Armoedevisie - volledig incl. uitvoeringsprogramma

weinig geld leidt onontkoombaar tot verkeerde beslissingen

moeite met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak hebben zij

waardoor alle (losse) inspanningen onvoldoende soelaas

De Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR)

die op de lange termijn gevolgen met zich meebrengen.

ook beperkte digitale vaardigheden.

bieden met als gevolg dat zij voortdurend opnieuw voor

onderzocht de zelfredzaamheid van mensen3. De overheid,

overlast en criminaliteit zorgen, niet zelden zelfs van

maar ook de samenleving als geheel verwacht veel van

(Geld)gebrek gaat gepaard met een focus op de korte termijn.

generatie op generatie. Dit pleit voor een integrale aanpak.

mensen. De conclusie van de WRR is dat er te hoge ver-

Er ontstaat tunnelvisie; de aandacht voor andere zaken, die

De situatie van mensen die in armoede leven wijkt in veel

wachtingen zijn over de mate van zelfredzaamheid van

wellicht voor de lange termijn van belang zijn, wordt verwaar-

opzichten af van mensen die welvarender zijn. Volwassenen

mensen. Dat geldt niet alleen voor kwetsbare mensen,

loosd, onderschat of verdrongen. Langdurige schaarste haalt

De relatie tussen armoede en gezondheid

er niet allemaal aan kunnen voldoen).

1

Wanneer je te weinig geld hebt om van te leven ben je daar 2

continu mee bezig; uitzoeken waar je het beste levensmid­

die leven met geldzorgen, schulden of armoede hebben

3.2 Landelijk

maar ook mensen die het maatschappelijk gezien goed doen,

de rek eruit bij mensen om in actie te komen. Mensen lijken

vaak te maken met chronische stress, ongezonde leefstijl,

Het Rijk vindt dat de aanpak van armoede en schuldhulp-

kunnen in de problemen komen. Dat kan bijvoorbeeld

daardoor ook ongemotiveerd over te komen, maar dat is

chronische ziekten als diabetes mellitus type 2 en hart- en

verlening een verantwoordelijkheid van gemeenten moet

gebeuren na ingrijpende gebeurtenissen, zoals een scheiding

vaak niet het geval. Daarnaast ontstaan vaak knelpunten op

vaatziekten, maar ook psychosociale problemen of opvoed-

blijven. Tegelijkertijd vindt het Rijk ook dat de aanpak kan

of baanverlies. Het zogenaamde ‘doenvermogen’ werkt in

andere levensterreinen zoals de gezondheid en raakt men

problematiek kunnen een gevolg zijn . Factoren die een rol

verbeteren en daarom is in het regeerakkoord van 2017

die situatie niet (meer) optimaal .

steeds meer in een isolement.

spelen worden in bijlage 3 toegelicht.

aandacht besteed aan deze thema’s. Persoonskenmerken: Cognitieve kenmerken, zoals

Mobility Mentoring ®6

1

4

Verschil in levensverwachting; laagopgeleide vrouwen

Kansen voor alle kinderen

intelligentie en cognitieve vaardigheden, hangt samen met

Mobility Mentoring ® combineert het onderwerp armoede

leven gemiddeld 5,4 jaar korter dan hoogopgeleide vrouwen,

In het plan ‘Kansen voor alle kinderen’ stelde het Kabinet

niet-cognitieve kenmerken, zoals temperament, zelfcontrole

met de inzichten vanuit de hersenwetenschap over de

terwijl het verschil bij mannen zelfs 6,5 jaar bedraagt.

in 2017 structureel 100 miljoen euro extra beschikbaar –

en overtuiging. Mensen verschillen in de mate waarin ze

effecten van schaarste en armoede en de ontwikkelbaarheid

Het verschil in (te verwachte) gezonde levensjaren (bij

bedoeld voor voorzieningen in natura – zoals een abonnement

over beide aspecten beschikken welke deels zijn aangeleerd

van hersenfuncties. Deze nieuwe aanpak helpt mensen bij

mannen 14,2 jaar en bij vrouwen 15,5 jaar) is nog veel

voor een sportclub, een fiets, schoolbenodigdheden

en deels erfelijk zijn bepaald. Weten (cognitief ) betekent

de aanpak van hun financiële en sociale problemen. De

groter . Kinderen en jongeren die in armoede leven hebben

of een verjaardagsfeest zodat het geld direct ten goede komt

niet altijd doen (niet-cognitief ). Dit betekent dat niet ieder-

aanpak is gebaseerd op een veel bredere theoretische basis

meer lichamelijke en psychische klachten dan hun meer

aan kinderen. Gemeenten ontvangen daarvan jaarlijks 85

een gelijke kansen heeft op redzaamheid. Het advies van de

over schaarste dan alleen de schaarste-theorie7. Lector Nadja

welvarende leeftijdgenoten. Daarnaast hebben zij vaker

miljoen euro, verdeeld naar rato van het aantal kinderen dat

WRR is om bij het maken van beleid meer uit te gaan van een

Jungmann van de Hogeschool van Utrecht nam deze aanpak

overgewicht, voelen ze zich minder gelukkig, hebben ze

in de gemeente in een gezin met een laag inkomen opgroeit.

2

vaker hechtingsproblemen met hun ouders en zijn ze negatiever over hun leven en toekomst3.

Brede schuldenaanpak In 2018 heeft staatssecretaris Van Ark het actieplan voor een ‘Brede aanpak schulden’ gelanceerd. In dit plan staan 40 actiepunten en daarnaast neemt het Kabinet een

1 https://www.loketgezondleven.nl/gezonde-gemeente/themadossiers/armoede-schulden-en-gezondheid/relatie-armoede-en-gezondheid 2 CBS Centraal Bureau voor de Statistiek, 2019. 3 NJI Nederlands Jeugdinstituut, 2018.

26

1 5 maart 2020 heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel aangenomen. 2 December 2019 naar de Tweede Kamer gezonden voor behandeling. 3 WRR, 2016, Eigen Schuld?’, Een gedragswetenschappelijk perspectief op problematische schulden en WRR 2017 ‘Weten is nog geen doen’, Een realistisch perspectief op zelfredzaamheid. 4 Het doenvermogen kent drie persoonseigenschappen: zelfbeheersing, temperament en overtuiging. In het kort: wie zichzelf voldoende in de hand heeft, weet zijn behoeftebevrediging uit te stellen, afhankelijk van zijn temperament is een mens geneigd om dingen meteen aan te pakken of terug te deinzen. Ten slotte hebben positief denkende mensen vaak een ‘can do’ mentaliteit. Zij redden zichzelf beter dan mensen die pessimistisch denken ‘het wordt toch nooit wat’ 5 Sendhill Mullainathan Eldar Shafir (2013) ‘De theorie van de schaarste’, Schaarste. Oorspronkelijk, ‘Scarcity, why having too little means so much’. 6 Nadja Jungmann en Peter Wesdorp. In samenwerking met de Hogeschool van Utrecht en Platform 31 (2017), Mobility mentoring, ‘Hoe inzichten uit de her senwetenschap leiden tot een betere aanpak van armoede en schulden’. 7 Van onder meer Sandhill Mullaninathan en Eldar Shafir (2013). ‘Scarcity, why having too little means so much’, Schaarste.

Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024

27

Kaders: Landelijk, regionaal en lokaal perspectief

mee uit de Verenigde Staten1 en vertaalde deze naar de

Bij bewustwording voorzien organisaties hun professionals

Schuldhulpverlening 2017-2020’1. Het streven is om van

armoede en schulden kan succesvol zijn wanneer al deze

Nederlandse situatie en in het bijzonder naar de Nederlandse

van kennis. Bij het geïnformeerde niveau gaat het over de

curatief beleid naar meer preventie te gaan. Daarbij wordt

terreinen ontkokeren en er integraal wordt gewerkt.

schuldhulpverlening. De aanpak heeft als doel om mensen te

verdere verspreiding van de kennis, medewerkers opleiding/

ingezet op:

begeleiden naar economische zelfredzaamheid. Platform 31

coachen en dergelijke. Het getransformeerde niveau gaat

• Voorlichting;

Hoe definieer je armoede?

is in Nederland als enige organisatie geautoriseerd om met

verder. Het zijn dan organisatiedoelen met daarbij het besef

• Vroegsignalering;

Armoede kent meerdere definities. In de enge zin gaat het om

deze methodiek te werken.

dat er vaak meer nodig is dan alleen toeleiding naar betaald

• Een laagdrempelige toegang en algemene hulp;

een tekort aan financiële middelen. In de breedste zin van het

werk of het oplossen van schulden. Het biedt cliënten onder-

• Nazorg en een sluitende aanpak

woord gaat het ook om sociale uitsluiting. Denk aan mensen

De aanpak is uitgewerkt met instrumenten en de wijze

steuning die nodig is voor het duurzaam transformeren van

(informele en formele zorg).

die geen geld hebben voor activiteiten, geen opleiding hebben,

waarop deze worden ingezet, de begeleiding (mentoring)

hun leven .

vaak in een minder goed geïsoleerd huis wonen en vaker

3

en de stress-reducerende dienstverleningsprincipes.

