VLSN_Visie op Velsen_Bouwstenen_V16.pdf

doorstroming op de woningmarkt, het tegengaan van eenzaamheid, bijvoorbeeld door ontmoetingsplekken te realiseren, en het bieden van kansen voor de jeugd vormen belangrijke toekomstige opgaven. Velsen-Zuid beschikt over prachtige landgoederen, buitenplaatsen en groen, goede sportvoorzieningen en een beschermd dorpsgezicht (Oud-Velsen). De Parkweg vormt een drukke weg dwars door de kern die almaar drukker wordt en daarmee een belangrijke toekomstige uitdaging. Ook overlast van evenementen in Spaarnwoude vormt een uitdaging, evenals de vraag hoe je de verschillende functies van Spaarnwoude in de toekomst accommodeert.

Santpoort-Noord wordt gezien als een aantrekkelijk dorp, met veel saamhorigheid en een goed functionerend dorpshart. Er zou nog meer gebruik gemaakt kunnen worden van het station en met het oog op toerisme zou meer samenwerking moeten worden gezocht met de andere winkelgebieden in Velsen. Santpoort-Zuid wordt positief gekenmerkt door veel groen en een goede woningvoorraad. Wel is er een eenzijdige woningvoorraad en daarmee weinig diversiteit aan inwoners – waarbij de vraag is of dat erg is. Vergrijzing vormt een opgave in deze kern. Velsen-Noord heeft onder andere het strand en de nabijheid van Beverwijk (o.a. NSstation) als sterktes. Bereikbaarheid en vergroening (stikstof, CO2, luchtkwaliteit, energietransitie) vormen enkele toekomstige vraagstukken voor deze kern. Velserbroek is goed gelegen nabij Spaarnwoude en Haarlem en heeft een compact winkelcentrum. De woningvoorraad is eenzijdig en dat maakt de kern volgens sommige saai en eentonig. Een goede

80

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

81

Analyse - Velsen - Trends en ontwikkelingen

Ondernemen en innovatie Hoe ziet de economische ontwikkeling van Velsen eruit?

Maatschappelijke ontwikkelingen en trends

Maatschappelijke ontwikkelingen en trends

• Minder broeikasgassen: Om klimaatverandering tegen te gaan moeten we de uitstoot van broeikasgassen beperken. Daarvoor zijn de energietransitie (van fossiel naar duurzaam) en de circulaire economie (van afval naar hergebruik) van groot belang. In 2050 moet Nederland 95% minder CO2 uitstoten ten opzichte van 1990. • Aardgasvrij: Huizen, gebouwen en maatschappelijk vastgoed moeten de komende jaren van het gas af. Vanaf 2021 zal er landelijk een planning liggen waarin voor heel Nederland staat aangegeven welke buurt wanneer van het aardgas afgaat. • Klimaatadaptatie: Als gevolg van klimaatverandering krijgt Nederland te maken met zeespiegelstijging, overvloedige regenval en meer hete zomerse dagen (hittestress). Het daarop aanpassen van de woon- en leefomgeving is urgent.

• Smart Industry: Nederland zet zich in om van Smart Industry een succes te maken, oftewel het aan elkaar koppelen van producten, machines en mensen en de inzet van nieuwe productietechnologieën. Denk aan big dataprocessing, het Internet of Things, 3D printing, nanotechnologie en sensortechnologie. • Veranderde arbeidsmarkt: Na de crisis heeft de economie zich hersteld en groeit nu. De krapte op de arbeidsmarkt neemt verder toe. Bij krapte op de arbeidsmarkt spelen conjucturele en demografische ontwikkelingen een rol. Er is een mismatch tussen aanbod en vraag bij o.a. onderwijs, zorg, IT, techniek en bouw. • Belang van bereikbaarheid: Bereikbaarheid wordt een steeds belangrijker thema. De omvang van het verkeer op de rijkswegen in Nederland sinds 2010 met 15% toegenomen (KiM, 2019).

Wat zijn momenteel uitgangspunten van de gemeente? • Haalbaar en betaalbaar. • We vergroenen en vernatten de openbare ruimte om in te kunnen spelen op de klimaatverandering. • We vertalen het Klimaatakkoord van Parijs in een lokaal Klimaatakkoord. • We streven naar een klimaatneutrale en circulaire gemeente. • We werken samen met andere overheden en organisaties aan een Regionale Energiestrategie (RES Noord-Holland Zuid). • We verminderen het gebruik van de auto (meer fietsen, beter OV en meer deelauto’s) en schakelen om naar zero-emissie mobiliteit.

82

Terug naar de inhoud

20 04 20 05 20 06 20 07 20 08 20 09 20 10 20 11 20 12 20 13 20 14 20 15 20 16 20 17 20 18 Banen in Velsen per sector 2018 (CBS) 13990 7550

7510 4470

1640

to er is

R ec

re at ie

en

tv

er le ni ng

rle ni ng

m e

560

180

di en s

16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0

ve

100

ve rig e

80

G

O

F

rle ni ng

E

di en st

60

D

e

C

7

Nederland

el ijk

40

B

8

l

A

12

Velsen

tv e

20

17

6 4

Za k

22

9

H an de

0

18

16

di en s

16

29

tie ve

Velsen

16

rie

20

In du st

Nederland

La nd bo uw

Energielabels woningen in procenten (RVO 2019)

Totaal aantal banen per 1000 inwoners (CBS 2019)

740 720 700 680 660 640 620 600 580

C ol le c

Duurzaamheid Hoe verloopt de duurzame transitie van Velsen?

Wat zijn momenteel uitgangspunten van de gemeente? • Een vitale lokale en regionale economie, die welvaart en werkgelegenheid genereert. • Duurzaamheid biedt kansen voor innovatie en economische groei. • Samen met ondernemers maken we de winkelgebieden levendiger en aantrekkelijker. • Velsen wordt de Nederlandse hoofdstad op het gebied van offshore windenergie en realiseert daarvoor een Energiehaven. • Bedrijven worden gestimuleerd om hun goederenvervoer, stedelijke logistiek en ook woon-werk verkeer van hun werknemers duurzaam vorm te geven. De gemeente Velsen heeft een rol in het programma IJmond Bereikbaar, dat zich specifiek richt op het bedrijfsleven.

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

83

Analyse - Velsen - Trends en ontwikkelingen

Gezonde leefomgeving Hoe zorgen we ervoor dat iedereen in Velsen in een prettige omgeving kan leven? Maatschappelijke ontwikkelingen en trends • Balans benutten en beschermen fysieke leefomgeving: De stad wordt steeds populairder. Steden staan voor een transitieopgave: enerzijds verdichting, anderzijds het ontwikkelen van een gezonde leefomgeving. Oftewel een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is. • Krapte op de woningmarkt: Het woningentekort in de Randstad neemt verder toe en met name in de steden stijgen de woningprijzen hard (Haarlem, Amsterdam). De woningmarktregio Metropoolregio Amsterdam heeft een woningbouwopgave van circa 230.000 woningen tot 2040. • Omgevingswet: De Omgevingswet treedt in 2021 in werking en voegt regels op het gebied van ruimtelijke ordening samen.

De geschatte invloed van geluid en luchtverontreiniging op de gezondheid in 2016 (RIVM).

Aantal bomen hoger dan 2,5 meter (RIVM 2017)

Wat zijn momenteel uitgangspunten van de gemeente? • Samen werken we aan een schone, groene, veilige en leefbare omgeving. • De woningbehoefte in de MRA is gesteld op 230.000 woningen tot 2040. Het aandeel van Velsen hierin is een toevoeging van 1.900 woningen tot 2030 (Woonvisie 2040). • De luchtkwaliteit moet beter. Een goed evenwicht tussen zware bedrijvigheid en het effect daarvan op het milieu in de leefomgeving. • Goed en duurzaam vervoer voor iedereen, zowel per fiets, auto, boot, als openbaar vervoer. In de Mobiliteitsagenda Velsen zijn hiervoor tal van acties en maatregelen geformuleerd, zoals het realiseren van het Velsense deel van de IJmondiale doorfietsroutes, het definitief behouden van de spitspont Velsen over het Noordzeekanaal en het bieden van voldoende en goede fietsparkeervoorzieningen.

