004 2024 RC bijl 02 Startdocument Citybranding Venlo.pdf

‘Festina lente cauta fac omnia mente’ (Haast u langzaam, doe alles behoedzaam).

De elementen uit het wapen prijken uiteraard ook op de gemeentevlag, ontworpen in 2003 door R. Vroomen.

Bijzonder is dat de Arcense spreuk gelijkenis vertoond met de Venlose spreuk: ‘Alle dinc sinen tidt’- (Alles op zijn tijd).

Het exacte ontstaan van de stadspreuk is niet te achterhalen, maar men neemt aan dat de definitieve variant in de 17e eeuw werd vastgelegd. De spreuk verwijst naar de symbolen in het stadswapen: de kracht, moed en vastberadenheid van de leeuw die wordt getemperd door de bezonnenheid en zekerheid van het anker.

Startdocument Citybranding Venlo

30

1.4. BEDRIJFSLEVEN EN WERKEN De afgelopen decennia hebben Venlo en de omliggende regio een enorme economische groei doorgemaakt. Om een gedegen inzicht te krijgen in de economische situatie en het bedrijfsleven in Venlo, komen eerst de ambities in de Economische Visie en de uitdagingen die daarbij horen aan bod. Daarna worden de zogenoemde speerpuntsectoren nader toegelicht. Brede welvaart De economische koers in de gemeente Venlo is gericht op het vergroten van de brede welvaart van Venlo, oftewel: de kwaliteit van leven hier en nu, zonder dat dit ten koste gaat van de brede welvaart van latere generaties of van die van mensen elders in de wereld. Het gaat bij brede welvaart om alles wat mensen van waarde vinden, zoals materiële welvaart, gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie en persoonlijke ontplooiing. Op dit moment scoort Venlo nog relatief laag ten opzichte van Limburg en Nederland op de volgende punten binnen het thema brede welvaart: werkloosheid, inkomen, vermogen, opleidingsniveau, sociale cohesie en tevredenheid over de woonomgeving.

Arbeidsmarkt en beroepsbevolking De grootste uitdaging voor de groeiende economie is de omvang van de beroepsbevolking. De vergrijzing zorgt voor een enorme afname ervan in de komende tien tot vijftien jaar. In Venlo wordt daarom actief ingezet op een groei naar 110.000 inwoners in 2040. Dit betekent dat de gemeente aantrekkelijk moet zijn voor de vestiging van nieuwe inwoners. Daarbij staat vooral het aantrekken van gezinnen, jongeren, studenten, kenniswerkers en internationale werknemers centraal. In de Omgevingsvisie zal de nadruk liggen op het aantrekkelijker maken van de gemeente voor nieuwe inwoners en om jongeren te binden. Venlo kent relatief weinig hoogopgeleiden in 2022 (29%) ten opzichte van het landelijke aantal (37%). De netto deelname aan de arbeidsmarkt in Venlo (2022) is 70%, dit is vergelijkbaar met de landelijke cijfers (72,2%). In Venlo is de werkfunctie groter dan de woonfunctie. Voor elke 100 personen die deel uitmaken van de

Feiten en cijfers: •

Venlo had in 2020 een Bruto Binnenlands Product van € 5,6 miljard en heeft daarmee een aandeel van 47% in de regionale economie van Noord-Limburg.

•

De economie van Noord-Limburg (toegevoegde waarde) is tussen 2016 en 2020 gegroeid met € 1,4 miljard. Dit is een stijging van 13%, het landelijke gemiddelde is + 3,2%.

•

De economische groei heeft geleid tot een groei in werkgelegenheid van 59.730 banen in 2017 naar 64.210 banen in 2021. Dit is een groei van 8%. In Limburg was de groei slechts 4%.

•

In de afgelopen tien jaar is er 335 hectare aan nieuw bedrijventerrein uitgegeven.

Startdocument Citybranding Venlo

31

beroepsbevolking, zijn er ongeveer 120 banen beschikbaar in Venlo. Een aanzienlijk deel van de bevolking van Venlo werkt lokaal, namelijk 57%, vergeleken met het landelijk gemiddelde van 37%. Deze situatie betekent echter ook dat niet alle banen kunnen worden vervuld door de inwoners van Venlo. Van alle banen in Venlo wordt 40% ingevuld door inwoners van Venlo, terwijl ruim 20% wordt bezet door werknemers van elders in de arbeidsmarktregio Noord-Limburg. Bijna 40% van de werknemers in Venlo komt van buiten de directe regio, waarbij 3% van de werknemers in Duitsland woont. Internationale werknemers Een deel van de banen in Venlo wordt ingevuld door internationale werknemers die tijdelijk in de regio verblijven. Van oorsprong werden er vooral in de agrarische sector internationale werknemers ingezet om tekorten in bepaalde seizoenen in te vullen. Nu zien we echter ook een tekort aan personeel, zowel praktisch als theoretisch opgeleid, in de logistiek en maakindustrie groter worden, waardoor het aantal functies die ingevuld wordt door internationale werknemers in deze sector groeit. Speerpuntsectoren De komende jaren wordt in Venlo de focus gelegd op vijf sectoren. Zij worden de speerpuntsectoren genoemd. De sectoren Maakindustrie, Agrofood en Logistiek hebben al langer de aandacht in Venlo.

De sectoren Vrijetijdseconomie en Zorg zijn in de Economische Visie 2030 hieraan toegevoegd.

Ondernemend Venlo

Crossroads

Binnen de gemeente Venlo hebben ondernemers op de twintig bedrijventerreinen zich verenigd in de stichting ‘Ondernemend Venlo’. De stichting vertegenwoordigt hiermee meer dan 1200 bedrijven die samen zo’n 40.000 medewerkers hebben. Ondernemend Venlo heeft de grootste BIZ van Nederland (BIZ staat voor bedrijveninvesteringszone, een gebied waarbinnen ondernemers samen investeren in de kwaliteit van hun bedrijfsomgeving). Dat duidt op een grote samenhorigheid en samenwerking tussen de ondernemers op de bedrijventerreinen.

Crossroads Limburg is het instituut dat ondernemers, onderwijs en overheid in de regio Noord-Limburg bij elkaar brengt. Het instituut zet zich in voor één overkoepelende economische agenda voor de regio. Met aandacht voor het feit dat de regio de logistieke hotspot van Europa is, het grootste aaneengesloten tuinbouwgebied van Europa én dat de regio een enorme diversiteit aan maakindustrie en dienstverlening heeft.

Startdocument Citybranding Venlo

32

1.4.1. AGROFOOD De regio Noord-Limburg levert van oudsher veel landbouwproducten voor menselijke consumptie en heeft veel agrarische bedrijven: een echte agrofood regio. Tegenwoordig bestaat de agrofood sector niet alleen uit boerenbedrijven, maar ook uit verwerkingsbedrijven en logistieke servicebedrijven. Ook is er volop oog voor innovatie in de sector.

nog tot teelt in de volle grond en wat lage kassen voor veldsla, radijs en komkommer.

Historie

In 1928 werd een nieuw type kas ontwikkeld, de crisiskas, later ook wel de Venlokas genoemd. De Venlokas is door de jaren heen meerdere malen aangepast naar de nieuwste technische inzichten en het werd wereldwijd het meest gebouwde kastype. Het is één van de meest succesvolle en langstlopende exportproducten van Venlo.

Eeuwenlang richtten de meeste boerenbedrijven in Venlo zich op graanteelt. De zandgrond was niet vruchtbaar genoeg voor andere gewassen of uitgebreide veehouderij. Toen in 1878 de landbouwcrisis begon, kwam er veel goedkoop graan naar Europa. Hierdoor stapten veel boeren over naar tuinbouw. Veel tuinbouwproducten werden in Krefeld op de markt aangeboden. Toen Venlo in 1866 en 1877 werd aangesloten op het Duitse spoorwegennet, nam de export sterk toe. In 1903 was in Venlo 540 hectare tuinbouwgrond in gebruik (vrijwel uitsluitend tuinbouw op koude grond). Venlo was ‘de tuin’ van het geïndustrialiseerde, sterk in inwonertal groeiende Rijnland. De Venlose tuinders (in dialect gerdeneers) verkochten hun groenten op de markt in Duitsland. De tuinbouw zorgde voor handel en transport. Eerst per hondenkar, paard en wagen, later per schip en per spoor en daarna transport over de weg. Kassen In 1897 werd aan de Panhuisstraat een professionele proeftuin geopend waar tuinders met vragen over het vak terecht konden. De tuinbouw beperkte zich in die tijd

In 1911 werd door Jean-Baptist van Gestel aan de Stalbergweg de eerste (koude) kas van de regio gebouwd. Deze kas was nog geen groot succes maar leverde wel nuttige informatie op.

