E19 Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen 2015-2020.pdf
Tekst van het document
Bij extern salderen mag 70% van de stikstofdepositie voor het project worden gebruikt de overige 30% komt ten goede aan het herstel van de natuurgebieden. Op dit moment ondervinden met name grotere projecten en projecten die dicht bij beschermde natuurgebieden liggen problemen door de te hoge stikstofdepositie op deze beschermde natuurgebieden.
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 24
Natura 2000 (beschermde natuurgebieden): Oranje
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 25
3. Aanbevelingen voor Omgevingsvisie 2021 en verder De drie meest ingrijpende ontwikkelingen die sterk met elkaar samenhangen voor de komende jaren zijn: o
Invulling geven aan de Omgevingswet / Gezonde en veilige leefomgeving
o
De Energietransitie / Klimaatakkoord
o
Grondstoffenschaarste, Circulaire economie
De Omgevingswet heeft verstrekkende gevolgen voor milieuwetgeving en daarmee voor Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving. Zowel inhoudelijk als in proces. Uitspraken van de rechter op rechtszaken die Urgenda en Milieudefensie omtrent het behalen van de doelstellingen van het Klimaatakkoord en de Klimaatwet hebben behaald zorgen voor versnelde inzet op CO2 reductie. Ook de rechtszaak die Frisse Wind over het verminderen van de uitstoot van Tata Steel geeft aanzienlijke druk om bovenwettelijke maatregelen uit te voeren. Belangrijke energiemaatregelen zijn de ontwikkeling van het warmtenet, het beschikbaar stellen van ruimte voor windenergie en zonneparken (RES-traject), de wijkuitvoeringsplannen, GreenDeals GreenBiz IJmond en de Cluster Energie Strategie Industrie NZKG. De benodigde versnelling van de energietransitie en de ontwikkeling naar een gezonde leefomgeving zit vooral in het industriecluster NZKG. 95% van de CO2 en groot deel van de uitstoot van fijnstof en stikstofoxiden is afkomstig van Tata Steel. Om de doelstelling van het Klimaatakkoord om een CO2-reductie van 55% in 2030 te bereiken, moet de uitvoering worden versneld. Om deze versnelling te bereiken wordt ook het Lokaal Klimaat Akkoord Velsen opgesteld. Daarvoor verminderen en verduurzamen ondernemers, inwoners en instellingen in Velsen hun gas-, elektriciteit en brandstofverbruik.
Door oplossingen samen te brengen en te delen brengt het Lokaal Klimaat Akkoord de samenleving sneller in beweging. Initiatieven in de samenleving worden vanuit het akkoord gestimuleerd en er worden meetbare afspraken gemaakt met impactmakers De Energietransitie in al haar facetten kan alleen slagen bij een goede inbedding in de instrumenten van de Omgevingswet (de omgevingsvisie, het programma, decentrale regels (o.a. gemeentelijke omgevingsplan), algemene rijksregels, de omgevingsvergunning en het projectbesluit. Gezien de toenemende grondstoffenschaarste wordt het belang van een circulaire economie steeds groter, niet alleen economisch, maar ook (geo) politiek. De Nederlandse overheden moeten daarin als inkoopmacht het voortouw in nemen.
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 26
Vanuit de thema’s en projecten uit het Milieubeleidsplan 2015-2020 en de nieuwe ontwikkelingen uit hoofdstuk 2, worden hier een aantal ontwikkelingen geschetst welke voor de gemeente Velsen de komende jaren gaan spelen en welke meegenomen kunnen worden in de Omgevingsvisie. Deze aanbevelingen worden als aanvullende bouwstenen bij de voorbereiding van de Omgevingsvisie en omgevingsplan meegenomen. De opsomming is verre van volledig en aan veranderingen onderhevig.
Vergunningverlening Toezicht en Handhaving Ingrijpend is de overgang van de huidige wetgeving voor (o.a.) milieu naar de Omgevingswet met daaraan gekoppeld de versterkte positie van de gemeente (en haar inwoners, bedrijven, instellingen) voor Ruimtelijke Ordening, vergunningverlening, toezicht en handhaving.
o
Fundamentele verandering van proces en inhoud. Niet langer is de inrichting (bedrijf) in Wet milieubeheer leidend voor milieuregelgeving, maar de activiteiten die worden uitgevoerd (Besluit Activiteiten Leefomgeving).
o
Ook gaan de regels voor gebouwgebonden energiebesparende maatregelen uit de huidige wettelijke structuur naar het BBL (Besluit Bouwwerken Leefomgeving), wat de opvolger wordt van het bouwbesluit. Dit heeft effecten voor de gebouwde omgeving op de uitvoering van de Nederlandse regels gestoeld op de EPBD3 (de Europese richtlijn Energy Performance of Buildings Directive), de EED (Europese richtlijn Energy Efficiency Directive), toezicht op bouwkwaliteit (bouwinspectie).
o
Energieakkoord Provincie en gemeenten, in ontwikkeling bij de Provincie. Doel is een versterking van te toepassen van toezicht en handhaving op de regels voor energiebesparing bij bedrijven.
Klimaatakkoord In 2015 tekende Nederland het klimaatverdrag van Parijs, samen met 194 andere landen. Doel van dat verdrag is opwarming van de aarde te beperken en uitstoot van CO2 terug te dringen. In Nederland hebben we inmiddels bepaald dat we 55% CO2 reductie in 2030 moeten realiseren en 95% CO2 reductie als ambitie voor 2050 hebben gesteld. We nemen daarom afscheid van het gebruik van fossiele brandstoffen, ook in de gebouwde omgeving. We hebben hier ‘slechts’ 30 jaar de tijd voor. Dit maakt de transitie naar hernieuwbare en schone energie tot een urgent vraagstuk, uiteraard ook voor Velsen. De gevolgen van deze transitie zullen hoe dan ook te zien zijn binnen stedelijk gebied en in het landelijk gebied. Op lokaal niveau laten we met de Transitievisie Warmte (TVW) zien welke wijken kansrijk zijn om voor 2030 van het aardgas af te gaan, welke planning daar bij hoort en welk verwarmingsalternatief daarvoor de voorkeur heeft. Daarnaast geeft de visie richting voor de wijken ná 2030 voor welke warmtealternatief het meeste kans lijken te bieden met de kennis van nu. Die warmtealternatieven zijn bijvoorbeeld collectieve voorzieningen zoals een warmtenet of individuele oplossingen zoals een warmtepomp. Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 27
Op Regionaal niveau zijn we daarvoor bezig met het opzetten van de Regionale Energiestrategie (RES). We krijgen te maken met diverse ‘energielandschappen’, zowel voor opwek van stroom als het zoeken naar warmtebronnen. Met de RES wordt duidelijk hoe groot de regionale opgave is voor duurzame stroom- en warmte voorziening en welke bijdrage Velsen daarin kan leveren met windturbines, zon op (bedrijfs)daken en zonneparken maar ook in aquathermie, restwarme en geothermie. In de RES worden ook de zoekgebieden gedefinieerd waar we deze opgave willen laten landen. Aanbevelingen en ontwikkelingen Klimaatakkoord Het Klimaatakkoord en de bijbehorende doelstelling van CO2 reductie is verdeeld over 5 klimaattafels: Gebouwde Omgeving, Mobiliteit, Industrie, Elektriciteit en Landbouw en landgebruik. Onderstaand de aanbevelingen voor 2021 en verder onder verdeeld in deze 5 tafels. Aanbevelingen om op te nemen in de Omgevingsvisie, Omgevingsplan en aanverwante programma’s.
Gebouwde Omgeving o
Transitievisie Warmte: Opnemen in omgevingsvisie welke wijken als eerst onderzocht gaan worden voor een wijkaanpak naar aardgasvrij. Ontwikkelingen warmtenet.
o
Wijkaanpakken samen met de direct betrokken inwoners vormgeven, gefaseerde uitvoering met als doelstelling 1 tot 3 aardgasvrije wijken met inzet van o.a. Warmtenet IJmond en aquathermie.
o
Inzet van het programma GreenLive IJmond: pilot uitvoeren 20 bedrijven voor 2021 aardgasvrij
o
Na de kabinetsformatie zal bekend worden welke kaders en stimulering vanuit de rijksoverheid worden geboden voor de beoogde snelheid van uitvoering.
o
De ambitie voor het eigen vastgoed van de gemeente kan deels worden terugverdiend door energiebesparing, organisatie en projectuitvoering vergt initiële kosten.
o
Kantoren label C verplichting in 2023, en naar verwachting label A in 2030. Uitwerking toezicht en handhaving, ook in relatie tot de Omgevingswet.
