https://lokaleregelgeving.overheid.nl/ CVDR706389
Goede voorbeelden van kunstintegratie in de Jodenstraat en de knoop van Tajiri aan de entree van het Museum Van Bommel Van Dam
72
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
73
Reclame uitingen Gevelreclame is een effectief middel om aandacht te vragen voor koopwaar of diensten. De beste voorbeelden vallen niet alleen op, maar zijn ook verzorgd vormgegeven en voegen zich in de karakteristiek van het gevelbeeld. Het commerciële visitekaartje bestaat uit het totale plaatje waarin architectuur, pui en reclame met elkaar samenhangen. Opzichtige en verkeerd geplaatste reclames hebben een negatieve invloed op het gevelbeeld. De optelsom van reclame-uitingen mag evenmin leiden tot wildgroei. Dan gaan de uitingen elkaar overschreeuwen en de architectuur van het gevelbeeld overschaduwen, met als gevolg dat je door de bomen het bos niet meer ziet. Om die balanceer-act te reguleren én voor iedereen een gelijk speelveld te creëren, hanteert de gemeente Venlo een Reclamebeleid. Voor de binnenstad gelden voor dit aspect de volgende aandachtspunten (kernachtig samengevat): •
De begane grond of winkelpui zorgt voor interactie met de straat dankzij de hoge mate van transparantie, de diepte van de entree (portiek) en de ramen (dagkant), de uitkragende zonwering en/of de aandacht vragende reclame.
Reclame en straatmeubilair in de openbare ruimte •
•
•
Die interactie tussen straat en pand mag niet teniet worden gedaan door een volledig dicht uitgevoerd rolluik. Bovendien is zonwering zorgvuldig geïntegreerd in de winkelpui. Een reclameteken heeft een bondige boodschap, is gerelateerd aan het gebruik van het pand en voegt zich qua plaatsing, maatvoering, ontwerp, kleuren materiaalgebruik éénmalig in de structuur en architectuur van het platte vlak van de winkelpui en/of de zonwering. Haaks op de gevel is per pand éénmalig een dubbelzijdig reclamebord toegestaan. Niet toegestaan zijn o.a. vlaggen, bewegende reclames, lichtkranten, projecties en led-schermen, ook niet aan de binnenzijde achter een etalage. Buiten het kernwinkelgebied is bij praktijkruimtes een ingetogen reclameteken mogelijk bij de entree of een bescheiden ‘zuil’ in de voortuin. Gevelreclames en uitstallingen vormen een belangrijk en beeldbepalend element van de binnenstad. In gebieden met commerciële functies zijn reclames op zijn plaats en kunnen, tot een kritische grens, bijdragen aan de visuele aantrekkingskracht. De bijzondere ruimtelijke kwaliteit van de binnenstad van Venlo vraagt echter een ingetogen inpassing van reclameobjecten.
Los van de panden en de daar aanwezige ondernemers, staan in de openbare ruimte een breed scala aan straatmeubilair zoals zitmeubilair, afvalbakken, verkeersborden, bewegwijzering en mupi’s. Deels zijn dit objecten die het goed functioneren van de binnenstad mogelijk maken anderzijds zijn dit objecten die reclame voeren zoals lichtbakreclame aan straatverlichting, bushokjes, mupi’s en driehoeksborden. De combinatie van de twee en de ogenschijnlijk willekeurige plaatsing van beiden zorgen voor een rommelig straatbeeld.
De veelheid aan verschillende objecten in de openbare ruimte wordt teruggebracht om deze verrommeling tegen te gaan. Objecten worden geclusterd en georganiseerd geplaatst en uitgevoerd in de standaardkleur van Venlo, RAL 7016. Hierdoor ontstaat een rustiger straatbeeld waarbij de functionele- en reclame-matige objecten ondersteunend zijn de binnenstadsbeleving en deze niet overstemmen. Een uitwerking van plaatsingsprincipes van straatmeubilair dient afzonderlijk uitgewerkt te worden en kan opgenomen worden in een masterplan openbare ruimte binnenstad Venlo of als bijlage toegevoegd worden aan dit kader.
Groenblauwe belevingselementen in de Onze-Lieve-Vrouwestraat te Mechelen (BE) combineren groen met straatmeubilair als banken, fietsparkeren en afvalbakken in een samenhangend element; ontwerp: OKRA.
74
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
75
VEILIGHEID EN HANDHAVING
Toezicht en handhaving spelen een belangrijke rol in het creëren van een veilige binnenstad en het goed laten functioneren ervan op korte- en lange termijn. Dit beschouwen wij in de breedste zin van het woord: ogen op straat, een goede (dynamische) verlichting, de handhaving van reclamebeleid, maar ook rekening houden met de inrichtingsprincipes van de openbare ruimte op probleemlocaties.
