473508 Bijl Concept Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo.pdf
Tekst van het document
CONCEPT
INTEGRAAL KWALITEITSKADER BINNENSTAD VENLO
INHOUDSOPGAVE Introductie
6
Colofon
6
Inleiding
7
Opgaven, kansen en ambities
34
Aanleiding
7
Ontwerpthema’s
36
Methodiek
8
1. Verhalende binnenstad
36
De inhoud van het rapport
9
2. Klimaatrobuuste binnenstad
38
Leeswijzer
9
3. Expressieve binnenstad
42
Beleidsanalyse
10
4. Samenhangende openbare ruimte
44
Inventarisatie
10
5. Bereikbare en veilige binnenstad
46
Sterke lokale identiteit
10
6. Aantrekkelijke binnenstad in de avonduren
48
Programma en beleving
11
Venlose landschap identiteit
13
Robuust, attractief en betrouwbaar
14
Venlo klaar voor de toekomst
52
15
Circulariteit in palet
53
16
Vooruit kijken
53
Analyse van de binnenstad
16
Ontwerpen aan de toekomst
53
Inbedding in de stad
17
Geënt op het verleden en klaar voor de toekomst
56
Deelgebieden en sferen
20
Groen
22
Een ingetogen basis
60
Water
24
Toegangsweg binnenstad
62
Hittestress
26
Singel
64
Gebruik van de bebouwde omgeving
28
Parkstraten
65
Beeldkwaliteit openbare ruimte
30
Gemengde straten type A: in autoluwe binnenstad met winkelfunctie
66
Beeldkwaliteit bebouwing
31
Gemengde straten type B: in autoluwe binnenstad
67
Conclusie Ruimtelijke en Fysiologische analyse
Conclusie Ontwerpthema’s
Conclusie Beeldkwaliteit buitenruimte
Inrichtingsprincipes
33 34
50 52
60
68
Woon-/werkstraten
69
Gevels verdienen een opwaardering
86
Woonstraten
70
Aanpak: Handreiking voor gevelonderhoud
86
Stegen
71
Handvatten voor ontwikkeling
92
72
Middeleeuwse binnenstad
92
Een afgewogen kader
72
Negentiende-eeuwse binnenstad
96
Kunst in de openbare ruimte
72
Interbellum binnenstad
100
Terrassenbeleid
73
Wederopbouw binnenstad
104
Reclame uitingen
74
De moderne binnenstad
108
Reclame en straatmeubilair in de openbare ruimte
75
Ingetogen palet van objecten en elementen
Veiligheid en handhaving
76
Opgave en strategie
86
Gemengde straten type C: met autoverkeer
Ontwerpverkenning Stelsels
112 112
Ogen op straat
76
Historisch assenkruis met stadspoorten
113
Een doordacht verlichtingsconcept
76
Van Julianapark naar Maas
118
Handhaving van reclamebeleid
76
As Monseigneur Boermansstraat naar Bolwaterstraat
120
78
Groene zoom
122
Groen als tool tegen hittestress
78
Van station naar Maas
124
Maximaal behoud van bomen
79
Bouwen aan een stadsbiotoop
80
Borgen en stimuleren van omgevingskwaliteit
130
Palet beplanting
82
Maaskade
131
Beedlkwaliteit bebouwing
84
Museumkwartier
131
Gevels als spiegel van de geschiedenis
84
Historisch assenkruis
132
Analyse
84
Roermondsepoort
133
84
Omgeving Nolenspark en Nolensplein
133
Doordachte groenstrategie
Gevels verschillen per deelgebied
Uitvoeringsagenda - Bouwen aan een toekomstbestendig Venlo
130
INTRODUCTIE INLEIDING
Colofon Dit integraal kwaliteitskader Binnenstad Venlo (IKBV) is opgesteld om de (historisch-ruimtelijke) kwaliteit die de binnenstad heeft, te borgen en te versterken. •
Het IKBV valt binnen het programma Centrumstad Venlo. Het IKBV is onderdeel van het Plan Binnenstad 2030. Bestuurlijk opdrachtgever is wethouder Boom.
•
Serge van Dellen is verantwoordelijk programmamanager en ambtelijk opdrachtgever.
•
Het team Wonen en Leven (RGWLEV) is ambtelijk opdrachtnemer, het cluster stedenbouw heeft opgetreden als procestrekker.
Aanleiding Doel De Venlose binnenstad heeft een omvang van circa een vierkante kilometer en kent een aantal unieke en onderscheidende kwaliteiten. De ligging aan de Maas en de eeuwenlange geschiedenis zijn afleesbaar en voelbaar. Die landschappelijke en historische context maakt ons schatplichtig om de aanwezige kwaliteiten te koesteren en nieuwe waarde respectovol toe te voegen. Met oog voor de cultuurhistorie willen we de aantrekkelijkheid van de mix aan functies naar de toekomst toe betekenis blijven geven. Dit vraagt om een integrale regie op ruimtelijke kwaliteit. Hieronder wordt verstaan: de beeld- en gebruikskwaliteit van gebouwen en openbare ruimte. De binnenstad van Venlo is sterk aan verandering onderhevig. De binnenstad transformeert van winkelstad naar een gemengde binnenstad met ruimte voor wonen, werken, ontmoeten en winkelen: van “a place to buy” naar “a place to be”. Dit vraagt een nieuw kader en aanpak voor thema’s als retail, mobiliteit, parkeren, economie, klimaat, beleving, gebruik en kwaliteitsniveau. Meerwaarde voor de Venlose binnenstad In dit Integraal Kwaliteitsplan Binnenstad Venlo (IKBV) is gezocht naar de goede balans waarbinnen deze thema’s in evenwicht zijn. Bovendien zijn principes vastgelegd hoe zich dit vertaalt in de bebouwing en de openbare ruimte. Doel is om het onderscheidend karakter van de Venlose binnenstad te behouden en te versterken.
Om dit in goede banen te leiden zijn door de jaren heen veel (sectorale) beleidsdocumenten gemaakt. Tegelijkertijd blijven deze in een aantal gevallen op de vlakte en ontbreekt het deels aan integraliteit en een doorvertaling naar ruimtelijke principes en uitgangspunten.
Dit IKBV geeft op een integrale manier een doorvertaling van het bestaande beleid naar concrete inrichtingsprincipes en handvatten voor de gebouwde omgeving. Dit stelt beleidsmakers, ambtenaren en ondernemers in staat om afgewogen keuzes te maken die kaderen binnen een onderbouwde en gedegen kader. Motivatie Het IKBV voor de historische binnenstad (inclusief Maasfront, Singelzone en Julianapark) is opgesteld in samenspraak met bewoners, ondernemers, vastgoedeigenaren en gebruikers. Lopende plannen, studies en ambities - waaronder de verlichtingsvisie, de vestingvisie, duurzaamheidsambities, doelstellingen met betrekking tot vergroening en klimaatadaptatie - zijn in het IKBV samengebracht tot één integraal sturings- en beoordelingskader voor de binnenstad. Het IKBV vormt de kapstok voor concrete uitwerkingen. Gebied De begrenzing van het gebied is als volgt gedefinieerd: aan de noordzijde vormen de straatwanden van de Goltziusstraat en de Noord Buitensingel de grens, aan de oostzijde de straatwanden van de Burgemeester van Rijnsingel, aan de zuidzijde de Koninginnesingel en het fietspad langs het spoor, en aan de westzijde de rivier de Maas. Tegelijkertijd kan er geen IKBV gemaakt worden zonder over de grenzen van de binnenstad heen te kijken. Daarom is er steeds van groot naar klein gewerkt om een zo sterk mogelijke verankering in de stedelijke context te garanderen.
Dit IKBV schept een ruimtelijk kader voor ontwikkelingen in de Venlose binnenstad. De ligging aan de Maas en de eeuwenlange geschiedenis vormen daarbij een rijke basis. Er is optimaal ingespeeld op transformatie van de binnenstad, zodat integraal en snel op ontwikkelingen geanticipeerd kan worden en de ruimtelijke kwaliteit geborgd wordt. Er wordt sturing gegeven aan behoud en doorontwikkeling van de karakteristieke structuur en ruimtelijke kwaliteit, mede omdat die sterk met de historische ontwikkeling van de binnenstad samenhangen.