Mobiliteit o
IJmond bereikbaar voortzetting, ook in relatie tot Greenbiz activiteiten en de ontwikkelplannen van gemeente Velsen voor stimulering openbaar vervoer.
Industrie o
De bedrijventerreinen worden energiepositief door een publiek-private samenwerking(GreenBiz). de energieconvenanten (GreenDeals) met bedrijfsleven vanuit
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 28
Greenbiz IJmond en het duurzaam mobiliteitsbeleid met de werkgeversaanpak van IJmond Bereikbaar. o
Tata Steel en aanpalende industrie maakt deel uit van het industriecomplex Noordzeekanaalgebied. De CO2 reductie die voor 2030 gerealiseerd moet worden is aanzienlijk. Om fossielvrije industrie te verkrijgen zijn alternatieve energiebronnen nodig als duurzame elektriciteit , waterstof, warmte en ook CO2 afvang. in de Cluster Energie Strategie NZKG is de benodigde infrastructuur aangegeven. Dit geeft een flinke ruimtelijke impact. Zo moeten er boven- en ondergronds transformatorstations in het NZKG gerealiseerd worden, aanlanding van wind op zee, waterstof-backbones en CO2 afvang en opslag onder de Noordzee. De koerswijzing van Tata Staal naar de productie van Groen Staal met behulp van waterstof houdt in dat de vraag naar duurzame elektriciteitsvraag en waterstof is verveelvoudigd en veel minder CO2 afvang nodig. Deze projecten van nationaal belang zijn ingediend bij het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat. Ook de energievraag uit de gebouwde omgeving, mobiliteit en elektriciteit is hierin meegenomen.
Circulaire economie o
Rijksprogramma, Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2020-2023. Vanaf 2023 zullen alle uitvragen van de overheid, landelijk, provinciaal en gemeentelijk circulair zijn, tenzij dit niet (volledig) mogelijk is. Vanaf 2030 zullen alle overheidsaanbestedingen circulair zijn. Overheden gaan daadwerkelijk circulair inkopen. En voor de invoering daarvan worden concrete tijdpaden aangeven. Circulair inkopen (uitvragen-aanbesteden) is niet vergelijkbaar met een duurzaam inkoop-voorwaarden lijst , maar een organisatie en planningsinstrument, en gaat als zodanig meer eisen van de inkooporganisatie.
o
Greenbiz Circulair, verdergaande ontwikkeling van hergebruik en afvalreductie bij bedrijven i.s.m. de bedrijven zelf.
Elektriciteit o
RES: Zoekgebieden opnemen in de omgevingsvisie en omgevingsplan: Generieke zoekgebieden (zoals zon op bedrijfsdaken) als ook specifieke zoekgebieden voor de gemeente Velsen.
o
Terugkerende actualisaties van de RES
o
Relatie met R.O van de ondergrond (en de beperkte ruimte in de ondergrond voor alle doelstellingen in regio IJmond):
o
Innovatieve opslag duurzame energie (bijvoorbeeld ijzer-nikkel batterij met waterstof productie i.c.m. de infrastructuur wind).
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 29
Belangrijke thema’s, aanbevelingen om op te nemen in de Omgevingsvisie, Omgevingsplan en aanverwante programma’s:
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 30
Luchtkwaliteit en gezondheid o
Voldoet in 2030 aan de WHO-advieswaarden
o
Programma gezondheid en luchtkwaliteit 2021-2025
o
Programma Tata Steel 2020-2025
o
Schone Lucht Akkoord
o
Regionale nota gezondheidsbeleid.
o
Gezondheidseffecten screening.
Luchtverkeerslawaai o
Samenwerking binnen bestuurlijke samenwerkingsverbanden
o
Beter en goedkoper OV
Externe veiligheid Overal in Nederland worden gevaarlijke stoffen geproduceerd, vervoerd en verwerkt. Wanneer deze gevaarlijke stoffen onbedoeld vrijkomen, kan dat gevolgen hebben voor de omgeving, zeker als daar mensen wonen en werken. Het beschermen van de leefomgeving wordt nu nog ‘externe veiligheid’ genoemd, maar dat zal met de komst van de Omgevingswet veranderen. De nieuwe term wordt ‘omgevingsveiligheid’ en de Omgevingswet beoogt specifiek mensen in gebouwen te beschermen, omdat de meeste mensen zich voor het grootste deel van de dag binnen(shuis) bevinden. Het plaatsgebonden risico blijft onveranderd, maar de invulling en verantwoording van het groepsrisico wordt anders. Nieuw is de komst van aandachtsgebieden en voorschriftengebieden in de omgevingsvisie en/of het omgevingsplan
De slimme stad: data De opgaven voor de drie ingrijpend opgaven (Omgevingswet, Energietransitie, Circulaire economie) zijn enorm. Voor goed beleid, uitvoering en resultaat neemt de behoefte aan integratie van diverse databestanden toe. Hierin is een grote slag mogelijk, maar is ook uiterst complex. De vraag wat nu precies nodig is, is nog niet helder, ook niet of met de bestaande middelen in voldoende mate aan de komende behoefte kan worden voldaan.
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 31
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 32
4. Bijlage: Evaluatie van de projecten Het Milieubeleidsplan is thematisch ingedeeld. Dit hoofdstuk beschrijft per thema de doelstelling anno 2015, de projecten om de doelstelling te behalen en de stand van zaken anno 2021 per project.
4.1
Energie
Doelstellingen: o
Klimaatneutraal voor huishoudens
o
Realisatie ambities Nationaal Energieakkoord (14% duurzame energieopwekking in 2020 1,5% energiebesparing per jaar).
o
Verlagen woonlasten voor particulieren (o.a. door vermindering van het energieverbruik door duurzaamheidsinvesteringen) en voor huurders (door prestatieafspraken met woningcorporaties over het verbeteren energielabels sociale huurwoningen en duurzaamheidsmaatregelen).
Op basis van een nulmeting is in het Milieubeleidsplan beschreven waar de uitdagingen liggen. Ten aanzien van energiebesparing betekent het voldoen aan de doelstelling van het Nationaal Energieakkoord een besparing van in totaal 9% in 2020 ten opzichte van 2014 (1,5% per jaar in de periode 2015 t/m 2020). De volgende projecten hebben een bijdrage geleverd aan de doelstellingen op het gebied van energie. Per project wordt de stand van zaken anno 2020 c.q. de resultaten benoemd Project 1: Verduurzaming (overige) gemeentelijk vastgoed en openbare ruimte o
energiebesparingsonderzoek gemeentelijke vastgoed
o
plaatsen zonnepanelen op andere gemeentelijke gebouwen (in vervolg op gemeentehuis)
o
prestatieafspraken met aannemers en installateurs t.b.v. kwaliteit en effectiviteit
o
installatie monitoringstool voor WKO-installatie gemeentehuis
o
energiebewustwordingscampagne gericht op eigen medewerkers
o
duurzame openbare verlichting
Energiebesparingsonderzoek gemeentelijk vastgoed Naast de kosten voor het in stand houden van gebouwen zijn in toenemende mate investeringen noodzakelijk om te voldoen aan de eisen van deze tijd en de nabije toekomst. Het minimum is het voldoen aan de actuele wettelijke voorschriften voor energiebesparingen (Wet milieubeheer, Energy-efficiency directive). Daarboven tekenden zich tijdens de uitvoering van het Milieubeleidsplan de contouren af van een Klimaatakkoord en een Klimaatwet. In samenhang met de ontwikkelingen in energie- en klimaatbeleid heeft op 13 november 2018 de gemeente zich ten doel gesteld om als organisatie in 2030 klimaatneutraal te zijn. Dat heeft ook Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 33
gevolgen voor het beheer, onderhoud en verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Dit reikt verder dan de doelstelling vastgelegd in het Milieubeleidsplan gemeente Velsen 2015-2020. Om grip te krijgen op deze opgave zijn voor de gebouwen de energie labels geactualiseerd, maatwerkadviezen met stuurinformatie voor verduurzaming, conditiemetingen van de gebouwen. Deze informatie heeft samen met het oude meerjaren onderhoudsprogramma’s (MJOP) geresulteerd in duurzame meerjaren onderhoudsprogramma’s (DMJOP). Duidelijk werd dat voor een evenwichtige begrotingsontwikkeling diverse scenario’s van investeringen en doelstellingen uitgewerkt moesten worden. Deze uitwerkingen zijn neergeslagen in het document Strategie Duurzaamheid gemeentelijk Vastgoed onder regie van de afdeling gebiedsontwikkeling. De scenario’s zijn: o
Realisatie label A in 2030, in vijf aanpakken verschillend in kostenstructuur, uitvoeringsniveau en planning (proactief, actief, conservatief, uitgesteld, lineair).