Ogen op straat Door het wonen boven winkels te stimuleren blijft de binnenstad ook na sluitingstijdens van de winkels een levendige plek. Doordat er meer mensen in de binnenstad wonen komen er automatisch ook meer ogen op straat. Ogen op straat spelen een belangrijke rol in de preventie van ongewenste activiteiten of situaties. Hier wordt ook rekening mee gehouden bij het ontwerp en beheer van groenzones en parken door op aandacht locaties te zorgen voor lage beplanting om meer ogen in de parken te houden en hier het aantal bankjes te beperken, om te voorkomen dat mensen er overnachten.
binnenstad en kunnen bepaalde gebieden juist donker gelaten worden. Bijvoorbeeld door parken in bepaalde delen van de nacht niet te verlichten en zo ongewenste activiteiten te ontmoedigen en gebruikers te stimuleren meer veilige routes te kiezen, of gebieden met een overlastproblematiek extra fel te verlichten. Wanneer er dynamische verlichting wordt toegepast kan er zelf actief ingespeeld worden op de actuele situatie: bijvoorbeeld extra felle verlichting tijdens de sluitingstijden van nachthoreca om te voorkomen dat mensen blijven hangen op straat of het tijdelijk intensiever verlichten van plekken bij noodsituaties of overlast.
Een doordacht verlichtingsconcept Verlichting helpt bij het creëren van een (sociaal) veilige binnenstad. Door te zorgen voor een goede basisverlichting kan er, naast het in de kijker zetten van de fraaie panden in de binnenstad, gezorgd worden voor een goede zichtbaarheid. Door verlichting goed in te zetten kunnen mensen subtiel gestuurd worden door de
Handhaving van reclamebeleid Handhaving is een belangrijk middel om de gestelde doelen van het reclamebeleid te bereiken. Een actieve handhaving hiervan helpt bij het bewaken van een rustig, aantrekkelijk en hoogwaardig straatbeeld.
Handhaving op terrassenbeleid en uitstraling zorgt voor een aantrekkelijke en uitnodigende binnenstad.
Benutten van ruimtelijke en historische kwaliteit. 76
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
77
DOORDACHTE GROENSTRATEGIE
Groen als toel tegen hittestress Het versterken van de groenstructuren in de binnenstad vormt de sleutel tot succes bij het tackelen van de hittestress opgaven. Het inzetten op een groenere binnenstad, met een verbonden netwerk van groene openbare ruimtes vormt de basis voor een binnenstad die klimaatadaptief is. De groene omgeving vergroot het dagelijks comfort en welzijn van mensen die in de binnenstad wonen, werken en recreëren. In de groenstrategie wordt ingezet op het creëren van continuïteit in de groene netwerken, maar ook op het creëren van meer biodiversiteit om de vergroening gestalte te geven.
Maximaal behoud van bomen De basis voor het bomenbestand bestaat uit de bestaande bomen in relatie tot de stedelijke condities (licht en schaduw, wind, grootte van de standplaats). Het behoud van deze bestaande bomen is cruciaal in de ambitie om de CO2 uitstoot tegen te gaan waarbij bomen een belangrijke rol spelen in het opnemen van CO2 uit de lucht en het opslaan ervan. Onderstaande afbeelding laat de verhouding zien tussen bestaande bomen en nieuwe aanplant. De volgorde van handelen moet daarom zijn: • • • •
Maximaal behouden van bestaande bomen; Verplanten van bestaande bomen; Vervangen door nieuwe grote bomen; Vervangen door meerdere kleine bomen.
Bij het nadenken over het bomenbestand van de stad moet er nagedacht worden over het creëren van een robuust systeem. Naast behoud moet er ook een visie zijn op de ontwikkeling van het bomenbestand. Zo kan het bomenbestand het beste uitgebouwd worden met grote bomen die een kroonlaag vormen, aangevuld met lagere bomen (van tweede en derde orde). De boomkeuze is dusdanig dat de bomen van de eerste en tweede grootte zijn, maar niet een te dicht bladerdek hebben. Ze bieden schaduw als het nodig is, maar laten ook toe dat in het voorjaar de bomen niet al zorgen voor donkere straten en dat er in de straat groen gefilterd licht van de zon door het bladerdek komt.
capteert/ capteren
of
1 grote eikenboom van 29 jaar oud
191 kg CO2
1.320 kleine eikenbomen van 3 jaar oud
CO2 opslag van bomen in de stad.