Gebiedsafbakening IKBV
6
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
7
Methodiek Wanneer we de gestelde ambities haalbaar willen maken moet het IKBV inspirerend en integraal zijn. Het gaat niet alleen om de betekenis van de afzonderlijke locatie maar juist ook over de impact ervan op de binnenstad als geheel. Voor de identiteit van de binnenstad zijn de cultuurhistorische waarden een belangrijke constante en is het functionele programma steeds aan verandering onderhevig.
Voor de opmaak van het IKBV worden de volgende documenten als basis danwel inspiratie gebruikt: •
De volgende aspecten zijn in ogenschouw genomen om tot een volledig kader te komen: •
•
•
•
•
Inventarisatie en analyse van bestaand beleid. De bij de uitvraag meegestuurde lopende plannen, studies en ambities zijn getoetst aan daadwerkelijke kwaliteitsverbetering (zie onderstaand overzicht), met het voortbouwen op historische structuren, kernkwaliteiten en gelaagdheid als uitgangspunt.
•
De principes zijn vervolgens vertaald in een toolbox voor concrete ontwikkelingen en ontwerpen. Input aan de voorkant, inspiratie, kwaliteitsbewustzijn en ambities. Tot slot is er een uitvoeringsagenda op hoofdlijnen met prioriteiten opgesteld.
Binnenstad Venlo: Vestingsvisie / Verbeelding verdedigingswerken* Reclamenota Binnenstad Venlo 2014. Er is een update nodig ten aanzien van LED-schermen In de begroting 2024 is geld opgenomen voor nieuw reclamebeleid. • Plan binnenstad 2030 • Visie Stedelijke Centrum 2022 • Verlichtingsvisie Duurzaam Lichtsnoer Binnenstad Venlo* • Bestemmingsplan Centrum Venlo (2014) • Wederopbouw Binnenstad Venlo – waardestelling • Beleidsregel zonnepanelen Monumenten 2023 – Concept* • •
Op basis van de beleidsanalyse zijn voor de Venlose binnenstad de volgende aspecten beschreven en in beeld gebracht: ruimtelijke structuur, deelgebieden, groen, klimaat, functies, openbare ruimte en bebouwing. Daarbij is steeds aandacht voor kwaliteiten, kansen en bedreigingen. Op basis van de inventarisatie is het kwaliteitskader opgesteld en het beoogde kwaliteits- en ambitieniveau voor toekomstige ontwikkelingen vastgelegd. Het IKBV vormt een kader voor regie, beleid en beheer (intern en extern). Onderdeel van het kwaliteitskader zijn gebiedsgerichte kwalitatieve ontwerpprincipes. Leidende principes voor nieuwe ontwikkelingen, transformaties, uitwerkingen, inrichtingen, beheer- en beleidsontwikkelingen. Deze principes zijn beeldend uitgewerkt.
Gemeentebreed: • Omgevingsvisie 2040 (stand van zaken: Nota van uitgangspunten en Atlas Omgevingsvisie Venlo 2040) • Erfgoednota 2017 • Welstandsnota Venlo 2013 • Woonvisie Venlo 2021-2026 (wonen in de binnenstad) • Omgevingsprogramma Retail • Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) – Concept* • Positionering Citybranding • Kompas Venlo 2040 • Beleidsnota Venlo Evenementenstad 2024
• • • • •
Groen- en water, klimaat en inrichting openbare ruimte: Agenda Groen- en Water Actieplan Venlo Klimaatbestendig Integrale Visie Openbare Ruimte (IVOR) handelingsperspectief Bolwaterstraat
• •
Duurzaamheid en circulariteit: Beleidskader Nieuwe Energie Grondstoffenplan 2030*
• • • •
Mobiliteit: Mobiliteitsplan Venlo Beleidsplan Parkeren Ambitiedocument Fiets Kader duurzame mobiliteit
•
•
De inhoud van het rapport
Leeswijzer
Verschillende thema’s zijn zorgvuldig verkend en met elkaar in samenhang gebracht om tot een integraal kwaliteitskader te komen. Het rapport geeft antwoord op de vraag wat de ruimtelijke uitstraling van de Venlose binnenstad in de toekomst kan zijn vanuit essentiële waarden en gewenst programma.
Het IKBV begint met een inventarisatie en rubricering van bestaand beleid voor de Venlose binnenstad. Aan de hand van een aantal belangrijke beleidsthema’s worden de beleidsambities inzichtelijk gemaakt.
Onderstaand een niet limitatief overzicht van onderwerpen die inhoudelijk onze aandacht hebben gehad: • •
• • • •
Vasthouden aan vestigingsklimaat met internationale topkwaliteit. Voortbouwen op ambities vanuit erfgoed, landschap, natuur ten aanzien van de cultuurhistorische structuur van de binnenstad. Mobiliteit en bereikbaarheid, schaalsprong OV, etc. Klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit. Veranderend gebruik van de binnenstad. Korte en lange termijn, i.e. behoud van strategische ontwikkelruimte lange termijn.
In het tweede hoofdstuk zijn de ruimtelijke en fysiologische eigenschappen van de binnenstad geanalyseerd, met aandacht voor o.a. de stadsplattegrond, de historische gelaagdheid, de groenvoorzieningen, de functies en de beeldkwaliteit. In het derde hoofdstuk komen verschillende ontwerpthema’s aan bod die van toepassing zijn op de gehele binnenstad: wat voor binnenstad wil Venlo zijn? Het vierde hoofdstuk toont de gewenste beeldkwaliteit van de buitenruimte aan de hand van randvoorwaarden voor het materialenpalet gevolgd door een uitwerking van de ruimtetypologieën en een visie op beplanting. In het vijfde hoofdstuk wordt de beeldkwaliteit van de architectuur onder de loep genomen met aandacht voor de betekenis en diversiteit van de gevels én de kansen voor een opwaardering van het gevelbeeld. In het zesde hoofdstuk zijn de eerste ontwerpverkenningen te vinden waarbij eerst ruimtelijke stelsels worden toegelicht gevolgd door een aantal principe uitwerkingen van belangrijke plekken uit het openbare ruimte netwerk van de binnenstad.
* = (nog) niet vastgesteld door College van B&W en/of de Gemeenteraad.
8
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
9
BELEIDSANALYSE INVENTARISATIE
Op de hiernavolgende pagina’s is een samenvatting van het bestaand beleid terug te vinden met betrekking tot openbare ruimte en bebouwing. Dit is enkel een samenvatting van het beleid op hoofdlijnen gecategoriseerd volgens een aantal voor de binnenstad relevante thema’s. Binnen de categorieën is geen rangorde aangebracht tussen de punten. De thema’s die uit het beleid naar voren komen zullen bij de uitwerkingen en vertalingen naar concrete tools als maatstaf worden gehanteerd.
TROTS EN IDENTITEIT
•
• •
• •
•
Het erfgoedbeleid zet in op het onderzoeken, restaureren, herbestemmen, benutten, versterken en zichtbaar maken van cultuurhistorische waarden in de binnenstad. De benadering is respectvol voor het erfgoed én gericht op actuele opgaven. Voor de binnenstad ligt de focus primair op de volgende zes thema’s uit het verhaal van Venlo: • • • • • •
Sterke lokale identiteit
•
ERFGOED = ERFGOUD
Visitekaartje: de eeuwenlange geschiedenis en de grote historische rijkdom van de binnenstad maken de Venlonaar trots. De binnenstad is vanouds dé centrale ontmoetingsplek en huiskamer van de stad. Beleving: de gebouwen, kunstwerken, pleinen, straten en parken in de binnenstad illustreren het verhaal van Venlo als handelsstad, religieuze stad, versterkte stad, wederopbouwstad en culturele stad. Dat maakt een verblijf in de binnenstad tot een avontuurlijke ervaring. Verblijfskwaliteit: goed onderhouden monumenten en sfeervol ingerichte buitenruimtes versterken de lokale identiteit, maken de binnenstad aantrekkelijk, binden mensen aan de stad en trekken bezoekers van buiten. Sfeer: de binnenstad telt vijf deelgebieden met onderscheidende karakteristieken die worden gekoesterd en waar mogelijk worden hersteld of versterkt. De afwisseling van sfeergebieden maakt de binnenstad interessant voor een rondgang. Doelgroep: de focus ligt op het aantrekken van bezoekers die echt geïnteresseerd zijn in de Venlose historie, cultuur, natuur en bijzondere winkels. Welstand: onder het motto ‘sturen waar het moet, loslaten waar het kan’ is in delen van de gemeente Venlo sprake van welstandsvrijheid. In deelgebieden die bijdragen aan de kernkwaliteiten van Venlo en die bepalend zijn voor de lokale identiteit zoals de binnenstad gelden wel specifieke gebiedscriteria.