o
Realisatie CO₂- neutraliteit in 2030, in twee aanpakken (actief, uitgesteld)
Hiermee is een helder beeld ontstaan welke opgave de gemeente heeft, en welke paden de gemeente kan volgen, om haar doelstellingen voor het gemeentelijk vastgoed te bereiken. De mate waarin aan de doelstellingen van 1,5% energiebesparing en 14% duurzame energie voor het gemeentelijke gebouwen is voldaan is, door het ontbreken van gedifferentieerde energie gegevens over 2014-2015, niet bekend. Daarbij is ook de portefeuille van het gemeentelijk vastgoed in 2020 anders (kleiner) dan eind 2014. 2020: Sinds recent het Klimaatakkoord (wet) geldt ook voor de gemeente de sectorale routekaart Maatschappelijk vastgoed. Deze is niet vrijblijvend, maar kent geen directe instrumenten voor dwang of drang. Deze routekaart is in ontwikkeling en verwacht wordt dat deze in 2022 aangepast zal worden. Dat is belangrijk omdat op dit moment de sectorale routekaart onvoldoende aansluit op de huidige situatie. De randvoorwaarden zijn nog niet toereikend om de klimaatdoelstelling in 2030 te kunnen halen. De VNG vertegenwoordigt de gemeenten in de gesprekken met de ministeries over deze randvoorwaarden.
Zonnepanelen op andere gemeentelijke gebouwen (in vervolg op gemeentehuis) In opmaat naar het Milieubeleidsplan was in 2014 in kaart gebracht welk gemeentelijk vastgoed geschikt was voor zonnepanelen vanuit gebouweigenschappen, strategisch vastgoed beheer, juridische en financiële aspecten in het licht van de huurder-verhuurder relatie (bij wie komen de baten, bij wie de kosten). Inmiddels liggen op 18 gemeentelijke panden zonnepanelen in totaal 1186 panelen die een gezamenlijk vermogen hebben van 328.300 Wattpiek met een jaarproductie van bijna 300.000 Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 34
kWh. Het betreffen de wijkposten, gymzalen, kinderdagverblijven, kunstencentrum, remise. Ook het zwembad is in beeld voor het plaatsen van zonnepanelen, dit wordt aanvullend op bovengenoemde cijfers.
Prestatieafspraken met aannemers en installateurs t.b.v. kwaliteit en effectiviteit Met prestatieafspraken krijgt een aannemer / installateur in redelijke mate vrijheid om te komen tot maatregelen waarbij de gemeente een deel van de baten van de energiebesparing aan de aannemer / installateur uitbetaald. Het beheer van een gebouw wordt dan geheel of deels op afstand geplaatst. Voor het gemeentelijk vastgoed heeft een verkenning plaats gevonden om inzicht te krijgen in een structurele aanpak, met een juridisch goede inbedding, voor het kunnen aangaan van prestatieafspraken met aannemers / installateurs. Hiertoe is deelgenomen aan de Community of Practice “Gemeentelijk vastgoed verduurzamen” gefaciliteerd door ESCoNetwerk Nederland en met betrokkenheid van het Amsterdam Economic Board (onderdeel Metropool Regio Amsterdam). Aan dit platform hebben verschillende gemeenten deelgenomen met het oogmerk kennis op te doen dan wel om stappen te zetten in het veranderen van bezit naar gebruik, van product naar dienst met een integrale benadering op basis van prestatiecontracten en andere vormen van betalen/financieren. Dit heeft nog niet tot concrete stappen geleid voor het gemeentelijk vastgoed.
Installatie monitoringstool voor WKO-installatie gemeentehuis Het gemeentehuis (gebouwdeel A en B) is voorzien van een Gebouw Beheer Systeem (GEB) waarvan de WKO installatie deel uit maakt. Het GEB omvat ook monitoring. Uit correspondentie met de Omgevingsdienst uit 2013 blijkt dat voor het verwarmen van het gemeentehuis destijds iets meer dan 200.000 m3 aardgas nodig was. Het elektriciteitsgebruik is niet apart vastgelegd. Recente gegevens over het energiegebruik van het gemeentehuis tonen dat het aardgasgebruik teruggebracht is tot circa 50.000 m3 door inzet van een WKO (elektrisch) en verbetering van de isolatie van de gebouwen. Het elektriciteitsgebruik in dezelfde periode was 912.000 kWh. Het ontbreken van specifieke elektriciteitsgegevens voorafgaand aan het MBP maakt het niet mogelijk om te bepalen wat de totale besparing aan energie gebruik is geworden. Daar de gemeente CO₂ arme stroom inkoopt (groene stroom) is de CO₂ uitstootreductie wel behoorlijk. Een vermindering met 150.000 m3 aardgas in het gemeentehuis is een reductie van 75% ten opzicht van de 200.000 m3 in 2013.
Energiebewustwordingscampagne gericht op eigen medewerkers Er is geen specifieke energiebewustwordingscampagne gehouden voor gedragsmaatregelen voor de eigen medewerkers. Voor de gemeentelijke organisatie zelf zijn wel activiteiten geweest. Het gaat om de Zomerhitte weken (2017, 2018, 2019 werd afgelast wegens “Corona”). Deze weken hadden onder andere de onderwerpen Strategische agenda 2020, de Energietransitie, Woon-en
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 35
leefklimaat. Deze workshops hebben de dwarsverbanden binnen de werkvelden van de medewerkers van de gemeente voor het voetlicht gebracht en het integrale karakter van deze onderwerpen onderstreept.
Duurzame openbare verlichting De openbare verlichting wordt gaandeweg de planning vervangen. Voor armaturen geldt een vervangingstermijn van 20 jaar, voor lichtmasten 30 jaar. Op basis van de huidige beschikbare gegevens is de volgende schatting tot stand gekomen: In 2015 had Velsen 10% van het areaal op LED. Nu in 2021 is dat 23%. De verwachting is dat in 2022 circa 28% bereikt wordt (alle lamptype SOX worden dan vervangen). De besparing die nu op het geïnstalleerd vermogen is gerealiseerd is 5,6% vergeleken met (voorjaar) 2016. Het vervangen van de SOX (2022) zal een verwachte vermindering opleveren van 9% ten opzichte van het geïnstalleerde vermogen in (voorjaar) 2016. Het werkelijke elektriciteitsgebruik hangt samen met het geïnstalleerd vermogen, maar met het toepassen van slimme regelsystemen (bijvoorbeeld gedeeltelijk dimmen op stille nachtelijke uren) is meer energiebesparing mogelijk dan 9% in 2022.
Project 2: Verduurzaming bedrijven Opschalen GreenBiz (stimuleren duurzaam ondernemen) GreenBiz IJmond is een Vereniging voor en door ondernemers. De leden helpen elkaar bij het verduurzamen van hun bedrijf. GreenBiz wordt ondersteund door Omgevingsdienst IJmond. Een vast team van ondersteuners onderhoudt de contacten op de bedrijventerreinen, bundelt kennis, zet in op het verkrijgen van subsidies en monitort resultaten. Meer informatie: www.greenbizIJmond.nl. GreenBiz is gestart in Beverwijk en de afgelopen jaren opgeschaald Velsen en Heemskerk. GreenBiz IJmond heeft conform de ambitie uit het milieubeleidsplan twee kerngroepen opgestart in de gemeente Velsen. Namelijk op de Broekerwerf en in het Havengebied. Op de Broekerwerf heeft GreenBiz een doorlichting laten maken van de besparingspotenties met behulp van een gezamenlijke HIRB subsidie met de gemeente Velsen, zijn energie scans uitgevoerd en zijn SDE aanvragen voor zonnepanelen begeleid. In 2018 en 2019 zijn in het havengebied bijeenkomsten georganiseerd voor het stimuleren van zonnepanelen. In het havengebied is begin 2020 een kerngroep gestart. Hierin zit een grote diversiteit aan vertegenwoordigers van het terrein. Ook in het havengebied zijn veel energiescans uitgevoerd, SDE aanvragen begeleid en hebben we geholpen met subsidie aanvragen.