Wederopbouw

Het ontstaan van ZON In 1908 werd de Venlosche Veiling Vereeniging (VVV) geopend waar op 3 juni 1909 de eerste producten werden verkocht bij afslag. Bij de veiling kregen gerdeneers voorrang op boerentuinders. In 1915 werd daarom een aparte boerenveiling geopend, de Coöperatieve Veiling Vereeniging (CVV). In 1946 vond er een fusie plaats, waarna ze verder gingen onder de naam CVV. In 1959 splitsten ex-VVV’ers zich toch weer af en kozen de naam Venlose Groenteveiling (VGV). In 1990 werd er opnieuw gefuseerd en gingen ze verder als Veiling ZON (Coöperatieve Veiling Zuidoost-Nederland).

Na de bevrijding in 1945 kwam de export naar Duitsland moeizaam op gang. Toen alle exportbelemmeringen wegvielen, kwam de vaart er echter goed in. Er werd geïnvesteerd in een nieuwe proeftuin en er kwam een Middelbare Tuinbouwschool. De meeste kassen werden op het platteland gebouwd, in Venlo was er steeds minder plaats. Wel vestigden tientallen Venlose tuinders (met name uit Venlo-Zuid) zich op de Groote Heide. In de jaren zestig kwam de kasbloementeelt in de regio op. De Coöperatieve Veiling Vereeniging kreeg een aparte bloemenveiling. Tegenwoordig wordt tuinbouw vooral geconcentreerd in bepaalde gebieden, zoals Siberië/Greenport Venlo, Reindonk en Californië. De regio rondom Venlo heeft zich ontwikkeld tot het tweede tuinbouwgebied van Nederland, na het Westland. Startdocument Citybranding Venlo

33

Huidige situatie Floriade In 2012 werd de wereldtuinbouwtentoonstelling Floriade in Venlo gehouden. De Floriade kwam door een miljoenenverlies onder vuur te liggen. Door een extern onderzoeksbureau werd onderzoek gedaan naar de Floriade. Hieruit werd geconcludeerd dat de Floriade positief heeft bijgedragen aan samenwerking tussen de betrokken gemeenten en de ontwikkeling van de fysieke infrastructuur in Noord-Limburg. Ook heeft het tuinbouwevenement indirect bijgedragen aan de vestiging van twee kennisinstellingen in de regio en hiermee de kenniseconomie bevorderd.

Agrofood is een brede sector in Venlo en de regio. Naast primaire productiebedrijven is de hele keten hier vertegenwoordigd. De combinatie van productie en logistiek, in de rol van serviceproviders, is met name de reden waarom agrofood zo belangrijk is voor de regio. Deze combinatie maakt de regio uniek en de combinatie is ook een stimulans en aanjager van innovatie. Binnen de primaire productie van voedsel is de regio Noord-Limburg met name gespecialiseerd in vollegrondstuinbouw, glastuinbouw en intensieve veehouderij (varkenshouderij en melkveehouderij). Verder in de keten zitten verwerkingsbedrijven en logistieke servicebedrijven. Aan het einde van de keten bevinden zich retail ((web)winkels) en foodservice (zoals catering voor bedrijven of scholen, kiosken, fastfoodrestaurants en tankstations).

Brightlands Brightlands Campus Greenport Venlo is onderdeel van Brightlands, een open innovatie community in Limburg met bijna 29.000 innovatieve ondernemers, onderzoekers en studenten. Elke dag werken zij aan doorbraken op het gebied van voeding, duurzaamheid, gezondheid en digitalisering. Op Brightlands Campus Greenport Venlo zorgen zij samen voor innovaties op het gebied van gezonde en duurzame voeding, future farming en biocirculaire economie. Op enkele onderdelen van de groene bio-economie is de Brightlands Campus Greenport Venlo in Nederland en internationaal leidend, zoals gezonde voeding, verwerking van reststromen uit de agrosector en het telen van gewassen met specifieke inhoudsstoffen.

Veel afzet vindt plaats in Noordrijn-Westfalen waardoor de keten korter is dan die lijkt. De producten worden geëxporteerd, maar blijven toch veelal in de directe euregio, in het grote afzetgebied aan de andere kant van de grens.

Feiten en cijfers •

•

•

De toegevoegde waarde van het agrocomplex in Noord-Limburg bedroeg in 2016 circa € 1,3 miljard. Op dit moment heeft de regio Noord- en Midden-Limburg 35.000 banen in de agrofood sector. Dat is 15% van de beroepsbevolking. Agrofood is verantwoordelijk voor 20% van onze regionale economie.

Startdocument Citybranding Venlo

34

1.4.2. MAAKINDUSTRIE Venlo behoort tot een van de grootste industriesteden van Nederland. Op de bedrijventerreinen zijn diverse bedrijven uit de maakindustrie gevestigd. In deze bedrijven worden grondstoffen en materialen tot nieuwe producten verwerkt. Historie De uitoefening van industriële activiteiten in Venlo en haar dorpskernen gaat al ver terug. Een goed voorbeeld hiervan is de keramiekindustrie die al in de 18e eeuw opkwam in Tegelen. In Belfeld kwam deze opmars in de 19e eeuw, waardoor ook in dit dorp de keramische industrie een grote rol heeft gespeeld in de ontwikkeling. In Blerick werd in 1843 de eerste bekende industriële onderneming, een ijzergieterij, opgericht. De bedrijven die een regionale impact hadden, waren bedrijven zoals de gloeilampenfabriek van Pope in Blerick (later overgenomen door het Amerikaanse bedrijf Belden) en de boterkleurselfabriek L. van der Grinten (voorloper van Océ). Denk ook aan de enveloppenfabriek van de firma Bontamps, opgericht in 1734, het eerste Nederlandse bedrijf dat enveloppen ging fabriceren, en uiteraard de Nederlandse Instrumenten Compagnie (Nedinsco) die onder meer periscopen voor defensiedoeleinden maakte. Ook de één na oudste fietsenfabriek van Nederland ‘Valuas’ en beeldenfabriek Sint-Joseph waren actief in Venlo begin 20e eeuw.

Pope De Engelse ingenieur en uitvinder Frederic Robert Pope zocht investeerders voor het opzetten van een gloeilampenfabriek. De gebroeders Goossens haalden hem daarom naar Venlo waardoor de eerste gloeilampenfabriek van Nederland in Venlo werd geopend. Pope kreeg in 1896 de kans om Philips over te nemen, maar bood niet voldoende waardoor de aankoop niet doorging. Er kwamen veel Engelse arbeiders naar Venlo om te werken in de fabriek van Pope, die later veelal weer vertrokken naar de nieuwe vestiging in Engeland. Philips kocht later alle aandelen op, waarna er voornamelijk draad- en kabelproducten werden gemaakt. In de jaren zeventig had het bedrijf 1500 medewerkers in dienst waardoor het veel invloed had op de stad. Het bedrijf had eigen woningen, een personeelswinkel, een eigen brandweer en zelfs een orkest. In 1995 werd Belden Wire & Cable de nieuwe eigenaar.

Hoewel er voor de Tweede Wereldoorlog al veel economische bedrijvigheid was, kon je Venlo nog niet echt een industriestad noemen. Er was niet één fabriek met meer dan duizend werknemers. Startdocument Citybranding Venlo

35

Huidige situatie Boterkleurselfabriek L. van der Grinten Boterkleurselfabriek L. van der Grinten is de voorloper van Océ. In de jaren zeventig van de 19de eeuw ontwikkelde apotheker en uitvinder Lodewijk van der Grinten een stof om margarine de kleur van boter te geven. Gaandeweg ontwikkelde het bedrijf allerlei technieken voor het reproduceren en printen van teksten en afbeeldingen. Op 1 januari 2020 werd de naam ‘Océ’ vervangen door ‘Canon Production Printing‘. Het concern behield zijn wereldwijde organisatie voor productontwikkeling en marketing en had in 2021 meer dan 3000 werknemers.