In de gehele binnenstad geldt een ‘bijzonder’ welstandsniveau.Een bouwwerk in een dergelijk niveau dient in een bijzondere mate te voldoen aan de criteria, gebaseerd op de redelijke eisen van welstand. Het bijzondere welstandsniveau voor de binnenstad is gericht op het koesteren en versterken van bestaande kwaliteiten en het zorgvuldig voortborduren op de historisch-ruimtelijke context. Dat betekent overigens geen voorkeur voor een bepaalde bouwtrant want het palet aan architectuurstijlen in de binnenstad is juist uitgesproken rijk, divers en van alle tijden. Reclame: alle uitingen van handelsreclame vallen onder de vergunningsplicht vanuit het besef dat wildgroei aan gevelreclames en uitstallingen niet dienstbaar is aan de ruimtelijke kwaliteit én het ondernemerschap. In de Reclamenota Binnenstad (2014) wordt daarbij onderscheid gemaakt in gemengd gebied en woongebied, beide met een specifiek regiem en criteria. Het reclamebeleid gaat uit van rechtsgelijkheid voor iedereen, en is gericht op een evenwichtige balans tussen de ruimtelijke kwaliteit van de historische binnenstad en de benodigde ruimte voor het ondernemerschap.
Dit erfgoedbeleid werpt inmiddels zijn vruchten af. Geslaagde voorbeelden zijn de restauratie van ‘het Korenvat’ en handelshuis ‘Receveur’ aan de Markt, de gevel van het Art Nouveau pand ‘Clabbers’ Parade 22, de heringerichte steeg bij de Grote Kerkstraat, de ontdekking van middeleeuwse panden in de Gasthuisstraat, de transformatie van het Knibbelstraatje, het herstellen van kleurrijke gevels aan de Markt, het onderzoek naar de visualisatie van de vestingwerken, de bescherming van het NS-station en de transformatie en herbestemming van de Jacobskapel, Ald Weishoes, Puddingfabriek, Raad van Arbeid en Postkantoor.
Programma en beleving
LEVENSKWALITEIT •
• • • • •
10
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
De middeleeuwse stad. De Maas en handel. De kerken en kloosters. De vestingwerken. De wederopbouw. De sagen en legendes.
De openbare ruimte wordt benut als een gezamenlijke woonkamer: verschillende doelgroepen en leeftijden vinden elkaar in de openbare ruimte en maken op hun eigen manier gebruik van de openbare ruimte. De vier kwadranten van de binnenstad bezitten voldoende plekken voor ontmoeting, sport- en beweegfaciliteiten. Die plekken zorgen voor sociale verbondenheid en vormen het fundament voor leefbaarheid en vitaliteit. Door woonstraten in te richten als verblijfstraten ontstaat er ruimte voor ontmoeting, verblijf en beweging. Er is geschikte ruimte voor kleinschalige evenementen zoals wijk- en buurtfeesten, promoties, markten en braderieën. Sterke eigen identiteit. De binnenstad kent een rijke historie met veel evenementen. Tijdens festiviteiten is de binnenstad nog altijd de plek ‘waar het gebeurt’ in Venlo. Verbinding tussen stad en water ontbreekt op veel plekken. Winkels liggen met de rug naar de Maas en door hoogteverschil is de horeca aan de werf slecht zichtbaar vanaf ‘boven’. Venlo wordt ook voor opgeleide jongeren een aantrekkelijke stad, met meer sfeer en beleving in de avonduren en goede terrassen die bijdragen aan een mooi binnenstad. Goede zichtbaarheid en overzicht vanuit de buurt, veilige routes en goede verlichting.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
11
Venlose landschap identiteit
FACILITEITEN • • • • • •
• •
Voorzien van openbare sport- en spelvoorzieningen zoals hardlooppaden, parcoursen, trimbanen, spelprikkels, etc. Verbindingen met aantrekkelijke routes (zoals het brug-tot-brug rondje), die zoveel mogelijk door het groen of langs het water lopen. Bewust obstakels op nemen in de route, zoals trappen, die extra beweging stimuleren. Afname van gemotoriseerd verkeer faciliteren door organiseren van centrale laad- en losplekken De openbare ruimte moet integraal toegankelijk en schoon, heel en veilig zijn. Een attractief en verzorgd gevelbeeld, erfgoed, groen en water vergroten de verblijfskwaliteit enorm. De veelheid aan verschillende materialen en aantallen objecten in de openbare ruimte wordt teruggebracht. Er worden minder en/of kleinere borden geplaatst, of slimme combinaties gemaakt van straatmeubilair. Inzetten op het verlengen van de levensduur van inrichtingselementen: vanuit circulariteit kan hier ook gedacht worden aan inzet op aanpasbaarheid/flexibel vermogen om zo mee te kunnen bewegen met behoeften van gebruikers en veranderende functies/gebruik. Venlo heeft een compleet en groot winkelprogramma. Kunst, cultuur en evenementen zijn zichtbaar aanwezig in de stad, dit is een meerwaarde.
KLIMAATROBUUST • • • •
•
Ontharden en vergroenen van de buitenruimte helpen om wateroverlast, verdroging en hittestress te verminderen. Realiseren van regenwaterbuffers in de openbare ruimte om regenwateroverlast te beperken. Groene vingers behouden en waar mogelijk versterken. Willen we een aantrekkelijke stad blijven en een prettige en gezonde leefomgeving voor onze inwoners en bezoekers bieden? Dan zullen we moeten werken aan een klimaatbestendig Venlo. Ons klimaat verandert en we zullen moeten omgaan met weersextremen. Binnen een aantal jaren is ons klimaat vergelijkbaar met dat van Zuid-Frankrijk nu, voorspelt Wageningen University & Research. De gevolgen van deze klimaatverandering worden steeds heftiger. Dat betekent dat we onze leefomgeving aan moeten passen. Zeker als we ‘De Gezondste Regio’ willen zijn en blijven. Klimaatverandering brengt verschillende inhoudelijke uitdagingen met zich mee. Die uitdagingen gaan we aan op vier thema’s waarop we invloed kunnen uitoefenen, dit zijn: • Wateroverlast Hevige buien in korte tijd overstroming beken en Maas • Hitte Tropische dagen én nachten nemen toe • Droogte Langdurige periode van droogte • Biodiversiteit Staat onder druk door klimaatverandering Een goed voorbeeld van een integrale aanpak van klimaatopgaven in Venlo is de Keulse Poort.
