CE_Delft_190429_Duurzaamheidsbeleid_gemeente_Velsen_Def.pdf

27

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

3.6

Conclusie De gemeente heeft ambitieuze doelen op het thema energietransitie. Om de doelen te realiseren heeft ze verschillende beleidsinstrumenten ingezet. Het valt ons op dat veel beleid pas recent is gestart en de komende jaren nog verder moet worden uitgewerkt, zoals de concretisering van zoekgebieden voor wind- en zonne-energie, voorlichting aan inwoners over energiebesparing in woningen en het verduurzamen van het gemeentelijke vastgoed. Het is daarom op dit moment nog te vroeg om conclusies te kunnen trekken over de effectiviteit van het gevoerde beleid. De interviewpartners die we hebben gesproken zijn positief over de samenwerking met de gemeente en het proces dat wordt doorlopen (RES-traject, subsidieaanvragen voor energiecoöperatie). Wel lijkt, ook vanuit de voorbeeldfunctie die de gemeente heeft, een serieuze versnelling van de verduurzaming van de eigen gemeentelijke panden noodzakelijk. Dit kan bijvoorbeeld ook door daken beschikbaar te stellen voor collectieve zonneprojecten (waarbij inwoners in de omgeving mee kunnen profiteren). Ook zou meer aandacht kunnen worden besteed aan burgerparticipatie bij de ontwikkeling van het warmtenet (in een vroeger stadium burgers betrekken). Als we het beleid in Velsen vergelijken met het beleid in andere gemeenten, dan lijken er geen grote witte vlekken te zijn.

Het valt wel op dat er geen gemeentelijke energielening is voor particulieren voor individuele projecten. Te overwegen zou kunnen zijn om een dergelijke lening ook in Velsen in te voeren.

28

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

4 Klimaatadaptatie 4.1

Voortgang op doelstellingen klimaatadaptatie Op het thema klimaatadaptatie heeft de gemeente doelstellingen geformuleerd in termen van het voorkomen van wateroverlast, opvangen van de gevolgen van klimaatverandering via de groenstructuur, nieuwe groenvoorzieningen bij stedelijke herstructurering en anticiperen op de gevolgen van klimaatverandering ter beperking van risico’s voor leefkwaliteit. Omdat indicatoren om de voortgang te meten ontbreken, is het moeilijk om te beoordelen in hoeverre Velsen op weg is om de doelstellingen te realiseren. Het vinden van geschikte indicatoren om de voortgang van klimaatadaptatie te monitoren, is overigens een vraagstuk dat ook op nationaal niveau speelt.

4.2

Gemeentelijk beleid De gemeentelijke beleidsmaatregelen op het thema klimaatadaptatie zijn weergegeven in Tabel 3.

29

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Tabel 3 – Overzicht van de ondernomen projecten op het gebied van klimaatadaptatie Jaar8

Project

Resultaten

2015

Maatregelen tegen wateroverlast

Berging voor overtollig water toegevoegd; hemelwater gescheiden van vuilwater.

2016

Klimaatatlas: in kaart brengen gevolgen extreme hoosbuien en hittestress

Groene dakenkansenkaart opgenomen ter bevordering aanleg van groene daken.

Grondwater: uitstroomvoorzieningen aangebracht Grondwater: overleg met bewonersgroepen over grondwatersituatie

Conclusie: geen sprake van structureel grondwateroverlast.

Natuurvriendelijke oevers in lokaal park ter verbetering ecologische situatie Deelname landelijke monitor gemeentelijke watertaken

Conclusie: extra waterberging op gemeentelijke en particuliere grond is nodig.

Landelijke Monitor BAW ingevuld Evaluatie groenbeleidsplan 2009

Nieuw beleidsplan wordt op basis hiervan voorbereid.

Convenant bijenbescherming ondertekent 2017

Werken aan een Groenstructuurplan t.b.v. kwaliteit van landschap en groen Behoud en verbetering Velsen landschap

Landschapsbeleidsplan is opgesteld.

Vervangen riolering diverse plaatsen

Verbeterde klimaatbestendigheid door infiltratie regenwater in de bodem.

Klimaatatlas: gevolgen extreme hoosbuien en hittestress in kaart gebracht

Gemeente gaat in gesprek over waar de problemen ontstaan en wie daarmee aan de slag kan.

Operatie Steenbreek: publiekscampagne voor bewustwording nadelige gevolgen van teveel bestrating

Eerste Steenbreek-boom is gepland op schoolplan De Boekenier en in Pieter Vermeulen Museum is aan de campagne aandacht besteed.

Publiekscampagne ‘Niet-in-het-riool’ Afspraken over waterbeheer in regio Zuid-Kennemerland Start met reinigen kolken op een gemiddeld kwaliteitsniveau

________________________________ 8

Jaar verwijst naar het betreffende jaarverslag: − − − − −

30

jaarverslag 2015; jaarverslag 2016; jaarverslag 2017; jaarverslag 2018; jaarverslag 2019.

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Minder plassen op straat.

Jaar8

Project

2018

Niet-in-het-riool campagne

Resultaten

Aanbreng wadi’s bij Stratingplantsoen Concept Groenstructuurplan opgesteld Operatie Steenbreek: samenwerking met Pieter Vermeulen Museum

2019

Aanbreng planten waar wilde en honingbijen en andere insecten op af komen

Mogelijkheid tot 129 verschillende wilde bijensoorten t.o.v. huidige 50.

Grazende schapen in plaats van maaimachines op verschillende plekken

Grotere biodiversiteit en betere bodemstructuur.

BRAK! IJmuiden, met thema klimaatverandering/-zeespiegelstijging. BRAK! biedt natuur- en milieueducatie. Gewerkt aan groeimodel voor BRAK!

In 2020 neemt de raad een definitief besluit over BRAK!

Digitale klimaatatlas: bevat verwachte effecten van klimaatverandering. Ter ondersteuning van klimaatadaptatie maatregelen. Groenstructuurplan opgesteld

Maatregelen worden vanaf 2020 uitgevoerd.

Bij-vriendelijk Velsen: op verschillende plekken wordt ecologisch maaibeheer toegepast ten gunste van de biodiversiteit.

Verschillende planten en diersoorten worden aangetrokken.

Proef extra bescherming voor natuurgebied rond Kennemermeer: geen honden aan de oostkant

Meningen lopen uiteen over het succes van de proef. Alleen het meest kwetsbare gebied is nu verboden voor honden.

Vervanging van en het nieuwe planten van bomen

300 nieuwe bomen geplant.

Bij vervanging van riolering wordt rekening gehouden met veranderend klimaat: aparte stelsels in de bodem om regenwater op te vangen. Grondwater op peil: waar het grondwater te hoog staat, is drainage aangebracht. Bij vervanging van riolering wordt nieuwe drainage aangelegd. Vergroeningsimpuls: kaart gemaakt met locaties waar meer groen kan komen.

31

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Bijna 700 m2 is groen geworden.

De belangrijkste maatregelen in de gemeente Velsen op het gebied van klimaatadaptatie zijn:

Opstellen klimaatatlas Deze klimaatatlas geeft de knelpunten weer op het gebied van klimaatadaptatie. Het gaat bijvoorbeeld om locaties waar wateroverlast kan ontstaan als het hard regent (zoals een viaduct die onder water kan komen te staan). Verder ondersteunt de klimaatatlas het nemen van maatregelen en het vormt een krachtig communicatiemiddel om de knelpunten binnen klimaatadaptatie zichtbaar te maken. Het waterschap Hooghollands Noorderkwartier geeft daarbij aan dat het prettig is dat de gemeente gebruik heeft gemaakt van dezelfde klimaatatlas als andere gemeenten die binnen haar grondgebied vallen. Door dezelfde atlas in te zetten worden gesprekken en het afstemmen tussen gebieden vergemakkelijkt.