De Keulse Poort is de afgelopen jaren getransformeerd van stenige vlakte naar klimaatadaptieve stadsentree.
78
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
79
Bouwen aan een stadsbiotoop De biodiversiteit wordt vergroot door het gevarieerde beplantingen en het vermijden van monoculturen. Er wordt ingezet op een ‘stedelijk biotoop’. De stedelijke biotopen bestaan uit meerdere lagen beplanting met een natuurlijke opbouw van bomen, heesters, kruidachtigen, bodembedekkers en stinzeplanten, waarmee op een natuurlijke manier water wordt vastgehouden in het natuurlijk systeem. De vergroening van de Venlose binnenstad vindt zoveel mogelijk gespreid plaats. Naast enkele groene plekken (groter dan 200m2) worden ook micro groene plekken gemaakt, die het groene karakter verder versterken. De strategie is gericht op het creëren van continuïteit in de groene ruimte, maar ook op het creëren van diversiteit in groene plekken. Het creëren van een beplanting en een geïntegreerde waterstrategie gaan hand in hand. De beplanting zorgt
voor een toename van de bergingscapaciteit, infiltratie capaciteit (in parken, wadi’s, groenstroken, etc.), beperken van droogte risico’s (door keuze van juiste typen vegetatie) en beperken van de hittestress (schaduwplekken, beschutting, minder steen en verharding). Gekoppeld aan dit type van nieuwe stedelijke ecologie wordt er bij voorkeur gekozen inheemse bomen en struiken planten, of soorten die al lang in onze contreien aanwezig zijn, met: • • • • • • •
Hoge droogte tolerantie Verdraagzaamheid tegen zout Zon tolerantie Wind tolerantie Water-log tolerantie Ongedierte tolerantie Ziektetolerantie
Vergroting biodiversiteit De biodiversiteit van de Venlose binnenstad is te vergroten door het creëren van ecologische verbindingen, het zuiveren van water en lucht, beperken eutrofiering van water en bodem en het bevorderen van aanplant van inheemse soorten. Het natuurlijke en het cultuurlijke in de Venlose binnenstad worden met elkaar verenigd door in te zetten op het maken van een rijk systeem, als een stedelijke biotoop. Het gaat niet alleen om de hoeveelheid groen; de groene ruimte moet ook het leven van mensen verrijken. Het proces van het genereren van een nieuw gezond stadsbiotoop is geïnspireerd op de principes van permacultuur, waarmee een stedelijk ecosysteem op de schaal van stadsdelen en wijken ontstaat. Het gebruik van basisconcepten voor permacultuur in het ontwerp van de openbare ruimte kan de biodiversiteit aanzienlijk vergroten en de ecologische waarde van het publieke domein verhogen. De beplanting draagt bij aan
hittestressmitigatie, grotere biodiversiteit en CO2 reductie, maar bovenal is het onderdeel van de openbare ruimte en geïntegreerd met het stedelijk gebruik van de openbare ruimte. Er wordt een palet van beplanting bepaald dat de start van het groeiproces van de biotoop inluidt, een dynamische ontwikkeling van beplanting. Op de volgende pagina’s is een aantal richtinggevende principes voor het beplantingssortiment uitgewerkt dat als basis voor de uitwerking van een sortimentscatalogus gebruikt kan worden.
voedsel voor dieren en nestgelegenheid wind mitigatie
schaduwwerking kruidenlaag voor kleine zoogdieren
compost verbeterd bodemleven en bodemkwaliteit
trekt bestuivers aan Lagen van de stadsbiotoop.
Influence on the planting palette and composition 80
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Voordelen van een goede laagopbouw van groenstructuren. Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
81
Palet beplanting| Bomen
Palet beplanting| Klimplanten
Toepassing:
Toepassing:
• • • • •
Gevelafstand minimaal 5 meter Plantafstand bomen in principe min. 5-8m Boom 1e orde = >12m hoog Boom 2e orde = 8-12m hoog Boom 3e orde = <8m
• • •
• • •
Groenstrook min. 2m breed = 3e orde boom Groenstrook min. 4m breed = 2e orde boom Groenstrook min. 5m breed = 1e orde boom
Gevel wordt beschermd dmv gebruik staalkabel Windende groeiwijze Beperkt sortiment voor eenduidig beeld
Spankabels aan gevel voor klimplanten.
Clematis armandii
Aristolochia Macrophylla
Palet beplanting| Sierbeplantingen Toepassing: • • • • Bomen in groenstrook ca. 3m breed.
Bomen in waterbuffer.
82
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Bomen in plantvak met groeiplaats onder bestrating.