PROGRAMMERING • • • • • • • • • • • •
12
Categorisering in drukke, luwe en rustige gebieden op basis van functies, gebruikers en ervaring. Ruimte bieden voor functiemenging. Gedifferentieerd stratennetwerk gebaseerd op functionele rol. Horeca, het theater en enkele grote winkels als publiekstrekkers. Functieverbreding: door afnemende dominantie van detailhandel ontstaat ruimte voor andere publieksfuncties zoals horeca en cultuur. Een netwerk van met elkaar verbonden uitgaansgebieden. Er wordt gestreefd naar een compacter binnenstad, waarbij het vrijkomen van commerciële ruimtes kansen biedt voor het toevoegen van woningbouw in de binnenstad. Diversiteit in wonen: atelierwoningen, wonen/werken, woonzorg en studentenhuisvesting. Balans tussen wonen, werken, retail en publieke functies varieert per straat en gebied. Ontmoetingsplekken voor studenten, kennisuitwisselingscentra, studie-werkplekken. Aantrekkelijke horecapleinen in de binnenstad zijn de Markt, Oude Markt en Kwartelenmarkt. Door de voortdurende toename van het online winkelen zal het fysieke winkelbezoek in de toekomst verder afnemen, terwijl de behoefte aan horeca onverminderd door lijkt te groeien. Deze ontmoetingsfunctie wordt steeds belangrijker.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
GEBRUIKS- EN ERVARINGSKWALITEIT • • • • • • • • • • • •
Groene ‘oases’ in de binnenstad laden de batterij op, van zowel bezoekers als inwoners. Natuur dicht bij de stad toegankelijker maken voor recreatief gebruik. Herinrichting van bestaand groen en water in een wijk om sociale ontmoeting te bevorderen. Inzetten op routes verbeteren langs beken/groen/natuur/landschap. Toevoegen themaroutes en inzetten op beleving, recreatieve spreiding en toegankelijk maken natuur voor ontmoeting, beweging en verblijf. Creëren van aantrekkelijke parken en uitnodigende groengebieden in de woonomgeving met meer voorzieningen (kleinschalige kiosken, terrasjes, horeca, toilet, beweegprikkels, voorzieningen voor kleine kinderen). Door het toevoegen van wintergroen en meer diversiteit in boomsoorten, bloeiende en vaste planten krijgt het grijze straatbeeld meer kleur en eigenheid. Groen gemeenschappelijke voorzieningen: stadslandbouw, eetbaar groen, buurtmoestuin. Meer groene speel- en ontmoetingsplekken, waarbij ook het aanbod van gezonde voeding wordt gestimuleerd. Betere toegang vanuit de stadsbinnenstad naar de natuur langs de rivieroevers. Ruimte voor watergericht vermaak. Stadstuinen, stegen en gatsen beter toegankelijk maken voor het publiek.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
13
Conclusie
BLAUWGROENE OPLOSSINGEN • •
• • • • •
Behoefte aan een multifunctionele groenblauwe structuur. Er wordt gewerkt aan een adequate waterstructuur volgens de strategie: • benutten en besparen • vasthouden en infiltreren • bergen • afvoeren Meer geveltuintjes, gevelgroen, permanente bloembakken, daktuinen of andere groenvoorziening. Soorten toepassen die beter bestand zijn tegen de droogte en hoosbuien en zorgen voor een goede bodem als spons. Stimulering en facilitering van geveltuinen, omvorming verharding (grijs naar groen), het aanbrengen van variatie en kleur in het groen en afkoppeling van regenwater. Focus op inheemse soorten, biodiversiteit, bestuivers, nestruimtes en vleermuisvriendelijke verlichting. Tijdelijk groen op leegstaande of niet meer gebruikte terreinen.
Een analyse van het beleid bevestigt de eerder beschreven noodzaak tot herijking van de binnenstad van een winkelgebied naar een gemengde binnenstad met winkelen, wonen, werken, horeca en vertier. De binnenstad wordt daarmee een huiskamer voor haar inwoners en bezoekers, een plek die een flexibel gebruik faciliteert en aanpasbaar is in de tijd. Daarmee komt de focus meer te liggen op voetgangers en fietsers in plaats van gemotoriseerd verkeer. Belangrijke aandachtspunten zijn sociale veiligheid, verduurzaming en circulariteit van de binnenstad om te reageren op de klimaatverandering en de binnenstad ook in de toekomst aangename plek te laten zijn. Het welstands- en erfgoedbeleid werpen al geruime tijd hun vruchten af. Verspreid over de binnenstad staan geslaagde voorbeelden van nieuwbouwprojecten, interventies, transformaties, herbestemmingen, gevelverbeteringen en restauraties die de Venlonaar trots maken. Dat is het positieve verhaal. Tegelijkertijd uiten velen ook hun zorgen over povere winkelpuien, overdadige reclame-uitingen, achterstallig onderhoud van gevels, sleets en onsamenhangend ogende bestratingen. De openbare ruimte en de flankerende bebouwing verdienen een kwalitatieve opwaardering.
Concluderend kan er gesteld worden dat veel van de in het beleid beschreven ambities verenigbaar zijn mits de binnenstad integraal beschouwd wordt en er een goede strategie bepaald wordt. Een goede weging van belangen doelen en ambities is daarbij cruciaal.
Robuust, attractief en betrouwbaar
LANGZAAM VERKEER • • • • • • • • • • • • • • • •
14
Verbeteren van verkeersveiligheid. Streven naar nul verkeersslachtoffers. Fiets vormt grootste potentie in bereikbaarheid binnenstad. Verplaatsing met het openbaar vervoer, de fiets en te voet is steeds meer leidend binnen de binnenstad terwijl de rol van de auto afneemt. Er wordt gestreefd naar een autoluwe binnenstad. Slechts een klein deel van de passanten in de binnenstad loopt het volledige ‘winkelrondje’. Het drukste punt ligt ter hoogte van de Markt, waar veel looproutes en bezoekdoelen bij elkaar komen. ‘Struinmilieu’ van zijstraten en stadspleinen is steeds belangrijker geworden. Parade is met name in de weekenden en tijdens evenementen en festiviteiten druk bezocht. De straat is door een wisselend straatprofiel, detailhandel en aanwezige historische panden. Gasthuisstraat en Sint-Jorisstraat vormen belangrijke verbindingen richting de Markt. De Vleesstraat-Lomstraat is al eeuwen de centrale as van de binnenstad. Er liggen grote parkeeraccommodaties aan de randen van de binnenstad. Venlo-binnenstad kent veel externe kortparkeerders. In woonstraten in de binnenstad de inrichting van het wegprofiel aanpassen naar straten met meer ruimte voor de fietser en voetganger. Langzaam verkeer verbinding met westzijde van de Maas.
Toeristische verbindingen zijn geoptimaliseerd zoals tussen Maas, buitengebied, groene uitloopgebieden, toeristische attracties en langs pleisterplaatsen. Recreatienetwerk leidt wandelaars en fietsers langs mooie plekken en gebouwen. Er is behoefte aan meer (overdekte) bewaakte en onbewaakte fietsenstallingen, gekoppeld het fietsnetwerk.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
15
RUIMTELIJKE EN FYSIOLOGISCHE ANALYSE ANALYSE VAN DE BINNENSTAD
In dit hoofdstuk worden de resultaten van de uitgevoerde analyses inzichtelijk gemaakt en beschreven. De resultaten hiervan vormen de opmaat naar de strategie voor de verdere ontwikkeling en transformatie van de binnenstad van Venlo. Daarbij gaan we naast de meer programmatorische aspecten ook in op de thema’s rond klimaatverandering. Zo analyseren we waar hittestress is in de binnenstad en waar er (regen)wateroverlast verwacht kan worden.
Inbedding in de stad Venlo: Tussen Maas en heide •
De binnenstad van Venlo ligt aan de bocht in de Maas die fantastische zichten over het water geeft.
•
In de binnenstad is het hoogteverschil voelbaar tussen enerzijds de laaggelegen Maas en anderzijds de hoger gelegen steilrand.
De aandachtspunten worden per thema opgesomd. Net als bij de eerdere beleidsanalyse is er geen rangorde aangebracht tussen de punten.
Ligging van Venlo in haar landschappelijke context.
16
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
17
Groenstructuur
Langzaam verkeer netwerk
•
•
De binnenstad van Venlo is zeer sterk verbonden met haar omgeving voor voetgangers en fietsers. Dat biedt kansen voor het maken van een verschuiving van auto naar langzaam verkeer.
•
De hoofdfietsroutes lopen zowel parallel aan de Maas als haaks op de Maas en ontmoeten elkaar op de Maaskade.
•
De robuuste groenblauwe structuren zijn de belangrijke verbindingen voor voetgangers en fietsers.
•
De binnenstad van Venlo ligt op de oostoever van de Maas. Dit vertaalt zich in het stedelijk landschap als een stad met een robuuste groenblauwe structuur door de binnenstad. Daarnaast is sprake van een aantal robuuste groenblauwe structuren die vanuit de randen tot aan de binnenstad reiken, zoals de verbindingen naar het Jammerdal, Venloërheide en Groote Heide. De laatste twee liggen op de hogere gronden en zijn zichtbaar vanuit de binnenstad. De binnenstad zelf is met uitzondering van het Julianapark, de kop van de Weerd en enkele andere parken en perken overwegend stenig ingericht.
Groene verbindingen verbinden het omliggende landschap met de Venlose binnenstad.
18
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
De groene verbindingen faciliteren het fietsnetwerk binnen de Venlose stadsgrenzen.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
19
Deelgebieden en sferen De binnenstad telt vijf deelgebieden met eigen sferen en fysiek-ruimtelijke kenmerken die worden gekoesterd, hersteld en versterkt. 1.
De middeleeuwse binnenstad rond de Markt en het assenkruis van haaks kruisende handelsroutes met poorten, torens, gatsen en historische gevels.