84

Terug naar de inhoud

Samenleven en meedoen Hoe zorgen we ervoor dat iedereen in Velsen meedoet? Maatschappelijke ontwikkelingen en trends • Veranderende gemeenschappen: Traditionele zuilen vervagen en verenigingen hebben steeds meer moeite met het (be)trekken van leden. Aan de andere kant ontstaan nieuwe gemeenschappen. Inwoners organiseren zichzelf in nieuwe vormen en bundelen hun krachten om voor elkaar en de omgeving te zorgen. • Toenemende verschillen: Inwoners zijn op allerlei manieren gesegmenteerd en gefragmenteerd: o.a. naar leeftijd, inkomenssituatie, mate van hulpbehoevendheid, werkzekerheid en herkomst. Segregatie naar opleiding wordt dieper, uitsortering is onder andere in wonen, werken, onderwijs en gezondheid waar te nemen. • Risico van achterblijven en uitsluiting: Er wordt steeds vaker een beroep gedaan op zelfredzaamheid van burgers. Niet iedereen heeft het ‘kapitaal’ om zelfredzaam te zijn. Het toenemende beroep op zelforganisatie gaat gepaard met kans op uitsluiting, ongelijkheid en inperking van solidariteit. • Polarisatie en wantrouwen: Nederlanders maken zich in toenemende mate zorgen over de manier van samenleven in Nederland. Ze vinden dat mensen met verschillende meningen steeds feller tegenover elkaar staan. Een groeiende groep Nederlanders voelt zich daarnaast niet gerepresenteerd in de politiek en kijkt met steeds groter wantrouwen naar de overheid.

50

Aantal personen met bijstand gerelateerde uitkering per 1.000 inwoners (CBS 2019)

40 30 20 10 0

2015

2016 2017 2018 Velsen Nederland

2019

Wat zijn momenteel uitgangspunten van de gemeente? • We zorgen voor een aantrekkelijke mix van dagbesteding, vrijwilligerswerk, stages en leer-werktrajecten. • We zorgen voor meer samenhang in de schuldhulpverlening en ondersteunend en preventief armoedebeleid. • Kansrijk onderwijs voor iedereen dat aansluit op de behoefte die er is. • Sport/spel, voorzieningen, zorg en ondersteuning goed, dicht bij huis, toegankelijk en beschikbaar. • We staan voor een laagdrempelige en toegankelijke overheid die dichtbij de samenleving staat en voelt wat er speelt.

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

85

Analyse - Velsen - Trends en ontwikkelingen

Van jong tot oud Hoe maken we Velsen tot een plek waar alle generaties willen blijven wonen en werken?

Beleven en ontspannen Hoe maken we Velsen aantrekkelijker voor inwoners en bezoekers?

• Vergrijzing: Het aandeel ouderen in de bevolking stijgt, ouderen worden steeds ouder en het aandeel jongeren neemt af. Het percentage ouderen (65+) in Nederland groeit van 19 naar 26 procent in 2040 (CBS, 2017). • Veranderende samenstelling bevolking: Mede door vergrijzing is er een toename van het aantal eenpersoonshuishoudens. Gepaard met de trend om langer zelfstandig thuis te wonen zorgt dit voor een toenemend risico op eenzaamheid en isolatie. • Belang opleidingsniveau beroepsbevolking: Het opleidingsniveau van de beroepsbevolking bepaalt in zeer belangrijke mate de (stedelijke/regionale) economische groei. Goede scholing wordt steeds vaker gezien als de drijvende kracht achter innovatie. • Leven lang leren: Door digitalisering en automatisering veranderen de kennis en vaardigheden die we nodig hebben continu. Er is een omslag nodig op het gebied van onderwijs en scholing: een leven lang leren.

50000

Maatschappelijke ontwikkelingen en trends

Bevolkingsprognose Velsen tot 2050 per leeftijdsgroep

40000 30000 20000 10000 0

2000 2005 2010 2015 2020 2025 2030 2035 2040 2045 2050 -14 jaar (Primos 2019) 15-64 jaar (Primos 2019) 65+ jaar (Primos 2019)

Percentage opleidingsniveau beroepsopleiding (CBS 2018)

50,0 45,0

41,9

40,0 35,0 30,0

29,8

44,9

31,9

28,2 23,2

25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 0,0

Laag Nederland

Middelbaar Velsen

Hoog

• Groei toerisme: Het toerisme in Nederland is al jarenlang groeiende. De bestedingen van buitenlandse toeristen namen in 2018 met 8% ten opzichte van 2017 toe naar 32,5 miljard euro (CBS, 2019). Ook het binnenlandse toerisme groeit, mede door het toenemende aantal vitale ouderen. • Meer vermaak: De behoefte aan vermaak neemt verder toe: beleveniscultuur en festivalisering worden steeds populairder. • Populariteit wandelen en wielrennen: 63% van de Nederlanders wandelt voor het plezier. Wandelen staat daarmee op de tweede plaats van de meest beoefende sporten in Nederland (NOC*NSF, 2018). Sportief fietsen is een van de snelst stijgende sporten in Nederland qua aantal deelnemers. • Toename leegstand: Mede door de groei in online winkelen neemt de leegstand van binnensteden verder toe: meer steden zien het aantal lege panden in hun binnenstad groeien. • Inkomensverschillen in beweging: De helft van de volwassenen in Nederland met een laag inkomen beweegt te weinig (Mulier Instituut, 2019).

Bodemgebruik Velsen (CBS 2015) 7% 32% 34% 7% 3%

17% Verkeersterrein Semi-bebouwd terrein Agrarisch terrein

60,% 50,% 40,% 30,% 20,% 10,% ,% -10,% -20,% -30,%

Bebouwd terrein Recreatieterrein Bos en open natuurlijk terrein

Percentage groei vestigingen toerisme (CBS 2018)

20 0 20 0 0 20 1 0 20 2 0 20 3 0 20 4 0 20 5 0 20 6 0 20 7 0 20 8 0 20 9 1 20 0 1 20 1 1 20 2 1 20 3 1 20 4 1 20 5 1 20 6 1 20 7 18

Maatschappelijke ontwikkelingen en trends

Gemeente Velsen

Wat zijn momenteel uitgangspunten van de gemeente? • Mix van leeftijden in de buurt. • Een gemêleerd woningaanbod in alle kernen en goed en betaalbaar wonen met aandacht voor alle doelgroepen op de woningmarkt. • We behouden voorzieningen als horeca, sport, winkels, zorg, scholen en buurtcentra in de wijk en staan open voor nieuwe initiatieven. • Kansrijk onderwijs voor iedereen dat aansluit op de behoefte die er is.

86

Terug naar de inhoud

Nederland

Wat zijn momenteel uitgangspunten van de gemeente? • Goede sportaccommodaties, en culturele en recreatieve voorzieningen voor iedere Velsenaar. • Een uitnodigend beleid op het gebied van horeca en evenementen, waarbij de goede balans met omwonenden en natuur wordt bewaakt. • We zijn trots op onze stranden en parken en willen deze behouden en benutten. • We optimaliseren fietsroutes, omdat dagelijks en recreatief fietsgebruik steeds meer door elkaar lopen.

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

87

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Gemeente

Regio Provincie Noord-Holland (PNH) Metropoolregio Amsterdam (MRA): 32 gemeenten (Ijmond, Zuid-Kennemerland, Zaanstreek Waterland, Amsterdam, Amstelland Meerlanden, Gooi & Vechtstreek, Almere Lelystad) (Noord-Holland/Flevoland)

Velsen

Ijmuiden

Velsen-Noord

Grenst aan Zaanstad, Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Haarlemmermeer

Havenstad IJmuiden is de grootste plaats in Velsen en vormt het economische hart van de gemeente.

Heette (heel) vroeger ‘Wijkeroog’. De gemeente Beverwijk wou rond 1920 allerlei gemeenten annexeren maar vergat Wijkeroog. Velsen doopte het dan maar snel om tot Velsen-Noord.

Burgemeester: F.C. Dales Wethouders: B. Diepstraten (VL), J. Verwoort (VVD), M. Steijn (PvdA), S. Dinjens (GL), F. Bal (LGV), Secretaris: K. Radstake

IJmuiden Noord, West en Zuid + Zeeen Duinwijk Stadhuis (ontwerp Willem Dudok)

Velsen-Zuid & Driehuis

Santpoort

Velserbroek

Santpoort Noord en Zuid

Uitbreidingsgebied Haarlem

Spaarndammerpolder

Grenst aan Bloemendaal

Bestuurlijk centrum IJmond-regio

IJmond-regio (Midden-Kennemerla nd)(IJR): Velsen, Beverwijk, Heemskerk.

88

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

89

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Bevolking

Regio PNH: 2.853.359 inwoners MRA: 2.500.000 inwoners, 23% niet-Westers, 16,1% +65, 1534 inw. per km2 IJR: +/- 160.000 inwoners

Velsen

Ijmuiden

Velsen-Noord

Velsen-Zuid & Driehuis

Santpoort

Velserbroek

Spaarndammerpolder

Velsen is met ruim 67.000 (opgave 2014) inwoners de 52e gemeente van Nederland en de 10e gemeente in de provincie Noord-Holland.