De gezamenlijk gestelde doelen worden per gemeente uitge-

gezondheidsproblemen hebben. Deze mensen kunnen zich

werkt. In hoofdstuk 5 staat de aanpak voor Velsen beschreven.

vaak moeizaam zelf redden.

instrumenten (onder andere brug naar zelfredzaamheid),

3.5 Lokaal perspectief

Hieronder worden de meest gebruikte richtlijnen voor

kelijk een positie naast de cliënt kiest (een gelijkwaardige

coaching van executieve vaardigheden, psycho-educatie,

Gemeentelijk armoede en schuldenbeleid

armoede aangehaald; CBS en CPB. In diverse publicaties en

positie). De professional duidt improductief gedrag van een

beloning et cetera. Volgens Jungmann is de basis voor

Gemeenten hebben van oudsher een taak in armoede-

onderzoeksrapporten komen de verschillende richtlijnen

cliënt als gevolg van (chronische) stress en niet van onwil.

elke bouwsteen dat professionals, vrijwilligers en andere

bestrijding binnen onze verzorgingsstaat. De Participatiewet

terug en daarom zijn cijfers niet altijd goed te vergelijken.

De mentoring is erop gericht om mensen (cliënten) te laten

betrokkenen goed zijn voorgelicht zijn over doorwerking

(Pw), de Wet op de gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs)

nadenken welke doelen zij op lange termijn willen bereiken

van chronische stress op het gedrag .

en de transitie in het Sociaal Domein geven gemeenten

Centraal Bureau Statistiek (CBS)2

handvatten om inwoners te laten meedoen in de samenleving.

In Nederland is armoede door het sociale vangnet geen

De belangrijkste instrumenten die worden ingezet zijn de

Stress-sensitief werken werkt met bouwstenen die naar

Brug naar zelfredzaamheid, doelactieplannen met beloning.

eigen inzicht en in combinatie ingezet kunnen worden:

Kenmerkend voor mentoring is dat de professional nadruk-

4

en welke stappen zij daarvoor moeten zetten. De dienstverleningsprincipes bieden handvatten om de dienstverlening

Alle kinderen kansrijk

Ook zijn vele (maatschappelijke) organisaties en vrijwilligers

kwestie van fysiek overleven. Iedereen heeft in beginsel een

zo te organiseren dat de cliënt zo min mogelijk stress ervaart.

De impact van armoede op het leven en de ontwikkeling van

betrokken bij armoedebestrijding.

dak boven zijn hoofd, hoeft geen honger te lijden, kan zich

kinderen is groot. Thuis is er vaker sprake van een materiële

deugdelijk kleden en heeft toegang tot medische zorg en

Stress-sensitief werken

en emotionele achterstand en buitenshuis is vaker sprake

De Wgs geeft gemeenten een wettelijke zorgplicht en regierol

onderwijs. Armoede staat meer in relatie tot het algemeen

De ontwikkeling van stress-sensitief werken of stress-

van onveiligheid, uitsluiting en problemen op school. Het

voor hulpverlening aan mensen met (problematische) schulden.

welvaartsniveau van de samenleving. Armoede, of beter

sensitieve dienstverlening heeft sinds de kennismaking met

leven in armoede levert al op jonge leeftijd stress op en het

De dienstverlening van gemeenten is niet alleen gericht op

gezegd inkomensarmoede komt dan neer op het hebben van

de schaarste theorie (zie hiervoor) en Mobility Mentoring ®

zet de ouder-kindrelatie onder druk.

het oplossen van financiële problemen, maar ook wordt

onvoldoende geld (inkomen) om een bepaald consumptie-

aandacht besteed aan het oplossen van de oorzaken van de

niveau te realiseren dat in Nederland als minimaal noodzakelijk wordt geacht3.

een vlucht genomen. In het boek ‘Stress-sensitief werken in het sociaal domein’ wordt het omschreven als :

De Kinderombudsman stelt dat kinderen en jongeren die in

financiële problemen en de omstandigheden die verhinderen

‘Een bejegeningswijze waarin mensen die leven in een

armoede opgroeien op alle levensgebieden worden belem-

dat deze kunnen worden opgelost. Preventie en vroegsignale-

dynamiek van chronische stress compensatie en onder-

merd in hun ontwikkeling, ze lopen schade op en hebben dus

ring zijn daarom belangrijke taken voor gemeenten. Gemeenten

Sociaal Cultureel Planbureau (CPB)4

steuning krijgen op de geringe(re) beschikbaarheid van hun

geen gelijke kansen. Voorzieningen van gemeenten sluiten

moeten daarbij zorgen voor een brede toegang tot schuldhulp-

Het CPB hanteert twee referentiebudgetten. Deze budgetten

executieve functies zodat zij hun kansen vergroten om hun

onvoldoende aan, zijn niet integraal en zijn ook te weinig

verlening voor haar inwoners. De Wgs schrijft voor dat

zijn grotendeels gebaseerd op gegevens van het Nationaal

doelen te bereiken.’

gericht op de thuissituatie. De Kinderombudsman adviseert

gemeenten eens in de vier jaar een beleidsplan opstellen.

Instituut voor Budgetvoorlichting5.

2

5

• Het basisbehoeftenbudget: de minimale uitgaven van een

daarom meer in te zetten op een stabiele en veilige thuissiStress-sensitief werken kan een antwoord zijn op de

tuatie. Inkomensondersteunende maatregelen zijn welkom,

De Participatiewet geldt als kader voor inkomensonder-

zelfstandig huishouden aan onvermijdbare, basale zaken

spagaat waarin enerzijds de wens leeft om eigen verant-

maar het biedt aan deze kinderen geen duurzame oplossing.

steuning. Binnen dit kader kunnen gemeenten draagkrachtige

als voedsel, kleding en wonen. Ook de uitgaven aan andere

regels maken en armoedebeleid intensiveren door bijvoorbeeld

moeilijk te vermijden posten, zoals verzekeringen en

woordelijkheid en zelfredzaamheid als uitgangspunt van het sociaal beleid te nemen, maar waarin er tegelijkertijd een

3.4 Regionaal perspectief

de mogelijkheden voor individuele bijstand te verruimen

context wordt geboden die mensen met chronische stress

IJmondiaal beleidsplan schuldhulpverlening

(maatwerk). Het doel is de financiële zelfstandigheid te

• Het niet-veel-maar-toereikendbudget. Dit budget houdt

helpt toch succesvol te zijn. De aanpak onderscheidt drie

Het beleid voor schuldhulpverlening is samen met IJmond-

vergroten. Ook de Wet maatschappelijke ondersteuning

ook rekening met de minimale kosten van ontspanning en

ambitieniveaus; bewust, geïnformeerd en getransformeerd.

gemeenten uitgewerkt in het ‘IJmondiaal Beleidsplan

(Wmo), Jeugdwet en bijvoorbeeld gemeentelijk onderwijs-,

sociale participatie, bijvoorbeeld een korte vakantie of het

gezondheids- en sportbeleid zijn van belang. De aanpak van

lidmaatschap van een sport- of hobbyclub. Deze uitgaven zijn

1 E.D. Babcock (2014), Using brain science to design new pathways out of poverty, EMPath. 2 Nadja Jungmann, Peter Wesdorp, Tamara Madern (2020) Stress sensitief werken in het sociaal domein, Inzichten en praktische handvatten voor hulp- en dienstverleners. 3 Jungmann e.a., Stress sensitief werken in het sociaal domein (2020), pag. 8. 4 Jungmann e.a., Stress sensitief werken in het sociaal domein, (2020), pag. 10. 5 Kinderombudsman, december 2017. Alle kinderen kansrijk.

28

persoonlijke verzorging, zijn meegeteld.

1 De gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen. 2 CBS Armoede en sociale uitsluiting 2019. 3 CBS Armoede en sociale uitsluiting, 2019. De grenzen die het CBS hanteerde voor een laag inkomen in 2018. Netto bedragen per maand: alleenstaande € 1060 euro, eenoudergezin met twee minderjarige kinderen € 1600 euro, een paar € 1460 euro, een paar met twee minderjarige kinderen € 2000 euro. 4 CPB, Armoede in kaart, 2018. 5 Het Nibud houdt bijvoorbeeld rekening met inzichten uit WoonOnderzoek Nederland 2015 en het Voedingscentrum over ‘gezond eten’.

Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024

29

Armoede in Velsen

niet strikt noodzakelijk, maar veel mensen beschouwen ze

sociaal, onderwijs et cetera. Bij de maatschappelijke opgave

wel als zeer wenselijk. Het niet-veel-maar-toereikendbudget

voor werk en inkomen wordt armoede expliciet genoemd:

is nog steeds bescheiden. Luxegoederen, zoals een auto, ontbreken1. Gemeente Velsen Het gemeentelijk armoedebeleid van Velsen gaat uit van 110 procent van het Wsm voor individuele bijzondere bijstand en voor de meeste minimaregelingen zoals indirecte school­kosten

‘Er is een verband tussen armoede en sociale uitsluiting. Niet meedoen heeft een negatief effect op gedrag, gezondheid en (school)prestaties en vergroot de kans op armoede in de toekomst. We zoeken meer samenhang in de schuldhulpverlening en werken aan een perspectief en ondersteunend armoedebeleid.’

en de regeling voor sociaal culturele activiteiten.

4. Armoede in Velsen

Bij de individuele inkomenstoeslag hanteert Velsen de norm

De raad verwacht dat het college zorgdraagt voor een integrale

van 100 procent Wsm en voor de collectieve zorgverzekering

aanpak van schulden. Dat betekent voor de raad dat, naast het

geldt 130 procent Wsm.

oplossen van het financiële knelpunt, ook aandacht besteed

4.1 Armoedemonitor

Minimahuishoudens naar inkomenspercentage

moet worden aan de persoonlijke situatie, zoals psychosociale

De armoedemonitor is een onderzoek naar de grootte en

Op 31 december 2018 had gemeente Velsen 31.207 huis-

problemen, gezinssituatie, wonen, gezondheid et cetera.

samenstelling van de minimapopulatie en geeft de stand van

houdens met daarin 68.347 inwoners. In totaal hebben 2.328

zaken weer per 31 december 2018. Het is een nulmeting en

huishoudens een inkomen tot 110 procent Wettelijk sociaal

Beleidsagenda Participatiewet 2019-2022 De ambitie van het college is om zoveel mogelijk inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt te ondersteunen naar een

Onderdeel uit de raadsmissie:

laat (nog) geen ontwikkelingen over jaren zien, dat gebeurt

minimum (hierna: Wsm), dat is 7,4 procent van het totaal

betaalde baan. De beleidsagenda geeft richting aan dit beleid

De gemeenteraad van Velsen stelt de inwoners van de gemeente

bij een herhaling van het onderzoek. Het instrument brengt

aantal huishoudens en ongeveer 5.122 inwoners1.

en speelt in op de actuele situatie op de arbeidsmarkt. Velsen

centraal. De raad staat voor een laagdrempelige en toegankelijke

armoede in beeld en kan bij beleidsvorming gebruikt

werkt volgens twee actielijnen:

overheid die dichtbij de samenleving staat en voelt wat er speelt.

worden. Het instrument heeft echter een beperking omdat

Het landelijke percentage ligt op 10 procent2. Het gemiddeld

Gelijkwaardigheid, duidelijkheid en respect zijn belangrijke

alleen gekeken wordt naar het inkomen en niet naar deel-

percentage voor Velsen geeft echter een vertekend beeld

1. Zoveel mogelijk Velsenaren aan het werk, door:

uitgangspunten voor de raad.

name in de samenleving. Daar komt bij dat de armoede-

omdat er grote verschillen zijn in de gebieden binnen de

• Inwoner met een grote afstand tot de arbeidsmarkt

Via motie 30 van 2019 heeft de raad bijzondere aandacht

problematiek van huishoudens die op dat moment gebruik

gemeente Velsen.

gevraagd voor kinderen van werkende armen om dit in beleid

maken van een of meer armoederegelingen van de gemeente

op te nemen .

in kaart wordt gebracht. Deze monitor geeft dus per definitie

Inkomenspercentage t.o.v. Wsm

een onderschatting van de armoedeproblematiek, maar kan wel als basis gebruikt worden voor beleid.

(bijstand, GGZ) te ondersteunen; • Velsen benut ontwikkelingen op de arbeidsmarkt optimaal.

2

Bijvoorbeeld via het Werkgevers Service Punt (WSP) en Zorgpoort (zorgopleiding met baangarantie); • Actieve rol gemeente voor een werkend Velsen (door onder andere Social Return On Investment); • Zorgen voor doorgaande lijn van school naar werk.

Collegeprogramma 2018 - 2022 De samenleving staat voor het college centraal en volgt daarin het uitgangspunt van de gemeenteraad. Het college heeft samen met betrokken partners het raadsakkoord vertaald in vijf bewegingen:

2.Ondersteuning kwetsbare inwoners met een

Huishoudens

%

Tot 100 procent

2.008

6,4 %

Tot 110 procent

2.328

7,4 %

Tot 120 procent

3.200

10,2 %

Tot 130 procent

3.900

12,5 %

Tabel 7 Inkomenspercentages minimahuishoudens

• Vergroten van de kwaliteit van de publieke dienstverlening; • Vernieuwen van werkwijze van de gemeente;

Geografische spreiding minimahuishoudens

• Armoede binnen Velsen wordt aangepakt (armoedevisie);

• Naar een Duurzaam Velsen;

In drie wijken in Velsen is het armoedepercentage hoger

• Kinderen in armoede krijgen structurele aandacht;

• Versterken ondernemersklimaat, leefomgeving en

dan het landelijke gemiddelde voor huishoudens tot

laag inkomen, door:

• Grip op inzet bijstand aan mensen die het nodig hebben;

leefbaarheid;

110 procent Wsm: • Velsen-Noord (15 procent)

• Velsen biedt een preventief hulpverleningsaanbod.

• Zorgen dat iedereen meedoet.

Raadsakkoord 2018-2022

Door samenwerking kunnen de doelen bereikt worden.

• Zee- en Duinwijk (12 procent)

Het raadsakkoord vormt het kader waarbinnen het college

Samenwerken met inwoners, ondernemers, maatschappelijke

IJmuiden-West (9 procent) en IJmuiden-Noord (8 procent)

de maatschappelijke opgaven inhoudelijk uitwerkt. De raad

organisaties, bedrijven en regionale partners. Het college

liggen onder het landelijk gemiddelde, maar komen boven het

benoemt tien maatschappelijke opgaven. Veel opgaven raken

staat voor samenspel voor het uitwerken van de gezamenlijke

gemiddelde van Velsen uit. In de overige gebieden van Velsen

het thema armoede zoals wonen, werk en inkomen, vitaal en

ambities.

is het armoedepercentage laag, gemiddeld 2,5 procent.

• IJmuiden-Zuid (11 procent)

1 Het niet-veel-maar-toereikendbudget per maand: alleenwonende € 1135, paar zonder kinderen € 1555, paar met 1 kind €1850, paar met 2 kind €2100, paar met 3 kinderen € 2315, eenoudergezin met 1 kind € 1464, eenoudergezin met 2 kinderen € 1691, eenoudergezin met 3 kinderen € 1964. 2 Motie 30 van 2019, 4 juli 2019 bij agendapunt 5 Perspectiefnota 2020 – 2013.

30

1 In het KWIZ onderzoek wordt uitgegaan van 2,2 personen per huishouden. 2 KWIZ armoederapportage gaat uit van het landelijke cijfer van 10 procent. In CBS, Armoede en sociale uitsluiting 2019 staat dat in 2018 volgens de nieuwe voorlopige inkomensgegevens 584 duizend van de bijna 7,4 miljoen huishoudens een inkomen heeft onder de lage-inkomensgrens, wat overeen komt met een aandeel van 7,9 procent. Daarmee bleef het percentage huishoudens met een laag inkomen voor het derde jaar op rij onveranderd.

Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024

31

Armoede in Velsen

Figuur 2 Geografische spreiding minimakinderen per wijk (KWIZ)

Figuur 1 Geografische spreiding minimahuishoudens (KWIZ)

Inkomstenbronnen

huishoudens hebben een AOW als inkomstenbron (dat is

Kinderarmoede

De hoogte van het inkomen is in beeld gebracht aan de hand

16 procent van het totaal aantal minimahuishoudens).