Ook faciliteren we bij de informatieplicht van RVO die vanaf 1 juli 2019 verplicht en waar bedrijven
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 36
moeite mee hebben. Er loopt en speelt veel in het havengebied. De kerngroep spreekt elkaar ca 3 keer per jaar. De voortgang van de uitvoering van energie maatregelen en de toekomst plannen worden besproken. Communicatie is een belangrijk thema. Resultaten o
De aanpak van GreenBiz heeft reeds mooie resultaten opgeleverd. Zo zijn er eind 2020 dertig GreenDeal bedrijven in het havengebied en de Broekerwerf. De komende jaren verwachten we hier nog een aanzienlijke stijging te kunnen realiseren.
o
Een aanzienlijk deel van de bedrijven die deelgenomen hebben aan de energiescans heeft ook maatregelen genomen.
o
Ook is er heel actief meegedaan met de afvalscans. De eerste analyses zijn gemaakt en daar gaan we nu een vervolg aan geven.
o
En natuurlijk is het belangrijk te vermelden dat BTAC solutions de Duurzaamheids award heeft gewonnen.
o
GreenBiz werkt in het Havengebied samen met Parkmanagement (BIZ), IJPOS en OV IJmond. Recent zijn ook contacten gelegd met AYOP. Daar waar we samenwerkingskansen voor gezamenlijke projecten zien, zijn we er voor elkaar.
2020 en verder: Op de Broekerwerf is de kerngroep herstart en zij hebben zichzelf ambities gesteld met betrekking tot mobiliteit, circulariteit en collectieve aanpak voor energiebesparing. In het havengebied is de kerngroep actief voor duurzame energie, energiescans, en informatieplicht.
Onderzoek naar inzet van waterstof als medium voor transport en opslag Vanuit GreenBiz IJmond is in het Europese project PECS Port Energy and Carbon Savings onderzocht hoe energie opgeslagen en getransporteerd kon worden. In plaats van waterstof bleek opslag in batterij het meest haalbaar. Project 3: Route du Soleil 2.0 Stimuleren zonne-energie bewoners In 2012 heeft de Omgevingsdienst het initiatief genomen om installatiebedrijven uit Noord-Holland samen te laten werken bij de promotie en collectieve inkoop van zonnepanelen voor woningen in een vorm van publiek-private samenwerking. Door de schaalvoordelen en werkverdeling kon de prijs van zonnepanelen systemen behoorlijk omlaag. Daarbij bleef de kwaliteit van de installatie en de aanspreekbaarheid/aansprakelijkheid van de installateur voor de koper in stand en op een hoog niveau. Dit samenwerkingsverband was Route du Soleil. Het project is op meerdere vlakken behoorlijk succesvol geweest (bekendheid, bewustwording, plaatsing van zonnepanelen, collectieve inkoop als instrument van en voor installatiebedrijven).
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 37
Begin 2015 hadden de deelnemende bedrijven minder behoefte aan deze eerste vorm van samenwerking en is Route du Soleil 1.0 te ruste gelegd, en zijn de activiteiten van de Omgevingsdienst ondergebracht in het programma Route du Soleil 2.0. Een aantal bedrijven hebben het idee van Route du Soleil verder ontwikkeld en hebben het collectieve inkoopproces ondergebracht in een stichting waarvan installatiebureaus uit de regio eigenaar van zijn. Met deze partij zijn collectieve inkoopacties uitgevoerd voor zonnepanelen. Activiteiten voor het stimuleren van zonnepanelen bij maatschappelijk vastgoed / verkenningen naar veldopstelling maken eveneens deel uit van Route du Soleil 2.0.
Stimuleren energiebesparing bewoners en verduurzaming sociale huursector Voor het stimuleren van energiebesparing wordt als kennis draaischijf het Duurzaam bouwloket (DBL) ingezet. De financiële ondersteuning van DBL wordt gecontinueerd waarbij DBL het gemeentelijk loket is voor vragen van inwoners over verduurzaming van de eigen woning (een onderdeel van het energie-akkoord en voortzetting daarvan in het klimaatakkoord). DBL maakt deel uit van voorlichtingsbijeenkomsten voor inwoners met een eigen woning en voor voorlichting en advies aan zelfbouwers. Aan zelfbouwers werd ook het duurzaam ontwerp instrument GPR-gebouw aangeboden. Van 2014 tot en met 2016 heeft de campagne Wij Wonen Wijzer plaatsgevonden, met ondersteuning van VNG-gelden, RAP gelden van de provincie. Hierdoor waren subsidiemogelijkheden voor inwoners met een eigen woning beschikbaar gekomen voor energiebesparing en duurzame energie. De campagne omvatte bewonersbijeenkomsten, infrarood safaries, samenwerking met andere partijen (waaronder energiek Velsen en de Opgewekte Woningclub). Omgevingsdienst heeft de campagne (IJmond breed) uitgevoerd en is aanwezig geweest op diverse bijeenkomsten georganiseerd door Energiek Velsen, waarbij ook collectieve inkoop mogelijk werd gemaakt.
Huidige stand van zaken is dat vanaf 2019 voor inwoners de Regeling Reductie Energiegebruik (RRE) van het Rijk benut voor kleine energiebesparende maatregelen bij inwoners met een eigen woning beschikbaar is. Dit project loopt tot uiterlijk 31 december 2021. Ook zal de opvolger Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW) gebruikt worden voor energiebesparende maatregelen. Voor deze laatste regeling komen ook huurders in aanmerking. Omgevingsdienst heeft voor beide de subsidie aanvragen ingediend en verkregen en de projecten opgetuigd.
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 38
Opstellen gezamenlijk strategisch plan gemeente en Energiek Velsen ter ondersteuning van energiebesparing en duurzame energie In dit kader heeft samenwerking plaats gevonden in Velsen binnen Wij Wonen Wijzer.
Project 4: Verduurzaming maatschappelijk vastgoed Opzetten Energy Revolving Fund (Energiefonds Maatschappelijk Vastgoed) (en/of financieringsconstructie gerelateerd aan huurverlaging tbv stimulering PV) Doelstellingen: o
energiebesparing gemeentelijke gebouwen (1,5% p/jr)
o
energiebesparing scholen en sportverenigingen (1,5% p/jr)
o
zonnepanelen op 14% van ‘maatschappelijke’ daken
Er is een voorstel ontwikkeld voor een Energy Revolving Fund voor de gemeente Velsen. Dit hield echter in dat er een extra budget nodig was voor het projectmanagement. Dit voorstel is niet opgenomen in de Perspectiefnota, omdat er provinciaal en landelijk voldoende goede alternatieven voorhanden waren , ook gelet op de lage rentestand. Daarnaast is in het kader van dit project voorlichting en stimulering gegeven voor energiebesparing en opwekking van duurzame energie bij sportverenigingen, scholen, en bij de zorgsector in het kader van een bredere aanpak dan alleen energie (Green Deal).
Verduurzaming (stook)installaties bij sportverenigingen en overgaan op duurzame energie (zonnepanelen) Voorlichtingsbijeenkomst(en): Deze werden gehouden in samenwerking met externe partijen. Voorbeeldberekeningen terugverdientijd zonnepanelen installaties en het aanreiken van de mogelijkheden voor subsidies (SDE, specifieke subsidies voor sport, tijdelijke regelingen van de provincie) of financieringsmogelijkheden. Het zonnepanelen aspect maakte deel uit van het programma Route de Soleil 2.0.