Riothermie In de gemeente Velsen is de innovatieve techniek riothermie toegepast. Hierbij is een warmtewisselaar rondom een rioleringsbuis geplaatst voor de verwarming van het Vellesan college. De gesprekspartners van de waterschappen gaven aan dat dit een innovatieve techniek is waarmee Velsen vooroploopt in Nederland. Ook is positief dat de gemeente onder andere Waterschap Rijnland heeft benaderd om te onderzoeken of dit concept ook breder ingezet kon worden. Hieruit is een onderzoek voortgekomen voor een businesscase voor warmte uit een RWZI voor een kleine woonwijk. Dit leek met de kennis van dat moment economisch niet rendabel. Nu wordt onderzocht of aansluiting op een groter warmtenet wel mogelijk is. Ook heeft de gemeente momenteel nog drie aquathermieprojecten in onderzoek. Hierbij wordt de warmte gewonnen uit de riolering of uit oppervlaktewater. Het waterschap wordt bij dit proces goed geholpen met kennisondersteuning door de gemeente, ODIJ en HVC.

Projecten in openbare ruimte De gemeente Velsen heeft in de openbare projecten gerealiseerd om de stad meer klimaatadaptatief te maken. Recentelijk is bijvoorbeeld een parkeerruimte omgebouwd naar een groene parkeerruimte, een soort versterkt grasveld. Hiervoor zijn speciale platen met gras aangelegd die zowel de auto’s kunnen houden als wateroverlast uit de omgeving kunnen opvangen. Ook is samengewerkt met het Pieter Vermeulen museum om schoolpleinen stapsgewijs te vergroenen en kinderen les te geven over vergroenen. De Universiteit van Leiden is erbij betrokken om onderzoek te doen naar de effecten hiervan.

Operatie Steenbreek De gemeente zet richting inwoners vooral in op communicatieve instrumenten om bewoners te overtuigen om hun tuin te vergroenen. Dit doet ze samen met Stichting Steenbreek. Velsen organiseert onder de campagne Operatie Steenbreek acties om samen met inwoners en bedrijven te vergroenen.

32

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

4.3

Witte vlekken Wat opvalt in het beleid voor klimaatadaptatie is dat de gemeente Velsen (overigens net als veel andere gemeenten in Nederland) vooral inzet op maatregelen in de openbare ruimte en meer communicatieve instrumenten richting inwoners. Instrumenten die verder gaan dan communicatie (bijvoorbeeld economische prikkels) worden tot nu toe nog niet ingezet, terwijl deze erg kosteneffectief kunnen zijn. Een voorbeeld is differentiatie van de rioolheffing in de gemeente Venray, om inwoners te stimuleren om hun tuin te vergroenen.

Niet iedereen in Venray hoeft de kosten voor afvoer van hemelwater te betalen. Als het hemelwater niet in het gemeentelijk riool komt via dak, trottoir, terras en/of regenpijp, krijgen inwoners korting op de rioolheffing. Hiermee wordt afvoer in de tuin en daarmee vergroening gestimuleerd (bij een betegelde tuin kan het water immers niet goed wegzakken in de grond). Het lijkt om een kosteneffectieve maatregel te gaan. De gemeente Venray heeft de maatregel geëvalueerd en geconcludeerd dat de kosten voor afkoppeling bij particulieren veel lager zijn dan het nemen van maatregelen in de openbare ruimte, zoals extra waterberging of vergroting van de riolen. Het gaat daarmee om een kosteneffectieve maatregel, ook als de kosten voor overhead en urenbesteding van de gemeente worden meegenomen.

Andere suggesties voor aanvullend beleid op het gebied van klimaatadaptatie zijn: — Afspraken maken met de woningbouwcorporatie dat bij nieuwe bewoners de tuin wordt vergroend. Hiermee kan de norm worden aangepast hoe een tuin eruit zou moeten zien in een straat. — Het aanscherpen van de parkeernormen. Het omlaag brengen van de parkeernorm zorgt voor meer groene (openbare) ruimte in de stad. — Het uitvoeren van klimaatstresstesten en risicodialogen (suggestie van waterschap Rijnland). Deze gaan nog een stap verder dan de klimaatatlas die er nu ligt. In de klimaatatlas staan een set kaarten waarin staat wat mogelijke effecten zijn van bijvoorbeeld wateroverlast, overstromingen, droogte en hitte.9 Met een klimaatstresstest zou bekeken kunnen worden wat dit zou kunnen betekenen, wat de gevolgen zijn en welke potentiele maatregelen genomen kunnen worden. — Onderzoeken of regenwaterputten gestimuleerd kunnen worden in tuinen. In Vlaanderen geldt een verplichting bij nieuwbouw. Een uitzondering geldt voor woningen met een groen dak.10

4.4

Conclusie Op het gebied van klimaatadaptatie heeft de gemeente vooral kwalitatieve doelen geformuleerd. Omdat concrete indicatoren met streefwaarden ontbreken, is het niet mogelijk om de voortgang bij te houden. Wel heeft de gemeente een klimaatatlas laten opstellen om de knelpunten in kaart te brengen.

________________________________

33

9

De gemeente presenteert in november 2020 een nieuwe klimaatatlas, waarbij de klimaatscenario’s conform het

10

Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie worden toegepast. Verplichte installatie van een regenwaterput en infiltratiesysteem bij nieuwbouw en herbouw

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Het beleid dat de gemeente uitvoert richt zich tot nu toe voornamelijk op ingrepen in de openbare ruimte en communicatie richting inwoners. De gemeente zou zich aanvullend meer kunnen richten op economische prikkels, zoals het differentiëren van de rioolheffing. Een evaluatie van de gemeente Venray liet zien dat dit kosteneffectief beleid kan zijn, omdat dure ingrepen in de openbare ruimte voorkomen kunnen worden. Ook zou de gemeente expliciete afspraken kunnen maken over klimaatadaptatie met de woningbouwcorporatie en/of parkeernormen kunnen aanscherpen.

34

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

5 Afval als circulaire economie 5.1

Voortgang op doelstellingen huishoudelijk restafval De gemeente Velsen heeft als doelstelling opgenomen om de hoeveelheid restafval te verminderen tot 100 kg per inwoner in 2020 en het scheidingspercentage te verhogen tot 75%. In Figuur 5 is te zien dat de hoeveelheid huishoudelijk restafval per inwoner wel daalt, maar dat de gemeente nog ver weg is van de doelstelling van 100 kg per inwoner in 2020. Figuur 5 – Hoeveelheid huishoudelijk restafval (kg per inwoner)

350 300 250 200 150 100 50 0 2015

2016

2017

Gerealiseerd

2018

2019

2020

2025

Gemeentelijke doelstelling

Bron: Cijfers gemeente Velsen.

Het scheidingspercentage is wel gestegen sinds 2015, maar ook hiervoor geldt dat aanzienlijke stappen gemaakt moeten worden om de doelstelling van 75% te realiseren in 2020.

35

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Figuur 6 – Scheidingspercentage huishoudelijk restafval (geen gegevens beschikbaar voor 2016)

80%

Scheidingspercentage

70% 60% 50% 40% 30% 20%

10% 0%

Gemeentelijke doelstelling

Bron: CBS.

36

2020

2018

2017

2016

2015

Gerealiseerd scheidingspercentage

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

5.2

Gemeentelijk beleid Tabel 4 geeft een overzicht van de maatregelen die zijn genomen in de periode 2015-2020. Tabel 4 – Overzicht van de ondernomen projecten op het gebied van afval en circulaire economie Jaar11

Project

2015

Zwerfvuilbestrijding: zwerfvuilpreventie actie tijdens Sail-In Start Beestenbende: zwerfvuilbestrijding op scholen

Resultaten 67 kinderen hebben zich aangesloten.

Richtingennotitie Van Afval Naar Grondstof: verbeteren van afvalscheiding Deelname in Benchmark Afvalscheiding 2015 (vergelijking tussen gemeenten)

Velsen scoort lager dan gemiddeld.

Verlenging Afvalbeheerplan 2010-2015 Gestart met sorteren en vermarkten van kunststof verpakkingsafval 2016

Lege pakken sap en zuivel mogen toegevoegd worden aan overige kunststof.

Reinigen openbare ruimte: overdracht reinigingstaken van DVO naar HVC Voortzetting Beestenbende

200 kinderen zijn lid in 2016.

Bewustwordingscampagne ‘een groen voetje halen’ Open dag Velsen-Noord ‘Samen voor een Schone WijK’ Inzamelwedstrijd op basisscholen over plastic, metalen en drankkartons Meer Waarde Uit Afval (MWUA): maatregelen ter verbetering afvalscheiding en –hergebruik Bewonerscampagne HVC: 100 huishoudens scheidden 100% van hun afval gedurende 100 dagen

Deelnemers kunnen dienen als klankbordgroep voor project MWUA.