De maakindustrie in Venlo bestaat vooral uit bedrijven in de categorie midden- en kleinbedrijf, gelegen op de diverse bedrijventerreinen. Naast Canon Production Printing (Océ) gaat het om een grote variatie aan machinefabrieken, producenten van halffabricaten en consumentenproducten. Venlo kent een groot aantal maakbedrijven die internationaal aan de top staan, met name binnen specifieke, kleine markten. Naar schatting gaat het om meer dan dertig bedrijven binnen de maakindustrie die wereldmarktleider zijn. Door automatisering en schaalvergroting verdwijnen banen voor praktisch opgeleiden. De industrie heeft echter wel behoefte aan middelbaar en hoger gekwalificeerd personeel. Vooral met alle ambities op het gebied van innovatie, circulariteit (hergebruik van stoffen) en het invoeren en toepassen van nieuwe technologieën.

Feiten en cijfers •

De maakindustrie in Noord-Limburg bestaat uit bijna 300 maakbedrijven en voert het Bruto Regionaal Product aan met € 7,63 miljard, één derde van het totale BRP. Hiermee is de maakindustrie de sector met de grootste toegevoegde waarde.

Land van de Makers Noord-Limburgse maakbedrijven verenigen zich in een regionale samenwerking onder de noemer Het Land van de Makers. Het Land van de Makers zet Noord-Limburgse bedrijven binnen de maakindustrie op de kaart. Het Land van de Makers is een initiatief van Rabobank, Canon Production Printing, Technovalley Limburg en Crossroads Limburg.

Startdocument Citybranding Venlo

36

1.4.3. LOGISTIEK De ligging aan de Maas heeft ervoor gezorgd dat Venlo zich al vroeg als handelsstad heeft ontwikkeld. Niet alleen de Maas, maar ook de nabijheid van de grens, de ligging tussen de Nederlandse en Belgische zeehavens en de verbinding met het Duitse achterland maken Venlo tot een logistieke hotspot van formaat. Historie De ligging aan de Maas zorgde er al vroeg voor dat Venlo, in de periode 1250 – 1300, al een echte handelsplaats was. Venlose schippers voeren grote afstanden over de Maas om handel te drijven. Toen Venlo in 1343 stadsrechten kreeg werd de handel beschermd en mochten er markten gehouden worden. Dit versterkte de handelspositie van Venlo enorm. De middeleeuwse handelshuizen in de binnenstad, die deels bewaard zijn gebleven, herinneren nog aan de grote economische bloei in die tijd. De handelspositie van Venlo verslechterde door de opening van de Zuid-Willemsvaart in 1828 die ervoor zorgde dat schepen rechtstreeks van Maastricht naar Den Bosch konden varen, zonder de Venlose haven aan te doen. Er werd gezocht naar andere manieren van transport. Zo werd er een begin gemaakt met de aanleg van nieuwe wegen naar Maastricht en Nijmegen. Er kwamen postwagendiensten tussen Venlo en Duitse steden, en stoombootdiensten richting Holland en Luik. In 1845 zette het gemeentebestuur zich in voor een aansluiting op het spoor.

Waardoor Venlo zich na 1860 ging ontwikkelen tot een belangrijk spoorwegknooppunt. In 1865 werd de lijn tussen Venlo en Maastricht geopend,

een jaar later volgde de verbinding met Eindhoven over de nieuwe Maasbrug. Toen Venlo in 1866 en 1877 werd aangesloten op het Duitse spoorwegennet, nam de export, van met name agrarische producten, sterk toe. Door de jaren heen raakten transport en tuinbouw sterker met elkaar verweven. Ging het goed met de export van groente en fruit, dan plukten transportbedrijven daarvan de vruchten.

Feiten en cijfers •

De logistieke sector is op het gebied van werkgelegenheid sterk oververtegenwoordigd ten opzichte van Nederland. In Venlo is het aandeel in de werkgelegenheid namelijk 15 %, in NoordLimburg 12 % en in Nederland 5 %. (2021)

Van oorsprong waren het met name lokale familiebedrijven die gebruikmaakten van de geografische ligging van Venlo voor het succesvol exploiteren van vervoersbedrijven. Deze familiebedrijven werden groot en samen met andere grote spelers hebben zij Venlo als logistieke hotspot doorontwikkeld en op de kaart gezet.

Frans Maas Frans Maas speelde een belangrijke rol in de Venlose transportwereld. Hij ging zich richten op wegtransport omdat hij hiermee tuinbouwproducten rechtstreeks naar markten kon brengen. Het succes van Frans Maas en de Venlose tuinbouw stond aan de basis van de omvangrijke logistieke sector in Venlo. Het bedrijf werd in 2006 overgenomen en ging verder onder de naam DSV.

Startdocument Citybranding Venlo

37

Huidige situatie De logistieke sector is in Venlo met name terug te vinden op de bedrijventerreinen op Greenport Venlo. Hier zijn talrijke warehouses en distributiecentra gevestigd. Het vervoer vindt met name plaats over de weg, maar ook per spoor en over het water. Venlo heeft vier railterminals waaronder de grootste inlandse railterminal van Europa. Hier vind overslag plaats tussen spoor- en wegtransport. De railterminal in Kaldenkerken wordt hierbij ook meegenomen omdat deze deel uitmaakt van de drie gespecialiseerde railterminals van het bedrijf Cabooter. De vierde railterminal is van ECT, dat ook de terminal voor binnenschepen (barge terminal) in de industriehaven exploiteert. Door deze barge terminal speelt Venlo over water een belangrijke rol als de ‘extended gate’ (zeg maar: verlengstuk) van de zeehavens van Rotterdam, Antwerpen en Amsterdam. Ook vindt er veel transport over de weg plaats.

Supply Chain Valley

Onderzoeksinstituut BISCI

Supply Chain Valley (SCV) is een samenwerkingsverband tussen bedrijven, kennisinstellingen, overheid en gemeenschap, bekend als de Quattro Helix. Het grensoverschrijdende initiatief versterkt de regio als een belangrijk knooppunt voor de productieketen (supply chain) en logistiek in Noord-Europa, waarbij het de sectoren logistiek, agrofood en maakindustrie in de regio met elkaar verbindt.

Het Brightlands Institute for Supply Chain Innovation biedt oplossingen voor de logistieke uitdagingen van zowel regionale als internationale logistieke dienstverleners, gebaseerd op de nieuwste onderzoeksresultaten in de sector. Dit onderzoeksinstituut put niet alleen uit wetenschappelijke kennis, maar ook uit krachtige samenwerkingen met zowel publieke als private partners en hun uitgebreide netwerk.

Startdocument Citybranding Venlo

38

1.4.4. VRIJETIJDSECONOMIE In de Economische Visie 2030 wordt Vrijetijdseconomie voor het eerst genoemd als speerpuntsector voor de gemeente Venlo. De vrijetijdssector is echter al jaren een belangrijke economische pijler voor Venlo en de regio. Historie De historie van vrijetijdseconomie gaat met name in Arcen al ver terug, hier werd in 1830 herberg Berghs (het latere Maashotel) gebouwd dat Arcen mede op de kaart heeft gezet als toeristische bestemming. Ook werden er al lang voor de Tweede Wereldoorlog in Venlo rondvaarten aangeboden op de Maas. Schipper Lambert van Schijndel voer met zijn dertig meter lange stoomschip ‘De Toerist’ met Venlonaren en bezoekers over de Maas. In 1936 werd in Arcen de tweede vestiging van de VVV in Limburg geopend. Ook de kloosterordes in Steyl ontvangen al vele jaren gasten vanuit verre oorden. Huidige situatie Het toeristische aanbod in de gemeente Venlo bestaat tegenwoordig uit in drie toeristische gebieden zoals omschreven in de Toeristische Visie van de gemeente. Deze pijlers zijn: Pittoresk Arcen, de historische binnenstad Venlo en Kloosterdorp Steyl met als verbindende factor de Maas en het groene buitengebied. Daarnaast is het groene buitengebied en de Maas een belangrijk onderdeel van het toeristische aanbod. Op het gebied van Maasrecreatie liggen er kansen.

De verkenning en ontwikkeling daarvan -met name in de drie toeristische kernen - is in uitvoering. zie xx voor meer informatie over natuur en landschap in Venlo.

Feiten en cijfers •

In 2022 vonden er 1.175.038 toeristische overnachtingen plaats in de gemeente Venlo. In Noord-Limburg zijn er in 2021 4.932.398 toeristische overnachtingen gerealiseerd, waarbij traditioneel Horst aan de Maas, Venlo en Gennep koploper met de meeste overnachtingen zijn.