In totaal wonen er 13.404 kinderen in Velsen. 1.189 kinderen

van drie componenten; de Participatiewet (Pw), AOW,

opgroeit hoger dan het landelijk gemiddelde.

leven in 2018 in een huishouden met een inkomen tot 110

Het aantal kinderen dat in armoede leeft is ook hoger

en ander inkomen. Bij Pw gaat het in hoofdzaak om een

Samenstelling (en herkomst) minimahuishoudens

procent Wsm, dat is 9 procent van het aantal kinderen in

dan het totaal aantal minimahuishoudens (7,4 procent).

bijstandsuitkering. Bij een ander inkomen gaat het om

Van het totaal aantal minimahuishoudens in Velsen zijn

de gemeente Velsen. Dit is boven het landelijke aantal dat

Dat betekent dat er relatief veel minimahuishoudens

inkomen uit arbeid (al dan niet als zzp’er), maar het kan ook

alleenstaanden minima oververtegenwoordigd. Ruim een

volgens het CBS ligt op 8,5 procent. Dit gemiddelde voor

met kinderen zijn. Verder blijkt dat kinderen in een

gaan om een WW of WIA uitkering, of een combinatie hier-

kwart van de minimahuishoudens heeft thuiswonende

Velsen geeft ook hier een vertekend beeld want er is een

eenoudergezin ruim vier keer zo vaak opgroeien in

van. Meer dan de helft van de minimahuishoudens in Velsen

kinderen. Vergeleken met heel Velsen, heeft ongeveer een

flink verschil in de mate van armoede over de wijken heen.

een minimahuishouden als kinderen in een gezin met

(1.213 huishoudens) maakt gebruik van een sociale voor-

kwart van alle eenoudergezinnen een inkomen tot 110

Kinderen in Velsen-Noord (23 procent) en Zee- en Duinwijk

twee ouders. Ook kinderen met een niet-westerse

ziening Pw. Dit percentage is hoger dan gemiddeld bij anderen

procent Wsm. Eenoudergezinnen en huishoudens jonger

(20 procent) groeien vaker op in een minimahuishouden

migratieachtergrond groeien vaker dan gemiddeld op in een

gemeenten. Een derde (749 huishoudens) heeft een ander

dan 27 jaar hebben in Velsen vaker dan gemiddeld een

dan kinderen in andere wijken. Maar ook in de wijken in

minimahuishouden (35 procent) en onder kinderen met een

inkomen en dit percentage is iets lager dan landelijk. 366

inkomen tot 110 procent Wsm.

IJmuiden ligt het percentage kinderen dat in armoede

Nederlandse achtergrond is dat 4 procent.

Tabel 9

32

Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024

33

Armoede in Velsen

Beroep op voorzieningen

Wmo

Gebruik minimaregelingen

Jeugdhulp

12 procent (3.777 huishoudens) van alle huishoudens in

In onderstaand figuur staat het bereik per regeling in 2018.

In 2018 kregen 1.617 kinderen in Velsen tot 18 jaar hulp van-

Velsen maakt gebruik van een of meerdere Wmo-voorzie-

Dit is het gebruik van de regeling, afgezet tegen de doelgroep.

uit de Jeugdwet, bijvoorbeeld hulp bij dyslexie of begeleiding.

ningen. Ruim een kwart (26 procent) van alle minimahuis-

Van dit aantal wonen 208 kinderen in een minimagezin, dit

houdens heeft een Wmo-voorziening en dat komt overeen

Over het algemeen kan het bereik van de minimaregelingen

is 13 procent van alle kinderen met hulp vanuit de Jeugdwet.

met het landelijke beeld. Gemiddeld gezien maken minima

verbeteren. Minima met een bijstandsuitkering,

Dat komt overeen met andere gemeenten. Minimakinderen

vaker gebruik van de Wmo dan inwoners met een hoger

meerpersoonshuishoudens met thuiswonende kinderen

krijgen vaker hulp vanuit de Jeugdwet dan andere kinderen;

inkomen; 11 procent van de huishoudens met een hoger

en minima met een niet-westerse migratieachtergrond

17 procent van alle minimakinderen tot 18 jaar krijgt dergelij-

inkomen maakt gebruik van de Wmo.

maken gemiddeld vaker gebruik van regelingen dan andere huishoudens.

ke hulp, tegenover 12 procent van de niet-minima. Schuldhulpverlening Tabel 10

Schuldhulpverlening (SHV) is er voor inwoners die zelf hun

Uit het overzicht blijkt:

problematische schulden niet meer kunnen oplossen. Het

• Het aantal huishoudens dat gebruik maakt van kwijt-

belangrijkste onderdeel van schulddienstverlening betreft

scheldingen ligt in de lijn met vergelijkbare gemeenten;

Twee derde van de kinderen (782) groeit op in een gezin met

een minnelijke schuldregeling uitgevoerd door PLANgroep.

• In vergelijking met andere gemeenten is het gebruik van

een Participatiewet inkomen (voornamelijk een bijstands-

Wanneer een minnelijk traject niet mogelijk is kan een

de bijzondere bijstand en de Individuele inkomenstoeslag

uitkering) en voor een derde is dat een ander inkomen.

aanvraag worden gedaan voor toelating tot de WSNP (het

(Iit) flink hoger. Voor de Iit kan de vereenvoudigde

wettelijk traject). In 2018 kregen 286 huishoudens een vorm

aanvraagprocedure een mogelijke verklaring zijn;

Ouderen

van schulddienstverlening.

Van het totaal aantal minimahuishoudens tot 110 procent

Dit is 1 procent van alle huishoudens in de gemeente

gebruiksgoederen aangepast. De verstrekking vindt

Velsen. Twee derde van de huishoudens heeft een inkomen

sindsdien plaats in de vorm van een lening en daarmee is

Wsm vallen 366 huishoudens in de leeftijdscategorie AOW

Tabel 11

(16 procent). Van het totaal aantal langdurige minima heeft 20 procent (329 huishoudens) een AOW als inkomensbron.

tot 110 procent Wsm. Afgezet tegen alle minima betekent

• Vanaf 2018 is bijzondere bijstand voor duurzame

het beroep op deze bijzondere bijstand afgenomen

De 208 minimakinderen in de Jeugdwet wonen in 181

dit dat 8,3 procent van de minimahuishoudens een vorm

• In 2019 is een groter beroep gedaan op de collectieve zorg-

huishoudens. Dat betekent dat van alle minimahuishoudens

van schulddienstverlening kreeg. Bij andere gemeenten

verzekering. Vanaf januari 2019 werkt de gemeente samen

Langdurige minima

met kinderen, 29 procent hulp vanuit de Jeugdwet krijgt.

loopt dat aandeel uiteen van 10 tot 20 procent. De helft

met Univé en is hiervoor aandacht gegenereerd. 1.237

Van langdurige minima is sprake wanneer iemand langer

In de huishoudens waar een of meerdere kinderen hulp

van de minima, die een beroep doet op SHV, ontvangt een

personen zijn in 2019 bereikt bij een geschatte doelgroep

dan drie jaar leeft van inkomen tot 110 procent Wsm. In

krijgt vanuit de Jeugdwet, zijn vaak huishoudens waar twee,

bijstandsuitkering en de andere helft valt onder overig

van ongeveer 3.900 personen1;

Velsen vallen 1.608 minimahuishoudens (69 procent van

drie of vier personen wonen. Dit zijn dus gezinnen met een

inkomen.

alle minimahuishoudens) onder de langdurige minima.

gemiddelde huishoudgrootte.

Ruim de helft van de langdurige minimahuishoudens ontvangt een bijstandsuitkering en 61 procent is alleenstaand.

Bijna 60 procent van de minimakinderen met een indicatie

AOW’ers, minima zonder kinderen en minima met een

voor de Jeugdwet woont in een gezin met een bijstands-

westerse migratieachtergrond zijn vaker dan gemiddeld

uitkering, twee derde woont in een eenoudergezin en een

aangewezen op een minimuminkomen.

derde heeft een niet-westerse migratieachtergrond.

• Het bereik van de regelingen voor sociaal culturele

1 Armoedemonitor pagina 8, doelgroep tot 130 procent Wsm.

Tabel 12

34

Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024

35

Armoede in Velsen

activiteiten voor volwassenen, de regeling voor sport- en

Maandelijkse inkomenspositie en effecten van

cultuur voor kinderen en de indirecte schoolkosten is

minimaregelingen

lager dan in vergelijking met andere gemeenten. Ook het

Tabel 6 laat de effecten van het landelijke en lokale beleid

gebruik van de computer- en fietsregeling, het speeltuin-

zien op de inkomens van minima3. Voor vier huishoudtypen

abonnement en de 10-badenkaart kan verbeteren;

is in beeld gebracht hoe de inkomenspositie zich ontwikkelt

• De tegemoetkoming meerkosten Wmo is per 1 januari

wanneer vanuit bijstand (of een inkomen op bijstandsniveau)

2019 afgeschaft. Het gebruik van de regeling was laag.

een hoger inkomen wordt verworven (tot 130 procent). Het

Dit was de reden om de regeling te vervangen door de

totale inkomen bestaat uit netto-inkomen, vakantietoeslag,

Alleenstaande ouder, 2 kinderen

collectieve zorgverzekering. De collectieve zorg-

landelijke toeslagen en gemeentelijke regelingen (zie tabel 18).