Proef in Santpoort-Noord en Velserbroek voor meer wijkgerichte huishoudelijk afval inzameling met minicontainers

Restafval in beide woonkernen werd minder en meer plastic, metalen en drankkartons werden gescheiden.

KIMO: Green Deal Schone Stranden & Green Deal Visserij voor een Schone Zee KIMO: Fishing for Litter programma KIMO: Juttersgeluk: strandschoonmaakactie voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt

________________________________ 11

Jaar verwijst naar het betreffende jaarverslag: − − − −

−

37

jaarverslag 2015; jaarverslag 2016; jaarverslag 2017; jaarverslag 2018; jaarverslag 2019.

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Jaar11

Project

Resultaten

KIMO: bijwoning diverse bijeenkomsten over scheepvaart en plastic afval in de oceanen 2017

Samenwerking Pieter Vermeulen Museum: zwerfvuil educatieprogramma op basisscholen

776 kinderen en 186 zijn in het museum geweest.

IJmuiden Zonder Zwerfvuil: interactieve markt Aandacht voor zwerfvuil bij Havenfestival met Partyprikkers en TV programma ‘Hou ’t schoon’ Voortzetting Beestenbende

199 kinderen zijn lid in 2017.

Bijeenkomst over de aanpak van afvaldumpingen naast containers

Start van gezamenlijke aanpak krijgt vervolg in 2018.

Inzet rolcontainer voor Plastic, Blik en Drankpakken (PBD) bij 6.000 laagbouw woningen

Hoeveelheid gescheiden PBD sneller gestegen dan verwacht: 5x meer afvalscheiding dan huishoudens die verzamelcontainers gebruiken.

100 nieuwe containers voorzien van een slot voor een afvalpas

15.000 laagbouw huishoudens brengen restafval naar ondergrondse containers.

KIMO: Fishing for Litter programma

Tweede geworden bij internationale Ocean Awards.

KIMO: mini-conferentie ‘Samen voor een Schone Zee’

Samenwerking met Ministerie van I&W voor vier jaar bezegeld.

KIMO: deelname Expeditie Juttersgeluk Uitzetten onderzoeksrapport voor grondstoffenstromen staal, transport en visserij

Conceptrapport is inmiddels opgeleverd.

Bestuurlijke bijeenkomst in de IJmond over invulling en definitie van circulaire economie 2018

Toegangssysteem containers ingevoerd

Extra vervuiling op straat.

KIMO: voortzetting Fishing for Litter programma KIMO: voortzetting project Juttersgeluk 2019

38

Velsen geen bende: campagne om afvaldumping bij containers en containertuintjes tegen te gaan. Uit gesprekken met bewoners blijkt dat problematiek veelzijdig is

Bewoners kunnen vrijwilliger worden of een containertuintje adopteren, bewoners krijgen flyers, brieven en borden, kamerbewoners kregen een eigen afvalpas, en op sommige plekken zijn extra containers geplaatst.

Meer Waarde Uit Afval: 2019 eerste volledige jaar dat bijna overal PBD-afval met minicontainers is ingezameld.

Fijn restafval daalde van 230 naar 200 kg per inwoner; PBD steeg van 13 naar 22 kg per inwoner.

KIMO: lobby bij de EU

Fishing for Litter is nu opgenomen in de Europese Havenontvangstrichtlijn.

MRA Duurzaamheid Top 2019: vijf afspraken: 1. Gezamenlijk duurzaam inkopen en opdrachtverlening via vijf inkooppakketten. 2. Samen komen tot een circulaire aanpak op textiel. 3. Uitwerken van duurzaam bouwen van woningen via het programma Cirkelstad. 4. Onderwijs- en arbeidsmarktkansen koppelen aan de klimaatopgave. 5. Monitoren MRA-positie en –inzet op transitie naar een duurzame economie.

Gemeente Velsen bekrachtigt deze afspraken.

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Afvalinzameling Het uitgangspunt in Velsen is bronscheiden waar het kan, en nascheiding waar het niet anders kan. Bij alle hoogbouw in Velsen wordt nu het afval nu nog nagescheiden. Dit betekent dat inwoners hun afval niet hoeven te scheiden, maar al het ingezamelde afval door een scheidingsinstallatie gaat, waarna het overblijvende restafval verbrand wordt. Wel zijn er plannen om hier ook groen-, fruit- en tuinafval, en plastic, metalen en drankenkartons afval bij de hoogbouw apart op te halen. Het valt ons hierbij op dat de gemeente zich goed laat informeren door de HVC voordat maatregelen worden doorgevoerd. Ze laat namelijk de HVC de kosten en potentiele effecten van de maatregelen in beeld brengen. Omdat gemeenten de meerkosten van plastic inzameling vergoed krijgen vanuit het Afvalfonds, kan het plastic kostenneutraal voor de gemeente worden ingezameld. Bij laagbouwwoningen in Velsen dienen de inwoners hun afval zelf te scheiden (zogenaamde bronscheiden). Alle 20.000 laagbouw huishoudens hebben een gft-emmer en een pmdcontainer aan huis. Op dit moment brengen 15.000 van de 20.000 laagbouw huishoudens hun restafval naar een container. De overige 5.000 laagbouw huishoudens hebben een rolcontainer aan huis. Voor de huishoudens met een container aan huis wordt het afval één keer in de vier weken opgehaald (voorheen was dit eens in de twee weken).

Deze frequentie is verlaagd als maatregel om afvalscheiding te bevorderen en de kosten van inzameling te verlagen. Op dit moment is de hoeveelheid restafval in Velsen nog steeds een factor 2,5 hoger dan de landelijke doelstelling in 2020. Er is al met de raad een plan besproken om gedifferentieerde tarieven (diftar) in te voeren, waarin burgers moeten betalen voor de hoeveelheid afval die ze aanbieden. Ervaringen bij andere gemeenten laten zien dat dit een effectieve maatregel kan zijn. Omdat het scheidingspercentage door diftar naar verwachting hoger wordt, en de gemeente minder kosten hoeft te maken om het restafval bij de HVC aan te bieden, is de verwachting dat de maatregel overall kan leiden tot een kostenbesparing voor huishoudens (lagere tarieven van € 10 tot 20 per huishouden).

Witte vlekken Voor de langere termijn kan luierrecycling een interessante maatregel zijn om de hoeveelheid restafval terug te dringen. Het uitgangspunt is dat het voor dezelfde kosten zou moeten kunnen als restafval. Wel zijn er bijkomende kosten om luiers apart in te zamelen.

Zwerfafval Het zwerfvuil in Velsen wordt opgehaald door sociale werkvoorziening en HVC. De HVC werkt met veegwagens, de sociale werkvoorziening gebruikt vooral zwerfafvalgrijpers. Het gemiddelde beeldkwaliteitsniveau dat moet worden gerealiseerd is B. Dat is een schoonheidsmaatstaf die aangeeft dat er jaarrond minder dan tien stuks zwerfafval mag liggen binnen 100 vierkante meter. Ook worden op grote evenementen, zoals het havenfestival, mensen ingezet om bezoekers te wijzen op zwerfafval en het op te ruimen. Onder de noemer ‘Velsen geen Bende’ organiseert de gemeente jaarlijks een opruimevenement in de wijk.

39

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Ander beleid is dat de ODIJ de ambtelijke ondersteuning vormt voor de KIMO-projecten. Dit is een Europese organisatie om de kust en zee schoon te houden. Onder andere valt hier een initiatief onder waarbij vissers gratis afval uit hun netten aan land kunnen brengen, zodat er minder afval wordt teruggegooid in zee.

Witte vlekken Het valt ons op dat de gemeente Velsen nog voornamelijk inzet op opruimen van zwerfafval, bewustwording, en communicatieve instrumenten om zwerfafval tegen te gaan. Dit zijn belangrijke instrumenten om zwerfafval terug te dringen, omdat het ook voor een groot deel om een mentaliteitskwestie gaat. De ervaring leert dan handhaving (boetes uitdelen) maar beperkt effectief is. De gemeente zou ook kunnen overwegen om meer financiële instrumenten in te zetten, zoals statiegeld. De gemeente Leiden heeft als eerste gemeente in Nederland voor een stadsbreed evenement (het Leids Ontzet) statiegeld ingevoerd en hiermee laten zien dat dit praktisch en juridisch mogelijk is. Met name voor het Havenfestival zou een dergelijk instrument interessant kunnen zijn, omdat de kans groot is dat plastic bekers in het water terecht komen, nooit meer worden opgeruimd, en zo bijdragen aan het plastic soupprobleem.