Ijmuiden is de grootste woonkern binnen Velsen.

Aantal: 5.321 Huishoudens: 2.435 Leeftijd: 0-19 jr.: 23,4%, 20-64 jr.: 62,2%, 65+ jr.: 14,5%

Aantal: 4.791 Huishoudens: 1.976 Leeftijd: 0-19 jr.: 19,5%, 20-64 jr.: 46,9%, 65+ jr.: 33,7%

Aantal: 10.540 Huishoudens: 4.742 Leeftijd: 0-19 jr.: 22,5%, 20-64 jr.: 53,1%, 65+ jr.: 24,6%

Aantal: 15.472 Huishoudens: 6.144 Leeftijd: 0-19 jr.: 21,5%, 20-64 jr.: 61,3%, 65+ jr.: 17,2%

Aantal: 287 Huishoudens: 122 Leeftijd: 0-19 jr.: 17,4%, 20-64 jr.: 64,5%, 65+ jr.: 18,1%

Groei wijk in aantallen, klein vertrek maar meer geboorten, meer migratie achtergronden

Lichte krimp, meer sterfgevallen, vestigingen/vertrek =gelijk, grote groep 2 pers. huishoudens, voornamelijke Nederlandse achtergrond Meest vergrijsde kernen

Groei, meer vestigingen, meer geboortes, grote groep 2 pers. huishoudens, voornamelijk Nederlandse achtergrond

Krimp, meer vertrek, meer geboortes, meerpers. huishoudens, voornamelijk Nederlandse achtergrond

Groei, vestigingen/ geboortes balans, meerpers. huishoudens, voornamelijk Nederlandse achtergrond

Aantal: 68.348 Huishoudens: 30.511 Leeftijd: 0-19 jr.: 20,7%, 20-64 jr.: 58,4%, 65+ jr.: 20,9% Velsen behoort tot de tien meest vergrijsde gemeenten van de grootste steden in Nederland (13.000 65-plussers). Relatief weinig jonge eenoudergezinnen

Aantal: 31.937 Huishoudens: 15.229 Leeftijd: 0-19 jr.: 19,5%, 20-64 jr.: 60,1%, 65+ jr.: 20,3% Groei, meer sterfgevallen maar meer vestigingen, grote groep 1 pers.huishoudens, meer migratie achtergronden

Stabiele groei, meer vestigingen maar meer sterfgevallen

90

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

91

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Veiligheid

Regio

Velsen

Ijmuiden

Velsen-Noord

Velsen-Zuid & Driehuis

Santpoort

Het aantal misdrijven lijkt lager te liggen dan vergelijkbare gemeenten.

Gemiddeld woninginbraken per 1.000 woningen, veel politiemeldingen

Gemiddeld woninginbraken per 1.000 woningen, veel politiemeldingen

Meer woninginbraken per 1.000 woningen dan gemiddeld in Velsen

Meer woninginbraken per 1.000 woningen dan gemiddeld in Velsen

Het aantal ongevallen ligt dan weer hoger.

Veiligheidsbeleving (op 10): 6,9

Veiligheidsbeleving (op 10): 6,2

Veiligheidsbeleving (op 10): 7,5

Veiligheidsbeleving (op 10): 7,6

Vertrouwen in politie: 6,4

Vertrouwen in politie: 6,0

Vertrouwen in politie: 6,8

Vertrouwen in politie: 6,7

Meer overlast dan gemiddeld in Velsen

Meer overlast dan gemiddeld in Velsen

Minder overlast dan gemiddeld in Velsen Brandweerkazerne Velsen

Minder overlast dan gemiddeld in Velsen

Veiligheidsbeleving (op 10): 7,1 Vertrouwen in politie: 6,5 Onveiligheidsgevoel en -perceptie, criminaliteit en vermijdingsdrang hoger dan gem. Nederland

92

Terug naar de inhoud

Politiebureau IJmuiden

Velserbroek Weinig woninginbraken Veiligheidsbeleving (op 10): 7,3 Vertrouwen in politie: 6,5

Spaarndammerpolder Geen inbraken Veiligheidsbeleving (op 10): 7,1 Vertrouwen in politie: 6,5

Iets meer overlast dan gemiddeld

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

93

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Gezondheid & Welzijn

Regio

Velsen

Ijmuiden

Velsen-Noord

Velsen-Zuid & Driehuis

Iets meer kinderen in de jeugdhulp dan gemiddeld (11,2%).

Woonzorgcentrum Velserduin

Dialysecentrum Velsen-noord (Ziekenhuis voor hart- en vaatziekten)

Rode Kruisafdeling IJmond

Er is een IJmondiaal beleidsplan jeugd ‘Opgroeien in de IJmond’.

94

Terug naar de inhoud

Jeugdgezondheidsz org Kennemerland B.V.

Santpoort

Velserbroek

Spaarndammerpolder

Orthocenter Santpoort-Zuid

Woonzorgcentrum Huis ter Hagen Serviceflat De Luchte Lijn5 LVB- en Jeugdzorg

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

95

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Burgerzin & Cohesie

Regio

Velsen

Ijmuiden

Velsen-Noord

Velsen-Zuid & Driehuis

Santpoort

Velserbroek

Sociale cohesie (op 8): 6,0

Sociale cohesie (op 8): 5,7

Sociale cohesie (op 8): 5,6

Sociale cohesie (op 8): 6,8

Sociale cohesie (op 8): 6,7

Sociale cohesie (op 8): 6,0

Spaarndammerpolder

Uit het jaarlijkse onderzoek van weekblad Elsevier naar de ’fijnste gemeente om te wonen’ scoort Velsen gemiddeld. Velsen staat in 2013 op plek 126. Op het gebied “harmonieus leefklimaat” scoort Velsen minder goed.

96

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

97

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Cultuur

Regio

Velsen Velsen ontbeert echter een aanwijsbaar cultureel centrum Het aantal culturele instellingen per inwoner in de IJmond gelijk aan de rest van de provincie Volgens de Atlas van Gemeenten (2013) staat Velsen in de top 20 van aantrekkelijkste steden in Nederland. Er is een regionale cultuurvisie opgesteld met de IJmond gemeenten.

Ijmuiden

Velsen-Noord

Velsen-Zuid & Driehuis

Santpoort

Bunker Museum IJmuiden

Stichting Industrieel Erfgoed Hoogovens (SIEHO)

Historische hart van de gemeente

Kasteelruïne van Brederode

Was vaak het decor van Goede tijden, slechte tijden

Landgoed Duin en Kruidberg

SHIP (museum sluizen) IJmuider Zee- en Havenmuseum Stichting Kunstencentrum Velsen

Station Velserbosch (hoogovens excursietrein)

Engelmunduskerk

Korenmolen De Zandhaas

Beschermd dorpsgezicht

Spa Thermen Ridderrode

Velserbroek

Spaarndammerpolder

Fort benoorden Spaarndam

Tennispark Brederode Openbaar Pierenbad Burgemeester Rijkenspark

Belangrijkste doelgroep toerisme: de dagbezoeker uit Noord Holland met een focus op Amsterdam en Haarlem, en de internationale toerist uit Amsterdam. Groei cruisemarkt.

98

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

99

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Voorzieningen

Regio PNH: MRA: 25 miljoen overnachtingen per jaar, men spreekt van ‘overtoerisme’ IJR:

Velsen

Ijmuiden

Velsen-Noord

Het voorzieningen aanbod in Velsen is relatief beperkt, zeker in de kernen rondom IJmuiden

Lokale bladen: IJmuider courant, De Jutter Lokale omroep: RTV Seaport (TV & FM)

Bekende golfsurf-, windsurf- en kitesurf plaats

Velserbeek

Volgens het jaarlijkse onderzoek van weekblad Elsevier zijn de basisvoorzieningen goed, evenals de voorzieningen op het gebied van zorg, onderwijs, cultuur en horeca.

-Zwembad Heerenduinen, -Sportpark Zeewijk SVIJ, -Sporthal Zeewijk, -Lawn Tennis Club "De Heerenduinen", -Sportplazaclub Velsen B.V. -IJmuiden Strand Forteiland -Camping de Duindoorn -Scouting

Volkstuinvereniging Wijkeroog

V.O.F. Hippisch Centrum Velsen

Tennis, voetbal en honkbal voorzieningen

Scouting

Het winkelaanbod per inwoner in Velsen is beduidend lager dan in vergelijkbare gemeenten van deze omvang. Het feit dat Velsen geen echt centrum heeft kan daarvoor een reden zijn, voor winkelen wijken Velsenaren zelf vooral uit naar Haarlem en Beverwijk.