100 % Wsm 110 % Wsm

met hoge zorgkosten, zoals mensen met een chronische

Uit de vergelijking blijkt dat alle huishoudens er op vooruit-

120 % Wsm

ziekte of andere beperking.

gaan wanneer er meer inkomen wordt verworven. Werken

130 % Wsm

1.333

loont in Velsen. Dat wil overigens niet zeggen dat alle huis-

Paar zonder kinderen

verzekering biedt uitgebreide dekking voor mensen

Huishoudtype

Netto inkomen incl. VT

Bijdrage Rijk1

Bijdrage gemeente

Totaal inkomen

Verschil t.o.v. 100 % Wsm (€)

Verschil t.o.v. 100 % Wsm (procent)

100 % Wsm

1.026

341

77

1.443

110 % Wsm

1.128

341

29

1.498

+ 54

+4 %

120 % Wsm

1.231

341

22

130 % Wsm

1.333

311

22

1.594

+ 151

+ 10 %

1.666

+ 223

+ 15 %

1.026

1.038

162

2.225

1.128

1.072

101

2.301

+ 76

+3%

1.231

1.077

22

2.330

+ 105

+5%

1.082

22

2.437

+ 212

+ 10 %

Alleenstaande

4.2 Inkomenseffectrapportage

houdens er evenredig op vooruitgaan. De verschillen:

100 % Wsm

1.465

476

118

2.059

De inkomenseffectrapportage is een onderzoek naar de

• Alleenstaanden gaan er bij ieder inkomen relatief gezien

110 % Wsm

1.612

467

57

2.136

+ 77

+4%

120 % Wsm

1.758

372

45

2.175

+ 116

+6%

130 % Wsm

1.905

270

45

2.219

+ 160

+8%

1.465

869

190

2.524

effecten van het armoedebeleid op de inkomenspositie

het meest op vooruit;

van minimahuishoudens in Velsen.

• Ook de alleenstaande ouder gaat er bij een hoger loon

Financieel effect

• Een paar met kinderen gaat er ten opzichte van 110

(iets) op vooruit; Het bedrag dat minima aan toeslagen ontvangen van het

procent Wsm er op achteruit wanneer het inkomen stijgt

Rijk is veel hoger dan het bedrag dat ze aan lokale regelingen

naar 120 of 130 procent. Dit komt doordat de landelijke

kunnen ontvangen. De financiële invloed van de gemeente is

toeslagen bij paren sneller teruglopen en zij een groter

daarom kleiner dan van het Rijk. Het bedrag aan landelijke

bedrag aan gemeentelijke regelingen verliezen.

toeslagen neemt voor de meeste huishoudens geleidelijk af bij een hoger inkomen. Het recht op de meeste minima-

• (zie financieel maandoverzicht paar met kinderen in bijlage 4).

Paar, 2 kinderen 100 % Wsm 110 % Wsm

1.612

858

130

2.599

+ 75

+3%

120 % Wsm

1.758

745

45

2.547

+ 23

+1%

130 % Wsm

1.905

626

45

2.575

+ 51

+2%

Tabel 13 overzicht totale inkomen.

1 Bijdragen Rijk: huurtoeslag, zorgtoeslag, combinatiekorting, kinderbijslag, kindgebondenbudget.

regelingen vervalt in Velsen bij een inkomen boven 110 procent Wsm. Doordat huishoudens met kinderen van meer

4.3 Aanvullend onderzoek

Hoofdpunten uit het onderzoek:

41 procent in 2016. Het aantal ernstig eenzame inwoners

regelingen gebruik kunnen maken, geldt voor hen dat de

GGD Kennemerland: Kindermonitor 2018 – Moeite met

• De ervaren gezondheid onder volwassenen is in 2016

is gestegen van 6 procent naar 10 procent. Beide stijgingen

gemeentelijke bijdrage harder afloopt als het inkomen

rondkomen

boven 110 procent Wsm komt.

9 procent van de ouders in Velsen heeft moeite met rondkomen. Risicogroepen zijn volgens de Kindermonitor; ouders die niet

gedaald ten op zicht van 2012 van 85 procent naar 79 procent. • Het aantal inwoners van Velsen dat matig of hoog risico

Alle minimahuishoudens houden door gemeentelijke

bij elkaar wonen, laag opgeleide ouders, ouders die beiden niet

loopt op een angststoornis of depressie is toegenomen van

regelingen (meer) geld over voor het doen van vrije bestedingen.

werken en kinderen met een migratieachtergrond. De meeste

36 procent in 2012 naar 44 procent in 2016.

Dat zijn uitgaven voor bijvoorbeeld een lidmaatschap bij een

kernresultaten uit de monitor zijn ongunstiger voor kinderen

(sport)vereniging, bibliotheek, dagje weg en zakgeld. Per

wiens ouders moeite hebben met rondkomen. Hierbij kan

ernstig overgewicht. Dat is meer dan in Nederland met

huishoudtype verschilt het bedrag dat wordt overgehouden

gedacht worden aan pesten, psychosociale problemen, niet

46 procent van de volwassenen die overgewicht hebben.

aanzienlijk. Het budget voor paren met twee kinderen is

regelmatig bewegen en ouders die opvoeding moeilijk vinden.

• In Velsen voldoen meer volwassenen aan de beweegnorm

130 procent Wsm € 59,- minder dan de norm)1. AOW’ers

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen (2016)

• In Velsen zijn meer volwassenen en ouderen die over-

houden het meeste over ten opzicht van de Nibudnorm (voor

De gezondheidsmonitor van de GGD Kennemerland is een

matig alcohol drinken dan landelijk, de zogenaamde

paren bij 120 procent van de Wsm € 303,- en bij 130 procent

onderzoek onder inwoners vanaf 19 jaar naar gezondheid en

gewoontedrinkers. 22 procent van de volwassenen in

Wsm € 418,- meer dan de norm) .

leefstijl. Het onderzoek wordt eens per vier jaar uitgevoerd. In

Velsen zijn gewoontedrinkers, in Nederland ligt dat

2016 zijn 6.901 vragenlijsten (willekeurig) in Velsen uitgezet.

percentage op 18 procent. Bij ouderen in Velsen ligt het

2.406 inwoners (35 procent) hebben de vragenlijst ingevuld.

percentage op 25 en landelijk is dat 21 procent.

lager dan de Nibudnorm (bij 120 procent Wsm € 86,- en bij

2

hebben betrekking op volwassenen, niet op ouderen. • Het aantal inwoners dat enige of grote moeite heeft om rond te komen is in Velsen gedaald van 23 procent naar 19 procent in 2016.

• 50 procent van de volwassenen in Velsen heeft matig of

dan landelijk, 64 procent versus 60 procent.

• In Velsen is het aantal inwoners dat matig of ernstig een1 Inkomenseffectrapportage 2019, pag.21. 2 Inkomenseffectrapportage 2019, pag. 23. 3 In het onderzoek wordt uitgegaan van het maximale gebruik van alle regelingen. In de praktijk is dit niet altijd het geval.

36

zaam is, toegenomen van 35 procent in 2012 naar

Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024

37

Huidig beleid voor armoede en schuldhulpverlening

Sociaal-economische gezondheidsverschillen

dagen door te komen, maar een betaalde baan is voor de

De systematische verschillen in gezondheid en sterfte

meeste een wens maar niet altijd haalbaar door bijvoorbeeld

tussen mensen met een lage en hoge SES1 worden de

ziekte. Het liefst ziet men één aanspreekpunt zodat niet

‘sociaal-economische gezondheidsverschillen’ (SEGV)

telkens opnieuw het verhaal verteld hoeft te worden. De

genoemd. Het blijkt dat laag opgeleiden in Nederland zes

kostendelersnorm3 kwam in de gesprekken naar voren

jaar korter leven dan hoog opgeleiden.

als onevenredig zwaar. Bij de kostendelersnorm worden mensen gekort op de uitkering en dat gat in het budget moet

Op verzoek van de gemeente Velsen is een verdiepende

het inwonende kind dan bijpassen.

analyse gedaan naar de sociaal-economische gezondheidsEen van de deelnemers vertelde dat haar dochter de bood-

verschillen. De kernresultaten zijn:

schappen betaalt, wel € 600 in de maand, het kind kan mede

• In Velsen is sprake van ongelijkheid in gezondheid, leefstijl en welbevinden. negentienplussers met een lage SES

2

hierdoor niet aan haar eigen toekomst werken. Ook werd een

hebben vaker een slecht ervaren gezondheid, langdurige

oproep gedaan aan de samenleving; heb niet zo snel een

ziekten, een ongezonde leefstijl en psychosociale

oordeel en handel met respect.

5. Huidig beleid voor armoede en schuldhulpverlening 5.1 Armoedebestrijding

De activiteiten zijn:

5.1.1. Armoede in Velsen

• Instellen regeling indirecte schoolkosten voor basisschool;

inkomen, moeite met rondkomen en de arbeidssituatie.

Gemeente Velsen onderneemt verschillende activiteiten

• Huiswerkbegeleiding (basis- en voortgezet onderwijs);

• Inwoners die moeite hebben met rondkomen hebben ruim

problemen dan inwoners met een hoge SES. • De ongelijkheid speelt een rol bij opleiding, huishoud-

om armoede tegen te gaan en er zijn diverse regelingen voor

• Aanpak gezonde school Velsen-Noord;

zeventien keer vaker ernstige angst- en depressieklachten.

kinderen en volwassenen om hen financieel te steunen.