Circulaire economie De gemeente Velsen wil inzetten op duurzame inkoop. De gemeente heeft een manifest duurzaam inkopen ondertekend, en een intentieverklaring circulair inkopen bij de MRA. Ook is er een roadmap op het gebied van duurzaam inkopen gemaakt. Er zijn redelijk wat ontwikkelingen, maar nog niet alles is in beleid gevat. Velsen werkt samen met stichting Rijk op het gebied van inkopen, die in totaal zestien gemeentes in de regio helpen met inkoop en aanbestedingen. Zij houden zich onder andere bezig met aan bod laten komen van onderwerpen als social return, circulariteit en duurzaamheid in de aanbestedingen die zij begeleiden. 12 Er zijn wel resultaten geboekt met duurzaam inkopen. Een voorbeeld is de inkoop van energie (windstroom). Het zijn echter voorbeelden maar onduidelijk tot nu toe is wat de resultaten zijn over de gehele linie. Het is daarom ook moeilijk om resultaten te noemen op het gebied van kosten, duurzaamheidswinst en witte vlekken bij duurzame inkoop. Hiertoe moeten eerst de inkopen en effecten beter worden gemonitord. Op dit moment is er deels overzicht van alle aanbestedingen die in de gemeente op rol staan, omdat stichting Rijk jaarlijks gesprekken heeft met managers en daaruit een inkoopjaarplan maakt. Dit is echter niet volledig en tussentijds wijzigen plannen soms ook.

Op dit moment wordt gewerkt aan een overzicht op het gebied van contracten, leveranciers en afspraken. Ook wordt onderzocht waar Velsen de grootste impact kan maken op het gebied van duurzaam inkopen. Hierin worden ook inzichten betrokken uit de lopende CO2-nulmeting uit het kernteam duurzaamheid.

________________________________ 12

Inkopen binnen Velsen zijn decentraal georganiseerd. Bij een aanbesteding kan de betreffende afdeling contact opnemen met stichting Rijk. Dit is echter niet verplicht.

40

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Witte vlekken Op zich zijn er geen duidelijk witte vlekken in het inkoopbeleid van de gemeente. Wel is voor het doorvoeren van duurzaam inkopen het belangrijk dat inkopen niet alleen een papieren werkelijkheid is, maar dat inkopers ook daadwerkelijk een gedragsverandering laten zien. Dit betekent dat structureel in het proces moet worden ingebouwd dat inkopers in een vroeg stadium duurzaamheidseisen opnemen, dat de resultaten worden gemonitord en wethouders erop afgerekend kunnen worden als de resultaten niet zijn geboekt. Het valt ons op dat de ambtelijke capaciteit binnen Velsen om dit proces in goede banen te leiden zeer beperkt is. Zo heeft de gemeente Leiden meerdere personen betrokken bij het organiseren van duurzaam inkoop, en is een volledige fte vrijgemaakt om duurzaam inkopen in de grond- weg en waterbouw te stimuleren (inkopen met de grootste gemeentelijke milieu-impact). In Velsen is het duurzame inkoopbeleid bij één persoon belegd, en maakt het ook maar een onderdeel uit van het takenpakket. Wij betwijfelen of dit voldoende is om duurzaam inkopen serieus van de grond te krijgen in de organisatie.

5.3

Conclusie De gemeente Velsen is nog ver verwijderd van de doelstelling om de hoeveelheid restafval per inwoner te verminder naar 100 kg per persoon. Met de invoering van gedifferentieerde tarieven (een beleidsinstrument dat al een keer aan de raad is voorgelegd) zouden flinke stappen gemaakt kunnen worden om het doel te realiseren. Het valt ons op dat de gemeente de raad goed informeert over de kosten en effecten van potentiele maatregelen (de HVC brengt dit voor de gemeente in kaart). Op het gebied van voorkomen van zwerfafval zet de gemeente vooral in op opruimen en bewustwording van burgers. Hierbij streeft de gemeente naar een gemiddelde beeldkwaliteitsniveau B. Dat is een schoonheidsmaatstaf die aangeeft dat er jaarrond minder dan tien stuks zwerfafval moet liggen binnen 100 vierkante meter. Het opruimen van zwerfafval draagt in een belangrijke mate bij aan de beeldkwaliteit. Financiële instrumenten, zoals statiegeld, worden nog niet toegepast. Ervaringen in Leiden laten zien dat statiegeld ook op gemeentelijk niveau mogelijk is. Met name voor het Havenfestival, waarin er een grote kans is dat bekers in het water terecht komen en bijdragen aan de plastic soup, kan dit instrument worden overwogen. Op het gebied van duurzaam inkopen zien we dat de gemeente nog vooral in de opstartfase zit.

Een overzicht van de inkopen en duurzaamheidsprestaties ontbreekt echter nog, waardoor alleen incidentele successen benoemd kunnen worden. Om serieus werk te maken van duurzaam inkopen, lijkt een opschaling van de capaciteit in de gemeentelijke organisatie noodzakelijk.

41

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

6 Voortgang op thema duurzame mobiliteit 6.1

Voortgang op mobiliteitsdoelstellingen Doelstellingen op het gebied van mobiliteit zijn: — IJmond goed bereikbaar en prettig leefbaar; — groei autogebruik beperken tot maximaal 1% per jaar; — toename openbaar vervoer (van 6 naar 9%); — in 2022 20% meer met de fiets ten opzichte van 2012; — helft van alle verplaatsingen tot 7,5 km met de fiets (van 35 naar 50%); — bedrijven passen mobiliteitsmanagement toe. Wij zijn beperkte monitoringsinformatie tegengekomen die de voortgang op deze doelen presenteert. Wel is in het jaarverslag in 2020 van de Omgevingsdienst IJmond opgenomen dat als resultaat van IJmond Bereikbaar in de IJmond als resultaat een toename is behaald van het aantal spitsmijdingen per werkdag van 460 in 2019 met een totaal van 2.575 per dag. Dit is een CO2-reductie van 1.020 ton CO2.

6.2

Gemeentelijk beleid Een overzicht met de gemeentelijke beleidsmaatregelen is weergegeven in Tabel 5. Tabel 5 – Overzicht ondernomen projecten op het gebied van mobiliteit Jaar13

Project

Resultaten

Jaarlijks

Tweede pont in de spits voor fietsverkeer

Tweede pont blijkt effectief; stijgende gebruikscijfers.

Plaatsing van laadpalen voor elektrische auto’s

Aantal laadpalen neemt exponentieel toe.

Uitbreiding aantal ov-fietsen bij de NS stations

Acht ov-fietsen bij ieder station.

Stimulatie werkgevers en –nemers om ov of fiets te gebruiken i.p.v. auto

Toename aantal fietsers.

2015

Inzet shuttlebus tussen NS station Beverwijk en industrieterrein Velsen Noord en Tata Steel IJmuiden 2016

Afdeling Sportzaken heeft 100% elektrische bedrijfsauto in gebruik genomen Onderzoek naar mogelijkheden van snelfietsroutes Lobby voor verbetering NS dienstregeling Kennemerlijn Corridordialoog Kennemerlijn: zoeken naar ontwikkelmogelijkheden rondom de stations

________________________________ 13

Jaar verwijst naar het betreffende jaarverslag: − − −

−

42

jaarverslag 2015; jaarverslag 2016; jaarverslag 2017; jaarverslag 2018.

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Geen resultaat, gesprek wordt voortgezet.

Jaar13

Project

Resultaten

Campagne Goed op Weg

Zo’n 2.600 medewerkers van 170 bedrijven hebben auto ingeruild voor fiets voor woonwerkverkeer.

Vastelling Regionale Mobiliteitsvisie 2030 Subsidie voor aanpassing verkeerslichten om doorstroming fietser te verbeteren 2017

2018

Stimuleren gebruik LNG in de scheepvaart In kaart brengen route en knelpunten voor snelfietsroute

Ambitie wordt in 2018 voorgelegd aan IJmondcommissie.