2.
De negentiende-eeuwse binnenstad met rechthoekige gesloten bouwblokken rond het Mgr. Nolensplein en langs de Burg. van Rijnsingel.
3.
De interbellum binnenstad met expressieve woonhuizen in gesloten bouwblokken rond het Rosarium en langs de Deken van Oppensingel.
4.
De wederopbouw binnenstad van Oude Markt tot Kwartelenmarkt in traditionalistische sfeer..
5.
De moderne binnenstad die front maakt aan de Maas rond de Maasstraat e.o. (‘ommuring’) en in Q4 (’verweving’ met historische omgeving).
Historische gelaagdheid van Venlo.
20
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
21
Groen •
De Maas vormt samen met haar oevers de belangrijkste groenblauwe corridor in noord-zuid richting.
•
Het groenblauwe netwerk van de binnenstad is beperkt aanwezig en sterk versnipperd.
•
De aanwezige boomstructuur heeft een versnipperd karakter.
Groennetwerk van de Venlose binnenstad.
* Deze kaart geeft zowel openbaar groen weer als groen op privé gronden die subtantieel van omvang zijn en bijdragen aan het groennetwerk op binnenstadsniveau.
22
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
23
Water •
Vanwege de ligging aan de Maas is water een belangrijk onderdeel van de binnenstad. Vroeger bestond het waternetwerk in de binnenstad uit beken die aangesloten waren op de grachten van de vestingwerken die in verbond stond met de Maas.
•
In tegenstelling tot vroeger speelt water, met uitzondering van de Maas, geen zichtbare rol meer in de binnenstad omdat de stadsbeken zijn verdwenen.
•
In bepaalde gebieden bestaat, onder andere door klimaatverandering, een risico op (regen) wateroverlast.
Waterkaart Binennstad Venlo met analyse regenwateroverlastlocaties in relatie tot netwerk van historische watergangen.
24
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
25
Hittestress •
De hittestresskaart van de binnenstad van Venlo laat een aantal hotspots zien. Dit zijn veelal grote verharde (open) ruimtes. Aandachtsgebieden zijn onder andere de parkeergarage Nolensplein, Oude Haven, Markt, Oude Markt en de overwegend verharde winkelstraten.
Hittestresskaart binnenstad Venlo februari 2020.
* De kaart geeft op twee locaties een vertekend beeld van de bestaande situatie doordat deze dateert van februari 2020 vóór de herinrichting van de Lage Loswal en Keulsepoort, op deze locaties is het groennetwerk aanzienlijk versterkt. Deze zones zijn gemarkeerd met een zwarte stippellijn.
26
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
27
Gebruik van de bebouwde omgeving •
De binnenstad van Venlo kenmerkt zich door een fijne mix van winkels en wonen.
•
Publieke functies hebben een goede spreiding door de binnenstad, die met haar omvang goed beloopbaar is.
•
In de randen van de binnenstad verschuift het gebruik naar wonen, al dan niet gecombineerd met werken aan huis.
•
De evenementenruimtes en parkeervoorzieningen zitten voornamelijk in de randen van de binnenstad, maar de meest gebruikte evenementenruimtes zijn de Markt en Parade.
Gebruiksfuncties van de bebouwing.
28
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
29
en pleinwanden bestaan uit panden van wisselende ouderdom in allerlei bouwstijlen en met verschillende functies. Die architectonische diversiteit geeft kleur aan de stad. Bovendien dragen gerestaureerde monumenten, herbestemde panden, onderhouden gevels en aantrekkelijke winkelpuien bij aan een positieve beleving. Goed verzorgde gevels bieden zicht op de rijke historie van Venlo: een sterke identiteit om trots op te zijn en uit te dragen.
Beeldkwaliteit openbare ruimte •
De ruimtelijke kwaliteit van de openbare ruimte is in delen van de binnenstad gedateerd en sleets. De inrichting straalt geen eenheid uit en het onderhoudsniveau is basaal.
•
De binnenstad kent een veelheid aan straatmeubilair (zitmeubilair, afvalbakken, verkeersborden, bewegwijzering, mupi’s,...) in de openbare ruimte dat zorgt voor een rommelig straatbeeld.
•
Er zijn onvoldoende fietsenparkeervoorzieningen, en degene die er zijn worden onvoldoende gebruikt, waardoor op veel plekken de fiets nog hinderlijk aanwezig is op straat.
kruisende handelsroutes. 2. De ‘negentiende eeuwse binnenstad’ met rechthoekige bouwblokken en Mgr. Nolensplein ter plaatse van de vroegere vestingwerken. 3. De ‘interbellum binnenstad’ met rechthoekige bouwblokken en Rosarium ter plaatse van een voormalig klooster- en kazerneterrein. 4. De ‘wederopbouw binnenstad’ in traditionalistische sfeer van Oude Markt tot en met Kwartelenmarkt. 5. De ‘moderne binnenstad’ die over de volledige lengte van de binnenstad front maakt naar de Maas. De kenmerken van de gevelsbebouwing worden verderop per deelgebied uitvoerig Beeldkwaliteit getypeerd en in beeld gebracht. Daarop vooruitlopend is voor de binnenstad • Kijkend door de oogharen naar het gevelbeeld in de als geheel een compact foto-overzicht gemaakt. Sommige kenmerken zijn binnenstad op dat erAndere sprake is van eenheid generiek en zie je terug in allevalt deelgebieden. kenmerken zijn juist in verscheidenheid. specifiek voor een bepaald deelgebied. Meer daarover in de bijschriften van het foto-overzicht.
•
Grofweg bezien ligt de eenheid opgesloten in o.a.
Bijschriften bij volgende pagina de pandsgewijze opbouw van de straatgevels, Linkerkolom: Gesloten bouwblokken met pandsgewijze opbouw als generieke kenmerken de drieledige opbouw van de pandgevels en het voor de hele binnenstad. Specifieke kenmerken per deelgebied: zwierige rooilijnen (1), lange zichtlijnennatuurlijke met hoekaccenten (2), publieke gebouwen op markante plekken (3), materiaalgebruik. geïntegreerde poorten naar de binnenhoven (4), aanhechten en front maken (5).
DeHet Parade ligt in het van deelgebied ‘middeleeuwse binnenstad‘ maakt deelaan uit van het stadsbeeld de Parade is rommelig door deenwildgroei historische assenkruisfietsen, van handelswegen. Heten straatgevelbeeld is rijk dankzij de grote straatmeubilair, uitstallingen reclame uitstallingen. Werk aan diversiteit aan panden van wisselende ouderdom met verschillende functies in allerlei de winkel! bouwstijlen. Het stadsbeeld is rommelig door de wildgroei aan straatmeubilair, fietsen, uitstallingen, reclames en vlaggen. Werk aan de winkel!
• Drieledige De verscheidenheid komt tot uitdrukking in de en Middenkolom: gevelopbouw, verticale vensterassen, natuurlijke materialen ambachtelijke ornamentiek als generieke kenmerken voor de hele bouwstijlen binnenstad. Specifieke toepassing van veel verschillende die kenmerken per deelgebied: drieledige opbouw winkelpuien (1), hoekaccenten (2), erkers, je kunt aan bijvoorbeeld markante balkons, overstekken op deherkennen verdieping (3), verfijnde houten dakgotenhet (4), knipoog naar historische bouwtypen (5). hoekelementen, de zwierige ornamentiek, de kloeke kapvorm, het specifieke venstertype of het verfijnde
Rechterkolom: Collectieve uitstraling van de straatwand, zekere inidividualiteit per pand detail. en uitgesprokenambachtelijke expressie bij de speciale / publieke gebouwen als generieke kenmerken voor de hele binnenstad. Specifieke kenmerken per deelgebied: nadruk op winkels (1,4,5), nadruk op wonen (2,3), accent op appartementenblokken (5). In de middeleeuwse • Die bijzondere kwaliteiten zijn her en der verdwenen of binnenstad is sprake van een staalkaart aan bouwstijlen. De overige deelgebieden het zicht onttrokken door onbezonnen ingrepen, hebben elk één aan overheersende bouwstijl: historiserende neostijlen (2), expressieve interbellumarchitectuur (3) traditionele Delftse School (4) en neo-traditionalisme achterstallig onderhoud en/of wildgroei aan(5).reclames.