•

In 2017 vonden er in Noord-Limburg zo’n 25,4 miljoen dagtoeristische bezoeken plaats, waarvan 8.258.400 in Venlo, 4.668.700 in Horst aan de Maas en 3.759.400 in Venray.

•

In de regio Noord-Limburg als geheel is het aandeel van de toeristische sector in de totale werkgelegenheid circa 9,5%. Daarmee is het belang van de sector voor de regio nog groter dan bijvoorbeeld voor de provincie of landelijk.

•

Limburg heeft onder Nederlandse toeristen verreweg het beste imago, blijkt uit het Steden & Streken Merkenonderzoek van Hendrik Beerda Brand Consultancy. De provincie scoort met name hoog op het gebied van kwaliteit van het verblijf en de fijne sfeer.

Startdocument Citybranding Venlo

39

Pittoresk Arcen

Historische binnenstad Venlo

Arcen is van oudsher een toeristische parel, zie pagina 20 voor een stukje geschiedenis. In Arcen is met name grootschalige verblijfsrecreatie in de vorm van vakantieparken te vinden, waaronder Resort Arcen en Klein Vink. Daarnaast zijn er nog andere overnachtingsmogelijkheden zoals hotels en B&B’s.

De binnenstad van Venlo richt zich volgens de Toeristische Visie met name op funshopping (horeca en winkels), cultureel aanbod en een goedgevulde evenementenkalender.

Verder is er een ruim aanbod aan dagrecreatie, zoals Kasteeltuinen Arcen, Thermaalbad Arcen, Hertog Jan Brouwerij, het Maasveer en Landgoed Arcen. Gedurende het jaar worden er diverse grootschalige markten en evenementen gehouden. Voorbeelden hiervan zijn de Aspergemarkt, de Zomersfeermarkten en het Scrooge Festival.

Shoppen is voor dagrecreanten en toeristen een belangrijke vrijetijdsbesteding. De binnenstad van Venlo biedt de grootste concentratie aan winkels in NoordLimburg en is daardoor een belangrijke shopstad voor de regio. De focus van de binnenstad wordt inmiddels ook verlegd van ‘place to buy’ naar ‘place to be’. Waarbij ontmoeten, verblijven, recreëren en wonen in de binnenstad steeds belangrijker worden, naast winkelen. In de Economische Visie van Venlo wordt concreet gesproken over een compacter, maar kwalitatief beter kernwinkelgebied, ruimte voor horeca uit een hoger segment, ruimte voor recreatie en doorontwikkeling van de culturele sector. Door deze ontwikkeling is er ook meer aandacht voor historie en groen in de binnenstad. In Plan Binnenstad 2030 spreken ondernemers, vastgoedeigenaren en de gemeente gezamenlijk de ambitie uit om de binnenstad steeds meer te positioneren op basis van erfgoed en groen. Er zijn veel culturele instellingen in de binnenstad, waarvan Limburgs Museum en Museum van Bommel van Dam een bovenregionale aantrekkingskracht hebben Zie pagina 48 voor meer informatie over het culturele aanbod in Venlo. De binnenstad is ook de locatie van een aantal evenementen zoals Venloop, Zomerparkfeest, Stereo Sunday en Viva Classic Live. Zie pagina 54 voor meer informatie over de evenementen in Venlo.

Koopstromen In de binnenstad van Venlo wordt jaarlijks zo’n € 72,2 miljoen besteed aan dagelijkse artikelen en € 224,5 miljoen aan niet-dagelijkse artikelen. Van de dagelijkse artikelen wordt 22% besteed door inwoners uit de eigen gemeente, 4% uit de rest van Nederland en 71% door Duitse boodschappers. Voor de niet-dagelijkse artikelen geldt: 34% uit de eigen gemeente, 17% uit de rest van Nederland en 47% uit Duitsland.

Startdocument Citybranding Venlo

40

Kloosterdorp Steyl Kloosterdorp Steyl is een echte parel wat betreft cultuurhistorisch erfgoed in de gemeente Venlo. Met haar kloosters, kloostertuinen, kleinschalige dagrecreatie (zoals het Limburgs Schutterijmuseum en het Wereldpaviljoen) en ligging aan de Maas met veerpontje, biedt Steyl veel rust en ruimte in een historisch rijke omgeving. Dit maakt Steyl tot een aantrekkelijke plek voor bezinnings- en cultuurtoerisme. Samenwerkende partijen in Steyl hebben in het ambitiedocument ‘Samen voor Steyl’ afspraken gemaakt over het verbeteren en vermarkten van het cultuurtoeristische aanbod. Steyl wil nog meer een toeristische trekpleister worden, maar wel met behoud van het karakter van Steyl. Het is geen bestemming voor massatoerisme; behoud van de sfeer en de rust zijn van het grootste belang. De vele oude panden kennen uitdagingen op het gebied van onderhoud en duurzaamheid. Ook is er ruimte voor herbestemming, waarbij in de ambitie gesproken wordt over nieuwe functies, zoals wonen en verblijf (zoals een hotel). De komende jaren wordt dit verder uitgewerkt.

Missiemuseum

Kloostertuin

In 1879 werden de eerste missionarissen vanuit Steyl naar China gezonden. Daarna gingen ze ook naar andere landen. De missionarissen verzonden voorwerpen en dieren naar Steyl om informatie te delen over verre landen en culturen, onder andere aan toekomstige missionarissen. In eerste instantie werden de voorwerpen tentoongesteld in een kamer in het missiehuis, waarna de collectie verhuisde naar de drukkerij. In 1931 werd het Missiemuseum officieel ingewijd op de huidige plek. Sinds 1934 is de opstelling van de collectie vrijwel ongewijzigd gebleven, wat het tot een zeer unieke plek maakt.

De prachtige kloostertuin bij het klooster St. Michaël, die werd aangelegd tussen 1875 en 1900, is een van de belangrijkste attracties van Steyl. Het rijksmonument is een plek voor bezinning en religie, er is een Lourdesgrot aanwezig en er staan enkele heiligenbeelden. De Heilig Hartheuvel is één van de beeldbepalende onderdelen van de kloostertuin met een in planten gevormd kruis. Daarnaast maken een siertuin, boomgaard en indrukwekkende begraafplaats deel uit van de ommuurde tuin.

Startdocument Citybranding Venlo

41

Destinatiemarketing In Venlo, de regio Noord-Limburg en provinciaal worden diverse activiteiten uitgevoerd die geschaard kunnen worden onder de noemer destinatiemarketing (het beter op de kaart zetten van een bestemming). De volgende activiteiten zijn actueel of recent uitgevoerd. Campagne InLimburg: Limburg an der Maas In 2023 werken de Samenwerkende VVV’s in Limburg (SVL) in opdracht van de Provincie Limburg aan de uitvoering van de campagne ‘Limburg an der Maas’, gericht op de Duitse markt (met name Noordrijn Westfalen, Hessen en Rijnland Pfalz). Daarnaast wordt voor de Nederlandse markt de website InLimburg.com onderhouden met bijbehorende sociale mediakanalen. Zie: www.inlimburg.com Wereldstad Venlo Campagne Door het ontbreken van regiopromotie is er in opdracht van de gemeente Venlo in samenwerking met de gemeente Bergen in 2021 gestart met een campagne voor destinatiemarketing. Het thema is Wereldstad Venlo waarin een vergelijking wordt gemaakt tussen Venlo en diverse wereldsteden. Ook in 2022 en 2023 is de campagne doorgezet, gericht op toeristen vanaf 60 km van Venlo. Zie: www.visitvenlo.nl Citymarketing Venlo Citymarketingorganisatie Venlo Partners zet zich in voor de promotie van de gemeente Venlo als dagrecreatieve bestemming in de directe regio tot 60 km rondom Venlo en Noordrijn-Westfalen.