Verschillende toepassingen: Wadi, groenvakken, onder bestaande bomen. Gelaagde opbouw van bomen, heesters, vaste planten en bollen Afgestemd op Sortiment afhankelijk van toepassing en nader te specificieren
Sierbeplanting met vaste planten op de Keulse Poort.
Sierbeplanting in wadi.
Sierbeplanting onder bestaande bomen.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
83
BEELDKWALITEIT BEBOUWING bebouwingspatronen
gevelprincipes
gebouwtypen en stijlen
GEVELS ALS SPIEGEL VAN DE GESCHIEDENIS
Gevels verschillen per deelgebied
De binnenstad is hét visitekaartje van Venlo en dé centrale plek voor bezoek, vertier en verblijf. Dat vraagt om een omgevingskwaliteit van topkwaliteit, niet alleen in de openbare ruimte maar ook in de bebouwing. De straatgevels en pleinwanden bestaan uit panden van wisselende ouderdom in allerlei bouwstijlen en met verschillende functies. Die architectonische diversiteit ANALYSE geeft kleur aan de stad. Bovendien dragen gerestaureerde monumenten, herbestemde panden, onderhouden gevels en aantrekkelijke winkelpuien bij aan een positieve beleving. Goed verzorgde gevels bieden zicht op de rijke historie van Venlo: een sterke identiteit om trots op te zijn en uit te dragen.
1. 2.
3.
4. 5.
De ‘middeleeuwse binnenstad’ rond de Markt en het assenkruis van haaks kruisende handelsroutes. De ‘negentiende eeuwse binnenstad’ met rechthoekige bouwblokken en Mgr. Nolensplein ter plaatse van de vroegere vestingwerken. De ‘interbellum binnenstad’ met rechthoekige bouwblokken en Rosarium ter plaatse van een voormalig klooster- en kazerneterrein. De ‘wederopbouw binnenstad’ in traditionalistische sfeer van Oude Markt tot en met Kwartelenmarkt. De ‘moderne binnenstad’ die over de volledige lengte van de binnenstad front maakt naar de Maas.
De kenmerken van het straat-/gevelbeeld, de gebouwtypen en de architectuurstijlen worden verderop per deelgebied uitvoerig getypeerd en in beeld gebracht. Die analyse dient als richtlijn en ter inspiratie bij onderhoud en wijziging van bestaande gevels, en vormt de ruimtelijke context waartoe aanvullende nieuwbouw zich dient te verhouden (overigens niet slaafs want het is geen kwestie van architectuurstijl).
84
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
B. romp: vensterassen, rust, verticale ritmiek
winkellaag
A. voet: pui, kroonlijst, interactie horizontaal continu ----
< ------
pandsgewijs
>
< park
hoekaccenten
de hoek om
< plein
de hoek om
horizontale gevelgeleding
pandsgewijze opbouw
Analyse: gevels verschillen per deelgebied De historisch gegroeide binnenstad van Venlo is samengesteld uit vijf special deelgebieden met elk een eigen sfeer en kenmerken qua bebouwing: opening 1. De ‘middeleeuwse binnenstad’ opening rond de Markt en het assenkruis van haaks kruisende handelsroutes. bouwblok bouwblok 2. De ‘negentiende eeuwse binnenstad’ met rechthoekige bouwblokken en Mgr. Nolensplein ter plaatse van de vroegere vestingwerken. 3. De ‘interbellum binnenstad’ met rechthoekige bouwblokken en Rosarium concentratie van plastiek en expressie op de korte zichtlijn verdieping besloten perspectief ter plaatse van een voormalig kloosteren kazerneterrein. 4. De ‘wederopbouw binnenstad’ in traditionalistische sfeer van Oude Markt tot en met Kwartelenmarkt. special 5. De ‘moderne binnenstad’ die over de volledige lengte van de binnenstad front maakt naar de Maas.