Vooral opzichtige reclames en luifels hebben een negatieve invloed op het straatgevelbeeld. •
De verhardingen worden gekenmerkt door een veelheid aan patronen, tinten en legverbanden.
30
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Contrastrijke verhardingen markeren de zones voor verschillende weggebruikers.
Veel verschillende materialen en overgangen zijn kenmerkend voor de Venlose binnenstad.
Wildgroei aan opzichtige reclame-uitingen heeft een negatieve invloed op het straatgevelbeeld. De kwaliteiten van de gevelarchitectuur worden aan het zicht onttrokken.
Schilderwerk in signaalkleuren, kunststof ramen met grove profielen, vlak plaatmateriaal tegen
Verschraling van het gevelbeeld aan de Van Cleefstraat door achterstallig onderhoud, aluminium ramen zonder onderverdeling en rolluiken.
sierlijke dakgoten, transparante inlooppuien zonder onderverdeling en een lompe luifel boven de winkelpui maken het gevelbeeld schraal. •
De gevels in de binnenstad verdienen een opwaardering! Het hoofdstuk ‘Beeldkwaliteit bebouwing’ reikt hiervoor inspiratie aan voor initiatiefnemers en toetsers. Daarnaast is handhaving door de gemeente belangrijk om de kwaliteit van het gevelbeeld te borgen en te bevorderen.
Hard contrast qua schaal en gevelgeleding op de hoek Nolensplein en Parkstraat.
De begane grond is losgesneden van de prachtige verdiepingen in de Lomstraat.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
31
Conclusie De binnenstad van Venlo heeft veel kwaliteiten: de prachtige ligging aan de Maas, de zichtbare rijke geschiedenis, de fijne mix aan winkels, horeca en wonen. Tegelijkertijd staat ze ook voor een aantal uitdagingen. Zo zien we de effecten van klimaatverandering in de steeds warmer wordende binnenstad en kan er meer (regen)wateroverlast verwacht worden. De openbare ruimte is sleets en netwerken kunnen versterkt worden. Ook de bijzondere verscheidenheid aan sferen en rijkdom aan bouwstijlen in de vijf deelgebieden (een unieke kwaliteit!) raken hier en daar in de binnenstad uit het zicht door onder andere achterstallig gevelonderhoud, onbezonnen schilderwerk, wildgroei aan reclames, standaard inlooppuien, detonerende luifels en kunststof kozijnen. Die verrommeling overschreeuwt de kwaliteiten van de historische binnenstad. De bestaande kwaliteiten in de binnenstad van Venlo geven goede aanknopingspunten om deze uitdagingen te tackelen. Denk bijvoorbeeld aan het tegengaan van hittestress en tegelijkertijd beperken van de regenwateroverlast door het versterken van historische groenstructuren, het weer zichtbaar maken van stadsbeken of het opstellen van richtlijnen voor gevelvergroening.
Het gevelbeeld in de binnenstad wordt gekenmerkt door eenheid in verscheidenheid.
32
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
33
ONTWERPTHEMA’S Ambities
BINNE EN NSTAD V E NLO OPGAVEN, KANSEN AMBITIES V EST I N GW E R K E N DRAGE R VOOR DUURZ A ME ON T WIK KELI NG
Voordat we kansen kunnen benoemen moet eerst de ambitie bepaald worden. Alleen dan kan er koersvast gestuurd worden over een langere termijn. Dat langdurig vasthouden aan de uitgestippelde koers is cruciaal. Het zijn ambities die thema-overstijgend zijn: abstract maar concreet genoeg om kaders te stellen.
In dit hoofdstuk wordt de voorgestelde ontwikkelstrategie voor de binnenstad van Venlo bepaald. Hiervoor wordt eerst ingezoomd op de opgaven, daarna worden de ambities bepaald, gevolgd door de uitwerkingen aan de hand van een aantal belangrijke thema’s voor de binnenstad zijnde: • • • • • •
Voor de binnenstad van Venlo zijn de volgende drie ambities bepaald:
Verhalende binnenstad Klimaatrobuuste binnenstad Expressieve binnenstad Samenhangende openbare ruimte Bereikbare en veilige binnenstad Aantrekkelijke binnenstad in de avonduren
Opgaven
VAN ERFGOED NAAR ERFGOUD
Venlo heeft een rijke historie. Die wordt als grondlegger
DUURZAAM EN V EST I N GW E R K E N DRAGE R VOOR DUURZ A ME ON T WIK KELI NG KLIMAATBESTENDIG gebruikt bij de toekomstige ontwikkelingen: soms
Een analyse van de binnenstad levert een aantal inzichten op. Zo zijn de robuuste groenblauwe structuren belangrijk voor het koelen van de stad en het langzaam verkeersnetwerk. Daarom moeten de robuuste groenblauwe structuren blijvend vrijgehouden worden van bebouwing en autoverkeer. Het bestaande netwerk van groenzones wordt versterkt en de stadsbiotoop uitgebouwd om een robuuster groennetwerk te creëren. Dit kan zowel via openbare groenzones als private of collectieve groenruimtes zoals bij het Groenewold, de Weem en de tuinen bij de kerken en het klooster Mariaweide (conform bestemming/ bescherming bestemmingsplan binnenstad Venlo). Het uitbreiden van het bomennetwerk speelt een belangrijke rol bij het koelen van de stad en het verhogen van de biodiversiteit en ecologie in de stad. Zodoende wordt er in de uitwerking naar typologieën een afweging gemaakt waar nieuwe bomen aangeplant kunnen worden of bestaande lanen of fragmenten daarvan herstelt of verlengd kunnen worden.
Opvallend is dat er een aantal gebieden in de binnenstad is die zowel last hebben van hittestress als ook risicogebieden zijn voor (regen)wateroverlast. Op deze hitte eilanden dient in het bijzonder ingezet te worden op het ontharden van het maaiveld en het aanplanten van de bomen. Bijkomend is te onderzoeken welke rol de architectuur en de materialisering van de openbare ruimte kunnen betekenen voor de verkoeling van de binnenstad. Voor de bereikbaarheid van de binnenstad voor fietsers is een getrapte aanpak aan te raden met bewaakte en laagdrempelig toegankelijke (gratis) fietsenstallingen gelegen aan hoofdfietsroutes en randen van het kernwinkelgebied. Dit kan gecombineerd worden met een goede spreiding van onbewaakte fietsenstallingen in de 34
Van erfgoed naar erfgoud
BINNE NSTAD V E NLO
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
straten. Voorgaande heeft als gemeenschappelijke deler dat alle thema’s een directe of indirecte relatie hebben tot de verkeersdruk in de binnenstad, het is van belang hier een goede balans in te vinden. Als we specifiek naar het bestratingspalet van de binnenstad kijken dan blijkt al snel dat er een grote OKRA hoeveelheid aan verschillende verhardingsmaterialen en legpatronen zijn toegepast in de binnenstad. Daardoor ontbreekt het aan samenhang en eenheid. Dit beperkt zich niet enkel tot de verhardingsmaterialen maar is ook herkenbaar bij meubilair, reclame-uitingen en verlichting. Dit beïnvloedt de sfeer en leesbaarheid van de openbare ruimte. Een beperkter en rustiger palet schept de mogelijkheid om hier verandering in te brengen.
Goed verzorgde gevels bieden zicht op de rijke historie van Venlo en dragen bij aan een positieve beleving van de binnenstad. Genoeg verscheidenheid en monumenten om OKRA trots op te zijn. Toch kan de kwaliteit van het gevelbeeld hier en daar een opwaardering gebruiken. Hiervoor is een strategie en een bondige handreiking uitgewerkt.
uitgesproken als beeldmerk en soms als subtiele laag die inspiratie geeft voor de herontwikkeling. Voorbeelden zijn AANTREKKELIJK EN het beleefbaar maken van de voormalige stadspoorten als UITNODIGEND onderdeel van bronpunten voor mobiliteit, het inzetten van oude waterlopen en groenstructuren voor klimaatopgaven en het zichtbaar maken van middeleeuwse relicten om winkelstraten nog attractiever te maken. VAN ERFGOED NAAR ERFGOUD
DUURZAAM EN KLIMAATBESTENDIG
Klimaatadaptieve stad We willen Venlo klaar te stomen voor de toekomst en kiezen resoluut voor een duurzame, klimaatbestendige en circulaire aanpak. Dit wordt doorvertaald in een groenere, meer schaduwrijke binnenstad met een duurzaam materialenpalet. Zo wordt de stad een fijne plek om te wonen, winkelen en verblijven. Hiervoor worden binnenhoven vergroend, bomen geplant en verhardingen VAN ERFGOED NAAR getransformeerd in groenblauwe structuren. ERFGOUD AANTREKKELIJK EN UITNODIGEND
Kansen Er liggen veel kansen voor het maken van een kwaliteitsslag in de binnenstad. Het is wel van belang hierin keuzes te maken. In dit hoofdstuk worden de kansen beschreven die de grootste potentie hebben voor het creëren van meerwaarde. Daarbij worden nut- en noodzaak en haalbaarheid beschreven.