Hierbij ligt de focus op een zomercampagne met het thema Venlo aan de Maas. Daarnaast worden er het hele jaar door kleinere campagnes ingezet. Zie: www.venloverwelkomt.nl

Venlo Partners Stichting Venlo Partners zet zich in voor de marketing van Venlo in de breedste zin van het woord. De organisatie is mede-aanjager en uitvoerder van het citybrandingsproces. Venlo Partners treedt op als strategische marketingpartner in Venlo en beschermer van het merk Venlo.

hebben zij de ambitie om de regio Venlo (inter)nationaal bekend te maken als een ideale bestemming voor zakelijke bijeenkomsten en evenementen. Zie: www.venloconventionbureau.nl

Regiosamenwerking en regiopromotie De acht gemeenten in regio Noord-Limburg werken met elkaar samen binnen het Actieprogramma Vrijetijdseconomie Noord-Limburg. Hoofddoel: de vrijetijdseconomie als stuwende topsector in NoordLimburg. Actielijnen: vitale verblijfsrecreatie, vitale dagrecreatie, vrijetijdslandschappen, cross-overs en regiomarketing. De regiomarketingstrategie is gericht op het in de markt zetten van de regio Noord-Limburg als toeristische bestemming waarbij het zich verbindt aan de Limburgse merkwaarden en toeristische campagne voor Limburg. De uitvoering hiervan wordt uitgewerkt en moet in 2025 starten. Venlo Convention Bureau Sinds 2021 zet Venlo Convention Bureau zich in voor de zakelijke vermarkting en productontwikkeling van de regio Venlo. Venlo Convention Bureau is een initiatief van evenementenlocaties, hotels en Venlo Partners, met steun van gemeenten en regio Noord-Limburg. Samen

Startdocument Citybranding Venlo

42

1.4.5. ZORG De vijfde speerpuntsector van Venlo is de zorgsector. De zorg is een zeer arbeidsintensieve sector waar in heel Nederland meer dan een miljoen mensen werken. Zorg is een van de grootste kostenposten voor overheden. De verwachting is dat die kosten nog meer gaan stijgen door de groei van medische mogelijkheden, ontwikkeling en gebruik van dure medicijnen en vergrijzing. Dit maakt zorg ook voor de gemeente Venlo een sector die extra aandacht verdient, zoals terug te zien is in diverse beleidsstukken. Zo staat in de Strategische Visie 2040 een ambitie omschreven om concreet met Positieve Gezondheid aan de slag te gaan met strategische partners zoals ziekenhuis VieCuri, onderwijs en ondernemers. De zorgsector kent diverse uitdagingen die volop kansen bieden voor ontwikkeling van kennis en innovatie. Belangrijk is preventie, ter voorkoming van hoge(re) zorgkosten. En de sector kan hiermee ook van grote waarde zijn voor meer brede welvaart en daardoor een bijdrage leveren aan de ambitie die in de Economische Visie staat omschreven.

Positieve Gezondheid Het gedachtengoed Positieve Gezondheid wordt omarmd door de gemeente Venlo en de regio. Daarbij gaat het om het stimuleren van de eigen regie en zelfredzaamheid van inwoners op het gebied van gezondheid. Positieve Gezondheid is een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Met die bredere benadering wordt een bijdrage geleverd aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Ook wordt het ze gemakkelijker gemaakt om zo veel mogelijk zelf de regie te voeren over hun leven. Concrete voorbeelden hiervan zijn diverse preventieve projecten voor gezondheidsbevordering, zoals de rookvrije generatie en welzijn op recept maar ook de herontwikkeling van het Veilingterrein waar Positieve Gezondheid centraal staat.

VieCuri VieCuri Medisch Centrum is een topklinisch opleidingsziekenhuis met locaties in Venlo en Venray. Met zo’n 3000 medewerkers, waarvan 600 hoogopgeleid, is het de grootste werkgever van de regio. Daarnaast is VieCuri strategisch partner van de gemeente Venlo bij de uitvoering van de ambities rondom positieve gezondheid. Een korte historie: het ziekenhuis in Venlo werd in 1984 aan de Maas gebouwd als St. Maartensgasthuis. Het kwam in de plaats van het verouderde St. Jozef Ziekenhuis in Venlo én het verouderde St. Willibrord Ziekenhuis in het nabijgelegen Tegelen. Na een fusie in 1992 met het St. Elisabeth Ziekenhuis Venray, is het gezamenlijke ziekenhuis VieCuri gaan heten.

Feiten en cijfers •

•

In Venlo is de zorgsector de grootste sector qua werkgelegenheid met zo’n 10.600 banen (december 2022) waarbij VieCuri de grootste werkgever is met zo’n 3000 medewerkers. Nu werkt 1 op de 6 mensen in de zorgsector, straks is 1 op 4 nodig.

Startdocument Citybranding Venlo

43

Gezondste Regio Herontwikkeling Veilingterrein Positieve Gezondheid Momenteel worden plannen gesmeed voor de herontwikkeling van het voormalige Veilingterrein in Venlo-Zuid. Dit moet een nieuw, gemengd stadsdeel en kennisdistrict worden met gezondheid als uitgangspunt. Het moet een locatie worden voor vernieuwing en experimenten van Positieve Gezondheid in de praktijk, met aandacht voor preventie, gedragsverandering, mentale gezondheid, bewegen, gezonde voeding en innovatieve concepten en -producten. Dit moet terug te zien zijn in voorzieningen op het gebied van zorg, werken, onderwijs, sport en wonen. Bij deze ontwikkeling wordt samengewerkt met zorg, maatschappelijke organisaties en onderwijs

In 2020 spraken de gemeenten Beesel, Bergen, Gennep, Horst aan de Maas, Mook en Middelaar, Peel en Maas, Venlo en Venray samen af om gezondheid prominent op de kaart te zetten in Noord-Limburg. De gemeenteraden legden dit vast in de Regionale Visie. Gezondheid is wat hen betreft namelijk de belangrijkste voorwaarde om op een prettige manier te kunnen leven, wonen, werken, ontwikkelen en samenwerken. De regiodeal Gezondste Regio gaat niet alleen over de daadwerkelijke gezondheid en vitaliteit van mensen, maar over gezondheid in de breedste zin van het woord. De volgende zes programma’s staan centraal: Ondernemen en innoveren, Vitaal en gezond, Toerisme en Leisure, Landelijk gebied, Mobiliteit en logistiek en Energie en klimaat.

ambitie uitspraken om de Gezondste Regio te worden met de oprichting van Stichting Gezondste Regio 2025. In 2019 werd deze ambitie onderschreven door de regiogemeenten en de provincie Limburg met een financiële bijdrage vanuit de Regiodeal Noord-Limburg. In 2021 werd de naam van de stichting veranderd in ‘Stichting Wat kies jij?’. Deze stichting heeft met name ingezet op een campagne om inwoners van NoordLimburg te stimuleren tot het maken van gezonde keuzes in de breedste zin van het woord. In april 2023 is de stichting gestopt met haar activiteiten.

Aanjagers van de Gezondste Regio waren ondernemers uit Horst aan de Maas die eind 2015 voor het eerste de Startdocument Citybranding Venlo

44

1.5. ONDERWIJS EN KENNIS Eén van de uitgangspunten van de Economische Visie Venlo 2030 is het versterken van Venlo als kennisstad. Voor het vinden van voldoende arbeidskrachten in de toekomst ligt er een opgave om het onderwijsaanbod nog beter aan te laten sluiten op de behoefte van de bedrijven en organisaties in Venlo en de regio. Hierbij gaat het zowel om hoogopgeleide arbeidskrachten als arbeidskrachten op uitvoerend niveau. Basis- en voortgezet onderwijs In Venlo gaan zo’n 7000 leerlingen naar het regulier basisonderwijs, verdeeld over dertig scholen. Daarnaast zijn er negen scholen voor speciaal basisonderwijs. De prognose is dat het leerlingaantal na een daling tot en met 2025-2026 weer gaat stijgen en boven de 8000 leerlingen uit gaat komen.

business en retail, creatie, food, travel, leisure en hospitality, ICT, juridisch, logistiek en transport, onderwijs en kinderopvang, sport en zorg. In het schooljaar 2022/2023 telde Gilde Opleidingen zo’n 3000 leerlingen, dit is een daling ten opzichte van de eerdere jaren. Gilde Opleidingen biedt ook onderwijs in het kader van Leven Lang Ontwikkelen voor werkenden en werkzoekenden.