4. wederopbouw binnenstad
De historisch gegroeide binnenstad van Venlo is samengesteld uit vijf deelgebieden met elk een eigen sfeer en kenmerken qua bebouwing:
2. negentiende eeuwse binnenstad
historie van Venlo: een sterke identiteit om trots op te zijn en uit te dragen. In de beleving van een binnenstad speelt de plint een belangrijke rol. De plint is dat deel van een gebouw dat op ooghoogte zichtbaar is. Een aantrekkelijke levendige plint is belangrijk. De begane grond is misschien maar 10% van een gebouw, maar het bepaalt 90% beleving op straat. Plinten met reliëf, diepte en/ 2 |van IKBV de BEBOUWING / LvM of grotere hoogte vormen een zachte, geleidelijke en b genereuze e e l d k waovergangszone l i t e i t b e b otussen u w i nde g straat en gebouwen waar interactie kan ontstaan. Plinten hebben kortom een belangrijke economische en belevingswaarde. Visie: gevels alssociale, spiegel van de geschiedenis
C. kop: kroonlijst, expressief, horizontaal continu
De kenmerken van de gevels worden verderop per deelgebied uitvoerig getypeerd en in beeldplein gebracht. Daarop vooruitlopend is voor de binnenstad pandsgewijze aaneenschakeling als geheel een compact foto-overzicht gemaakt. Sommige kenmerken zijn kleinschalige winkel/woningen generiek en zie je terug in alle korte deelgebieden. Andere kenmerken zijn krachtige juist dakcontour: topgevels en rijtjes dakkapellen zichtlijnen besloten perspectief verfijning in bakgoot op klossen specifiek voor een bepaald deelgebied. Meer daarover in de bijschriftenambachtelijke van het foto-overzicht.
5. moderne binnenstad
De binnenstad is het visitekaartje van Venlo en dé centrale plek voor bezoek, vertier en verblijf. Dat vraagt om een omgevingskwaliteit van topkwaliteit, niet alleen in de openbare ruimte maar ook in de bebouwing. De straatgevels en pleinwanden bestaan uit panden van wisselende ouderdom in allerlei bouwstijlen en met verschillende functies. Die architectonische diversiteit geeft kleur aan de stad. Bovendien dragen gerestaureerde monumenten, herbestemde panden, onderhouden gevels en aantrekkelijke winkelpuien bij aan een positieve beleving. Goed verzorgde gevels bieden zicht op de rijke
woonlagen
3. interbellum binnenstad
Dit hoofdstuk over de bebouwing betreft een richtinggevende, inspirerende, beeldende aanvulling op- en geeft nadere duiding aan de Welstandsnota die voor de beoordeling en toetsing van initiatieven in de binnenstad het formele beleidskader is.
1. middeleeuwse binnenstad
special
Bijschriften bij volgende pagina special Linkerkolom: Gesloten bouwblokken met pandsgewijze opbouw als generieke kenmerken voor de hele binnenstad. Specifieke kenmerken per deelgebied: zwierige rooilijnen (1), lange zichtlijnen met hoekaccenten (2), publieke gebouwen op markante plekken (3), geïntegreerde poorten naar de binnenhoven (4), aanhechten en front maken (5).
DeDe Parade ligt inligt hetindeelgebied ‘middeleeuwse binnenstad‘binnenstad‘ en maakt deel van hetdeel Parade het deelgebied ‘middeleeuwse enuitmaakt historische assenkruis van handelswegen. Hethandelswegen. straatgevelbeeld isHet rijk straatgevelbeeld dankzij de grote uit van het historische assenkruis van diversiteit aan panden van wisselende ouderdom met verschillende functies in allerlei is rijk dankzij de grote diversiteit aan panden van wisselende ouderdom bouwstijlen. Het stadsbeeld is rommelig door de wildgroei aan straatmeubilair, fietsen, met verschillende functies inWerk allerlei uitstallingen, reclames en vlaggen. aanbouwstijlen. de winkel! Het stadsbeeld is rommelig door de wildgroei aan straatmeubilair, fietsen, uitstallingen, reclames en vlaggen. Werk aan de winkel!
Middenkolom: Drieledige gevelopbouw, verticale vensterassen, natuurlijke materialen en ambachtelijke ornamentiek als generieke kenmerken voor de hele binnenstad. Specifieke < aanhechting wand en rivierfront > kenmerken per deelgebied: drieledige opbouw winkelpuien (1), hoekaccenten (2), erkers, pandsgewijs collectief blok samenspel van robuuste ‘pakhuizen‘ en rijtjes balkons, overstekken op de verdieping (3), verfijnde houten dakgoten (4), knipoog naar herenhuizen historische bouwtypen (5). Linkerkolom: Gesloten bouwblokken met pandsgewijze opbouw als generieke kenmerken voor de hele binnenstad. Specifieke kenmerken per deelgebied: Rechterkolom: Collectieve uitstraling van de straatwand, zekere inidividualiteit per pand zwierige rooilijnen lange zichtlijnen met hoekaccenten (2), publieke gebouwen op markante plekken (3), geïntegreerde poorten naar de binnenhoven en uitgesproken expressie bij de(1), speciale / publieke gebouwen als generieke kenmerken (4), aanhechten en front maken (5). voor de hele binnenstad. Specifieke kenmerken per deelgebied: nadruk op winkels (1,4,5), nadruk op wonen (2,3), accent opgevelopbouw, appartementenblokken (5).vensterassen, In de middeleeuwse Middenkolom: Drieledige verticale natuurlijke materialen en ambachtelijke ornamentiek als generieke kenmerken voor de hele binnenstad is sprake vanSpecifieke een staalkaart aan bouwstijlen.