OKRA
Sommige thema’s uit de vorige hoofstukken zijn hier samengebracht vanwege de onderlinge relaties. Denk daarbij bijvoorbeeld aan groen, water en hittestress.
DUURZAAM EN KLIMAATBESTENDIG
AANTREKKELIJK EN UITNODIGEND
Aantrekkelijk en uitnodigend Door bestaande kwaliteiten, kennis uit het verleden en een vernieuwende blik op de toekomst blijft Venlo een aantrekkelijke en uitnodigende stad om te wonen en recreëren nu en in de toekomst! Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
35
ONTWERPTHEMA’S 1. Verhalende binnenstad De relatie met de Maas is een onderbelichte troef. De beleving van én de historische relatie met de Maas kan worden verbeterd door de verbindingen tussen de binnenstad en de Maas te versterken. Een paar beeldbepalende elementen uit het verleden zijn uit het stadsbeeld verdwenen maar verdienen het om waar mogelijk een visuele vertaling te krijgen in de openbare ruimte. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de stadsmuren, de forten, de toegangspoorten en de oude waterlopen. In aanvulling daarop liggen er kansen voor het creëren van recreatief-educatieve routes en infopunten bij erfgoedelementen om de Venlose geschiedenis publieksvriendelijk over het voetlicht te brengen. Zo maken we van erfgoed erfgoud! De binnenstad is een historisch gelaagde stad met vijf deelgebieden uit verschillende periodes. Elk deelgebied heeft een eigen sfeer, karakteristiek en erfgoed. Samen vertellen ze het veelkleurige verhaal van de binnenstad: van de oudste middeleeuwse relicten tot aan het recente rivierfront langs de Maas. Om dat bijzondere verhaal van de binnenstad afleesbaar te houden is het belangrijk om de verschillende sferen en monumenten te koesteren, de gebiedseigen karakteristieken waar nodig te versterken of herstellen, en de gevels als spiegel van de geschiedenis goed te onderhouden.
Belangrijke cultuurhistorische elementen in de binnenstad.
36
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
37
2. Klimaatrobuuste binnenstad Het klimaat verandert: zomers worden steeds warmer en er valt meer neerslag. De binnenstad kan een sprong vooruit maken door de opgave van klimaatadaptatie slim te koppelen aan historie, gebruik en identiteit. Dat biedt de potentie om de binnenstad een aangename plek te maken met hoge gebruikskwaliteit. Een aantrekkelijke binnenstad voor bewoners, ondernemers en bezoekers. Systeem aanpak Het aan te raden om te werken met een systeem aanpak waarin gezocht wordt naar oplossingen voor water, hitte en groen die voordeel hebben voor het functioneren van de hele binnenstad. Voor het thema water moet er gekeken naar hoe het water over het maaiveld afstroomt naar lagergelegen delen en welke maatregelen in de binnenstad dit effect kunnen minimaliseren. Voordat
er concrete uitspraken gedaan kunnen worden over de ruimtelijke implementatie van maatregelen om wateroverlast te voorkomen moet er eerst berekend worden hoe groot de opgaven zijn. Er is hiervoor al een goede basis gelegd in de Klimaatatlas van Venlo waar de stroombanen en knelpunten al inzichtelijk gemaakt zijn. Bij de ruimtelijke implementatie wordt er gekeken naar de reductie van de opgave op systeemniveau door bepaalde maatregelen. Bij groen op systeemniveau gaat het over een bredere groenstrategie. Hierbij kan men denken aan robuuste groenblauwe structuren voor bepaalde soorten en kwaliteit van groen op basis van gelaagdheid. De keuzes die gemaakt zijn op systeemniveau hebben ook consequenties voor de inrichting van de straatprofielen, hiervoor is maatwerk nodig. Ruimtelijke implementatie.
Cascade watersysteem De basis van de oplossingsrichtingen ligt in deze wijk in het vasthouden, bergen en afvoeren: allereerst het water (bovenstrooms) zo veel mogelijk lokaal proberen vast te houden, vervolgens tijdelijk bergen van overtollig water en als laatst (vertraagd en gestuurd) afvoeren. Hierbij proberen we zoveel mogelijk aan te sluiten bij een integrale groenblauwe strategie: we gebruiken zo veel mogelijk groene oplossingen voor het beperken van wateroverlast. Het reliëf van de binnenstad speelt een belangrijke rol voor de waterstrategie. Het reliëf van de binnenstad zorgt ervoor dat bij hevige regenval er veel eerder wateroverlast ontstaat dan in vlakke binnensteden en dat de knelpunten die ontstaan meestal groter zijn. De oplossing van deze wateroverlastknelpunten ligt vaak niet alleen op de locatie van het knelpunt zelf, maar hogerop in het systeem. De groenblauwe strategie Er wordt wordt ingezet op ontharding en vergroening om wateroverlast bij piekregenval te beperken. Prioritair is bovenstrooms (de open plekken waar veel regen valt op verharding) de hoeveelheid groen te vergroten om zoveel mogelijk water vast te houden.
Alhoewel de bottleneck zich in de lagergelegen delen van de binnenstad bevindt, heeft het zoeken naar ruimte in de straatprofielen prioriteit, alleen al om bij stevige buien zoveel mogelijk water op te vangen en tijdelijk te bergen, zodat het niet tot afstroming komt. Principe uitwerking watersysteem volgens ladder van Lansink.
38
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Zo kan het groennetwerk helpen bij het tegengaan van (regen)wateroverlast die op een aantal locaties in de binnenstad voorkomt door de toepassing van waterretentie of waterinfiltratievoorzieningen zoals waterlopen, wadi’s en regentuinen. Het nieuw leven inblazen van historische waterlopen is hierbij een belangrijke kans omdat deze op de locaties liggen die zowel last hebben van hittestress als waterlast, en tevens voldoende ruim zijn voor de realisatie van SUDS. Zo kan het opnieuw zichtbaar maken van oude beeklopen een bijdrage leveren aan de klimaatopgaven. Enkel de toepassing van vergroening en de aanleg van regentuinen lost de opgave van wateroverlast niet op, er zal een combinatie van zowel bovengrondse als ondergrondse maatregelen nodig zijn om de waterveiligheid te vergroten. Hierbij is te denken aan de eerdergenoemde regentuinen, maar ook de toepassing van waterbufferende funderingen onder verhardingen of kratten, beiden met schotten om het ondergronds afstromen van water te vertragen, het werken met hoogteverschillen in de straat om de waterstromen te sturen. Verschillende maatregelen en combinaties van maatregelen zouden doorgerekend moeten worden om tot het optimale scenario te komen. Belevingswaarde Bovenstaande beschrijft de werking van de te nemen maatregelen (met name op vlak van waterhuishouding) maar het moet er ook aantrekkelijk uitzien.
Daarvoor kijken we naar de groenbeleving omdat hier in de zichtbare oplossingen voor water en andere thema’s zoals hitte en versterken van de biotoop samenkomen. Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
39
Als we kijken naar de vroegere situatie was de binnenstad van Venlo een versterkte stad met verdedigingswerken daaromheen. Het voormalige buitenwerk zouden we kunnen laten herleven als groene omarming van de binnenstad én koppelen aan klimaatdoelstellingen, gezondheid en recreatie: een kans om een robuust groen netwerk te creëren dat de binnenstad omarmt en verbindt met grootschalige groennetwerken. Het voormalige buitenwerk en de belangrijkste parken kunnen als netwerk gaan functioneren door een combinatie van herontwikkeling en beheer. Hierdoor kunnen ze tevens een hoge(re) ecologische waarde krijgen en als stadsbiotopen gaan functioneren. Dit netwerk kan verder versterkt worden door pleinen en binnenhoven in de binnenstad om te vormen naar groenblauwe plekken die als groene stapstenen functioneren tussen het Julianapark en de Maas. Daarin is reeds een stap gezet door een eerste reeks (beperkte) ingrepen die uitgevoerd worden op het gebied van beplanting, bomen, gevelgroen, daktuinen etc. Dit netwerk van plekken kan met elkaar verbonden worden door de bestaande boomstructuren te herstellen en/of uit te breiden met nieuwe boomstructuren. Deze boomstructuren helpen ook bij het beperken van de hittestress. Daarbij wordt er gestreefd naar een goede boomkroonbedekking en bereikbaarheid van koele plekken. De 3:30:300 norm geeft goede handvatten voor deze transformatie.