Verkeerslichten Pontplein aangepast

Fietsinfrastructuur verbeterd.

Aanpassing havenverordening voor toepassing LNG Bijeenkomst voor presentatie resultaten 2015-2017 IJmond Bereikbaar Stimuleren bedrijven om deel te nemen aan IJmond Bereikbaar

175 bedrijven zijn nu aangesloten, waarvan 3.000 werknemers naar werk fietsen.

Verbeteringen aangebracht in fietsstructuur om fietsgebruik te stimuleren 2019

Mobiliteitsagenda: 20 beleidsdoelen en 70 maatregelen op zes thema’s. Fietsers en voetgangers staan centraal

Diverse maatregelen worden in 2020 uitgevoerd.

Ondertekenen convenant zero-emission bevoorrading IJmond Bereikbaar: Ga toch fietsen. Maatregelen door werkgevers voor duurzaam mobiliteitsbeleid 2020

Deelauto voor zakelijk vervoer in gebruik genomen bij de gemeente

Uit de interviews blijkt dat vooral vanuit de omgevingsdienst wordt gewerkt aan het thema duurzame mobiliteit. De beleidsadviserende en de uitvoerende taak voor Duurzame Mobiliteit is belegd bij de Omgevingsdienst IJmond. De advisering/uitvoering is hiermee deels gedelegeerd. De werkgeversaanpak is in vergelijking met andere gemeenten een goed en relatief ver uitgewerkt voorbeeld. Binnen de gemeente is niemand voltijd met het onderwerp bezig. Wel lift veel werk op het gebied van fietsen en openbaar vervoer mee op de grotere projecten en maakt het onderdeel uit van de gebruikelijke werkwijze van de gemeente. Positief is dat sinds kort wel elk herinrichtingsproject geëvalueerd wordt. Tot een paar jaar geleden gebeurde dit niet. Nu wordt beoordeeld of het project is gemaakt en geworden zoals het was bedacht. Het zou logisch zijn om dit bij meer projecten te doen en op projectbasis te evalueren, zodat gerichter kan worden geëvalueerd of de ambtelijke capaciteit effectief kan worden ingezet.

6.3

Witte vlekken Aanvullende maatregelen binnen het thema duurzame mobiliteit kunnen zijn: — Bij twee van de drie strandopgangen is (deels) betaald parkeren. Bij de derde strandopgang (bij strand Noordpier) ligt nog kans om een maatregel voor betaald parkeren in te voeren. Vanaf 2021 is het daarbij mogelijk om parkeertarieven te differentiëren op CO2-uitstoot. — Het terugdringen van het aantal parkeerplaatsen is een actueel thema. Er zijn grote woningbouwambities. Men heeft voor ogen om daar aan duurzame mobiliteit te werken.

43

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Er wordt nagedacht om te experimenteren met de parkeernorm. In dat geval moet de gemeente ook nadenken over parkeervergunningen voor de bewoners in de omliggende wijken om te voorkomen dat daar problemen ontstaan. — Het aanpakken van het doelgroepenvervoer (bijvoorbeeld vervoer speciaal onderwijs dat onder de verantwoordelijkheid valt van de gemeente). Dit is ook belangrijk vanuit de voorbeeldfunctie van de gemeente.

6.4

Conclusie Binnen de gemeente Velsen is beperkte capaciteit op het thema duurzame mobiliteit. Het meeste beleid wordt gevoerd door de omgevingsdienst (IJmond bereikbaar). Er wordt op dit moment nog weinig beleid ontwikkeld vanuit de gemeente. Dit lijkt niet zozeer een kwestie van een gebrek aan capaciteit, maar prioritering van de werkzaamheden. Vanuit de voorbeeldfunctie van de gemeente zou het bijvoorbeeld goed zijn om het doelgroepenvervoer te verduurzamen, en daarmee de voorbeeldfunctie te vervullen (zie ook onderwerp duurzaam inkopen). Tot op heden is dit echter nog niet gebeurd.

44

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

7 Leefomgeving 7.1

Voortgang op doelstellingen leefomgeving De doelen in het milieubeleidsplan zijn geformuleerd in termen van luchtkwaliteit, geluid en geur verbeteren, een balans tussen economische ontwikkeling en milieukwaliteit c.q. hinder en optimale klachtenafhandeling en milieu-informatievoorziening. Een van de doelen is het optimaal afhandelen van klachten. Er is niet gemonitord of de klachten naar wens zijn afgehandeld, maar wel het aantal klachten. Ter indicatie geeft Figuur 7 de ontvangen klachten weer die bij OD IJmond zijn binnengekomen op het gebied van milieu. Zowel in 2017 als in 2018 zijn 101 klachten van het totaal op het gebied van geluid ingediend; 42 op het gebied van stof en 25 op het gebied van geur. Figuur 7 – Totaal ontvangen klachten bij OD IJmond 250

200

150

100

50

0 2015

2016

2017

2018

2019

Bron: Jaarverslagen OD IJmond.

Verder staat het verbeteren van de luchtkwaliteit in de doelen voor de gemeente Velsen. Figuur 8 geeft de ontwikkeling van de jaarlijkse gemiddelde concentratie van PM 10 weer in de regio IJmond. Hier is te zien dat de concentratie van PM10 daalt, en dat voor een aantal meetstations de concentraties beneden de WHO-waarden liggen14. Bij een aantal meetstations is dit nog niet het geval.

________________________________ 14

De WHO-norm is een streven. Alle meetstations voldoen aan de wettelijke normen. Deze zijn het dubbele van de WHO-norm.

45

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Figuur 8 – Luchtkwaliteit (PM10) regio IJmond

Bron: Datarapport luchtkwaliteit IJmond 2018 (D. de Jonge, 2019).

46

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

7.2

Gemeentelijk beleid Tabel 6 – Overzicht van de ondernomen projecten op het gebied van leefomgeving Jaar15

Project

Resultaten

Jaarlijks

Vergunningverlening voor milieuactiviteiten overgedragen aan Omgevingsdienst IJmond (ODIJ)

ODIJ heeft twee vergunningen afgegeven en 73 meldingen afgehandeld in 2019.

Rapportage meetnet Luchtkwaliteit IJmond

In 2015 werd voor het eerst aan alle richtwaarden voldaan.

Voortzetten voorschrijven van de Best Beschikbare Technieken in de vergunningen van bedrijven Voortzetting monitoring luchtkwaliteit in de IJmond

Luchtkwaliteit voldoet aan wettelijke normen, wel toename fijnstof.

Uitvoeren maatregelen Visie Luchtkwaliteit 2015

Samenwerking met lokale partijen in de milieudialoog

Aantal subsidieprojecten is afgerond.

Platform Milieu en Gezondheid: zicht krijgen op luchtkwaliteit en hoe deze te verbeteren 2016

Vaststelling Bestuurlijke Agenda Schiphol t.b.v. aanpak geluidshinder en veiligheid- en luchtkwaliteit aspecten Evaluatie Visie luchtkwaliteit 2012-2015 Nieuwe concept Visie luchtkwaliteit 2017-2021

2017

Vaststelling nieuwe Visie luchtkwaliteit 2017-2020

2018

Informeren inwoners en bedrijven over houtstook op milieuvriendelijke wijze Deelname aan ontwikkeling Schone Lucht Akkoord Aangedrongen bij Provincie op maatregelen voor stofuitstoot overlast Drie saneringsprojecten in het kader van de Wet geluidhinder bij woningen

________________________________ 15

Jaar verwijst naar het betreffende jaarverslag: − − − −

−

47

jaarverslag 2015; jaarverslag 2016; jaarverslag 2017; jaarverslag 2018; jaarverslag 2019.

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Provincie houdt verscherpt toezicht en gaat onderzoek doen naar gezondheidseffecten grafiet.

Jaar15

Project

Resultaten

2019

Bestuurlijke Agenda Schiphol: inzet op beperken van geluidsoverlast en bewaken van gezondheid van omwonenden

Aanvliegen in de nacht in een hoge en smalle vliegbaan op de Zwanenburgbaan is gehonoreerd.

Drie gevelisolatieprojecten t.b.v. geluidsanering

Aanbesteding en uitvoering in 2020.

Actieplan geluid 2018-2023. Doel: tegengaan van verkeerslawaai door toepassing van stil asfalt Onderzoek naar blootstelling aan hoge loodconcentraties op kinderspeelplaatsen

Geen aanleiding voor verder onderzoek of sanering.