Green Deal Zorg Een bijzondere bedrijfstak in het maatschappelijk vastgoed is de zorg. In 2015 is de Green Deal Zorg ondertekend waarbij de deelnemers afspraken hebben gemaakt en doelstellingen in beeld gebracht voor het brede pallet van energiebesparing gebouwen, transport eigen personeel en externen, medicatie (ook medicijnresten in afvalwater) – refuse & reduce, verminderen van voedselverspilling, afvalpreventie maatschappelijk verantwoord ondernemen. Deze Green Deal omvat inmiddels meer dan 200 deelnemers. Een belangrijk handvat om de stand van zaken van een zorgonderneming te meten is de Milieuthermometer, het maakt deel uit van de Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 39
Green Deal. Omgevingsdienst IJmond stimuleert deelname aan de Green Deal Zorg, organiseert regionale kennisbijeenkomsten (2x per jaar) en ondertekenmomenten en uitreiking certificaten Milieuthermometer Zorg. Ook is er intern afstemming communicatie zorg en relatie handhaving wet Milieubeheer (EED en Activiteitenbesluit) als onderdeel van de Green Deal. De Milieuthermometer van de zorgonderneming voorziet in de informatieplicht die geldt voor toezicht en handhaving. In de gemeente Velsen behoren ViVa! Zorggroep en Hartekamp Groep tot de ondertekenaars. Zorgbalans heeft niet zelf rechtstreeks ondertekend, maar zij werkt samen met PowerQ dat wel de Green Deal Zorg heeft ondertekend, en ook de milieuthermometer . In 2020 heeft de sectorale routekaart (Klimaatakkoord) de aanzet gegeven naar concrete ambitie van de Zorg om te komen tot eenduidige portefeuilleroutekaarten op concernniveau met een periodieke monitoring van de voortgang. Rapportage van de gerealiseerde CO2-emissiereductie op basis van werkelijk energiegebruik aan de meter, en de hoeveelheid gebruikte energie onderverdeeld naar elektriciteit, gas en warmte/koude, en het totale energiegebruik in kWh/m 2 GO. De doelstelling is om op sectorniveau, onder bepaalde voorwaarden, een CO 2-emissiereductie van ≥ 50% in 2030 en 95% in 2050 te realiseren.
Scholen Scholen nemen een bijzondere positie in Het is geen direct gemeentelijk vastgoed, maar er is wel een sterke financiële band met de gemeente. Voor scholen is voor zonnepanelen (programma Route du Soleil 2.0) een platform gegeven aan de stichting Schooldakrevolutie. Deze stichting verlaagt de organisatorische drempel om zonnepanelen te realiseren en biedt toegang tot een specifieke lening voor scholen uit het Energiebespaarfonds, nu Warmtefonds geheten. Alle schoolbesturen met scholen in de gemeente Velsen hebben voorlichting gehad, en daar waar gewenst ook een berekening van wat mogelijk is met daarbij ook een financieel doorzicht. Een aantal schoolbesturen hebben mede naar aanleiding van dit traject zonnepanelen laten installeren. Riothermie Bijzondere vorm van duurzame energie bij een school: Riothermie: sinds 2017 maakt het Vellesan College gebruik van warmte uit het afvalwater uit het riool en levert daarmee een goede bijdrage aan de vermindering van de uitstoot van CO₂. Sinds 2021 wordt ook basisschool De Zefier/gymzaal de Dolfijn verwarmd en gekoeld met riothermie.
Energiescans maatschappelijk vastgoed Inzet datalogger Omgevingsdienst IJmond
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 40
Een onderdeel van het stimuleren van beheerders van maatschappelijk vastgoed is het aanbieden en inzetten van een datalogger door de Omgevingsdienst. Daarmee komt het gedrag in beeld van de stookinstallatie gedurende een week. Ook worden infrarood foto’s gemaakt van de cv-leidingen in onverwarmde ruimtes. Het aanbod is niet vrijblijvend, maar omdat veel van dit type vastgoed een relatief laag energiegebruik heeft is er in die gevallen geen wettelijk drukmiddel om de beheerders daartoe te zetten. Sporthallen, scholen, zorginstellingen, buurthuizen De datalogger werd toegepast bij sporthallen, diverse scholen, een zorginstelling (in het kader van Green Deal Zorg) en buurthuizen in Velsen. Het valt op dat in vrijwel alle gevallen de isolatie van de cv-leidingen in onverwarmde ruimtes verbetering behoeft en de automatische regeling van de verwarming onvoldoende aansluit op zowel de gebruikstijden als de benodigde cv-temperatuur (start en eind van de stookdag, onnodig verwarmen in het weekend, te hoge temperatuur voor vorstbeveiliging). Voor gebouwen waarvan het energiegebruik wel boven de drempelwaarden uitkomt is er wel een wettelijke verplichting. Het is een taak van Omgevingsdienst IJmond om in die gevallen hierop toe te zien.
Voor het gemeentelijk vastgoed zijn de maatregelen in alle gevallen, ook bij gebouwen met een laag energiegebruik, in de MJOP’s opgenomen en deels ook volgens planning uitgevoerd (bijvoorbeeld het Polderhuis). De besparing die goed geïsoleerde cv-leidingen en ingeregelde verwarming oplevert is tussen de 10% en 35%. Een goede regeling is daarvan het meest effectief. Dit instrument blijft voor de komende jaren zinvol, mede omdat de vrijblijvendheid in het al dan niet van het nemen van energiebesparende maatregelen verder ingeperkt zal worden (routekaarten klimaatakkoord), en met een stookgedrag passend op de aanwezigheid van gebruikers in het gebouw forse CO₂ besparingen mogelijk zijn.
Project 5: Uitrol regionaal Warmtenet IJmond en Stoomnet Het warmtenet IJmond en Stoomnet is sinds 2018 verder gegaan met HVC. Met Tata Steel en Crown van Gelder is gekeken naar de mogelijkheden van een stoomnet, echter dat is in 2018 door Crown van Gelder stopgezet vanwege onvoldoende looptijd op basis van het huidige fossiele energiesysteem van Tata Steel. De start van het warmtenet is begonnen vanuit de gedachte dat er restwarmte ingezet kon worden van Tata Steel voor de gehele MRA, later alleen voor de IJmond. Meer soorten warmtebronnen In de afgelopen jaren is duidelijk geworden dat er veel meer bronnen (geothermie, aquathermie, warmteboilers, restwarmte van visverwerkende industrie, restwarmte van waterstofproductie en riothermie) beschikbaar zijn in de IJmond en dat er naar schatting voor 50.000 Woning Equivalenten warmte in de IJmondomgeving beschikbaar is (inclusief warmtelevering vanuit Tata
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 41
Steel). Duidelijk is dat Tata Steel niet meer de hoofdbron van warmte zal zijn. Ook uitkoppeling van de restwarmte van een waterstoffabriek zal interessant zijn. Lokaal inzetten Warmtebronnen zullen zoveel mogelijk lokaal ingezet gaan worden en er zullen op lokale schaal bij aanpak van wijken ingezet gaan worden, waarbij we het principe van kralen rijgen in het warmtenet gehanteerd gaat worden. Op dit moment wordt gewerkt aan twee van die zgn ‘kralen’, in IJmuiden en Beverwijk. In de drie IJmondgemeenten loopt de ontwikkeling van het warmtenet op een andere manier. Vanuit Velsen wordt er met HVC, ODIJmond, woningbouwcorporaties WB Velsen en Velison wonen samengewerkt aan de ontwikkeling en worden verschillende woningbouwlocaties voorbereid op het warmtenet. Wijkuitvoeringsplannen Gemeenten hebben vanuit het Klimaatakkoord de regierol gekregen voor de warmtetransitie. In een Transitievisie warmte legt de gemeente vast met welke wijken ze aan de slag gaat, in welk tempo en wat de voorkeur is voor het warmtealternatief. In 2021 is de Transitievisie warmte vastgesteld door de gemeenteraad en het plan beschrijft hoe tot 2050 stapsgewijs ruim 30.000 gebouwen aardgasvrij worden gemaakt. De volgende stap is het per wijk opstellen van een Wijkuitvoeringsplan.