Hoger onderwijs In Venlo zijn drie onderwijsinstellingen gevestigd waar bachelor en masteropleidingen gevolgd kunnen worden: Fontys Venlo, HAS green academy Venlo en Universiteit Maastricht Campus Venlo. Het betreffen allen onderwijsinstellingen waarbij de hoofdvestiging in een andere stad gevestigd is. In Venlo studeren zo’n 4000 studenten aan een hogeschool of universiteit, naar schatting wonen zo’n 600 studenten op kamers in Venlo. Venlo behoort met deze aantallen tot de kleinere studentensteden van ons land. Van 2014 tot 2018 waren er nog zo’n 4600 studenten in Venlo. Een groot deel van de studenten komt uit Nederland en Duitsland, maar ook uit vele andere delen van de wereld.

Daarnaast gaan er zo’n 5500 leerlingen naar het voortgezet onderwijs in Venlo, verdeeld over vier vestigingen. Middelbaar beroepsonderwijs In Venlo wordt middelbaar beroepsonderwijs aangeboden door Gilde Opleidingen. Mbo-studenten blijven veelal in hun eigen regio voor het volgen van een opleiding. Gilde Opleidingen Gilde Opleidingen heeft vijftien locaties door heel Limburg waarvan drie in Venlo. Er worden meer dan honderd verschillende opleidingen aangeboden van niveau 1 tot en met niveau 4 in de volgende themagebieden: beauty en wellness, bouw en techniek, Startdocument Citybranding Venlo

45

Fontys Venlo

Universiteit Maastricht Campus Venlo

Onderzoek en innovatie

De grootste onderwijsinstelling voor hoger onderwijs is Fontys Venlo. Venlo is één van de vele locaties van Fontys in het zuiden van Nederland. In vergelijking met de andere locaties is de locatie in Venlo kleinschalig en heeft een sterk internationaal karakter.

De Universiteit Maastricht biedt sinds 2009 onderwijs aan in Venlo; in eerste instantie twee masteropleidingen en sinds 2015 ook de bachelor University College Venlo. Het onderwijs sluit vanaf het begin aan bij de thema’s voeding, gezondheid en logistiek. Universiteit Maastricht gaat komende jaren fors investeren in nieuwe opleidingen en nieuwe onderzoeksgroepen op de Brightlands Campus Greenport Venlo. Sinds 2019 is de campus gevestigd in het voormalige gebouw van de Raad van Arbeid in de binnenstad.

Op het voormalige Floriadeterrein in Venlo is de Brightlands Campus Greenport Venlo gevestigd. Er zijn in Limburg vier Brightlands innovatiecampussen die elkaar onderling versterken en zich ieder richten op een eigen thema. In Venlo werken ondernemers, wetenschappers en studenten aan de thema’s gezonde en duurzame voeding, future farming en biocirculaire economie. In diverse onderzoeksprogramma’s en projecten wordt samengewerkt aan innovatie.

Er zijn vier verschillende instituten bij Fontys Venlo met ieder een eigen kennisgebied: International Business School, Techniek en Logistiek, Kind en Educatie en Paramedisch (bachelor Gezondheid). Fontys biedt diverse bachelor- en masteropleidingen aan in Venlo. De instelling biedt ook onderwijs in het kader van Leven Lang Ontwikkelen voor werkenden en werkzoekenden. Fontys heeft een aantal lectoraten die toegepast onderzoek doen waar zowel studenten als bedrijven en organisaties in de regio van profiteren. Fontys Venlo heeft onlangs aangekondigd om vanaf 2025 de Duitstalige economische opleidingen in Venlo te gaan afbouwen. Er blijven alleen Nederlands- en Engelstalige opleidingen in het aanbod. HAS green academy Venlo In 2013 opende HAS green academy in Venlo een tweede locatie, naast de hoofdlocatie in Den Bosch. De leidende thema’s binnen de hogeschool zijn agro, food en leefomgeving, waarbij toegepaste biologie de grootste opleiding is in Venlo. De locatie in Venlo biedt zes bacheloropleidingen aan binnen deze thema’s. HAS green academy biedt ook bedrijfsopleidingen en onderwijs in het kader van Leven Lang Ontwikkelen voor werkenden en werkzoekenden. Daarnaast heeft de onderwijsinstelling een aantal lectoraten die aansluiten bij de speerpuntsectoren van regio Noord-Limburg.

Venlo Studentenstad De gemeente Venlo werkt de laatste jaren hard aan de groei van Venlo als levendige studentenstad. In 2015 werd het meerjarenprogramma Venlo Studentenstad 2016-2019 door het college vastgesteld. Vanuit dit meerjarenprogramma, dat meermaals is geactualiseerd, wordt gewerkt aan het boeien, binden en behouden van studenten. Belangrijke thema’s zijn huisvesting, studentenleven, werk, informatievoorziening en marketing.

Daarnaast moet ook op het voormalige Veilingterrein, dichtbij Fontys, VieCuri en Gilde, verbinding ontstaan tussen onderwijs en innovatie.

In 2021 werd door Jongerenraad Venlo een onderzoek uitgevoerd naar het studentenleven in Venlo. Hierin kwam duidelijk naar voren dat Venlo nog (lang) niet gezien wordt als studentenstad. Om de ambities waar te maken, moet er volgens de studenten nog veel gebeuren: “Investeren in evenementen of feesten, wooncomplexen voor studenten en studentenvoordeel. Dat laatste moet ook heel breed worden opgevat: van goedkoper wonen tot kortingen in theaters, bij sportclubs, evenementen, in de horeca, etc.”

Startdocument Citybranding Venlo

46

1.6. CULTUUR EN EVENEMENTEN Venlo kent een rijk cultureel leven waar inwoners en de regio van genieten. Ook hier zijn ondernemerschap en een do-it-yourself-mentaliteit te vinden. In dit hoofdstuk wordt naar cultuur gekeken in brede zin; van het aanbod van cultuur en cultuurparticipatie tot aan evenementen, volkscultuur, dialect en media. De culturele visie voor Venlo is vastgelegd in ‘Het Cultureel Vermogen van Venlo’, dat het pad uitzet voor

cultuurbeleid. In de komende jaren gaat Venlo op zoek naar mogelijkheden om door de inzet van cultuur en onderlinge samenwerkingen meerwaarde te creëren. Het cultuuraanbod in een stad is aantoonbaar van invloed op de aantrekkelijkheid om in een stad te wonen of te verblijven. Daarbij heeft Venlo als centrumstad van de regio ook een regionale aantrekkingskracht als het gaat om cultuuraanbod.

In Venlo wordt ingezet op een goed basisaanbod van culturele instellingen maar ook het versterken van het klimaat voor culturele makers, nieuwe talenten en amateurverenigingen. In de cultuurvisie is daarnaast veel aandacht voor samenwerking, zowel binnen het culturele veld als daarbuiten. Hierbij kan cultuur ook bijdrage aan maatschappelijke doelen binnen gemeente Venlo

Startdocument Citybranding Venlo

47

1.6.1. CULTUREEL AANBOD Venlo kent een basisinfrastructuur van vijf grote culturele organisaties: Bibliotheek Venlo, Co. de Cultuurontwikkelaar (voormalig Kunstencentrum Venlo), Poppodium Grenswerk, Theater De Maaspoort en Museum van Bommel van Dam. Limburgs Museum is feitelijk ook onderdeel van de basisinfrastructuur, maar wordt enkel vanuit de provincie structureel gefinancierd. Daarnaast heeft de gemeente Venlo nog meer cultureel aanbod zoals Missiemuseum Steyl, Filmtheater De Nieuwe Scene, Theater De Garage, Keramiekcentrum Tiendschuur en diverse (kleinschalige) musea zoals het Schutterijmuseum en Jocus Museum. Uit diverse onderzoeken blijkt dat de culturele organisaties in Venlo op topniveau presteren. De instellingen zijn ondernemend, vernieuwend, vooruitstrevend en bieden een groot en kwalitatief goed aanbod. De culturele infrastructuur past bij het aantal inwoners en de regionale functie van centrumstad Venlo. Er zijn zelfs twee grote musea, wat uniek is voor een stad als Venlo: Limburgs Museum en Museum van Bommel van Dam.

Poppodium Grenswerk

Theater De Maaspoort

Grenswerk is een middelgroot podium voor popmuziek in de gemeente Venlo. Grenswerk biedt mogelijkheden voor de beleving en uitvoering van alle aspecten van de popcultuur, zoals concerten, dancefeesten, repeteer- en opnamefaciliteiten. Het Poppodium heeft daarbij ook aandacht voor talentontwikkeling en educatie. Poppodium Grenswerk staat binnen Limburg en landelijk bekend om zijn vernieuwende aanpak.