100

Terug naar de inhoud

In het centrum van IJmuiden neemt de leegstand in winkelpanden toe, wat de winkel aantrekkelijkheid niet bevordert

Velsen-Zuid & Driehuis Kinderboerderij

Telstar voetbalclub, RKVV Velsen, atletiekvereniging Camping Schoonenberg Pieter Vermeulen Museum (opgezette dieren) Brasserie Beeckestijn + landgoed

Santpoort Spa Thermen Ridderrode Tennispark Brederode Openbaar Pierenbad Burgemeester Rijkenspark

Velserbroek Bibliotheek Velsen Westerbroekplas Sportcomplex Het Polderhuis Tenniscentrum Velserbroek Villa Westend

Spaarndammerpolder Golfbaan Spaarnwoude Snowworld Amsterdam Klimmuur Spaarnwoude Paintball Strong Viking Festivals: Latin Village, Dance Valley Watersportverenigin g Kanobaan Modelbouwverenigin g het 'Y'

Volkstuindersverenig ing IJmond

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

101

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Woningen

Regio MRA: 1.150.000 woningen, WOZ-waarde: €308.000, Amsterdam is duur en drukt mensen naar randgemeenten Velsen neemt in de regio een belangrijke positie in. Als woonplaats is Velsen aantrekkelijk voor veel huishoudens die uit Haarlem komen en daar geen plek kunnen of willen vinden. Veruit de meeste ‘vestigers’ in Velsen zijn afkomstig uit Haarlem gevolgd door Amsterdam, Beverwijk en Heemskerk.

Velsen

Ijmuiden

Aantal: 31.006

Aantal: 15.549

Aantal: 2.371

Aantal: 2.128

Aantal: 4.692

Aantal: 6.084

Aantal: 182

Gem. WOZ-waarde: €266.000 (redelijk duur)

WOZ-waarde: quasi alles onder €200.000

WOZ-waarde: quasi alles onder €200.000

WOZ-waarde: groot aandeel + €300.000

Gem. bouwjaar: groot aandeel 1945 1974

Gem. bouwjaar: groot aandeel 1945 1974

WOZ-waarde: groot aandeel €200.000 €300.000

WOZ-waarde: groot aandeel + €300.000

Gem. bouwjaar: groot aandeel 1915 1944

WOZ-waarde: groot aandeel €250.000 €400.000 Gem. bouwjaar: bijna alles na 1975

Gem. bouwjaar: bijna alles na 1975

Gem. bouwjaar: groot aandeel na 2005

Koop/huur: 43/ 57

Koop/huur: 58/ 42

Koop/huur: 74/ 23

Koop/huur: 74/ 26

Koop/huur: 68/ 32

Koop/huur: 72/ 25

Koop/huur: 54,2/ 45,8 (gemiddeld)

Opp.: kleiner dan gemiddeld Velsen

Opp.: kleiner dan gemiddeld Velsen

Opp.: groter dan gemiddeld Velsen

Opp.: iets groter dan gemiddeld Velsen

Opp.: iets groter dan gemiddeld Velsen

Opp.: kleiner dan gemiddeld Velsen

1/3 van alle woningen sociale huurwoning (3 coöp)

Noordkant eerder goedkoop, zuidkant duurder

Arbeiderswijk, herstructureringsopg ave

Velsen-Zuid pittoresk, klein

Hoge druk op woningmarkt

Groot sociale huursegment

Samenstelling woonvoorraad onevenredig over wijken

Wonen in IJmuiden is relatief goedkoop ten opzichte van andere gemeenten in de regio.

Gem. bouwjaar: 1963 (redelijk oud), grootste groep 1950-1970

Beperkte ruimte bijbouwen

Velsen-Noord

Velsen-Zuid & Driehuis

Santpoort

Velserbroek

Spaarndammerpolder

Tevredenheid: woningen: 7,4 Woonomgeving 7,1 (ondergemiddeld)

102

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

103

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Kennis

Regio

Velsen Het opleidingsniveau in Velsen is ondergemiddeld. (30% van de beroepsbevolking is laaggeschoold en 25% hooggeschoold) Aantal leerlingen basisonderwijs daalt (groei verwacht), voortgezet onderwijs stijgt

Ijmuiden Laag opleidingsniveau

Velsen-Noord Laag opleidingsniveau

Velsen-Zuid & Driehuis Ichthus Lyceum (havo en vwo)

Santpoort

Velserbroek

Hoog opleidingsniveau

Gemiddeld opleidingsniveau

Spaarndammerpolder

Duin & Kruidberg Mavo (mavo) Gymnasium Felisenum Hoog Opleidingsniveau inwoners 2 basisscholen

28 basis onderwijsinstellingen 16 basisonderwijs, 4 speciaal basisonderwijs, 13 voortgezet

104

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

105

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Mobiliteit

Regio

Velsen

Ijmuiden

Velsen-Noord

Velsen-Zuid & Driehuis

PNH:

Groot pendelverkeer:

Pont naar IJmuiden

MRA: Schiphol luchthaven, Haven van Amsterdam

Circa 60% van de 31.000 werknemers (2011) van Velsen werkt buiten de gemeente (vooral in Haarlem, Amsterdam, Haarlemmermeer en Beverwijk).

Treinstation afgebroken in 1995, voormalige IJmondlijn

Europese wandelroute E9

Onbemand station Driehuis aan de spoorlijn HaarlemBeverwijk (2 treinen per uur/ beide richtingen)

Snelweg A22 + T-kruispunt

Busverbinding Haarlem

N208

Velsertunnel

IJR:

Circa 18.000 werknemers reizen naar Velsen voor hun werk (voornamelijk uit Beverwijk, Heemskerk en Haarlem) Stimuleren tegenspits voor openbaar vervoer

106

Terug naar de inhoud

Busverbinding Haarlem, Beverwijk, Heemskerk en Amsterdam Vroeger snelverbinding A’dam-Centraal per draagvleugelboot, veerboot naar Newcastle (VK) - 4 havens - Zeesluizen van IJmuiden, 2 vuurtorens, 2 bewandelbare pieren

Velsertunnel

Santpoort N208

Velserbroek

Spaarndammerpolder A9 snelweg

Santpoort Noord en Santpoort Zuid treinstations

Rangeerterrein Tata Steel

Het Noordzeekanaal is de rechtstreekse en kortste verbinding van Amsterdam naar de Noordzee, waardoor een belangrijke schakelfunctie voor IJmuiden is weggelegd.

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

107

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Arbeid

Regio PNH: MRA: 1.500.000 banen, GBI: €39.500, 17,5% lage inkomens IJR:

Velsen

Ijmuiden

Velsen-Noord

Velsen-Zuid & Driehuis

Santpoort

Velserbroek

Spaarndammerpolder

Arbeidsparticipatie: 69%

Arbeidsparticipatie: 67,7%

Arbeidsparticipatie: 62,3%

Arbeidsparticipatie: 72%

Arbeidsparticipatie: 71,6%

Arbeidsparticipatie: 70%

Gem. besteedbaar jr.inkomen: €42.600 (redelijk hoog), ander cijfer: €40.200

Gem. besteedbaar jr.inkomen: €33.375

Gem. besteedbaar jr.inkomen: €32.200

Gem. besteedbaar jr.inkomen: €57.000 (hoog)

Gem. besteedbaar jr.inkomen: €55.250 (groot ver schil tussen Noord en Zuid - hoger)

Gem. besteedbaar jr.inkomen: €46.800

Gem. besteedbaar jr.inkomen: €39.500

Lopende WW-uitkeringen: 2,0% (redelijk laag) Banen per 1.000 inw.: 666,8 (redelijk hoog) Werkloosheidsperce ntage 3,3% (laag) Grootste uitgaande woon-werk pendel naar Haarlem/ Amsterdam/Schiphol Afname van het aantal uitkeringsgerechtigd en

108

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

109

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Economische Structuur

Regio

Velsen

Ijmuiden

MRA: 300.000 bedrijven, aandeel BBiP: 18,4%

5.535 bedrijfsvestigingen Landbouw, Bosbouw en Visserij: 35 Nijverheid en Energie: 1.205 Handel en Horeca: 1.185 Vervoer Informatie en Communicatie: 415 Financiële Diensten en Onroerend Goed: 595 Zakelijke dienstverlening: 1.455 Cultuur Recreatie en Overige Diensten: 650

4 havens: de Vissershaven, de IJmondhaven en Stadspark Noord en Zuid Seaport Marina IJmuiden, een haven voor de recreatievaart.

Velsen is onderdeel van het Platform Economie in de Metropoolregio Amsterdam. Sterke positie van de IJmuidense maakindustrie (o.a. Tata steel) in de MRA.

Toerisme zorgt voor in totaal 1.303 voltijd banen in Velsen Het aantal dagbezoekers per jaar in Velsen is gestegen van 3,8 miljoen in 2007 naar 3,9 miljoen in 2012, met bestedingen van 72,8 miljoen Euro.