De overige deelgebieden binnenstad. kenmerken per deelgebied: drieledige opbouw winkelpuien (1), hoekaccenten (2), erkers, balkons, overstekken op de verdieping (3), hebben elk één overheersende bouwstijl: (4), historiserende neostijlen (2), expressieve verfijnde houten dakgoten knipoog naar historische bouwtypen (5). interbellumarchitectuur (3) traditionele Delftse School (4) en neo-traditionalisme (5). Rechterkolom: Collectieve uitstraling van de straatwand, zekere inidividualiteit per pand en uitgesproken expressie bij de speciale / publieke gebouwen als generieke kenmerken voor de hele binnenstad. Specifieke kenmerken per deelgebied: nadruk op winkels (1,4,5), nadruk op wonen (2,3), accent op appartementenblokken (5). In de middeleeuwse binnenstad is sprake van een staalkaart aan bouwstijlen. De overige deelgebieden hebben elk één overheersende bouwstijl: historiserende neostijlen (2), expressieve interbellumarchitectuur (3) traditionele Delftse School (4) en neo-traditionalisme (5). Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
85
OPGAVE EN STRATEGIE
Gevels verdienen een opwaardering Een prettige verblijfskwaliteit in de Venlose binnnenstad is gebaat bij het behouden en waar nodig versterken van de onderscheidende identiteit in de vijf deelgebieden. Dat rijke palet aan sferen maakt de binnenstad uniek. De inrichting van de openbare ruimte én de uitstraling van de gevels spelen daarbij een cruciale rol. Het opwaarderen van gevels leidt tot de gewenste kwaliteitsimpuls. Daarom luidt de strategie voor het gevelbeeld als volgt: •
•
•
•
•
Bestaande waarden en kwaliteiten koesteren en versterken: deze zijn verderop in algemene termen beschreven per deelgebied. Verloren gegane waarden en kwaliteiten herstellen of herinterpreteren: raadpleeg hiervoor oude foto’s en oorspronkelijke bouwtekeningen. Bestaande knelpunten oplossen: o.a. tegengaan van wildgroei aan reclames en herbestemmen van leegstaand vastgoed. Nieuwe betekenissen en kwaliteiten respectvol toevoegen want de binnenstad is nooit af: o.a. gevelgroen aan de straatzijden en verdichting op de binnenhoven. Handhaving door de gemeente wordt nog onvoldoende ingezet, maar is een effectief middel om de kwaliteit van het straatgevelbeeld te bevorderen en iedereen een gelijk speelveld te bieden. Dat geldt in het bijzonder voor luifels, zonweringen, rolluiken en reclame-uitingen die soms clandestien zijn aangebracht en/of niet (meer) voldoen aan het gemeentelijke beleid.
behouden voor vernieuwen. Neem in een vroegtijdig stadium contact op met de erfgoedambtenaar van de gemeente. 2. Architectonische eigenheid a.
b.
c.
d.
e.
f.
Aanpak: handreiking voor gevelonderhoud Veel pandeigenaren en ondernemers voelen de behoefte om gevels op te knappen maar weten soms niet waar of hoe te beginnen. Om u op weg te helpen volgen hier puntsgewijs een tiental tips, gegroepeerd in vijf categorieën en geïllustreerd in een foto-overzicht.
b.
c. 86
Lees en bekijk ter eerste oriëntatie het hoofdstuk over het deelgebied waarin uw pand staat. Vraag de oorspronkelijke bouwtekening op bij het gemeentearchief, kijk naar vergelijkbare panden verderop in de straat en ga op zoek naar oude foto’s in boeken en digitale beeldbanken. Dat levert heel veel inspiratie op! Bij monumentale en beeldbepalende gevels gaat Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Achter het Ald Weishoes is de binnenhof verdicht met een kleinschalig woningbouwcomplex aan het Knibbelstraatje: rustig wonen in de luwte van de drukke
Achter Ald Weishoes is de binnenhof verdicht met een kleinschalig binnenstad.het De achterkant is een voorkant geworden. woningbouwcomplex aan het Knibbelstraatje: rustig wonen in de luwte van de drukke binnenstad. achterkant voorkant geworden. waardoor hetDe structurele verbandis uiteen de gevel is winkelunits zijn de puien van alle units uniform c.
d.
a.
b.