• Budget koken;

Deze groep is vijf keer vaker ernstig eenzaam dan inwoners

De aanpak van de afgelopen jaren was voornamelijk gericht

• Flyer voor kind-regelingen.

die goed kunnen rondkomen.

op inkomensondersteunende maatregelen en het beheersen van de kosten. Hiermee zijn inwoners ondersteund, maar is

5.2 Schuldhulpverlening Velsen

beperkt vooruitgang geboekt in het voorkomen van armoede

Het beleid voor schuldhulpverlening is IJmondiaal

en schulden; er is onvoldoende duurzaam resultaat behaald.

vastgesteld en lokaal zijn beleidsregels schuldhulpverlening

4.4 Huiskamergesprekken

Er is een groeiende behoefte ontstaan aan een meer gestruc-

opgesteld. De uitvoering van schuldhulpverlening (voor

In januari 2020 is met een aantal minimahuishoudens

tureerde en integrale aanpak armoede. Én waarbij meer de

het minnelijke schuldentraject) is sinds 2014 uitbesteed

gesproken in een huiskamergesprek. Het huiskamergesprek

focus komt op preventie.

aan PLANgroep2. Cliënten melden zich meestal zelf met

• De meeste inwoners met een lage SES wonen in IJmuiden en Velsen-Noord.

een ondersteuningsvraag bij de gemeente. De consulenten

is een informeel en vertrouwelijk groepsgesprek in een huiselijke setting. Wethouder Steijn en haar medewerker

5.1.2. De aanpak van kinderarmoede in Velsen

schuldhulpverlening van de gemeente voeren een

spraken acht mensen. In de gesprekken ging het over de

In april 2018 is de notitie ‘Kinderen in armoede’ vastgesteld.

intakegesprek en daarna worden cliënten doorgaans

vraag hoe het is om met een beperkt budget te moeten

De notitie volgt uit de maatschappelijke opgave van de raad

verwezen naar Socius voor het op orde brengen van de

rondkomen. En waar krijg je in het dagelijks leven mee te

waarbij alle kinderen gelijke kansen moeten krijgen om mee

administratie en het dossier. Vervolgens beslist de consulent

maken? En hoe zou dat anders, beter kunnen?

te doen. En om de extra toegekende Rijksmiddelen voor

van de gemeente of de klant doorverwezen kan worden naar

de aanpak van kinderarmoede in te zetten. Kinderen zelf

PLANgroep voor het vervolgtraject schuldhulpverlening3.

De deelnemers van de huiskamergesprekken ervaren

zijn bij de totstandkoming van de notitie betrokken. Met

dat zij zelf veel moeten uitzoeken. Informatie over wat

kinderen uit drie klassen van de basisscholen1 is gesproken.

5.3 Sociaal Wijkteams Velsen

instanties of de gemeente voor hen kan doen bij financiële

In de notitie wordt een aantal acties beschreven voor de

Sinds 2015 werkt Velsen met vijf Sociaal Wijkteams (SWT).

problemen is moeilijk te vinden. Daarbij komt dat men al

korte en lange termijn (zie hiervoor bijlage 5). Een aantal

De SWT’s werken samen met verschillende organisaties zoals

veel aan hun hoofd heeft. Een van de deelnemers omschreef

acties wordt al uitgevoerd en aan andere wordt nog gewerkt.

Socius, Zorgspecialist, Welzijn, MEE & de Wering, Viva,

het schuldhulpverleningstraject als een voortdurend

De acties voor de lange termijn vragen om nader onderzoek

Zorgbalans en de gemeente. In wisselende samenstelling

rouwproces, ‘je raakt helemaal leeg’. Ook de angst dat een

waaraan precies behoefte is.

bestaat het SWT uit een wijkverpleegkundige, een maat-

toeslag moet worden terugbetaald, speelt bij de deelnemers.

schappelijk werker, een welzijnsmedewerker, een sociaal

Vrijwilligerswerk vindt men belangrijk en het helpt om de

raadsman en consulenten van de gemeente (zorg, bijstand e.d.).

1 SES Sociaal Economische Status. De SES wordt gemeten met opleiding, inkomen en/of arbeidssituatie. 2 SES - Sociaal Economische Status. 3 Bij de kostendelersnorm telt het aantal huisgenoten mee voor de hoogte van uw bijstandsuitkering. Hoe meer volwassen personen in uw huis wonen, hoe lager uw uitkering.

38

1 De Zefier, Het Technisch College en Plantaan. 2 Op basis van een aanbestedingsprocedure is PLANgroep ingezet. 3 Eind 2019 is een onderzoek gestart naar het vereenvoudigen van de procedure voor aanmelding. De verwachting is dat medio 2020 een verbeterede wijze kan worden geïmplementeerd.

Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024

39

Huidig beleid voor armoede en schuldhulpverlening

De teams zijn verdeeld over:

bijstand wordt tevens rekening gehouden met het

Kosten bewindvoering

Kosten budgetbeheer en financieel beheer

• Velsen-Noord;

draagkrachtbeginsel gedurende een jaar .

De bewindvoeringskosten zijn sinds 2015 bijna verdubbeld

Jaar

Bedrag

en maken een belangrijk deel uit van de post bijzondere

2015

€ 75.046

bijstand. Sinds 2014 is bewind ook mogelijk voor mensen

2016

€ 72.376 € 54.400

1

• Velsen Zuid, Santpoort Noord en Zuid, Driehuis, Spaarndammerpolder;

Bijzondere bijstand

• Zee- en Duinwijk en IJmuiden West;

De uitgaven voor bijzondere bijstand zijn afgelopen jaren

met problematische schulden. Mogelijk houdt de stijging

2017

• IJmuiden Noord en Zuid;

redelijk stabiel en lopen sinds 2017 iets af. De kosten

van de kosten bewindvoering hiermee verband1.

2018

€ 45.161

2019

€ 39.568

• Velserbroek.

voor ‘duurzame gebruiksgoederen’ en ‘inrichtingskosten

Het SWT is er voor alle inwoners en alle hulpvragen maar in

huisraad’ zijn afgenomen en de kosten voor bewindvoering

Inrichtingskosten huisraad

de praktijk vooral gericht op preventie. Feitelijk gaat het om

zijn toegenomen.

Landelijk zijn de kosten voor woninginrichting fors

welzijnsactiviteiten en -voorzieningen waarvoor inwoners

In 2018 is het beleid voor de ‘duurzame gebruiksgoederen’

gestegen mede als gevolg van de verhoogde instroom van

de wijkteams opzoeken. Ook in 2020 wordt de werkwijze

veranderd en dit had effect op de verstrekkingen; een

asielzoekers in Nederland. In Velsen zijn de kosten voor

van de wijkteams doorontwikkeld. Er wordt ingezet op

afname. Sinds de beleidswijziging verstrekt Velsen

woninginrichting na 2017 meer dan gehalveerd. Sinds

vroegsignalering, outreachend werken en er wordt gewerkt

duurzame gebruiksgoederen als een geldlening in plaats

2018 is de instroom van statushouders verminderd en

aan het netwerk in de wijk.

van een gift. In 2019 stijgt het gebruik van een aantal

gelden nieuwe beleidsregels voor inrichtingskosten.

minimarelingen mogelijk als gevolg van de extra aandacht

Volgens de nieuwe beleidsregels wordt de vergoeding voor

5.4 Een terugblik in cijfers

(communicatie, brief ) die hieraan is besteed. Dit is een

inrichtingskosten verstrekt in de vorm van een lening en dit

In deze paragraaf wordt een beeld van de huidige situatie

verwachte en gewenste toename.

heeft mogelijk gevolg voor het beroep dat op deze vergoeding

geschetst aan de hand van verschillende kostenposten

Tabel 15 De kosten voor financieel beheer bedragen € 716 (2019) en € 783 (2018).

is gedaan. Door het aangaan van een lening ontstaat er een

voor minimabeleid en schuldhulpverlening en behaalde

In het peiljaar 2018 voor het armoedeonderzoek (zie

schuld bij de gemeente en dit weerhoudt sommige mensen

resultaten.

hiervoor hoofdstuk 4) ontvingen 1.039 huishoudens een

om een beroep op inrichtingskosten te doen2.

verstrekking vanuit bijzondere bijstand. Hiervan hebben: 5.4.1 Bijzondere bijstand en minimaregelingen Inkomensgrens

• 487 huishoudens een verstrekking (658) ontvangen voor bewindvoering (zie hieronder) en;

Duurzame gebruiksgoederen Tot en met 2017 werden duurzame gebruiksgoederen

De bijzondere bijstand in Velsen is gericht op inwoners

• 261 huishoudens hebben een verstrekking (304)

‘om niet’ verstrekt. Vanaf 2018 is dit beleid aangepast om

met een inkomen tot 110 procent Wsm die bijzondere

ontvangen voor duurzame gebruiksgoederen.

de uitgaven terug te dringen. Vanaf 2018 worden de kosten voor de duurzame gebruiksgoederen verstrekt in de vorm

noodzakelijke kosten hebben en deze niet zelf kunnen betalen. Er zijn twee uitzonderingen hierop; de

De doelgroep voor bijzondere bijstand bestaat volgens

individuele inkomenstoeslag (100 procent) en de

het onderzoek uit 2.328 huishoudens en dat betekent dat

collectieve ziektekostenverzekering (130 procent).

minder dan de helft van de huishoudens in 2018 gebruikt

Voor alle andere inkomensondersteunende regelingen

heeft gemaakt van de bijzondere bijstand, terwijl zij tot de

geldt de inkomensgrens van 110 procent. Bij bijzondere

doelgroep behoren.