Noordzeekanaal richtinggevend voor samenwerkingspartn ers op het gebied van zee- en havenactiviteiten.

Velsen-Noord Tata Steel Businesspark IJmond

Velsen-Zuid & Driehuis

Santpoort

Velserbroek

Spaarndammerpolder

Armoede in Velsen concentreert zich in Velsen Noord en IJmuiden West. Er is een toename van het aantal mensen die problematische schulden hebben en onder bewindvoering staan.

Begin mei 2012 is de nieuwe Felison Cruise Terminal geopend, waardoor nu ook grote cruiseschepen tot 300 meter lang kunnen aanmeren in IJmuiden. Hierdoor groeide het aantal aanmeringen van cruiseschepen van ca. 12 naar 56 per jaar.

De economische speerpunten zijn: -Staal en metaal (Tata Steel) -Visserij (onderzoeksinstelling Imares) -Energie/offshore (Airborne Oil & Gas) -Cruise/ferry vaart (Felison Cruise Terminal) 110

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

111

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Energie

Regio

Velsen

Ijmuiden

Velsen-Noord

Velsen is onderdeel van Techport, een regionaal netwerk om de wind en maakindustrie te bevorderen.

23 kilometer afstand van de kust van IJmuiden ligt het Prinses Amaliawindpark.

De warmte voor het warmtenet komt grotendeels van Tata-Steel.

Velsen-Zuid & Driehuis

Santpoort

Velserbroek

Spaarndammerpolder

Cluster Velsen is een groep elektriciteitscentrales (Velsen 24/25 en IJmond 1), voorzien Tata Steel van elektriciteit. Velsen is voorloper op het gebied van offshore windenergie opwekking en belangrijk actor binnen AYOP. Velsen onderdeel van de RESregio Noord-HollandZuid (energieopwekking op land).

112

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

113

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Landschap en Stadsbeeld

Regio

Velsen

MRA: gemiddelde waardering natuur en recreatiegebieden: 7,8

Kustgemeente met het strand van IJmuiden en Velsen-Noord en de duinen van het Nationaal Park Zuid Kennemerland

PNH:

IJR:

Ijmuiden Stedelijk karakter met relatief veel hoogbouw

Velsen-Noord Stedelijk karakter met relatief veel hoogbouw

Velsen-Zuid & Driehuis Deels stedelijk, en heeft deels een dorps karakter. Typisch Hollands polderlandschap

Santpoort Duingebied Pittoreske dorpskernen Driehuis (bekend van het oudste crematorium in Nederland met veel architectuur van Dudok), Santpoort Noord en Santpoort Zuid.

Velserbroek

Spaarndammerpolder

Typisch Hollands polderlandschap Vinex-wijk

Kleine plaats met een landelijk en dorps karakter

114

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

115

Analyse - Velsen - Systeemanalyse

Flora & Fauna

Regio

Velsen

Ijmuiden

Nationaal Park Zuid-Kennemerland ( Velsen, Zandvoort en Bloemendaal)

Stadspark Noord en Zuid

Velsen-Noord Wijkeroogpark

Velsen-Zuid & Driehuis Velserbeek

Santpoort

Velserbroek

Burgemeester Rijkenspark

Spaarndammerpolder Recreatiedomein Spaarnwoude

Velsen werkt mee binnen het recreatieschap Spaarnwoude

Water & Lucht

Regio

Velsen Noordzeekanaal (Amsterdam-Noordz ee)

Ijmuiden

Velsen-Noord

Velsen-Zuid & Driehuis

Santpoort

Velserbroek

Spaarndammerpolder

Westerbroekplas

Velsen heeft de hoogste uitstoot per vierkante meter van alle gemeenten (door aanwezigheid Tata Steel) Horizonvervuiling zware metaalindustrie (“de rookpluimen van Tata”).

116

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

117

Analyse - Velsen - Toekomstscenario's Velsen

Plg PANTOPICON.BE

A FORESIGHT AND DESIGN STUDIO

GE M E E N T E V E L SEN O P TOEKOMST V ER K EN N IN G AC HTERGRON D R A PPORT

08/01/2021

118

Terug naar de inhoud

NICOLE RIJKENS NICOLE@PANTOPICON.BE

PANTOPICON +32 3 2978708 BTW BE 0866.403.406

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

119

Analyse - Velsen - Toekomstscenario's Velsen

Plg

1. INTRODUCTIE Voor u ligt de weergave van de generieke toekomstverkenning die voor en door gemeente Velsen is uitgevoerd. Voorliggende verkenning is tot stand gekomen via een co-creatie proces van gemeente Velsen in samenwerking met de studio voor toekomstverkenning en ontwerp, Pantopicon. In een leer- en co-creatie traject van vier sessies met gemiddeld een 15-tal medewerkers van de gemeente Velsen heeft in de periode april tot en met oktober 2020 vorm gegeven aan een generieke toekomstverkenning voor Velsen. Doel van dit traject was enerzijds meer kennis en vaardigheden op vlak van toekomstverkenning op te doen en anderzijds een generieke set scenario’s voor Velsen te ontwerpen. Naar aanleiding van deze leerateliers heeft Pantopicon alle inzichten en resultaten gebundeld in voorliggend rapport. Ook heeft ze een online omgeving ingericht waar een handleiding te vinden is die stap voor stap illustreert hoe u zelf op toekomstverkenning kunt gaan. Hier vindt u enerzijds inzichten over de toekomst en anderzijds handige werkmaterialen om zelf een toekomstverkenning uit te voeren (zie https://velsen.pantopicon.be, pw:TVVelsen20).. In dit rapport vindt u na een korte kadering en een toelichting van de gehanteerde methode de scenario’s die ontwikkeld zijn. Aan het einde van het rapport wordt geïllustreerd welke lessen getrokken kunnen worden aan de hand van deze scenarioset.

2/17 120

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

121

Analyse - Velsen - Toekomstscenario's Velsen

Plg

2. DOORLOPEN CO-CREATIE LEERPROCES In de eerste sessie van het doorlopen leertraject hebben de mensen van Pantopicon een inleiding verzorgd inzake het nut en de noodzaak van toekomstverkenning in de beleidspraktijk. Als opwarmer is er eerst teruggeblikt op de afgelopen 100 jaar in Velsen en omgeving. Vooral om te ontdekken voor welke veranderingen Velsen in het verleden gevoelig is geweest, in positieve of negatieve zin en hoe Velsen anno 2020 gevormd is. Ter overdenking en inspiratie heeft Pantopicon vervolgens vele denkbare toekomstige trends die van invloed kunnen gaan zijn op Velsen aan de collega’s voorgelegd. Zij hebben hier in groepen op gereflecteerd, zich de trends eigen gemaakt en deze ook doorvertaald in termen van hun mogelijke betekenissen voor Velsen. Getracht is zo breed mogelijk naar gevolgen te kijken middels een zogeheten systeemkaart; sociale en economisch gevolgen, maar ook gevolgen op vlak van natuur en milieu zijn op gestructureerde wijze in kaart gebracht. Tevens zijn ontbrekende trends aangevuld. Op basis van deze eerste sessie ontstond een beeld voor welke veranderingen Velsen over een tijdspanne van 30 jaar gevoelig kan zijn. De mensen van Pantopicon hebben deze trends vervolgens verder uitgewerkt en gecombineerd en gevarieerd tot een eerste discussieset van

scenario’s (zie eerdergenoemde online omgeving voor trends). Tijdens de tweede sessie hebben de mensen van Pantopicon eerst een toelichting verzorgd hoe je scenario’s ontwikkelt. Vervolgens is de eerste discussieset van scenario’s ter reflectie voorgelegd aan de groep collega’s. Zij hebben eerst deze verhalen zich eigen gemaakt, en vervolgens de mogelijke betekenis voor Velsen doorgrond. Ook hebben zij aan het einde van de sessie een nieuw ontbrekend scenario toegevoegd. Voorafgaand aan de derde sessie hebben de mensen van Pantopicon de set scenario’s met gevolgtrekkingen voor Velsen verder uitgewerkt. Tijdens de sessie hebben de collega’s deze nog eens kort onder de loep genomen en verder gefinetuned. Ook hebben zij vervolgens gebrainstormd over denkbare wild cards voor Velsen (na een korte methodische introductie hieromtrent). De vierde sessie betrof de landingssessie. Tijdens deze sessie is vooral stilgestaan bij de toepassingsmogelijkheden van scenario’s en zijn er strategische lessen getrokken. Op welke veranderingen moeten we als gemeente meer beducht zijn, welke kennisvragen hebben we ten aanzien van de toekomst, hoe kunnen we anticiperen op specifieke veranderingen, en waar schiet ons huidig beleid te kort om voorbereid te kunnen zijn op de toekomst?