Deze groennorm houdt in dat elke inwoner vanuit zijn raam minimaal 3 bomen ziet, dat er 30 procent bladerdak in de binnenstad is en dat er voor iedereen binnen 300 meter van het woonhuis een park of groenelement van minimaal één hectare aanwezig is. Behalve het beschaduwen van de buitenruimte helpt ook een goede materiaalkeuze van de buitenruimte bij het tegengaan van de hittestress. Zo dient er bij de bepaling van het materialenpalet gekeken te worden naar de albedowaarde van de toegepaste verhardingsmaterialen. Het verhogen van de albedo van bestrating verhoogt de hoeveelheid zonnestraling die gereflecteerd wordt en verlaagt de absorptie van zonnestraling. Dit resulteert in een lagere oppervlaktetemperatuur. Bestrating en verharding hebben over het algemeen een lagere albedo dan gebieden met groen en vegetatie. Zodoende heeft het de voorkeur om verhardingsmaterialen toe te passen met een hoge albedowaarde. Op het niveau van het plot of gebouw dragen ingrepen zoals daktuinen en gevelgroen ook bij aan het beperken van hittestress.
40
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Denkbaar toekomstig groenblauw netwerk voor de Venlose binnenstad.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
41
3. Expressieve binnenstad Venlo is een ondernemende, internationaal georiënteerde stad in het groen en aan het water. Vanuit een rijke historie wordt samengewerkt aan de wereld van morgen, en wordt vandaag de kwaliteit van het leven gevierd. De stad bezit deze kwaliteiten maar ze worden nog niet altijd optimaal uitgedragen. Er liggen kansen om de binnenstad van Venlo meer expressie te geven. Hiervoor liggen er tal van kansen waarvan een aantal meer prioriteit heeft. Denk hierbij aan het opwaarderen van de Venlose pleinen met ieder een eigen gebruik en karakter. Dat geeft betekenis aan de binnenstad en helpt bij het leesbaar maken van de hiërarchie van het stedelijk netwerk. Door het terugbrengen van deze hiërarchie ontstaat er een meer divers vestigingsmilieu, passend bij een binnenstad van nu. Er wordt gestreefd naar een goede mix van retail, horeca, wonen en werken. De openbare ruimte wordt hier de gezamenlijke woonkamer zodat verschillende doelgroepen en leeftijden gelijktijdig en op hun eigen manier de openbare ruimte kunnen gebruiken. Het vrijkomen van commerciële ruimtes biedt kansen voor het toevoegen van woningbouw in de binnenstad. Met name rondom naoorlogse bebouwing in de zuidflank van de binnenstad ligt potentie voor herontwikkelingsprojecten.
Er liggen hier kansen om bij de herontwikkeling in te spelen op de noden van nu en de zuidflank van de binnenstad meer expressie te geven door een meer contextuele benadering. Ook liggen er kansen bij leegstaande historische panden en in de ‘getskes en steegjes’ voor unieke woonvormen met hun eigen uitstraling en karakter. In aanvulling hierop wordt er ingezet op een netwerk van publiekstrekkers verspreid door de stad, met als doel dat bezoekers nieuwe rondjes door Venlo ontdekken en er een goede spreiding van levendige en rustige plekken komt. Belangrijke trekkers daarbij zijn het Maasfront en het netwerk van horeca en vermaak. Het Maasfront kan een waardevolle bestemming worden die voortbouwt op de rijke culturele identiteit van Venlo. De combinatie van deze strategieën maakt dat Venlo niet alleen een aantrekkelijke en uitnodigende stad is maar dat ook blijft!
De levendige en expressieve Venlose binnenstad.
42
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
43
4. Samenhangende openbare ruimte De openbare ruimte is het gebied waar de drie gestelde ambities samenkomen. Bij een goede aanpak versterken erfgoed, klimaatadaptatie en het vergroten van de aantrekkelijkheid en het uitnodigend karakter van de binnenstad elkaar. Dit mag niet onbenut blijven en is uitgangspunt voor de verdere uitwerking van de openbare ruimte tot een samenhangend geheel. Zoals in de analyse beschreven is kenmerkt de inrichting van de openbare ruimte zich door een grote hoeveelheid verschillende materialen en elementen. Hierdoor ontbreekt het aan samenhang. Ook is er na de oorlog toen de auto in opkomst was een aantal stedenbouwkundige ingrepen gedaan die een schaalbreuk veroorzaakt hebben met de rest van de binnenstad. Zeker aan de zuidrand van de binnenstad is dit het geval. Het herontwikkelen van die gebieden is een ingrijpende, maar ook belangrijke, stap in de transformatie van een overwegend monofunctionele ruimte naar een binnenstad met een divers gebruik. Te ruim bemeten infrastructuren en doorbraken worden getransformeerd naar een stadsweefsel passend bij het huidige en toekomstige gebruik. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de Jorisstraat, het Flujasplein en de omgeving de Jongerenkerk.
Een voorbeeld hiervan is het Museumkwartier. Dit vormt sinds de herinrichting een groene entree voor bezoekers vanaf het station. Door deze lijn in de toekomst verder door te zetten kunnen in één klap uitstraling, verblijfskwaliteit en klimaatadaptatie worden aangepakt. Op het laagste schaalniveau worden er uitspraken gedaan over de signatuur en samenhang van inrichtingselementen zoals publieke zitgelegenheid, speelobjecten en fietsparkeren. Hiervoor kan het beste een materialencatalogus opgesteld worden op maat van de binnenstad. Bij de selectie van materialen moet er gedacht worden vanuit circulariteitsprincipes namelijk: waar mogelijk hergebruik, adaptief vermogen en aanpasbaarheid.
Een schaalniveau lager wordt er gestuurd op de inrichting van straten en pleinen. Qua materialen, kleuren, legpatronen, meubilair etc. staat het streven naar samenhang en continuïteit voorop. Een bewezen middel om te komen tot een samenhangende, leesbare en kwalitatieve hoogwaardige openbare ruimte is het opstellen van een ruimte typologische kaart voor de binnenstad en daar decennialang consequent aan vasthouden. Het secundaire netwerk van gatsen, stegen, binnenterreinen en (expeditie)hoven kan hiermee ook attractiever gemaakt worden en onderdeel gaan uitmaken van het dwaalgebied. Het waar mogelijk vergroenen van hoven en/of inzetten voor de ontsluiting van (boven) woningen en kleinschalige bedrijvigheid is daarbij een kans. Een fraai lichtbeeld in de avonduren vergroot de sfeer en aantrekkelijkheid van de binnenstad en moet daarom ook integraal onderdeel worden van de aanpak. De inrichtingsprincipes per ruimtetypologie zorgen voor een rustige basis. Daarbinnen zijn per deelgebied nuanceverschillen mogelijk. Deze sluiten aan bij de sfeer en karakteristiek van het betreffende deelgebied en houden rekening met gevelbeelden, verkaveling, tracé, zichtlijnen etc.
44
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
Ruimtetypologiekaart binnenstad Venlo.
Integraal Kwaliteitskader Binnenstad Venlo
45
5. Bereikbare en veilige binnenstad We streven naar een bereikbare binnenstad voor iedereen! Dit betekent ook dat de binnenstad integraal toegankelijk moet zijn en de openbare ruimte door iedereen op dezelfde manier gebruikt kan worden. Het verbeteren van verkeersveiligheid is een pré om iedereen de openbare ruimte op een veilige en comfortabele manier te laten gebruiken. Uitgangspunt daarbij is dat er gestreefd wordt naar nul verkeersslachtoffers.