In dit Wijkuitvoeringsplan wordt in detail uitgewerkt hoe de warmtetransitie in de wijk verloopt en vormt het de basis voor de daadwerkelijke uitvoering. Door de gemeenteraad is het uitgangspunt meegegeven dat de warmtetransitie voor particulieren en huurders woonlastenneutraal of goedkoper moet zijn. De woonkernen IJmuiden en Velsen-Noord zijn aangewezen als startwijken waar voor 2030 wordt gestart met het aardgasvrij maken. In deze wijken is de aanleg van een collectief warmtenet de warmteoplossing die leidt tot de laagst maatschappelijke kosten. In IJmuiden onderzoekt warmtebedrijf HVC, samen met de woningcorporaties en de gemeente de mogelijkheden voor de aanleg van een collectief warmtenet in deze wijken, die stapsgewijs uitgerold wordt binnen de woonkern IJmuiden. Zeewijk en Duinwijk zijn interessante startgebieden omdat binnen deze wijken veel woningcorporatiebezit aanwezig is en de te gebruiken warmtebronnen in het havengebied dichtbij liggen. Voor de andere woonkernen worden pas later Wijkuitvoeringsplannen opgesteld. Voor alle gebouwen binnen de gemeente geldt dat isoleren een belangrijke eerste stap is op weg naar aardgasvrij verwarmen. Hier kan elke gebouweigenaar mee aan de slag.
Project 6: Windpark Noordoever Noorzeekanaal Dit Windpark Spuisluis is onherroepelijk vergund en zal in 2021/2021 worden gerealiseerd. Het gaat om zes windturbines die in totaal circa 76.000 MWh opbrengen. Daarnaast is in 2020 de operationele fase van het Windpark Ferrum ingegaan op het Tata Steel terrein, 3 windturbines met
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 42
een productie van circa 25.000 MWh. Met de realisatie van Windpark Ferrum wordt er al meer duurzame elektriciteit geproduceerd in Velsen, dan de inwoners aan elektriciteit gebruiken. Doelstellingen en resultaat Al deze activiteiten hebben bijgedragen, of gaan nog meer bijdragen aan energiebesparing en opwekking van duurzame energie. Evenwel blijkt uit de diverse statistische gegevens over het energiegebruik in Velsen (Klimaatmonitor 2015 t/m 2019) dat de energiebesparing van 1,5% per jaar niet behaald is. Voor de meeste sectoren is het energiegebruik min of meer gelijk gebleven of licht gedaald of gestegen. Beschikbare energiegegevens Daarbij de aantekening dat over industrie geen gegevens vrij beschikbaar zijn. Bovendien zijn cijfers die voorheen beschikbaar waren van de energieleveranciers over energiegebruik bij diverse branches nu niet meer rechtstreeks toegankelijk. Dat bemoeilijkt ook de vergelijking met de nulsituatie zoals opgenomen in het Milieubeleidsplan 2015-2020.
Energiegebruik over de jaren (referentiejaren groen gekleurd) Klimaat Monitor dashboard juni 2021
Totaal energieverbruik in TJ
2015 ('14 '16) -2019
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
% verandering
2388
2327
2291
2370
2210
2084
2251
2310
-2,5%
28
42
?
?
29
28
22
22
-24,1%
65
65
63
59
57
57
57
61
7,0%
?
?
?
?
?
?
?
?
?
2703
2604
2487
?
?
2534
2417
2462
-1,0%
Totaal Verkeer & Vervoer (fossiele brandstoffen, wegen en waterwegen (excl. het spoor) Landbouw, bosbouw, visserij Hernieuwbare warmte Industrie, energie, afval en water Totaal Gebouwde omgeving
KM dashboard juni 2021
Energieverbruik Gebouwde omgeving 2012
2013
2015 -2019 2014
2015
2016
2017
2018
2019
% verandering
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 43
Woningen
1596
1598
1576
1534
1518
1512
1496
1484
?
?
?
?
?
?
?
?
369
?
262
?
?
?
?
?
-3,3%
Commerciële dienstverlening Publieke dienstverlening
Opwekking duurzame energie over de jaren KM dashboard juni 2021
Duurzame energie in TJ
2015 -2019 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
% verandering
Energie
192
192
200
190
173
189
226
269
41,6%
Energie voor vervoer
45
43
49
43
33
43
72
89
107,0%
Warmte
65
65
63
59
57
57
57
61
3,4%
Elektriciteit
82
84
88
88
82
90
97
119
35,2%
Duurzame energie en huishoudens Klimaat neutraal voor huishoudens is bereikt voor elektriciteit. De hoeveelheid duurzame energie die in Velsen wordt opgewekt is vergelijkbaar met de elektrische energie die alle huishoudens in Velsen gezamenlijk gebruiken. Met de aanstaande komst van de windturbines van het Spuisluis project zal aanvullend een hoeveelheid elektriciteit worden opgewekt dat vergelijkbaar is met het elektriciteitsgebruik van 25.000 huishoudens komt (Velsen heeft ruim 30.000 huishoudens). Klimaatakkoord Een belangrijke verandering in het landelijk en lokale beleid is dat met het Klimaatakkoord de focus is gelegd op het bereiken van een maatschappij die nagenoeg volledig draait op duurzame energie zonder uitstoot van broeikasgassen. Energiebesparing blijft hoogst belangrijk, maar staat nu wel in een breder perspectief.
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 44
4.2
Klimaatadaptatie
Doelstellingen: o
Anticiperen op gevolgen klimaatverandering ter beperking van risico’s voor leefkwaliteit
o
Opvangen gevolgen klimaatverandering via groenstructuur
o
Nieuwe groenvoorzieningen bij stedelijke herstructurering
o
Voorkomen wateroverlast.
De doelstellingen worden de komende maanden uitgewerkt in het water- en rioleringsprogramma en in samenwerking in de regio met een regionale risicodialoog. De volgende projecten moeten een bijdrage leveren aan de doelstellingen op het gebied van klimaatadaptatie. Per project wordt de stand van zaken anno 2021 c.q. de resultaten benoemd.
Project 7: Verkennen kansen en mogelijkheden vergroening bedrijventerreinen en de rol van agrariërs bij beheer van water en groen De gemeente heeft de te verwachten effecten van klimaatverandering onderzocht en de resultaten staan in de Klimaatatlas. Uit de klimaatatlas volgt dat bedrijventerreinen hotspots zijn voor hittestress en verder erg versteend zijn en daardoor gevoelig voor wateroverlast. Er liggen goede mogelijkheden om te vergroenen op daken, eigen terrein en in de openbare ruimte. In het Groenstructuurplan is het vergroenen van bedrijfsterrein als uitvoeringsmaatregel opgenomen. Voor het onderhoud van grote grasvelden, bijvoorbeeld in het Wijkeroogpark, zijn schapen ingezet om de grasvelden te begrazen.
Project 8: Stimuleringscampagne vergroening daken en tuinen (bewoners en bedrijven) via NME centra In samenwerking met het Pieter Vermeulen Museum is tijdens de exposities aandacht besteed aan het vergroenen van daken en tuinen. Het speciale steenbreekhuisje en de watertafel laten spelenderwijs het belang van een groene leefomgeving zien. Dit past bij de Operatie Steenbreekaanpak van de gemeente, waarmee bewoners worden geënthousiasmeerd om hun tuinen te vergroenen. Om de aanleg van groene daken te stimuleren is in de klimaatatlas een kaart opgenomen met daken die geschikt zijn om te vergroenen. De gemeente gaf in 2016 zelf het goede voorbeeld door het platte dak van het gemeentehuis te vergroenen. Bij bouwprojecten zien we nauwelijks navolging en worden de mogelijkheden om daken tijdens de bouw te vergroenen niet benut.
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 45
Project 9: Hittestress onderzoek. De gemeente heeft sinds 2017 een klimaatatlas Velsen waarin de effecten van klimaatverandering zijn opgenomen. In 2020 is de klimaatatlas geactualiseerd. De geactualiseerde klimaatatlas bevat meer data, meer detail en meer onderwerpen. Hierdoor is het inzicht waar welke effecten verwacht kunnen worden verbeterd en is dit een goed vertrekpunt voor het nemen van klimaatadaptatiemaatregelen. Conform de afspraken binnen het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie is bij het opstellen het Groenstructuurplan de risicodialoog met inwoners, bedrijven en instellingen gevoerd. Op basis van de verbeterde inzichten is in het uitvoeringsprogramma van het Groenstructuurplan veel aandacht voor klimaatadaptatie. Zo is als gevolg van het Groenstructuurplan het project Van grijs naar groen gestart, waarin de gemeente in de meest versteende wijken de hoeveelheid verharding vermindert en de leefomgeving groener maakt. Daarnaast hebben we binnen de MRA bijgedragen aan de handleiding klimaatbestendige nieuwbouw.