1 2

11 JUNI

3

18 JUNI

OP VERKENNING ONTWERP EERSTE SCENARIO’S

4 25 JUNI VERRIJKING SCENARIO’S

5

30 JUNI TERUGKOPPELING SCENARIO’S

SEPTEMBER TRAINING

3/17

122

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

123

Analyse - Velsen - Toekomstscenario's Velsen

3. METHODISCHE TOELICHTING

Plg

Toekomstverkenning is een verzamelnaam voor benaderingen, methoden en technieken die op een systematische wijze de toekomst verkennen, waarbij ook rekening wordt gehouden met de onzekerheden van toekomstige veranderingen. In een toekomstverkenning zijn er geen taboes. Je probeert zo waardevrij als mogelijk de toekomst in beeld te brengen en kijkt met zo breed mogelijk vizier naar sterke en zwakke signalen van verandering. In het leertraject hebben we kennisgemaakt met drie verschillende methoden om de toekomst systematisch te verkennen. Deze drie liggen bovendien in elkaars verlengde. •

Trendmatige verkenning: het verkennen van sterke en zwakke signalen van verandering. Deze signalen worden niet in samenhang beschouwd.

•

Scenarioanalyse: het combineren en variëren van deze signalen en hun onzekerheden tot samenhangende en van elkaar onderscheidende verhaallijnen over de toekomst. In een scenarioanalyse houd je dus expliciet rekening met de onzekerheden van toekomstige veranderingen.

•

Wild cards: abrupte veranderingen met een kleine kans van optreden maar met grote impact en gevolgen. Wild cards kunnen eventueel verweven worden met scenario’s die vaak meer graduele patronen van verandering beschrijven.

Voor trends, scenario’s en wild cards geldt dat je breed de toekomst verkent: demografische, ecologische, sociaalculturele, technologische, economische en politiek- institutionele veranderingen (te vatten in het handige acroniem DESTEP) worden onder de loep genomen. Toekomstverkenningen prikkelen en stretchen mind-sets, ze werpen licht op nieuwe veranderingen waarop geanticipeerd kan worden. De generieke scenario’s die zijn ontwikkeld zijn ook bedoeld als ‘conversation starters’: kijk eens met een toekomstgerichte blik naar je vraagstuk of beleid. Je kunt ze verder doordenken voor een concreet vraagstuk. Toekomstverkenning is een hulpmiddel, onder meer om: • 4/17 124

Terug naar de inhoud

bewust te worden van welke veranderingen er op Velsen af kunnen komen, en wat die betekenen voor Velsen in termen van gevolgen

•

een visie van inhoud te voorzien: een visie geeft antwoord op toekomstige veranderingen die op je gemeente afkomen (hoe ga je om met nieuwe scheidslijnen in je samenleving, slimme stad, circulaire economie etc).

•

gestructureerd na te denken over de wijze waarop je op toekomstige veranderingen kan inspelen, als gemeente, en als samenleving

•

bestaand(e) beleid of beleidsvoornemens te testtunnelen op toekomstbestendigheid

•

op vlak van beleid (inhoud en werkwijze) te innoveren

Met andere woorden, toekomstverkenning is geen stap in een proces, maar is een instrument en eigenlijk een continue manier van werken in strategische beleidsprocessen. Toekomstverkenningen en visies moeten vooral geen stukken papier worden, maar tot acties en attitudeveranderingen leiden. En daar is meer voor nodig dan enkel studie- en schrijfwerk. Daar zijn processen voor nodig, toekomstdialogen, die inspireren met inhoud, waar mensen elkaar inspireren, en waarin de energie ontstaat om te bouwen aan de eigen toekomst, en dus ook de toekomst van gemeente Velsen. We hebben de volgende stappen doorlopen. We hebben eerst stilgestaan bij het verleden van Velsen en een beeld gevormd voor welke veranderingen de gemeente de afgelopen 100 jaar gevoelig is geweest. Ook is een goede scan gemaakt van de huidige situatie in Velsen (en haar kernen); hoe staat het met een aantal economische, ecologische, sociaal-culturele en institutionele parameters in Velsen? Deze analyses zijn niet in voorliggend rapport opgenomen. Aansluitend zijn losse ontwikkelingen verkend (zie online omgeving) die vervolgens zijn gecombineerd tot een 7-tal scenario’s. Dit zijn scenario’s die meer intuïtief bottom-up zijn ontwikkeld in plaats van met een raamwerk. We hebben voor deze insteek gekozen om meer denkbare en inspirerende scenario’s te ontwerpen die tot de verbeelding spreken.

Vooral omdat de scenario’s als conversation starters dienen, bewustwording van toekomstige veranderingen moeten stimuleren, onder meer in het kader van de ontwikkeling van de strategische visie. Zo hebben we deze scenario’s ook met het voltallig College van de gemeente Velsen doorgenomen en hen strategische lessen laten trekken. In het volgende hoofdstuk komen de scenario’s aan de orde.

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

125

Analyse - Velsen - Toekomstscenario's Velsen

Verkenning toekomstige veranderingen en gebeurtenissen 3 Verkenning heden

Verkenning verleden

Monitoren van omgevingsdynamiek

2

4

Verkenning gevolgen

1

5

Analyseren onzekerheid en samenhang

10

6

Ontwerp scenarioraamwerk

Strategisch leren van scenario’s

9

7

Ontwerp verhaallijnen

8 Scenario’s beleefbaar maken

5/17

126

Terug naar de inhoud

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

127

Analyse - Velsen - Toekomstscenario's Velsen

4. SCENARIO’S

Plg

4.1 E-KOLONIE

Drivers • • • • • •

Economische kolonisering door BRIC-landen Superdiversiteit op alle vlakken Opkomst beleveniseconomie Hyperurbanisatie & -densificatie Data-economie/ Digitalisering Privacy issues

Het scenario Stel je voor dat... China, India, en andere jonge economische wereldspelers, internationaal steeds meer gebied en macht inpalmen. Van technologie- tot landbouw- en toeristische bedrijven, veroveren deze buitenlandse investeerders de wereld en komen zich ook in Nederland in steeds grotere getale vestigen. De influx van buitenlandse technologie, maar ook werknemers en met hen (werk)cultuur is stevig voelbaar. Sommigen nemen zelfs het woord economische kolonisering in de mond. De overheid ontkent dat het zo’n vaart loopt, maar aan de besluitvorming merk je dat deze buitenlandse reuzen en hun lokale verknopingen steeds meer de plak zwaaien.

6/17 128

Terug naar de inhoud

De grote, dichtbevolkte majority-minority steden - steden waar de meerderheid van de bevolking uit een brede waaier aan minderheden bestaat - zijn een lappendeken dat grotendeels bij mekaar wordt gehouden door een brede waaier aan digitale platformen, diensten en oplossingen. Zo is bijvoorbeeld mobiliteit een dienst geworden die je via je smartphone gebruikt, worden goederen in grote mate binnen de lokale gemeenschap gedeeld en krijgt ieder een social credit score

toegekend, die je betrouwbaarheid en verantwoordelijkheidszin ten aanzien van anderen te kennen geeft. Terwijl gesteld wordt dat deze vorm van maatschappelijke en economische organisatie de sociale cohesie op positieve manier zou beïnvloeden en misbruiken zou beperken, schuurt het krappe keurslijf bij een deel van de bevolking dat hunkert naar meer individuele vrijheid. Met zoveel nadruk op het lokale verdwijnt de rest van de wereld als ‘bigger picture’ steeds meer op de achtergrond. Deze toenemende vervreemding leidt bij sommigen tot heimwee, bij anderen tot opstandigheid of tot ronduit extremistisch gedachtengoed. Van deze critici kijkt een groot deel argwanend naar de hoeveelheid bewakingscamera’s in zowel de openbare als private ruimte, alsook hoe het web van technologische snufjes - vaak voor een prikje voor iedereen te koop - zich verder sluit en een rijk palet aan data van nietsvermoedende burgers capteren en verzilveren voor harde yuans. Complottheorieën maar daarnaast ook steeds meer onderbouwde verhalen van internationale dataspionage en digitale inmenging tieren welig… Waaraan mensen dan het liefst hun centen spenderen? Aan even ontsnappen aan de waan en sleur van elke dag, aan belevenissen, hoe unieker hoe liever. Hoewel historisch en cultureel erfgoed nog steeds volk trekken, zijn het vooral de tijdelijke evenementen die hoge toppen scheren.