Basisregistratie Ondergrond (BRO): database met publieke gegevens over de Nederlandse ondergrond. Doel: informatievoorziening over de ondergrond verbeteren

Velsen is definitief aangesloten bij de BRO.

App Slim: inwoners kunnen een ‘melding openbare ruimte doen’ via een app

Verwachting dat de app af is in 2020.

Landelijke Schone Lucht Akkoord (SLA) getekend met Beverwijk, Heemskerk en Uitgeest. Doel: 50% gezondheidswinst in 2030 t.o.v. 2016

In 2020 wordt invulling gegeven aan de doelstelling van SLA.

Agenda Schone Lucht opgesteld door gemeenten, Provincie Noord-Holland en Tata Steel

48

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Het thema leefomgeving is geen veelvoorkomend thema in gemeentelijk duurzaamheidsbeleid. Vanwege de aanwezige industrie (onder andere Tata Steel) en de nabijheid van vliegveld Schiphol heeft dit thema extra aandacht in de gemeente Velsen. Veel van het beleid op het thema leefomgeving richt zich op reguliere wettelijke taken van de omgevingsdienst. Daarbij is niet de gemeente bevoegd gezag voor Tata Steel, maar de provincie.16 Omdat wij ons in deze evaluatie alleen op gemeentelijk beleid richten, heeft het thema leefomgeving een andere status heeft dan de overige thema’s. De maatregelen die zijn uitgevoerd binnen het thema leefomgeving zijn divers, variërend van vergunningverlening, jaarlijks opstellen van meetnetrapportages, voorschrijven van best beschikbare technieken, lobbyen bij de bestuurlijke agenda Schiphol, en verschillende maatregelen om de uitstoot van verkeer terug te dringen (deze maatregelen overlappen deels met het thema mobiliteit). Het gaat daarbij om projecten binnen het kader van IJmond Bereikbaar: — Werkgeversbenadering — Opbouw naar duurzame mobiliteit; stimuleren thuiswerken door middel van een mobiliteitsmakelaar. Die gaat één-op-één met bedrijven afspraken maken over hun mobiliteitsbeleid (thuiswerken, manier van reizen). — Onderzoek naar verduurzaming goederenvervoer.

— Aangesloten bij platform LNG, meewerken aan LNG-bunkerfaciliteiten voor de scheepvaart. — Walstroom (zowel onderzoek als realisatie in Velsen-Noord). De taken op het gebied van leefomgeving zijn hoofdzakelijk belegd bij de ODIJ. Het is voor ons moeilijk om een algemene beoordeling te maken van de effectiviteit van het beleid. Het gaat namelijk om diverse maatregelen waarbij de effectiviteit sterk afhangt van de kwaliteit van de handhaving en controles. Wel geeft de omgevingsdienst aan dat de samenwerking met de gemeente goed verloopt binnen het thema leefomgeving. Er zijn directe lijnen met ambtenaren en wethouders en er wordt goed afgestemd.

7.3

Witte vlekken Veel van de maatregelen binnen het thema leefomgeving zijn gericht op de industrie en mobiliteit. Aanvullend beleid lijkt met name mogelijk op het gebied van de scheepvaart. Zo zijn er cruiseschepen die nog steeds aanmeren en veel verontreinigende stoffen uitstoten. Een mogelijk beleidsinstrument zou kunnen zijn om kortingen te geven aan schepen die aan de strengste eisen voldoen (differentiatie havengelden). In overleg met havenbedrijven in Velsen zou onderzocht kunnen worden wat mogelijk is. Daarbij valt op dat bij het verminderen van houtstook vooral wordt ingezet op communicatieve instrumenten. In nieuwe woonwijken lijken er volgens gesprekspartners bij de omgevingsdienst mogelijkheden te komen om meer te handhaven. Dit kan effectief beleid zijn. Eerder onderzoek van CE Delft heeft laten zien dat verwarming van woningen met open haarden 250 keer hogere milieuschadekosten heeft dan verwarming met moderne gasgestookte cv-toestellen (CE Delft, 2019).

________________________________ 16

Het beleid inzake luchtkwaliteit wordt gemonitord in de jaarverslagen van de Omgevingsdienst IJmond. Daarnaast is de provincie Noord-Holland bevoegd gezag van Tata Steel en is de gemeente Velsen wettelijk adviseur voor het gevoerde beleid. In overleg met de gemeente Velsen is een ontwerp programma Tata Steel opgesteld en wordt een programma Luchtkwaliteit en Gezondheid opgesteld.

49

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

7.4

Conclusie In tegenstelling tot veel andere gemeenten, is leefomgeving één van expliciete thema’s in het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Velsen. Reden is de aanwezigheid van veel zware industrie. Omdat het veelal om een reguliere taak gaat van de omgevingsdienst, is het voor ons moeilijk om te beoordelen wat de effectiviteit is geweest van het gevoerde beleid. Dit hangt sterk af van de kwaliteit van de controles en kennis en expertise bij de medewerkers van ODIJ. Aanvullend beleid om de luchtkwaliteit te verbeteren zou zich kunnen richten op de scheepvaart (verbod cruiseschepen, differentiatie havengelden) en meer dwingend beleid in nieuwbouwwijken om houtstook te verbieden.

50

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

8 Controlerende en kaderstellende rol gemeenteraad 8.1

Informatievoorziening richting de raad Een belangrijke vraag in dit onderzoek is of de gemeenteraad voldoende in staat wordt gesteld op het thema duurzaamheid om haar kaderstellende en controlerende rol te vervullen. Hiertoe is een bijeenkomst georganiseerd met de gemeenteraad. Ook hebben we gevraagd naar de bevindingen van de beleidsmedewerkers en de wethouder duurzaamheid. Om de kaderstellende en controlerende rol te kunnen vervullen, is het belangrijk dat de gemeenteraad goed wordt geïnformeerd over de doelen, maatregelen en voortgang op de doelen (inclusief een tijdspad wanneer maatregelen worden genomen). Het algemene beeld bij de raad was dat de informatie die wordt verstrekt over duurzaamheid weinig samenhang kent. De gemeente presenteert vooral individuele projecten en programma’s, maar het totaalbeeld ontbreekt. Onduidelijk is daarom wat de doelen zijn op het thema duurzaamheid, wat de effectiviteit is van het beleid en wat de voortgang op de doelen is. Hierbij geeft de raad mee dat de informatievoorziening verschilt per thema. In het algemeen is de informatievoorziening op het thema afval bijvoorbeeld beter dan bij het thema energietransitie en duurzaam inkopen. Ook geeft de raad aan dat er verschillende mogelijkheden worden geboden om informatie in te winnen.

Zo zijn er avonden geweest voor de Regionale Energie Strategie (RES), en bij vragen kan een raadslid een ambtenaar benaderen. Het tweerichtingsverkeer kan daarom van beide kanten beter. Een suggestie is dat bij elk voorstel een paragraaf duurzaamheid komt, zodat raadsleden getriggerd worden en kunnen zien wat er op dat gebied met duurzaamheid gebeurt. Ook is er behoefte aan een soort dashboard die op hoofdlijnen weergeeft wat er gebeurt op alle thema’s (dus niet alleen energietransitie), waarbij burgers en raad op hoofdlijnen worden geïnformeerd wat de stand van zaken is in de gemeente. Aandachtspunt hierbij is dat de informatie niet te gedetailleerd zou moeten zijn (ook in verband met de kosten).

8.2

Voorbeelden informatievoorziening andere gemeenten Bij de raad was er ook de wens om voorbeelden van andere gemeenten te laten zien. Dit kan van heel uitgebreid (bijvoorbeeld Haarlemmermeer die haar duurzaamheidsrapportage door een accountantskantoor heeft laten controleren), tot meer op hoofdlijnen. Een voorbeeld van een gemeente die een dashboard heeft ontwikkeld is Roosendaal. Zij tonen de voortgang op thema’s als de energietransitie, klimaatadaptatie en afvalscheiding, Roosendaal in Cijfers. Een screenshot voor de resultaten op het gebied van energietransitie en klimaatadaptatie is weergegeven in Figuur 9.