De Maaspoort is een theater met programmering met (boven)regionale aantrekkingskracht. Het theater kent een diverse programmering van zowel grote als kleine producties. In verhouding met vergelijkbare theaters heeft De Maaspoort een groot aanbod van amateurkunstvoorstellingen. Daarnaast biedt het theater ook mogelijkheden voor lunch, diner, overnachten en zakelijke evenementen. In 2023 stond er een bijzonder productie op de planken als samenwerking tussen Theater de Maaspoort en Toneelgroep Maastricht. In Openluchttheater De Doolhof in Tegelen werd de musical ‘Het was zondag in het zuiden’ opgevoerd over de watersnoodramp in Limburg in 1993. Voornemen is om deze musical in 2024 wederom op te voeren. Het is een vernieuwende professionele productie waarbij regionaal en provinciaal talent een podium krijgt.

Bibliotheek Venlo De kerntaak van Bibliotheek Venlo is om inwoners vrije toegang te geven tot informatie, kennis en cultuur. Dit gebeurt door informatieaanbod en een diverse programmering op maar liefst zes locaties in de gemeente Venlo.

Limburgs Museum Het Limburgs Museum is het cultuurhistorisch museum van de provincie en een van de drie provinciale musea. Het museum verzamelt, toont en vertelt verhalen van Limburg.

Startdocument Citybranding Venlo

48

Culturele makers Museum van Bommel van Dam Museum van Bommel van Dam was in 1971 het eerste museum voor moderne kunst in Limburg. Tegenwoordig is Museum van Bommel van Dam gevestigd in het voormalige postkantoor en is het hét museum voor moderne en hedendaagse kunst & design van Noord-Limburg. In het najaar van 2024 wordt de tentoonstelling van de in Venlo geboren realistische schilder Evert Thielen geopend. Parallel aan de tentoonstelling organiseert gemeente Venlo in het najaar van 2024 samen met het bedrijfsleven en culturele en maatschappelijke partners een stadsbreed evenement met activiteiten op het gebied van kunst en cultuur.

Er komt veel cultureel talent uit Venlo, van talentvolle schrijvers en regisseurs tot kunstenaars, acteurs en muzikanten. Veel van deze talenten trekken echter weg uit de regio omdat er elders meer kansen zijn. De gemeente Venlo is van plan om het vestigings- en productieklimaat voor cultuurmakers aantrekkelijker te maken.

Venlo wordt gezien als een stad met grote potentie op het gebied van urban culture en sports. Venlo huisvest talenten op wijkniveau tot olympische urban sporters, zoals skateboardster Candy Jacobs en landelijk erkende artiesten.

Dit wordt onder andere gedaan door een regiosamenwerking in Noord-Limburg: Cultuurregio Noord-Limburg. Er komt meer ruimte voor broedplaatsen en start-ups. De ambitie wordt ondersteund door een aantal lokale makers en culturele professionals die zich inzetten als aanjagers van deze plannen. Er vindt veel cultuureducatie plaats op basisscholen in Venlo. Het Valuascollege biedt voortgezet onderwijs met aanbod gericht op dans, kunst, muziek of musical. Er worden in Venlo geen beroepsopleidingen aangeboden op cultureel vlak. Urban culture en sports

Co. de Cultuurontwikkelaar De netwerkorganisatie Co. de Cultuurontwikkelaar zet zich in voor actieve deelname aan kunst en cultuur in Venlo en de regio, talentontwikkeling, cultuuronderwijs en de inzet van kunst en cultuur als middel voor maatschappelijke ontwikkeling. Daarbij ondersteunt het ook actief verenigingen en culturele organisaties als het gaat om kunst- en cultuurparticipatie.

De gemeente Venlo heeft ervoor gekozen om de urban subcultuur actief te ondersteunen. Het betreft hierbij een beweging die de domeinen cultuur, sport en welzijn bestrijkt. Urban culture is de verzamelnaam voor zeer verschillende unieke, muzikale, visuele, fysieke en creatieve uitingsvormen van (veelal jonge) mensen, die wonen en leven in de stad of in een stedelijke omgeving. De verschillende uitingsvormen zoals urban dance, rap, spoken word, BMX’en, graffiti, skateboarden en freerunnen zijn vaak nieuwe interpretaties van bestaande vormen van kunst, cultuur en sport.

Startdocument Citybranding Venlo

49

1.6.2. CULTUURPARTICIPATIE EN VOLKSCULTUUR De gemeente Venlo kent een rijk cultureel erfgoed. Veel tradities en gebruiken uit het verleden zijn nog steeds onderdeel van evenementen, festiviteiten en actieve verenigingen in de huidige tijd. Actieve cultuurparticipatie In Venlo is de actieve deelname aan kunst en cultuur groot, ook al zijn er uiteraard grote verschillen tussen inwoners. Venlo kent zo’n 130 verenigingen waarin inwoners actief deelnemen, zoals fanfares, harmonieën, schutterijen, toneelverenigingen en volkscultuurverenigingen. Voorheen werd er in Venlo een evenement georganiseerd aan het begin van het culturele seizoen waarbij ook de verenigingen zich konden presenteren. Dit evenement wordt al enige jaren niet meer georganiseerd. Schutterijen Het Limburgse schutterswezen is al eeuwenoud en daarmee belangrijk cultureel erfgoed. Schutterijen hadden in de middeleeuwen de taak om de stad goed te beschermen. Veel schutterijen hebben een religieuze oorsprong en hebben een patroonheilige wiens naamdag ze uitbundig vieren. In Venlo zijn nog diverse schutterijen actief met het organiseren van activiteiten, schietwedstrijden en schuttersfeesten. In Steyl vind je het Limburgs Schutterijmuseum waar het verhaal van de Limburgse schutterijen wordt verteld.

Akkermansgilde De broederschap Akkermansgilde is al zeer oud, het werd reeds genoemd in 1388, toen nog onder de naam Onze-Lieve-Vrouwe Broederschap Ingen Daell. Het waren boeren (akkermannen) die zich verenigden in een Gilde. Om hun have en goederen te kunnen beschermen tegen rondtrekkende roverbendes waren zij bewapend. Zij genoten bescherming van de magistraat van de stad en dienden daarvoor hand- en spandiensten te verlenen. Dit kwam er in hoofdzaak op neer dat zij met hun kar en paard het vervoer voor de stad deden. Het Akkermansgilde is het enige van de achttien Gilden in de stad Venlo dat tot de dag van vandaag nog bestaat. Tijdens feestelijkheden dragen ze de stadsreuzen Flujas en Guntrud met zich mee.

ook een belangrijke rol bij traditionele evenementen en kinderfeesten. Kinderfeesten In de diverse stadsdelen worden diverse traditionele kinderfeesten nog in ere gehouden. Veel van deze evenementen hebben een religieuze oorsprong. Traditiegetrouw wordt elk jaar Sint Maarten (ofwel Sintermerte) gevierd op diverse plekken in de gemeente Venlo. Meestal is er een vreugdevuur en soms een optocht en een vreugdevuur. In december wordt Allerkinder gevierd. Op deze dag gaan kinderen verkleed als volwassenen. Het feest wordt nog maar in twee gemeenten in Nederland gevierd, waaronder Venlo. In het voorjaar wordt een Palmhöltjesoptocht georganiseerd waarbij kinderen hun Palmhöltje kunnen laten zegenen en daarna mee kunnen lopen in de optocht. Uiteraard wordt in Venlo ook de intocht van Sinterklaas gevierd.

Zie pagina 24 voor meer informatie over Legende: stichting van Venlo door Valuas

Harmonieën en fanfares Daarnaast kende Venlo vele muziekverenigingen zoals harmonieën en fanfares, waarvan een groot deel ook nu nog bestaat. Van oudsher spelen ze veelal klassieke harmoniemuziek, maar tegenwoordig is het muziekgenre van vele verenigingen uitgebreid met popen filmmuziek. De harmonieën en fanfares spelen vaak

Startdocument Citybranding Venlo

50

Vastelaovend

Optochten

De historie van het vieren van Vastelaovend in Venlo gaat ver terug. Uit stadsrekeningen van 1387 blijkt dat het feest toen ook al werd gevierd. Ook zijn er gegevens terug te vinden over het vieren van carnavalsactiviteiten in de 16e en 17e eeuw. Er zijn periodes in het verleden waarin de vieringen tijdelijk verboden waren. Maar ze kwamen toch telkens terug.