Dorpen en steden beconcurreren elkaar met unieke, originele uitspattingen. De belevingseconomie draait op volle toeren. Terwijl openluchtmuseum Europa - als ware het een historisch themapark - door toeristen overspoeld wordt, worden overzeese bestemmingen voor de Europeanen steeds duurder en moeilijker bereikbaar. Reizen verwordt tot een voorrecht van de krachtpatsers van de globalisering.

Mogelijke gevolgen Velsen Sociaal cultureel • • • • • • • •

Klik-cultuur, sociaal afrekenschap Bevolking wordt argwanend, toenemende gevoelens van vervreemding Kleinere woonoppervlakten Chinees als keuzevak in het onderwijs Iedereen in hetzelfde pakje Bloeiende culturele sector Gezondheid stijgt, vanwege het toekennen van sociale credit op basis van goede levensstijl Holistische (Aziatische) kijk op gezondheid

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

129

Analyse - Velsen - Toekomstscenario's Velsen

Plg Ecologisch • •

Bewaren van natuurhistorisch erfgoed (in functie van toerisme) Verdichting in de (kleine) steden zorgt voor meer ruimte natuur

Economisch • • • •

Meer (tijdelijke) buitenlandse werknemers in de industrie van Velsen Toeristische pijler wordt belangrijker dan industriÃle Lonen en voorwaarden werknemers afhankelijk van loonschalen buitenland Made in China-label 2020 is nu Made in Holland

Overig • • • • • •

7/17 130

Terug naar de inhoud

De vismijn in IJmuiden als themapark Maakindustrie als postindustrieel themapark Toeristen uit eigen land/Europa Velsen als Zaandam 2.0 Digitale inbraken als norm Een dreigende wildgroei van initiatieven/platforms/kanalen waardoor de potentiële kracht afneemt van de mogelijkheden

4.2 KLEURRIJK GRIJS Drivers • Dubbele vergrijzing • Opkomst slimme zorgtechnologie en nieuwe zorgvoorzieningen • Circulaire economie • Gemeenschapseconomie/ Sociale & inclusieve economie • Zoetwaterschaarste • Natuur als nutsvoorziening Het scenario Stel je voor dat ... de dubbele vergrijzing alle in het verleden gemaakte projecties overtreft. Een niet te onderschatten factor hierin is wellicht de opkomst van de zgn. digitale tweelingen in de gezondheidszorg. Door real-time biometrische, medische en omgevingsinformatie slim te combineren tot een digitale dubbelganger is men in staat niet enkel de gezondheid van een individu nauwgezet op te volgen maar predictief kansen en risico’s in kaart te brengen. Naarmate ouderen - zowel zorgbehoevende, als hun actievere grijsgenoten - een steeds groter deel van de bevolking vormen, verruimt ook de blik op hun welzijn en rol in de samenleving. Eerder dan in verzorgingstehuizen vind je ze steeds vaker terug in nieuwe, multigenerationele woonvormen met gedeelde zorgvoorzieningen op buurtniveau en nemen ze - in lijn met het sterk hervormde sociale zekerheidsmodel - op veel actievere wijze deel aan het gemeenschapsleven. Hun maatschappelijke rol en waarde is sterk gehervaloriseerd. Eerder dan een last of rem op vooruitgang, zien jongeren hen nu vooral als een bron van balans, verbinding en wijsheid.

De natuur wordt als volwaardige nutsvoorziening gezien en kent uitlopers tot diep in het stedelijk weefsel. Groendiensten zijn niet langer gedreven door het eenzijdig drukken van onderhoudskosten, maar rentmeesters van een gezonde biodiversiteit en ruimtelijke kwaliteit die behalve esthetische ook gezondheids-, economische en andere waarden van groen bewaken. Behalve zij, krijgen ook de Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

131

Analyse - Velsen - Toekomstscenario's Velsen

Plg

oudere generaties en voorheen niet-actieve groepen in de bevolking nieuwe rollen van rentmeesterschap toebedeeld. Van het beheer van allerhande - vaak groengedreven - infrastructuur (plukbossen, zelfoogstboerderijen, ...) tot klusjes in woongemeenschappen, van zorg voor hulpbehoevende ouderen en kinderen tot het bouwen van menselijke bruggen naar nieuwe Nederlanders en mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt: het zijn slechts enkele van de (arche)typische gemeenschapsbijdragen in deze nieuwe, sterk grijs getinte, gemeenschapseconomie. Velen ervaren de hernieuwde zingeving en positieve impact op het gemeenschapsweefsel als een stap voorwaarts maar sommigen zien het ook als een afwenteling van overheidstaken op de bevolking.

•

De circulaire economie heeft een stadium van maturiteit bereikt. In het licht van de lopende transitie van een PIPO (product in - product out) naar een DIDO (data in - data out) model, worden goederen in sterk toenemende mate lokaal geproduceerd, daarbij gebruik makend van geavanceerde 3D printing technologie. Met o.a. een sterke verschuiving van het transport van afgewerkte goederen naar bulktransport van grondstoffen en halfabrikaten (o.a. voor 3D printing) en verhoogde recyclageactiviteit is de wereldhandel tot een kwart teruggelopen in vergelijking met de situatie aan het begin van de 21ste eeuw.

•

Terwijl de steden vergroenen en verblauwen, kreunen de oceanen, zeeën en waterwegen onder de gevolgen van de klimaatopwarming. Een sterke verzuring van het water verwees de visserij voor een groot deel naar de annalen van de geschiedenis. De stijgende zeespiegel noopt tot steeds ingrijpendere maatregelen en zoetwaterschaarste heeft de meest kwetsbare landen op de planeet in haar greep. Als gidsland op vlak van watermanagement, is de Nederlandse kennis en kunde wereldwijd meer dan ooit gegeerd en een belangrijk exportproduct. Mogelijke gevolgen Velsen Sociaal cultureel • • • • 8/17 132

Terug naar de inhoud

Een levendige omgeving die bruist van initiatieven Ouderen die onderling voor elkaar zorgen, zorgbehoefte van ouderen die een lokale vorm krijgt Toenemende druk op zorgverlening en mogelijk onvoldoende doorstroming passende woningen Het zelforganiserend vermogen dat toeneemt; mensen die elkaar amper kennen, gaan elkaar helpen

•

•

Jongeren die hun eigen leven anders gaan vormgeven en andere keuzes maken doordat zij meer levensverhalen en ervaringen krijgen van ouderen Integratie van ‘nieuwe Nederlanders’ in de maatschappij en arbeidsmarkt (mede dankzij de betrokkenheid van ouderen met brugfunctie) hetgeen nieuwe kennis in huis haalt & muren van vooroordelen sloopt De houdbaarheid van voorzieningen voor jonge gezinnen/ kinderen/ jeugd die onder druk komt te staan of net meer invulling krijgt door inzet ouderen (bijv. kinderopvang)

Ecologisch

• • •

Meer druk op groene ruimte & milieu kwaliteit (water, bodem, lucht) Meer hinder als gevolg van meer dynamiek (geluid, visueel etc) Dode Noordzee Hoge mate van hergebruik van producten

Economisch • • • • •

Nieuwe ideeën voor de invulling van toerisme doordat jong en oud vaker met elkaar samenwerken Meer vernieuwing in verdienmodellen in de grijze economie Beleving en deeleconomie die een impuls krijgen via de actieve grijze doelgroep Haven van IJmuiden volledig in functie van levering en opslag van grondstoffen Verdwijnen visserij in IJmuiden

Overig • • • • • • •

Een behoefte aan meer ruimte voor ouderen qua wonen en prettig recreëren De publieke ruimte die laagdrempelig en goed toegankelijk is Minder geboortes, minder kinderen per klas, en meer aandacht per kind, waardoor meer ruimte voor onderwijsontwikkelingen ontstaat. Gebouwen die anders worden gebruikt (bijv. gedeelde ruimtes, levensbestendige inrichting, meegroeifaciliteiten etc.) Verdichting op tal van plaatsen, incl. aan kust Nieuwe samenwerkingsverbanden, mensen op leeftijd zitten mee aan de beslistafels Kleinere overheid

Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

133

Analyse - Velsen - Toekomstscenario's Velsen

waar nodig en nuttig, ons en ons ecosysteem een handje toe. De waarde die we als mens, natuur en slimme technologie samen op deze manier genereren, vloeit via een ingenieus systeem van blockchains allerhande terug naar hen die een bijdrage leverden. Die waardeherverdeling verloopt niet louter financieel maar ook in termen van tijd, ruimte, etc. die mens, plant, dier, rivier, terugkrijgen voor hun inspanning in de waardecreatie.