51

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Figuur 9 – Voorbeeld van resultaten dashboard Roosendaal

Een ander voorbeeld van een dashboard is gemaakt voor het Energieakkoord onder andere voor de dertien gemeenten van de regio Holland Rijnland. Deze presenteren de resultaten ook op de website Op naar Neutraal: Energieakkoord Holland Rijnland en hebben de voortgang en doelstelling in een grafiek geplot.

52

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Figuur 10 – Voorbeeld van presentatie voortgang Energieakkoord Holland Rijnland

Te overwegen zou ook kunnen zijn om de resultaten jaarlijks in een document of presentatie te laten zien (in plaats van op een website), waarbij naast de voortgang ook kort wordt gepresenteerd welke maatregelen zijn genomen. Een voorbeeld is de gemeente Eindhoven, die in haar klimaatbegroting kort de voortgang presenteert en de belangrijkste activiteiten om de doelen te realiseren (zie Figuur 11). Aandachtspunt hierbij is dat de focus met name op klimaat gericht is, terwijl de wens van de raad is om het op alle duurzaamheidsthema’s te laten zien. Een dergelijke rapportage zou echter ook voor alle thema’s gemaakt kunnen worden. Voordeel hiervan is dat de raad in een kort overzicht op de hoogte wordt gehouden van de stand van zaken, doelbereik en de belangrijkste maatregelen om de doelen te realiseren.

53

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Figuur 11 – Voorbeeld klimaatbegroting Eindhoven, resultaten en doelen verduurzaming eigen organisatie (boven), belangrijkste maatregelen (onder)

8.3

Conclusie Bij de gemeenteraad is er behoefte aan meer samenhangende informatie over de doelen, maatregelen en voortgang op de doelen binnen het thema duurzaamheid (inclusief een tijdspad wanneer maatregelen worden genomen). Dit kan bijvoorbeeld op door deze te tonen op een website (bijv. Roosendaal) of jaarlijks een beknopte rapportage op te stellen met daarin de doelen, voortgang op de doelen en de belangrijkste maatregelen die zijn genomen (bijvoorbeeld Eindhoven). Belangrijke basisvoorwaarde hiervoor is wel dat de gemeente meetbare doelen opstelt (inclusief streefwaarden) en de voortgang hiervan ook daadwerkelijk laat monitoren (zie Hoofdstuk 2).

54

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

9 Conclusies en aanbevelingen In dit rapport is onderzocht welk duurzaamheidsbeleid tot nu toe in gang is gezet, welke doelen zijn geformuleerd, wat het ambitieniveau is van de doelen, welk beleid ontbreekt (in vergelijking met andere gemeenten), of het beleid effectief is geweest, en of de raad in staat is geweest haar kaderstellende en controlerende rol te vervullen. De belangrijkste bevindingen uit het onderzoek zijn: 1. De meetbaarheid en het ambitieniveau van de doelen verschilt per thema De door de gemeente Velsen in het ‘Milieubeleidsplan 2015-2020’ geformuleerde thema’s zijn energie, afval als circulaire economie, klimaatadaptatie, leefomgeving, en mobiliteit. Binnen de thema’s energie en afval zijn de doelen meetbaar geformuleerd (inclusief streefwaarde). Hierdoor is het mogelijk om te kunnen beoordelen of de gemeente op koers ligt om de doelen te realiseren. Dit geldt echter niet of minder voor doelen op het gebied klimaatadaptatie en leefomgeving. Binnen het thema mobiliteit is de doelstelling weliswaar meetbaar, maar wordt de voortgang niet op alle doelstellingen gemonitord. Ook valt op dat beleidsdoelen op het gebied van duurzaamheid wat versnipperd aanwezig zijn binnen de gemeentelijke beleidsdocumenten.

Voor de overzichtelijkheid en controleerbaarheid zou het wenselijk kunnen zijn om alles in één document te integreren, zodat in één document inzichtelijk wordt wat er binnen de gemeente gebeurt op het gebied van duurzaamheid. 2. Het ambitieniveau van de doelen voor de thema’s energie en afval is in lijn met nationale doelen. Voor de thema’s klimaatadaptatie, mobiliteit en leefomgeving is dit moeilijk te beoordelen Op het gebied van energie en afval zijn de ambities vergelijkbaar met landelijke doelstellingen. Het doel voor Velsen is, net als de nationale doelstelling, 49% CO2-reductie in 2030 (voor de emissies die de gemeente Velsen in haar invloedssfeer heeft). Voor afval dient de gemiddelde hoeveelheid restafval per inwoner maximaal 100 kg te zijn in 2020. Ook dit komt overeen met nationaal beleid. Voor de doelen die niet meetbaar zijn geformuleerd is het niet mogelijk om te beoordelen of de doelen overeenkomen met nationale doelen.

Energietransitie 3. De gemeente lijkt nog niet op koers om de doelstelling van 49% CO 2-reductie in 2030 te realiseren Tussen 2010 en 2017 is de uitstoot in belangrijke sectoren als gebouwde omgeving en verkeer gedaald met respectievelijk 6 en 10%. Alhoewel dit een duidelijk dalende trend is, lijkt het echter nog niet voldoende om de doelstelling van 49% CO2-reductie in 2030 te realiseren. Hiertoe is een intensivering van het beleid noodzakelijk. Over de publieke dienstverlening is te weinig data beschikbaar om te kunnen beoordelen wat de voortgang is op de doelstelling.

55

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

4. De effectiviteit van veel energietransitiemaatregelen is moeilijk te beoordelen, omdat het meeste beleid recent is gestart Belangrijke energiemaatregelen zijn de ontwikkeling van het warmtenet, het beschikbaar stellen van ruimte voor windenergie en zonneparken (RES-traject), de transitievisie warmte, het energieconvenant met bedrijven, en de inzet van energiecoaches en energieambassadeurs om inwoners te stimuleren om energiebesparende maatregelen te treffen. Veel van het beleid op het gebied van de energietransitie is pas recent gestart. Zo zijn de energiecoaches en energieambassadeurs pas sinds 2019 actief, heeft de nulmeting voor het convenant met de bedrijven (GreenBiz) net plaatsgevonden, en de zoekgebieden in de RES moeten nog worden geconcretiseerd. Het is daarom op dit moment voor veel beleid nog moeilijk om te beoordelen wat de effectiviteit is geweest. 5. Er lijken geen grote witte vlekken te zijn in het energietransitiebeleid van Velsen Het meeste beleid dat wordt gevoerd zien we ook in andere gemeenten terug. Wat wel opvalt is dat Velsen, in tegenstelling tot sommige andere gemeenten in Nederland, geen gemeentelijke duurzaamheidslening voor particulieren heeft.

De gemeente Velsen heeft wel onderzocht of een duurzaamheidslening effectief is, maar op basis van de (geringe) meerkosten voor de inwoners ten opzichte van de landelijke lening, heeft het college daar vanaf gezien. Ervaringen in Ede, Hoeksche Waard en Beverwijk laten overigens wel zien dat inwoners veel gebruik maken van gemeentelijke leningen en de kosten voor de gemeente beperkt zijn. 6. De omgevingsdienst en energiecoöperatie zijn in het algemeen positief over de samenwerking met de gemeente De gemeente werkt veel samen met de energiecoöperatie binnen het energietransitiebeleid. De coöperatie is over het algemeen erg tevreden over de samenwerking met de gemeente. Wel zou de gemeente volgens de energiecoöperatie meer kunnen doen om inwoners te betrekken bij de plannen voor het warmtenet en het draagvlak te vergroten. Ook de Omgevingsdienst IJmond is, als beleidsadviserende en uitvoerende dienst van de gemeente, tevreden over de samenwerking met gemeentelijke beleidsmedewerkers en bestuurders. 7. Versnelling van het verduurzamen eigen organisatie is noodzakelijk om doelen te realiseren De gemeente Velsen wil een voorbeeldfunctie vervullen en heeft ambitieuze doelen met een klimaatneutrale gemeentelijke organisatie in 2030. Tot nu toe is de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed echter stroef verlopen.

Ook zijn er nog geen gemeentelijke daken beschikbaar zijn gesteld voor collectieve zonneprojecten met de energiecoöperatie, ondanks dat de energiecoöperatie hier meerdere keren op heeft aangedrongen. Een intensivering van het beleid is daarom noodzakelijk om de doelen te realiseren.