De driedeling in voet, romp en kop is karakteristiek voor de opbouw van de meeste gevels. Sleutelen aan één onderdeel kan nooit los worden gezien van de andere twee onderdelen: de gevel is namelijk één samenhangend totaalontwerp van plint tot nok en van linker tot rechter scheiding. Dat laatste aspect verdient extra aandacht bij beeldbepalende hoekpanden waar het gevelontwerp éénvormig ‘de hoek om gaat‘. Met de voet (begane grond of winkelpui) staat de gevel stevig op de grond met verticale penanten en een plint of basement onderlangs. Bij veel moderne winkelpuien zijn de grond en de verdieping van elkaar losgesneden,
verdwenen. Ter hoogte van de romp (verdiepingen) zorgen verticale vensterassen voor een rustige ritmiek in het gevelbeeld. Op dit niveau wordt vanouds gewoond: ‘ogen op de straat’, ook in de avonduren. Wonen boven winkels draagt bij aan een kwaliteitsimpuls voor het gevelbeeld. De ontsluiting van de bovenwoning vindt bij voorkeur plaats aan de straatzijde via een eigen opgang, of - als dat niet mogelijk is - via de achterzijde van het pand Met de kop (zolderverdieping) krijgt de gevel een nadrukkelijke kroon in de vorm van een horizontale lijst of overstek, een topgevel en/of een markant dak (de ‘vijfde gevel‘). In de overwegend smalle straten valt de blik omhoog al snel op de onderkant van de dakgoten:
d.
e.
a.
verfijning die gezien mag worden! Belangrijk voor een goed gevelonderhoud is het regelmatig schoonmaken van de dakgoten. 4. Winkelpui a. b. c.
Net als de totale gevel heeft ook de winkelpui een drieledige opbouw met een plint, etalage en kroonlijst De verticale indeling van de winkelpui voegt zich naar de gevelcompositie van de verdieping. Elke winkelpui heeft een zekere eigenheid die aansluit bij het individuele pand. Bij een groter in één keer ontworpen pand (zoals de V&D) met meerdere
vormgegeven. Winkelpuien bieden zicht op het interieur (ook bij een gesloten rolluik) en hebben geen afgeplakte of geblindeerde etalages. Een transparante winkelpui met zicht op het interieur zorgt voor Interactie met de straat. Die wisselwerking kan worden versterkt door o.a. het uitlichten van de pui, het zichtbaar maken van een middeleeuwse kelder, het toevoegen van een geveltuintje of -bankje. Elders in dit rapport zijn richtlijnen voor gevelgroen opgesteld.
5. Gevelreclame
veelal een sierlijk element met veel decoratieve
3. Voet, romp en kop
1. Algemeen a.
Elke bouwstijl kent z’n eigen kleur- en materiaalgebruik, deur- en venstertypen, technieken en constructies, details en ornamenten. Gevelonderhoud is daarom maatwerk. Verbeteringen met een positief effect op het gevelbeeld zijn: Het schilderwerk was vroeger bonter dan het huidige alom aanwezige wit: laat je verrassen door oudere verflagen of kleurhistorisch onderzoek. Kunststof puien, deuren, ramen en gevelplaten zijn weliswaar onderhoudsarm maar detoneren in een gevelbeeld van natuurlijke materialen en ambachtelijke details: herstel de verfijning en de samenhang in het kleur- en materiaalgebruik van de gevel als geheel. Bijzondere details en ornamenten geven karakter aan een gevel: breng verwijderde elementen terug en maak elementen weer zichtbaar die door schilderwerk of plaatmateriaal aan het zicht zijn onttrokken. Bakstenen metselwerk is een opvallende constante in de binnenstad. Opfrissen ervan is denkbaar maar patina hoort er ook bij. Om blijvende schade te voorkomen is alleen een zeer milde reiniging mogelijk. Het schilderen of impregneren van metselwerk is ongewenst. Na-isolatie, ventilatie, zonwering en energieopwekkende voorzieningen zijn niet alleen een technische kwestie maar ook een ontwerpopgave omdat de impact ervan op het gevelbeeld groot kan zijn.
b.