Tijdens de carnavalsdagen worden er in de wijken en dorpen optochten georganiseerd. Onder toeziend oog van grote menigten trekken optochten met prachtig verklede groepen, joekskapellen en kleine en grote wagens door de straten. Uiteraard rijden ook prinsen mee. Boerenbruiloft

Vastelaovend leeft en verbroedert nog steeds in Venlo. Er zijn diverse tradities die als vanouds worden gevierd, alhoewel een aantal tradities ook een eigentijdser jasje hebben gekregen. Aan het vieren van Vastelaovend dankt Venlo de bijnaam ‘stedje van lol en plezeer’. Vastelaovend wordt veelal in eigen kernen gevierd waar de eigen verenigingen de activiteiten organiseren. In Venlo worden enkele evenementen georganiseerd die aantrekkingskracht hebben op de wijdere regio, zoals de Boètegewoeëne Boètezitting. Alleen in Velden wordt geen Vastelaovend gevierd, hier kent men een Gekke Maondaag vereniging, zie pagina 22 voor meer informatie. De meeste verenigingen roepen een prinselijk trio uit dat voorop gaat in de festiviteiten. Voorheen waren dit uitsluitend mannen, maar inmiddels zijn ook prinsessen uitgeroepen. Daarnaast kennen de verenigingen een Raad van Elf en een vorst.

Jocus Jocus is de oudste nog bestaande carnavalsvereniging van Nederland. De vereniging is opgericht op 6 oktober 1842 en gevestigd in Venlo. Jocus is de grootste vereniging van Venlo en organiseert haar carnavalsactiviteiten in Venlocentrum.

Tijdens Vastelaovend wordt een trouwerij nagespeeld waarbij een bruid en bruidegom in de onecht met elkaar worden verbonden. Hierbij zijn zowel de figuranten als toeschouwers gekleed in traditionele kledij. De verschillende verenigingen kennen hierbij hun eigen tradities en gebruiken.

teksten vol historie, nostalgie en kolder waardoor ze sfeerbepalend zijn voor de Venlose Vastelaovend. Daarnaast zijn joekskapellen ook niet weg te denken uit de Venlose Vastelaovend. Deze kleine muziekkapellen, bestaande uit blazers en slagwerkers, zijn nauw verbonden met harmonieën en fanfares. Joekskapellen zijn kleinere muziekorkesten die vooral optreden tijdens Vastelaovendactiviteiten.

Boètegewoeëne Boètezitting Naast de traditionele festiviteiten die met name door inwoners worden bezocht, wordt ook één van de grootste carnavalsevenementen van Nederland in Venlo georganiseerd. Op zaterdag vindt op de Oude Markt de Boètegewoeëne Boètezitting plaats. De locatie wordt dan de ‘Zoepkoel’ genoemd (letterlijk vertaald: Zuipkuil). Voor toegang tot dit evenement moet je geluk hebben en een polsbandje bemachtigen. Het evenement wordt uitgezonden op L1 radio en tv. Daarnaast zijn er in de hele binnenstad podia met optredens van artiesten die gratis toegankelijk zijn. Uit heel Limburg komen bezoekers naar dit evenement om gezamenlijk de carnavalsdagen af te trappen. Muziek en liedjes Venlo heeft een luisterrijke geschiedenis wat carnavalsliedjes betreft. De stad heeft door de jaren heen veel goede componisten en tekstschrijvers voortgebracht. Die ‘Venlose leedjes’ zijn voorzien van Startdocument Citybranding Venlo

51

Dialect Belangrijk onderdeel van de Venlose cultuur zijn de dialecten die gesproken worden. Binnen de gemeente worden van oorsprong drie verschillende dialecten gesproken; het Venloos, het Tegels en het Blericks. Dit komt omdat er door de gemeente twee taalgrenzen, ofwel isoglossen, lopen. Het gaat om de Uerdinger linie en de Panninger linie. Het Venlose stadsdialect is een overgangsdialect, waarvan het overgangsgebied wordt aangeduid als het mich-kwartier. Het Tegels is een echt Limburgs dialect, terwijl het Blericks een nagenoeg verdwenen OostLimburgs overgangsdialect is. Het verschil tussen stads- en dorpsdialecten zit vooral in de beïnvloeding van de standaardtaal. In de stad Venlo kwamen in de historie meer bezoekers van buiten waardoor woord(vorm)en van de standaardtaal en andere dialecten werden overgenomen. Dorpsdialecten werden minder beïnvloed van buitenaf. Uiteraard blijft taal niet hetzelfde over de jaren. Grenzen tussen deze dialecten vervagen en ze worden door elkaar beïnvloed. Ook is de trend dat veel nieuwe generaties het dialect niet of minder vaak spreken. Er wordt, met name rondom Vastelaovend, nog veel dialectmuziek gemaakt. Diverse organisaties zoals dialectvereniging Veldeke en Het Huis voor de Kunsten Limburg zetten zich in om de Limburgse taal in de Limburgse samenleving levend te houden.

Startdocument Citybranding Venlo

52

1.6.3. MEDIA De lokale omroep is - naast de culturele instellingen ook een van de meerjarige voorzieningen die subsidie ontvangt vanuit de gemeente Venlo. Omroep Venlo Omroep Venlo is een professionele omroep (radio en tv) die zich richt op de gemeente Venlo. De organisatie is ontstaan uit drie kleinere omroepen na de gemeentelijke herindeling in 2001. Al jaren behoort de omroep tot de grootste en betere lokale omroepen van Nederland. Omroep Venlo werd al enkele malen verkozen tot beste lokale omroep. De organisatie heeft een combinatie van vaste (betaalde) krachten en een grote groep vrijwilligers. Per 2025 staat de (landelijke) hervorming van het omroepbestel gepland. Omroep Venlo zal dan onderdeel worden van de streekomroep Noord-Limburg, samen met enkele andere (kleine) lokale omroepen in de regio.

Startdocument Citybranding Venlo

53

1.6.4. EVENEMENTEN Venlo is een echte evenementenstad. En niet alleen in de stad zelf, maar in de gehele gemeente staat er veel op de evenementenkalender. Zowel kleine als grote evenementen op het gebied van onder meer sport en cultuur. Veruit de meeste evenementen worden georganiseerd door vrijwilligers en dragen bij aan de gemeenschapszin. In 2019 werden er in de gemeente 535 evenementen georganiseerd met 1,2 miljoen bezoekers. Met een gemiddelde besteding van, naar schatting, 37 euro per bezoeker vertegenwoordigen evenementen ook een economisch belang van ruim € 44 miljoen. De volgende tien evenementen geven een inkijkje in de diversiteit en het aanbod van grootschalige evenementen in Venlo.

Lekker Venlo

Scrooge Festival

Een culinair evenement als podium voor lekkers uit de regio.

Een tweedaags festival in de historische kern van Arcen waarbij het hele dorp wordt aangekleed. Daarbij voeren vele figuranten kleine theaterstukjes op, waardoor het lijkt alsof je je in de roman A Christmas Carol van Charles Dickens bevindt.

Venloop Grootschalig wandel- en hardloopevenement met start in de binnenstad van Venlo.

Viva Classic Live Meerdaags openluchtfestival dat plaatsvindt op de markt voor het stadhuis met de Venlose operazanger Sef Thissen.

Nach van ’t Limburgs Leed Het jaarlijkse dialectfestival Nach van ’t Limburgse Leed heeft als doel het publiek op een laagdrempelige manier in contact te brengen met streektaalmuziek en het Limburgse dialect.

Startdocument Citybranding Venlo

54

Boètegewoeëne Boètezitting

Zomerparkfeest

Jaarlijks evenement als opening van de Limburgse Vastelaovend, het wordt uitgezonden op L1 radio en tv.

Meerdaags muziek- en cultuurfestival aan het einde van de zomer met regionale aantrekkingskracht.

Passiespelen Tijdens de Passiespelen in Openluchttheater De Doolhof wordt elke vijf jaar het verhaal verteld van de gebeurtenissen uit de laatste dagen van het leven van Jezus.

Stereo Sunday Tweedaags dancefestival in het Julianapark in Venlo.

Venlo on Ice Elk jaar bouwt Venlo on Ice een schaatsbaan in de binnenstad van Venlo Fotografie: Rianne Nijsen Startdocument Citybranding Venlo