Klimaatadaptatie 8. De gemeente Velsen heeft op het gebied van klimaatadaptatie een aantal succesvolle beleidsmaatregelen getroffen Volgens medewerkers van het waterschap loopt Velsen relatief voorop met maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie (onder andere warmte winnen uit riolering, bewustwording creëren bij inwoners). Wat wel opvalt is dat de gemeente Velsen (overigens net als veel andere gemeenten in Nederland) vooral inzet op maatregelen in de openbare ruimte en meer communicatieve instrumenten richting inwoners. Instrumenten die

56

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

verder gaan dan communicatie (bijvoorbeeld economische prikkels) worden tot nu toe nog niet ingezet, terwijl deze erg kosteneffectief kunnen zijn. Een voorbeeld is differentiatie van de rioolheffing in de gemeente Venray, om inwoners te stimuleren om hun tuin te vergroenen. Andere suggesties voor aanvullend beleid op het gebied van klimaatadaptatie zijn: — Afspraken maken met de woningbouwcorporatie dat bij nieuwe bewoners de tuin wordt vergroend. Hiermee kan de norm worden aangepast hoe een tuin eruit zou moeten zien in een straat. — Het aanscherpen van de parkeernormen. Het omlaag brengen van de parkeernorm zorgt voor meer groene (openbare) ruimte in de stad. — Het uitvoeren van klimaatstresstesten en risicodialogen (suggestie van waterschap Rijnland). Deze gaan nog een stap verder dan de klimaatatlas die er nu ligt. In de klimaatatlas staan een set kaarten waarin staat wat mogelijke effecten zijn van bijvoorbeeld wateroverlast of overstromingen. Met een klimaatstresstest zou bekeken kunnen worden wat dit zou kunnen betekenen, wat de gevolgen zijn en welke potentiele maatregelen genomen kunnen worden. — Onderzoeken of regenwaterputten gestimuleerd kunnen worden in tuinen. In Vlaanderen geldt een verplichting bij nieuwbouw, waarbij een uitzondering geldt voor woningen met een groen dak.

Afval als circulaire economie 9. De gemeente Velsen is nog ver verwijderd van de doelstelling om de hoeveelheid restafval per inwoner te verminderen naar 100 kg per persoon De hoeveelheid restafval in Velsen is nog een factor 2,5 hoger dan de doelstelling. De gemeente zet in op minder frequente inzameling bij laagbouw en gescheiden inzameling bij de hoogbouw om het scheidingspercentage te verhogen. Met de invoering van gedifferentieerde tarieven (een beleidsinstrument dat al een keer aan de raad is voorgelegd) zouden flinke stappen gemaakt kunnen worden om de hoeveelheid restafval omlaag te brengen. Gelet op ervaringen in andere gemeenten kan dit een effectieve maatregel zijn. Het valt ons op dat de gemeente de raad goed informeert over de kosten en effecten van potentiele maatregelen (de HVC brengt dit voor de gemeente in kaart). Uiteindelijk is de invoering van diftar een politieke afweging van de raad. In dit rapport worden niet alle facetten meegenomen die spelen bij een politieke afwegingen. Het rapport focust zich op duurzaamheid. 10. Op het gebied van voorkomen van zwerfafval zet de gemeente vooral in op opruimen van zwerfafval en bewustwording van burgers Op het gebied van zwerfafval wordt vooral ingezet op het opruimen van zwerfafval en bewustwording ter voorkomen van zwerfafval. Hierbij streeft de gemeente naar een gemiddeld beeldkwaliteitsniveau B.

Dat is een schoonheidsmaatstaf die aangeeft dat er jaarrond minder dan tien stuks zwerfafval moet liggen binnen 100 vierkante meter. Het opruimen van zwerfafval draagt in een belangrijke mate bij aan de beeldkwaliteit. Het voorkomen van zwerfafval is vooral een kwestie van mentaliteit van burgers. Onder de noemer ‘Velsen geen Bende’ organiseert de gemeente jaarlijks een opruimevenement in de wijk. Zwerfafval kan ook worden voorkomen door ongewenst gedrag te bestraffen. Ervaringen bij andere gemeenten laten zien dat handhaving (bijvoorbeeld boetes) weinig effectief is.

57

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

Financiële instrumenten, zoals statiegeld, kunnen ook behulpzaam zijn bij tegengaan van zwerfafval. Ervaringen in Leiden laten zien dat statiegeld ook op gemeentelijk niveau mogelijk is. Met name voor het Havenfestival, waarin er een grote kans is dat bekers in het water terecht komen, kan dit instrument worden overwogen. Plastic zwerfafval kan hier namelijk direct bijdragen aan de plastic soup. 11. Op het gebied van duurzaam inkopen is de gemeente nog in de opstartfase Het duurzaam inkoopbeleid is op papier goed geregeld in Velsen. Een overzicht van de inkopen en duurzaamheidsprestaties ontbreekt echter nog, waardoor onduidelijk is wat er binnen de gemeente op dit gebied gebeurt. Om serieus werk te maken van duurzaam inkopen, lijkt een opschaling van de capaciteit in de gemeentelijke organisatie noodzakelijk. Wethouders dienen namelijk afgerekend te kunnen worden op de prestaties. Hiervoor dient inzichtelijk te worden gemaakt welke inkopen er op de rol staan, welke duurzaamheidscriteria kunnen worden toegepast en achteraf worden gemeten of er duurzaam wordt ingekocht. Met de huidige ambtelijke inzet betwijfelen we echter of de ambities gerealiseerd kunnen worden.

Mobiliteit 12. Binnen het thema (duurzame) mobiliteit wordt het beleid vooral vormgegeven door de omgevingsdienst Het beleid op het thema mobiliteit bestaat vooral uit reguliere taken die de afdeling verkeer uitvoert (bijvoorbeeld aanleg fietspaden), het beleid gericht op laadpalen en maatregelen die worden genomen door de omgevingsdienst vanuit het programma IJmond Bereikbaar. Het programma IJmond Bereikbaar wordt namens de IJmondgemeenten uitgevoerd door de OD IJmond in samenspraak met het bedrijfsleven en andere overheden. Hierbij wordt onder andere gewerkt aan een werkgeversaanpak om het woon-werkverkeer te verduurzamen. Tot nu toe is er, volgens beleidsmedewerkers van de gemeente Velsen, weinig sprake van beleidsontwikkeling op het thema duurzame mobiliteit in Velsen door ambtenaren van de gemeente zelf. Ervaringen bij andere gemeenten met een vergelijkbare omvang laten zien dat het beleid op het thema duurzame mobiliteit met één fte ingevuld kan worden. Deze capaciteit lijkt wel aanwezig te zijn in Velsen. 13. Er wordt nog niet standaard op projectniveau geëvalueerd bij mobiliteit Positief is dat sinds kort elk herinrichtingsproject wordt geëvalueerd bij mobiliteit. Tot een paar geleden gebeurde dit niet.

Het zou logisch zijn om dit bij meer projecten te doen en op projectbasis te evalueren, zodat gerichter kan worden geëvalueerd of de ambtelijke capaciteit effectief kan worden ingezet. 14. Witte vlekken zijn vooral het doelgroepenvervoer, betaald parkeren, en aanscherpen van parkeernormen Aanvullende maatregelen binnen het thema duurzame mobiliteit kunnen zijn: — Het aanpakken van het doelgroepenvervoer (bijvoorbeeld vervoer speciaal onderwijs dat verantwoordelijkheid is van gemeente). Dit is ook belangrijk vanuit de voorbeeldfunctie van de gemeente en maakt onderdeel uit van duurzaam inkopen. — Bij twee van de drie strandopgangen is (deels) betaald parkeren. Bij de derde strandopgang (bij strand Noordpier) ligt nog kans om een maatregel voor betaald parkeren in te voeren. Vanaf 2021 is het daarbij mogelijk om parkeertarieven te differentiëren op CO2-uitstoot.

58

190429 - Duurzaamheidsbeleid gemeente Velsen – December 2020

— Het terugdringen van het aantal parkeerplaatsen. Er zijn grote woningbouwambities. Binnen de gemeentelijke organisatie wordt er nagedacht om te experimenteren met de parkeernorm. In dat geval moet de gemeente ook nadenken aan parkeervergunningen voor de bewoners in de omliggende wijken om te voorkomen dat daar problemen ontstaan.