Reclames, luifels en zonweringen zijn afgestemd op de horeca- of winkelpui en houden het zicht vrij op de gevel. Het streven is een rustig gevel- en straatbeeld waarin de architectonische kwaliteit en een gelijk speelveld voor iedereen voorop staan. Raadpleeg hiervoor de richtlijnen in de reclamenota, met als introductie daarop het kernachtige punt over reclame in de paragrafen ‘gevelbeeldprincipes’ in de volgende hoofdstukken over de vijf deelgebieden in de binnenstad. Speciaal voor reclame-uitingen, luifels, zonweringen en rolluiken geldt dat handhaving door de gemeente - meer dan nu het geval is - een effectief instrument kan zijn om de kwaliteit van het straatgevelbeeld te bevorderen en iedereen een gelijk speelveld te bieden.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
87
Tip 1b. Laat je inspireren door oorspronkelijke bouwtekeningen en oude foto’s.
Tip 2d. Herstel bijzondere details en ornamenten want die geven karakter aan de gevel.
Tip 2b. Het historische kleurenpalet bestaat uit meer dan vijftig tinten
Tip 2e. Roodbruine baksteen is het basismateriaal in de binnenstad, geen gevelonderdelen schilderen.
Tip 2c. Kunststof gevelelementen detoneren in een historische gevel en missen de oorspronkelijke verfijning.
Tip 3a. De voet, romp en kop van de gevel vormen één onlosmakelijk geheel, snij de begane grond niet los van de bovenliggende gevel.
88
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
89
C. kop: horz. continu
B. romp: vert. ritmiek
c. kroonlijst b. etalage
A. voet: interactie
a. basement
Tip 3b. De gevel staat stevig op de grond met penanten, basement en/of plint. De begane grond is geen grote glazen kijkdoos.
Tip 3a-c. Winkelpuien hebben een drieledige opbouw, voegen zich in de gevelstructuur en zijn in een groot collectief pand bij voorkeur uniform vormgegeven.
Tip 3c. Wonen boven winkels draagt positief bij aan het gevelbeeld én aan de levendigheid aan de straatzijde (mits de opgang aan die zijde ligt).
Tip 3d-e. Winkelpuien zorgen voor interactie met de straat, zijn transparant, bieden zicht op het interieur en hebben geen afgeplakte etalages.
Tip 3d. De dakgoot is een echte blikvanger in smalle straten. Toon de decoratieve verfijning van de houten lijst en klossen.
Tip 3f. Reclame-uitingen zijn ingetogen en ondergeschikt aan de architectuur. Dat geldt ook voor luifels en zonweringen.
90
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
91
•
HANDVATTEN VOOR ONTWIKKELING
• Middeleeuwse binnenstad • De binnenstad van Venlo telt vijf deelgebieden met elk een eigen sfeer en bebouwingsbeeld. Het deelgebied ‘middeleeuwse binnenstad’ ligt rond de Markt en het assenkruis van handelswegen: de tracés Lomstraat – Vleesstraat en Nieuwstraat – Gasthuisstraat – Parade. De middeleeuwse structuur van gatsen, straten en pleinen is nog goeddeels intact. Dat geldt ook voor de gesloten bouwblokken met zwierig verlopende rooilijnen.
•
Bebouwingspatronen •
•
•
•
De bebouwing bestaat uit een pandsgewijze aaneenschakeling van overwegend kleinschalige individuele panden met een winkel op de begane grond en een (voormalige) woning op de verdieping(en). Vooral in het historische assenkruis zijn bij een groot aantal panden middeleeuwse kelders, casco’s, kapconstructies en/of gevels behouden. De meeste panden zijn meermaals gemoderniseerd, samengevoegd en/of vervangen. Dat zie je terug in de diversiteit aan bouwstijlen in de gevelarchitectuur én in de schaalsprong naar de grotere warenhuizen (zie verderop). Elk pand heeft een zekere individualiteit maar die is meestal ondergeschikt aan de collectieve uitstraling van de straatgevel als geheel. Wel hebben enkele hoekpanden een accent in de vorm van een balkon, erker, topgevel en/of torenmotief. De her en der verspreide representatieve gebouwen zoals het stadhuis, de kerken en de kloosters vormen de specials in de bebouwing, en zijn dankzij de markante gevels, kappen en torens van uitzonderlijk belang voor het stadsbeeld en de skyline van Venlo.
•
Gevelbeeldprincipes •
•
92
De schild-, wolf- en zadeldaken met wisselende hellingshoeken hebben de nokrichting haaks op of evenwijdig aan de straat. Samen vormen ze een expressief daklandschap: de markante ‘vijfde gevel’ van de ‘middeleeuwse binnenstad’ waarin alleen de daken en torens van het stadhuis, de kerken en de klooster hoger oprijzen. De drieledige gevelopbouw met een benadrukte begane grond of winkelpui (A), één of enkele (woon) verdiepingen (B) en een markante gootlijst met schuin dak (C): een duidelijke driedeling in A ‘voet’, B ‘romp’ en C ‘kop’.