Vergelijking 1 Kosten bijzondere bijstand

Vergelijking 2

1 Niet van toepassing op de minimaregelingen, individuele inkomenstoeslag en studietoeslag.

40

van een lening.

Vergelijking 3

Tabel 14 Kosten duurzame gebruiksgoederen

1 In 2013 bedroeg deze kostenpost € 159.726,58. 2 In bijzondere situaties kan de lening worden kwijtgescholden.

Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024

41

Huidig beleid voor armoede en schuldhulpverlening

vervangen door de collectieve zorgverzekering. Sinds 2019 is Univé de aanbieder van de collectieve zorgverzekering en is het gebruik toegenomen1.

• Bij 59 procent van de gevallen zijn kinderen betrokken. Dit is gestegen in vergelijking met 2017 (42 procent). • 88 procent van de huishoudens in 2018 is alleenstaand. Ten opzichte van voorgaande jaren is het aantal

Schuldhulpverlening

alleenstaanden flink toegenomen; respectievelijk 2016 59

Schuldhulpverlening PLANgroep Omschrijving Dossiers op 1 januari Nieuwe dossiers (aanmeldingen) Afgesloten dossiers Dossiers op

procent en 2017 62 procent.

2

2015

2016

2017

2018

2019

99

173

256

303

230

10

105

100

74

67

• De meeste deelnemers zitten in de leeftijdscategorie 25 -35 jaar (35 procent) en 35 – 45 jaar (26 procent). Dit is vergelijkbaar met het voorgaande jaar. • Het inkomen bestaat voor 54 procent uit een uitkering en voor 46 procent uit loon. In 2017 lag deze verhouding rond 58 procent en 42 procent en in 2016 60 procent en

34

22

53

108

69

173

256

303

230

228

40 procent. `De verhouding lijkt geleidelijk te verschuiven. • 87 procent heeft een inkomen onder modaal, 11 procent zit

Ad a. Individuele inkomenstoeslag

Ad. d Indirecte schoolkosten voortgezet onderwijs

De individuele inkomenstoeslag wordt verstrekt wanneer

De bijdrage indirecte schoolkosten voortgezet onderwijs is

iemand minimaal drie jaar op een minimum niveau leeft en

maximaal € 270,-. In 2018 is door 153 deelnemers een beroep

er geen (direct) perspectief is op inkomensverbetering.

gedaan op deze regeling en dat is 29 procent van de doelgroep

Kenmerken van deelnemers schuldhulpverlening via

In onderstaande vergelijking staat de hoogte van het

Dit geldt voor inkomens tot 100 procent Wsm. Uit

met een inkomen tot 110 procent Wsm.

PLANgroep3:

schuldbedrag van cliënten die begeleid worden door

• In 2018 is het merendeel man (55 procent) en dit

PLANgroep over de jaren 2017 en 2018. De hoogte van

de armoedemonitor blijkt dat bij 74 procent van de minimahuishoudens (792 huishoudens) langdurig rond

Ad. e DeelnAame sociaal culturele activiteiten

moet komen van een minimuminkomen.

De regeling voor sociaal- culturele voorzieningen is voor alle

31 december

Tabel 17 dossiers schuldhulpverlening PLANgroep

percentage is gelijk gebleven aan 2017.

tussen modaal en twee keer modaal, 2 procent zit boven twee keer modaal.

het schuldbedrag blijft in deze jaren ongeveer gelijk.

inwoners en de vergoeding is maximaal € 75,-. De bijdrage kan Ad. b Individuele studietoeslag

gebruikt worden voor een lidmaatschap van een sportclub,

De individuele studietoeslag is bedoeld voor inwoners

bezoek bioscoop, theater etcetera. In 2018 is door 877 huis-

met een arbeidsbeperking die zelf niet in staat zijn tot

houdens een beroep gedaan op deze regeling en daarmee ligt

het verdienen van het wettelijke minimumloon. De

het bereik op 37 procent. In 2019 is de regeling meer onder de

achterliggende gedachte is dat zij minder snel in staat zijn

aandacht gebracht bij de doelgroep en dat verklaart mogelijk

om tijdens hun studie iets bij te verdienen als gevolg van

het groter beroep dat in 2019 op de regeling is gedaan.

de beperking. Tot 2019 werd niet veel gebruik gemaakt van

Ad. f Deelname sport en cultuur 4 – 18 jaar

de regeling en werd maximaal € 500 toegekend. In 2019 is

Kinderen kunnen een tegemoetkoming voor deelname aan

de Verordening Individuele Studietoeslag Participatiewet

sport aanvragen voor maximaal € 200,-. De regeling is bedoeld

2019 vastgesteld en wordt maximaal een bedrag van € 2.699

voor kinderen tussen de 4 en 18 jaar. Het bereik lag in 2018 op

uitgekeerd. Voor 2019 was dat maximaal € 500. De hogere

37 procent van de doelgroep.

1

uitgave in 2019 ten opzichte van 2018 kan worden verklaard uit de substantiële verhoging van de vergoeding.

Ad. K Toegang tot het zwembad In 2019 bestaan de kosten voor de 10-badenkaart uit:

Ad. c Indirecte schoolkosten basisonderwijs

badenkaarten € 42,30 en kaartkosten € 8,-. Er zijn 157

Vanaf 2019 is er een regeling voor indirecte schoolkosten

aanvragen behandeld. Om gebruik te kunnen maken van de

voor het basisonderwijs. Daarvoor was er alleen voor het

10-badenkaart moet het kind een diploma hebben en/of

voortgezet onderwijs een regeling voor ondersteuning.

zwemmen onder toezicht van een volwassenen2.

Voor het basisonderwijs is de maximale bijdrage € 50,-. Dit kan bijvoorbeeld gebruikt worden voor de ouderbij-

Ad. I Collectieve zorgverzekering

drage, schoolspullen, schoolreis, workshop of werkweek.

Per 2019 is de regeling ‘tegemoetkoming meerkosten Wmo’

1 Verordening individuele studietoeslag Participatiewet 2019 gemeente Velsen, 1 januari 2019. 2 In de praktijk blijkt dat kinderen met een 10-badenkaart bij het zwembad komen, maar hiervan geen gebruik kunnen maken omdat zij geen diploma hebben en er ook geen volwassenen aanwezig is.

42

Vergelijking 4 1 Via een aanbesteding is Univé geselecteerd. 2 Uit jaarverslag 2018 PLANgroep, pagina 2. 3 Uit de jaarverslagen PLANgroep 2017 en 2018.

Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024

43

Huidig beleid voor armoede en schuldhulpverlening

Benchmark Armoede en Schulden

Aanmeldingen huisuitzettingen4

De gemeente Velsen doet mee aan de benchmark Armoede

Aanmeldingen huisuitzettingen

2015

2016

2017

2018

2019

Bekend bij Socius

43

42

26

38

32

en Schulden van Divosa. Volgens de benchmark 2018 is de gemiddelde schuld van inwoners die bekend zijn bij schuldhulpverlening € 30.000,- . Landelijk ligt dit aantal 1

re-integratietraject als formulierenbrigadier werken.

Schuldhulpmaatje is sinds 2015 in de gemeente Velsen

Aantal cliënten

(dreigende) financiële problemen. Het doel is het bevorderen

2017

2018

Eerste helft 2019*

Nieuw

117

137

147

(gekwalificeerde vrijwilligers) bieden sociale en praktische

Vroegsignalering van betalingsachterstanden energie,

Bestaand

215

232

278

ondersteuning. De maatjes onderhouden persoonlijk

gemeentelijke belastingen en zorgpremie

Anoniem

2

1

5

contact met de inwoner. Vaak is er eens per week contact

In 2015 is gestart met vroegsignalering van betalingsachter-

Totaal

334

370

430

via een huisbezoek en dat zolang de hulpvraag loopt. Het

van de financiële zelfstandigheid van de inwoner. De maatjes

Tabel 19 Aantal meldingen preventieve huisuitzetting.

op € 43.300 . Gemiddeld is in Velsen sprake van dertien veertien schuldeisers.

Schuldhulpmaatje actief. Deze vrijwilligersorganisatie biedt ondersteuning bij

2

schuldeisers en landelijk ligt dat aantal op gemiddeld

De vrijwilligers zijn uitkeringsgerechtigden die voor hun

Zelfstandigen

standen energie. Nutsbedrijven waren in het verleden

155-Help-een-bedrijf Velsen

verplicht om in de wintermaanden betalingsachterstanden

Financiële administratie thuis (FAT)

de inwoner begeleid. In 2018 zijn vijftien nieuwe cliënten

Sinds 2017 werkt Velsen samen met 155-Help-een-bedrijf.

aan gemeenten te melden om afsluitingen te voorkomen.