Project 10: Aandacht voor vergroten waterbergingscapaciteit in groenzones / groene gebieden, bij actualisering Groenbeleidsplan en Landschapsbeleidsplan In
het Groenstructuurplan is veel aandacht voor de bijdrage die groen kan leveren om de
omgeving klimaatbestendig te maken. Naast maatregelen om hittestress tegen te gaan, is ook gekeken naar mogelijkheden om de waterbergingscapaciteit te vergroten. Zo zijn er verschillende wadi’s aangelegd en is het Velserduinplein voorzien van groene parkeerplaatsen. Daarnaast is er veel aandacht besteed aan het aanleggen van nieuwe groenvoorziening, zowel van uit het project Van grijs naar groen, als bij het vergroenen van schoolpleinen. Mogelijkheden voor waterberging op daken (blauw-groene daken) zijn nog niet benut. Doorkijk 2021 en verder Vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie is Nederland opgedeeld in werkregio’s. De gemeente Velsen vormt samen met de gemeenten Bloemendaal, Haarlem, Heemstede en Zandvoort de werkregio Zuid-Kennemerland. Deze werkregio voert in 2022 een regionale risicodialoog uit en stelt op basis daarvan een regionaal uitvoeringsprogramma op. Het uitvoeringsprogramma is de basis voor een aanvraag uit de Impulsregeling klimaatadaptatie.
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 46
4.3
Afval als circulaire economie
Doelstellingen: o
Verhoging van de afvalscheiding en hergebruik tot 65% in 2015 en 75% in 2020
o
Realiseren van aanzienlijk minder kg restafval per inwoner
o
Invulling geven aan circulaire economie door verbetering hergebruik grondstoffen uit huishoudelijk afval naar 75% in 2020
o
Extra aanpak zwerfafval.
De volgende projecten moeten een bijdrage leveren aan deze doelstellingen
Project 11. Stimuleren duurzaam afvalmanagement bij bedrijven Verbreding en regionale opschaling huidige initiatieven vanuit GreenBiz) en stimulering van circulaire economie met (proef)projecten waarin biobased producten worden gebruikt In 2020 zijn we na een grondige voorbereiding in de IJmond gestart met het handen en voeten geven aan circulaire economie met het Europese project Upcycle Your waste. Doelstellingen van dit project zijn: o
-
minder afval en meer hergebruik van grond-, rest- en afvalstromen;
o
-
Omzetten van afval naar grondstof;
o
-
Afvalreductie van 20% bij de deelnemende bedrijven
o
-
Afvalscan uitvoeren en afvalstromenkaart maken met opgehaalde informatie
Begin 2021 is een succesvolle startbijeenkomst georganiseerd, onder leiding van Harm Edens voor al onze Europese partners met 200 deelnemers. Velsen was goed vertegenwoordigd. Bij de promotie van het project zijn een aantal bedrijven met vragen bij GreenBiz gekomen. Zo zijn we gestart met een inventarisatie over de verwerking van visafval. We willen gaan kijken of hier verbeteringen wenselijk zijn. In 2020 en begin 2021 zijn afvalscans uitgevoerd bij 235 bedrijven, waarvan circa 40% in Velsen.
Project 12: Extra aanpak zwerfafval Ten aanzien van zwerfafval en reiniging meet Velsen op basis van beeldkwaliteit de vervuiling op straat. De streefwaarde is kwaliteitsniveau B voor zowel verharding als voor plantsoenen. Sinds 2015 (t/m 2020) voldoet Velsen jaarlijks aan die streefwaarde en is de kwaliteit dus goed te noemen. Een aspect dat in die cijfers niet tot uiting komt zijn incidentele vervuilingen. Omdat een gemiddeld beeld wordt weergegeven van Velsen heeft bijvoorbeeld een dumping bij een ondergrondse containers met veel zwerfvuil ernaast daar geen invloed op.
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 47
Voor de beeldvorming van bewoners is die laatste situatie echter heel anders. Ze beoordelen de situatie in hun straat als zwaar onvoldoende, delen dat wekelijks op facebook en zo ontstaat een ‘ander’ beeld bij bewoners over de vervuiling. Afgelopen jaren heeft Velsen veel geïnvesteerd in het zichtbaar maken van initiatieven om zwerfvuil op te ruimen. Het meest succesvolle project is de Beestenbende. Dat is een groep kinderen (in Velsen bijna 200) die zijn aangesloten bij een organisatie en wekelijks schoonmaken in hun buurt. De beestenbende heeft veel publiciteit en leidt tot bewustzijn bij andere bewoners. Afgelopen jaren zijn er meerdere initiatieven gestart van volwassenen op zwerfvuil op te ruimen. Velsen ondersteunt dat waar het kan en wil zo bewustzijn verhogen. Die aanpak zou ook de bron van het zwerfvuil moeten verminderen. Grootste aandachtpunt op dit moment en voor de toekomst is het plaatsen van vuilnis naast afvalcontainers. In sommige gevallen leidt dat door meeuwen tot veel zwerfvuil.
4.4
Leefomgeving
Doelstellingen: o
Luchtkwaliteit, geluid en geur verbeteren
o
Balans tussen economische ontwikkeling en milieukwaliteit c.q. beperking hinder
o
Minder tot geen hinder en bezorgdheid bij bewoners aangaande eigen gezondheid
o
Optimale klachtenafhandeling en (milieu)informatievoorziening.
Binnen dit thema worden in het Milieubeleidsplan een aantal lopende en/of geplande activiteiten en projecten benoemd die voortvloeien uit reeds vastgesteld beleid. Daarnaast wordt een aantal projecten benoemd die aanvullend in het Milieubeleidsplan zijn opgenomen. Hieronder volgt een overzicht van de lopende/geplande activiteiten vanuit bestaand beleid met daarin opgenomen de aanvullende projecten nr. 13, 14, 15 en 16 van het Milieubeleidsplan. Lopende/geplande activiteiten Luchtkwaliteit
-
Visie luchtkwaliteit 2012-2016 Sinds 2012 werkt Velsen in IJmondverband samen aan de verbetering van de luchtkwaliteit. De visie van 2012 leverde diverse resultaten op ter verbetering van de luchtkwaliteit. Om deze lijn vast te houden en om in te zetten op een verdere daling van de luchtverontreiniging is in 2017 een nieuwe visie opgesteld en vastgesteld door de IJmondse Gemeenten en Provincie NoordHolland: “Onze visie op een gezondere leefomgeving IJmond” en het Programma Tata Steel 2020 – 2050. resultaten van deze visie zijn:
•
Op het gebied van mobiliteit: Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 48
•
•
o
Reconstructie Velsertraverse
o
Snelfietsroute IJmond
o
2e veerpont in de spits
o
IJmond Bereikbaar – > 5500 spits-mijdingen
o
Afstellen van VRI’s -> doorstroming
o
Uitvoering MRA beleid elektrisch laden
Op het gebied van scheepvaart: o
Aanleg van walstroomvoorzieningen
o
Bunkervoorziening LNG binnenvaart
Op het gebied van industrie: o
GreenBiz IJmond
o
Regulering op en overslag
o
Keuringen stookinstallaties
Aandacht voor gezondheid en luchtkwaliteit IJmond In 2020 is, door een aantal incidenten (o.a. grafietregens) en rapportages (zoals het Kankerincidentieonderzoek (KIO)), de aandacht voor gezondheid en luchtkwaliteit in de IJmond enorm toegenomen. Daarom hebben de IJmondgemeenten besloten een impuls te geven aan de lopende visie. Samen met gemeenten Beverwijk en Heemskerk, en in samenwerking met provincie en GGD Kennemerland wordt een vernieuwde visie en een programma opgesteld om de verbetering van de gezondheid en luchtkwaliteit in de IJmond te intensiveren. De visie, en het bijbehorende programma, richt zich op de overige bronnen2, zoals emissies van wegverkeer, overige industrie, scheepvaart en woonomgeving. Naast de emissies van Tata Steel is het van belang om ook deze bronnen actief te beschouwen en te komen met maatregelen die bijdragen aan verbetering van de gezondheid en luchtkwaliteit in de IJmond. Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit In Nederland werken de Rijksoverheid, provincies en lokale overheden samen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Zij doen dat binnen het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). Bij toets punten van de fijnstofgrenswaarde langs wegen komen op basis van de huidige invoer voor 2019 nog twee overschrijdingen (overeenkomend met 0,2 km weg per rijrichting) voor.