Plg

4.3 OP-MEER-DAN-MENSENMAAT Drivers • Nieuwe maatstaven • Nieuwe vormen van zorg • Big Tech neemt rol overheid over (Corporate Governance) • Slimme samenleving • Weinig lokale sturingskracht Het scenario Stel je voor dat ... we succes en vooruitgang anders gaan afmeten, volgens andere maatstaven, dat we een uitweg vinden uit het dogma van economie en groei als maatschappelijke zaligmakers, dat we niet langer alleen de mens als centraal uitgangspunt van beslissingen nemen, etc. Het klonk enkele jaren geleden nog als een activistische knuppel in het politieke hoenderhok, maar ondertussen zijn overheden, bedrijfsleiders, burgers en natuurbeschermers het erover eens: een win-win-win voor mens, plant, dier en ecosysteem zorgt voor meer leefkwaliteit, meer tewerkstelling, en meer. De 5 P’s van de Sustainable Development Goals - people, planet, prosperity, peace en partnership - zijn ondertussen bij iedereen stevig ingeprent. De echte actie op dit vlak kwam er pas na een stevige push van nieuwe wet- en regelgeving vanop Europees niveau, maar liet zich wel meteen voelen in alle facetten van het dagelijks leven. O.a. het bestedingspatroon van consumenten doorheen de EU werd grondig door elkaargeschud: door het doorrekenen van ecologische en maatschappelijke impacts in de prijszetting van producten en diensten werden bepaalde zaken verhoudingsgewijs plots peperduur en andere spotgoedkoop.

9/17 134

Terug naar de inhoud

Maar niet enkel de natuur staat nu op gelijke voet met de mens, ook de autonome creaties van menselijk vernuft, zoals robots en andere kunstmatig intelligenties zijn ingeburgerd in de ruimte om ons heen. We zien ze hoe langer hoe meer als medebewoners, buren en buddies. Dat laatste is niet verwonderlijk, want zij steken

Ook in de zorg haalt men de banden met de natuur steviger aan. Van revalidatiekamers in het groen, over unieke kuuroorden tot stiltezones voor mentale en professionele herbronning. Temidden van deze schijnbare rust valt één ding stilaan op. Hoewel een schijnbaar breed palet aan kleine en middelgrote bedrijven actief is, zijn heel wat van hen terug te leiden tot een handvol grote, internationale spelers uit de technologiesfeer. Big tech strekt haar tentakels uit tot in de vele basisvoorzieningen van de slimme samenleving, van onderwijs en gezondheid, over welzijn en wonen, tot voeding, mobiliteit, etc. Met nagenoeg geen strategische verankering op Nederlandse bodem en een gatenkaas van nationaal en Europees fiscaal en maatschappelijk beleid, lijken deze spelers weinig verantwoording af te hoeven leggen en lijkt er weinig grip of sturingskracht te zijn vanop de diverse beleidsniveaus. Ondanks de erkenning van de kracht van integrale beleidskaders worstelt de overheid met haar rol en lijkt ze verder te neigen naar een terugplooien op haar kerntaken, al toont zelfs de invulling van die term zich diffuus. Mogelijke gevolgen Velsen Sociaal cultureel • • • • •

Een aantrekkelijk gebied of gemeenschap om te werken, wonen Hofgeest als nieuwe circulaire woonwijk Je sociaal engageren wordt extra beloond Vrijwel elk aspect van de samenleving geprivatiseerd (leren, mobiliteit, recreëren ) Eenzaamheid bij ouderen daalt (zorgbuddy robot)

Ecologisch • •

Waarde gecreëerd door de natuur ook terugvloeit naar investeringen in de natuur Infrastructuur, ook in stedelijke omgeving, om in de behoeften van planten en dieren te voorzien (cf. diverser groen, nestgelegenheid en migratiecorridors, ...) Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

135

Analyse - Velsen - Toekomstscenario's Velsen

Plg

• •

Minder inbreiden, meer groen in de kernen overlaten Milieukwaliteit neemt toe

Economisch • • • • • • •

Geen ruimte, voordelen of ondersteuning meer voor nietcirculaire of natuur-positieve takken van industriële sport Industrieën die zich ruimtelijk gezien gaan vestigen naast andere van wiens reststromen of -energie ze gebruik kunnen maken Transformatie van Tata Steel als bedrijf en het terrein eromheen, naar een circulaire maakindustrie Energiehaven naast Tata Invloed (buitenlandse) bedrijven neemt toe Transformatie in andere sectoren: bouwsector, landbouw, etc Andere vormen van voedselproductie

Overig •

• • • • • •

10/17 136

Terug naar de inhoud

Kunstmatige intelligentie monitort omgevingskwaliteit en stuur bij waar nodig via intelligente infrastructuur (bijv. verkeersgeleiding, pest-control, biodiversiteit, balancering recreatie t.o.v. overlast, etc.) Dat bij niets doen de sterkste partij het overneemt, recht van de sterkste De overheid verricht alleen kerntaken, andere partijen, ontwikkelaars, etc. meer aan zet Kansen voor eigen initiatief van ondernemers en inwoners voor slimme toepassingen Niet meer bouwen in kwetsbare gebieden Infrastructuur voor mensen, goederen en natuur Nieuwe energiewinst & -opslag op/nabij zee & in ondergrond

4.4 WATERKRACHT

Drivers • Sterk Europa door terugplooiing • Digitale samenleving (democratie, munten, sociale zekerheid) • Automatisering & robotisering • Nieuwe maakindustrie (lokaal) • Nieuwe beroepsprofielen en -activiteiten • Klimaatverandering Het scenario Stel je voor dat… Europa in 2050 opnieuw onder één duidelijke vlag vaart en volop de kaart van ecologische en economische innovatie trekt. Met Estland als digitale motor, zag een Europese e-democratie het levenslicht en ook gezondheidszorg, sociale zekerheid etc. kregen een digitale, Europese make-over. De nieuwe eurozone kent een digitaal monetair tweesporenbeleid: de euro, over het algemeen nog steeds de voorkeursmunt voor internationale financiële transacties, wordt gecombineerd met een veel breder palet aan alternatieve digitale en cryptomunten die toelaten een even brede waaier aan alternatieve waardes (t.o.v. het financiële) uit te drukken en te laten verhandelen, soms EU-breed, maar vaak ook puur lokaal. Dit ligt geheel in lijn met de economische focus: tegelijkertijd sterk lokaal én sterk Europees. Opdat elke natie optimaal aan het Europese project zou bijdragen, worden de lidstaten aangemoedigd volop op hun sterktes in te zetten. In Nederland betekent dit dat men de blik opnieuw naar de zee richt.

Met 500 km2 multi-use klimaat-positieve zeebouw (off-shore windmolenparken, waterstof-opslag en grootschalige zeewierteelt) in Nederlandse wateren wordt dit één van haar topsectoren. Wiersoorten laten zich verwerken tot brandstoffen (bio-kerosine), ingrediënten voor voeding en grondstoffen voor de textiel- en maakindustrie. Hoewel grootschaligheid en doorgedreven Bouwstenen voor de actualisatie van de Visie op Velsen 2050

137

Analyse - Velsen - Toekomstscenario's Velsen

Plg

automatisering & robotisering niet worden geschuwd, opent deze nieuwe industrie tal van nieuwe beroepsprofielen en -activiteiten voor een nieuwe maakindustrie, kennis- en service-economie. Niet iedereen slaagt er echter in vlot de omslag naar deze nieuwe realiteit te maken. Critici wijzen in deze o.a. naar een te trage onderwijshervorming en te weinig inclusief socio-economisch beleid. In een door ecologische crisissen geplaagde wereld, worden drastische maatregelen genomen om tot een geïntegreerd, klimaatneutraal en veerkrachtig Europa te komen. Handel, toerisme en migratie buiten de Europese grenzen zijn voor onbepaalde tijd aan banden gelegd. De ‘Unie’ schat in dat ze internationaal gezien enkel een rol van betekenis kan spelen als ze eerst intern de zaken op orde heeft. Het tijdelijk terugplooien op een gesloten systeem wordt gezien als de snelste en volgens sommigen enige weg om de race tegen de klok richting een stabiele klimaat- en grondstoffen-neutrale economie te winnen. Afhankelijk van wie en hoe je het bekijkt boeten nationale overheden aan macht in of bundelen ze net hun krachten opnieuw in een sterker, daadkrachtiger gezamenlijk Europees verhaal. Jarenlange sensibiliseringscampagnes en stimuleringsmaatregelen zetten onvoldoende zoden aan de dijk.

Vandaag kiest men - met een EU-brede wedloop, een waar Eurovisie Eco/Inno-festival - voor een gegamificeerde aanpak om samenwerking en gemeenschapszin tussen lidstaten te bereiken in functie van dat ene doel. Zo hoopt men tegelijkertijd de onvermijdelijke kritieken en protesten op een strak, veeleisend en niet altijd onomstreden beleid te kanaliseren en beheersen. Mogelijke gevolgen Velsen