Het FAT bestaat uit een team vrijwilligers en een

in de IJmond begeleid en negentien begeleidingstrajecten

155 Help-een-bedrijf adviseert ondernemers die financiële

Deze wettelijke regeling geldt nu voor het hele jaar.

professionele coördinator die inwoners helpen bij het

afgesloten.

maatje werkt samen met de professionele hulpverlener die

op orde brengen en houden van de financiële (thuis)

vragen hebben. Wanneer het nodig is wordt verwezen naar derden (waaronder regeling Bbz). De meeste vragen gaan

Velsen startte met het sturen van brieven aan inwoners

administratie. De ondersteuning is bedoeld als tijdelijke

Voorlichting en informatie (globaal overzicht):

over het aanvragen BBZ/IOAZ gevolgd door financiële en

die op de afsluitlijst voor energie stonden. Via deze

maatregel. In 2018 werkten tien vrijwilligers bij het FAT.

• Socius verzorgt de cursus ‘Grip op je knip’ en ‘Omgaan

belastingvragen.

brief werd gevraagd om contact met de gemeente op te

met geld’;

nemen. Deze aanpak bleek niet succesvol. Medio 2016

Pilot bewindvoering en FAT In 2017 is gestart met de inzet van het FAT voor het

• Playback geeft jaarlijkse training over omgaan met geld door middel van theater op het Tendercollege;

Aantal aanmeldingen

2017

48

met een aantal wijkteams. Sindsdien wordt de inwoner

begeleiden van cliënten met beschermingsbewind en die

• MoneyWays verzorgt financiële educatie op basisscholen

2018

57

schriftelijk in kennis gesteld over de informatie die de

in een schuldsaneringstraject zitten. De bewindvoerder

en voortgezet onderwijs. Ook worden voorstellingen door

2019

61

gemeente heeft ontvangen over betalingsachterstanden

en de vrijwilligers van het FAT werken samen om de

en wordt een huisbezoek afgelegd. Het huisbezoek wordt

ondersteuning af te bouwen en daarmee de inwoner voor

• Jaarlijkse inzet bij de Week van het geld waarin extra

te bereiden op financiële zelfredzaamheid. Er zijn veel

aandacht wordt besteed aan preventie van schulden

bewindvoerders gevraagd mee te werken, toch zijn er in

in samenwerking met Sociaal wijkteam Velsen en

Tabel 18 Meldingen 115 Help-een-bedrijf.

verzorgd door de Sociaal Wijkteams. In 2018 is de aanpak

Bron: jaarverslagen 115-Help-een-bedrijf.

uitgebreid met betalingsachterstanden voor de zorgpremie (zorgverzekering) en gemeentelijke belastingen.

Voorkomen van huisuitzettingen In 2015 hebben de woningcorporaties in Velsen, Socius en

De ervaringen van de Sociaal Wijkteams zijn dat meer

de gemeente Velsen afspraken gemaakt om huisuitzettingen

dan de helft van de bereikte inwoners niet bekend zijn

te voorkomen. Deze afspraken zijn vastgelegd in een

bij hulpverlening. Landelijk ligt dit percentage met 70

convenant. De aanpak is gericht op het voorkomen van

procent zelfs nog hoger. Maar het succespercentage van

ontruimingen. Socius wordt door de woningcorporatie

de huisbezoeken ligt in Velsen lager dan het landelijke

geïnformeerd over een dreigende huisuitzetting en binnen

gemiddelde en dit willen we verbeteren. Het resultaat

vijf werkdagen neemt Socius contact op met de huurder.

van de interventie wordt niet geregistreerd en dit is

Socius probeert met de huurder afspraken te maken en

een aandachtspunten voor de doorontwikkeling van de

als dat lukt wordt de incassoprocedure opgeschort.

vroegsignalering.

Daarna bespreekt Socius met de schuldhulpverlener van de gemeente welke ondersteuning (nog meer) nodig is.

Formulierenbrigade

De gemeente en de woningcorporatie betalen de kosten

De Formulierenbrigade van Socius ondersteunt inwoners

voor de interventie van Socius . Er vindt geen registratie

van Velsen bij het invullen van formulieren en bekijkt

van de resultaten plaats.

of inwoners voor voorzieningen in aanmerking komen.

3

Deze dienstverlening is gratis voor inwoners. De Formulierenbrigade bestaat uit een betaalde coördinator,

Bron: Halfjaarverslag Socius 2019. *De verwachting voor de tweede helft van 2019 is dat de groei doorzet.

Jaar

is de gemeente voor de pilot Energie gaan samenwerken

Playback verzorgd;

2018 maar twee aanmeldingen van bewindvoerders.

jongerenwerk Welzijn Velsen;

In 2020 is de aanpak verbeterd.

• Velsenwijzer.nl en op de website van de gemeente; • Startpunt Geldzaken. Via Startpunt Geldzaken

Aanmeldingen

2018

kunnen inwoners zelf een budgetplan opstellen.

Opgepakt in 2018

18

Er zijn geldplannen beschikbaar voor huishoudens

Toegelaten tot FAT

17

in verschillende omstandigheden;

In 2019 opgepakt

7

Totaal aantal aanmeldingen

25

• Informatiebrief aan jongeren die 18 jaar worden (per 2019). In de brief worden jongeren geïnformeerd over hun plichten en verantwoordelijkheden vanaf het

Bron: Jaarverslag Socius

moment dat ze 18 worden. Resultaten

2018

Zelfstandig voeren administratie

5

Zelfstandig met twijfel van begeleider

3

Beschermingsbewind

2

FAT afgerond met behulp van netwerk, AMW of SRL

3

Uitvallers

1

Totaal

14

Bron: Jaarverslag Socius

een betaalde formulierenbrigadier en vrijwilligers.

1 2 3 4

Divosa Benchmark Armoede & Schulden 2018. Gemiddelde schuld in 2018, uit het jaarverslag van het NVVK over 2018. Vooral de schulden van ondernemers zijn hoog: gemiddeld €105.000. In 2019 is de gemeentelijke bijdragen € 351,14 per traject. Uit jaarverslag Socius 2017 en 2018.

44

Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024

45

Algemene conclusies en aanbevelingen

6. Algemene conclusies en aanbevelingen Hieronder staan algemene conclusies en aanbevelingen

Grote groep langdurige minima

die volgen uit voorgaande hoofdstukken.

Er is sprake van langdurige minima wanneer iemand langer dan drie jaar leeft van een inkomen tot 110 procent Wsm.

6.1 Armoede

In Velsen leven 1.608 huishoudens langdurig van een laag

Minimahuishoudens in Velsen

inkomen en dat is 69 procent van de minimahuishoudens

Een grote groep Velsenaren leeft in armoede en het is de afge-

tot 110 procent Wsm. Om dit te doorbreken moet de aanpak

lopen jaren niet gelukt om dit op te lossen. Ruim 5.100 inwoners

anders; er moet gekeken worden naar de achterliggende

leven van een minimum inkomen (tot 110 procent Wsm),

oorzaken van armoede en bij de aanpak stellen we de persoon

waaronder 1.200 kinderen die in armoede opgroeien. 16 procent

centraal (en niet de regelingen). Onderzocht moet worden wat

van de minima heeft de AOW leeftijd. Ruim twee derde leeft

nodig (maatwerk) is om iemand structureel vooruit te helpen,

zelfs langdurig in armoede. Minima doen een groter beroep

in plaats van de situatie in stand te houden.

1

op voorzieningen zoals jeugdhulp en Wmo dan niet minima. Concentratie van armoede Werkende armen onvoldoende in beeld

Het armoedepercentage ligt voor heel Velsen op 7,4 procent

Het werkelijk aantal mensen dat in armoede leeft, ligt

en ligt daarmee onder het landelijke gemiddelde. Maar er zijn

waarschijnlijk nog hoger. Werkende armen vormen een

grote verschillen in wijken; de meeste wijken hebben een boven-

groeiende groep die maar moeilijk in beeld is te brengen.

gemiddeld armoedepercentage. Velsen-Noord 15 procent,

Zij hebben betaald werk, maar profiteren onvoldoende van

IJmuiden 10 procent en Zee- en Duinwijk 12 procent en de

de economische groei en worstelen om het hoofd boven

overige wijken zitten tussen de 2 en 3 procent. Er is sprake

water te houden. Dit met de alsmaar stijgende (vaste) lasten

van een concentratie van minimahuishoudens in een aantal

en het ontbreken van financiële buffers. Zij hebben vaak

wijken. Naast het algemene aanbod voor armoede en schulden

geen contact met de gemeente via (minima)regelingen en

kan ingezet worden op een meer gerichte integrale wijkaanpak.

melden zich ook niet bij hulpverlening. Daarom moeten

Gedacht wordt aan een inzet met woningcorporaties, GGD,