Deze punten liggen in de gemeente Velsen aan de Noordersluisweg. Er is voor 2019 op één van die toets punten ook een overschrijding van de jaarnorm geconstateerd. In dit gebied zijn de achtergrondconcentraties hoog als gevolg van industriële emissies. Ook voor de zichtjaren 2020 en 2030 zijn op deze locaties overschrijdingen berekend.
2
Voor Tata Steel specifiek is het Programma Tata Steel 2020-2050 opgesteld Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 49
Project 13: Continuering Luchtkwaliteitsbeleid conform regionale Visie Luchtkwaliteit. In dit kader is “Onze visie op een gezondere leefomgeving IJmond” en het Programma Tata Steel 2020 – 2050 door de IJmond Gemeenten en Provincie Noord-Holland vastgesteld. Tata Steel is echter niet de enige bron in de IJmond. Er vinden ook emissies naar de lucht plaats als gevolg van wegverkeer, overige bedrijven, scheepvaart en woonomgeving. Het programma zet daarom in op bredere mogelijkheden om de gezondheid en luchtkwaliteit in de IJmond te verbeteren, door te richten op intensivering van beleid en maatregelen binnen gemeentelijke bevoegdheden op het gebied van industrie en bedrijvigheid, woon- een leefomgeving, mobiliteit en scheepvaart. Hiervoor is het Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit vastgesteld.
Project 14. Aanscherping Besluit gevoelige bestemmingen Aan dit aspect is via de visie luchtkwaliteit en de milieudialoog invulling gegeven. Voor de gemeente Velsen zijn bij projecten geen gezondheidseffecten screenings uitgevoerd. De GGD niet bij uitvoering (woning)bouwprojecten betrokken geweest. Wel is gezondheid en luchtkwaliteit nadrukkelijk onder de aandacht in de hiervoor genoemde milieudialoog en de visieluchtkwaliteit. Regionaal Meetnet Luchtkwaliteit Op het gebied van leefomgeving ging de aandacht in het Milieubeleidsplan uit naar de luchtkwaliteit en het aandeel fijnstof (PM10). Jaarlijks zijn er rapportages beschikbaar met de meetresultaten van het meetnet, waarover de Raad wordt geïnformeerd. In 2019 werd op alle meetlocaties voldaan aan de Europese wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit. De concentraties fijnstof (PM10, PM2,5) en NO2 blijven dalen.
Project 15. Continuering Meetnet IJmond Resultaat van dit project is dat het meetnet wordt gecontinueerd. Luchtkwaliteit en gezondheid: de Gezondheidsmonitor IJmond Inwoners van de IJmond wonen in een gebied met relatief veel (snel)wegen en industrie. Zij ervaren hiervan meer hinder en zijn bezorgder om hun gezondheid dan in de rest van de GGD regio Kennemerland. De Gezondheidsmonitor 2016 laat zien dat dit beeld onveranderd is ten opzichte van het vorige onderzoek uit 2012. Uitzondering is de ervaren geurhinder, die is minder geworden. Er zijn beperkte aanwijzingen, dat, hoewel de luchtkwaliteit verbetert, het aantal inwoners met chronische gezondheidsaandoeningen licht toeneemt naarmate ze dichterbij de industrie in de IJmond wonen. Door elke vier jaar de gezondheid in de IJmond te monitoren zijn trends te zien en kunnen bestuurders de vinger aan de pols houden. In 2012 is de Gezondheidsmonitor IJmond voor het eerst uitgevoerd3. 3
Bron: https://www.ggdkennemerland.nl/professionals/onderzoek/gezondheidsmonitor-ijmond Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 50
Duurzame haven Voor de duurzame haven heeft naast Project 16, Regionaal platform LNG, een haalbaarheidsonderzoek plaatsgevonden naar Walstroom voor DFDS in het kader van luchtkwaliteit. Op grond hiervan is een subsidieaanvraag ingediend bij Europa en als alternatief ook een bij het Rijk in het kader van stikstofreductie. Ook voor de binnenvaart is onderzocht wat de mogelijkheden zijn van walstroom. Dit heeft nog niet geresulteerd in uitbreiding van walstroom in de haven van IJmuiden. Project 16. Regionaal Platform LNG Het regionaal platform LNG is meerdere jaren bijeen gekomen in zogenaamde LNG diner, waar producenten, transporteurs en verladers over de weg en over water bijeen zijn gekomen. Dit heeft geresulteerd in een bunkerfaciliteit voor LNG in de haven van Velsen, meerdere transporteurs die LNG en steeds vaker bio-LNG gebruiken. Een volgende stap is dat in het Noordzeekanaalgebied een fabriek is gevestigd die van het Groente en fruitafval van Albert Hein bio-LNG gaat produceren waar Simon Loos, transporteur voor Albert Hein op gaat rijden.
Geur Project 17: Aanhaken bij het geurbeleid van de Provincie De provincie Noord-Holland voert in de IJmondregio een pilot uit naar geuroverlast door gebruik te maken van eNoses. De provincie Noord-Holland en Tata Steel delen sinds april 2020 de gegevens uit hun eNose-netwerken met elkaar. Door de metingen van de eNoses te vergelijken met binnengekomen klachten, kan de bron van de stank ontdekt worden. De resultaten worden gepubliceerd door ODNZKG. Via ambtelijk overleg wordt de voorgang gemonitord.
Geluid Actieplan Geluid In opdracht van de gemeente stelde Omgevingsdienst IJmond een actieplan geluid op met de looptijd 2018-2023. In dit actieplan geluid is aangegeven hoe Burgemeester en wethouders de geluidshinder van spoor- en wegverkeerslawaai willen beperken. Locaties met gevoelige bestemmingen (woningen/scholen/ e.d.) met een hoge geluidsbelasting moeten worden aangepakt. Dat wil zeggen door toepassing van maatregelen aan de bron (stil wegdek) of in de overdracht (geluidschermen) of aan de woning (gevelisolatie) moet dat leiden tot een betere geluidssituatie in de omgeving. Burgemeester en wethouders kunnen zelf bepalen (eigen beleid) bij welke grens van geluidsbelasting zij maatregelen willen treffen.
Evaluatie Milieubeleidsplan Velsen | Projecten 2015-2020 51
Luchtvaartlawaai Velsen, maakt zich samen met een aantal andere gemeenten, hard voor het terugdringen van overlast van luchtvaartlawaai. In 2019 stelden deze partijen gezamenlijk de Bestuurlijke Agenda Schiphol op. Deze bestuurlijke agenda dient om de belangen van de regio te behartigen. De invalshoek is die van het leefklimaat en de gezondheid, omdat die vooral op regionaal niveau spelen. Daarbij houden partijen wel het economisch belang en de werkgelegenheid voor de regio in het vizier. De kerntaak van de gemeenten in het Schipholdossier is in feite om de belangen van wonen en vliegen (en de werkgelegenheid die daarmee samenhangt) goed tegen elkaar af te wegen. Dit met het strategisch belang van de mainportstatus van Schiphol op nationaal niveau en de uitvoering van het Klimaatakkoord van Parijs in gedachten. De minister en de Kamer stellen inbreng vanuit de regio op prijs en wegen die mee bij de besluitvorming. Bij de uitvoering van de Bestuurlijke Agenda is het belangrijk aansluiting te zoeken bij de standpunten van partijen met dezelfde belangen. Bijvoorbeeld via de Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS), een samenwerking van 56 gemeenten en 4 provincie. Richting 2020 was de publicatie van de Luchtvaartnota 2020-2050 een belangrijke mijlpaal.
De gemeente Velsen diende daarvoor een zienswijze in, maar schreef ook mee aan de zienswijzen van de BRS en de samenwerking binnen het cluster Alkmaar-BUCHIJmond-Haarlem. In deze zienswijzen aandacht voor belangrijke speerpunten uit de Bestuurlijke agenda, waaronder het thema nachtvluchten, verschillen tussen meten en rekenen, aandacht voor de samenhang tussen belangen in de lucht en ambities op de grond en de oproep tot het uitvoeren van een maatschappelijke kosten-baten-analyse. Ook pleitte de gemeente voor actualisatie van de dosis-effectrelatie, om zo een betere definiëring te krijgen van hinderbeleving. Hinderbeleving die niet alleen op decibellen gebaseerd is, maar ook op tijdsduur en het moment van de hinder gedurende een etmaal.