Armoedevisie - volledig incl. uitvoeringsprogramma
Tekst van het document
Een andere kijk op armoede ARMOEDE- EN SCHULDENBELEID GEMEENTE VELSEN 2020-2024
Domein Samenleving | Armoedevisie 24 september 2020
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
2
Voorwoord
7
Samenvatting
9
1. 1.1 1.2 1.2
Inleiding De opdracht voor een armoedevisie Hoe is deze visie tot stand gekomen? Leeswijzer
13 13 13 14
2. 2.1 2.2 2.3 2.4
Missie, visie en doelen Algemeen Missie Visie Vijf doelen
15 15 15 15 18
3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
Kaders: Landelijk, regionaal en lokaal perspectief Algemene beschouwing Landelijk Ontwikkelingen armoede en schuldenaanpak Regionaal perspectief Lokaal perspectief
25 25 26 27 28 29
4. 4.1 4.2 4.3 4.4
Armoede in Velsen Armoedemonitor Inkomenseffectrapportage Aanvullend onderzoek Huiskamergesprekken
31 31 36 36 38
5. 5.1 5.2 5.3 5.4
Huidig beleid voor armoede en schuldhulpverlening Armoedebestrijding Schuldhulpverlening Velsen Sociaal Wijkteams Velsen Een terugblik in cijfers
39 39 39 39 40
6. 6.1 6.2 6.3
Algemene conclusies en aanbevelingen Armoede Aanpak schulden Rapporteren en monitoren
47 47 49 50
7. 7.1 7.2
Begroting en planning Begroting Autonome ontwikkelingen
53 53 53
8. 8.1 8.2
Verantwoording en Monitoring Borging kwaliteit schuldhulpverlening Monitoring & verantwoording
55 55 55
Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024
3
Inhoudsopgave
Bijlage 1
4
Uitvoeringsprogramma armoedevisie 2020- 2024
57
Doel 1: Effectiever schuldhulp verlenen 1.1 Wat doen we nu? 1.2 Wat gaan we nog meer doen, anders of beter doen? 1.3 Monitoring: Resultaten, effecten
57 57 58 60
Doel 2: Meer inwoners vroegtijdig in beeld, minder Velsenaren raken in schulden 1.4 Wat doen we nu? 1.5 Wat gaan we nog meer doen, anders of beter doen? 1.6 Monitoring: Resultaten, effecten
60 60 60 63
Doel 3: De inwoners van Velsen financieel weerbaar door ondersteuning op maat 1.7 Wat doen we nu? 1.8 Wat gaan we nog meer doen, anders of beter doen? 1.9 Monitoring: Resultaten, effecten
64 64 65 67
Doel 4: Alle kinderen gelijke kansen 1.10 Wat doen we nu? 1.11 Wat gaan we nog meer doen, anders of beter doen? 1.12 Monitoring: Resultaten, effecten
67 67 67 68
Doel 5: Versterken samenwerking voor effectieve armoedebestrijding 1.13 Wat doen we nu? 1.14 Wat gaan we nog meer doen, anders of beter doen? 1.15 Monitoring: Resultaten, effecten
68 68 68 69
Algemene maatregelen
69
Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6 Bijlage 7 Bijlage 8 Bijlage 9 Bijlage 10 Bijlage 11 Bijlage 12
71 75 76 77 78 81 82 83 84 87 93
Verslag Seminar Relatie tussen armoede en gezondheid Voorbeeld Casus paar met kinderen Acties aanpak kinderarmoede (2018) Toelichting op de voorgestelde maatregelen Bijstandsgerechtigden en bronheffing Missie en belofte Alliantie Kinderarmoede Schema schuldhulpverlening Inzetten energiecoaches Begroting en planning Begrippenlijst
Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024
5
Voorwoord
Voorwoord Toen mij de vraag werd gesteld ‘waar denk je aan bij het
het zijn stuk voor stuk gebeurtenissen waarbij niet als
woord armoede?’ werd het mij duidelijk. Ja, wat betekent
eerste aan de financiën wordt gedacht. Maar dit zijn wel
armoede nu eigenlijk echt? Als vanzelf dacht ik aan: niet mee
gebeurtenissen die grote financiële consequenties kunnen
kunnen doen. Kinderen die niet kunnen meedoen met leef-
hebben. In de praktijk zien we dat juist dan de eerste
tijdgenootjes aan sport of aan een verjaardagsfeestje en als
problemen ontstaan.
ouder niet kunnen meedoen aan de samenleving en jezelf het liefst terugtrekken. Geen mogelijkheden hebben om jezelf
Ik geloof in de eigen kracht van mensen. Als het door
te ontwikkelen, je verbonden voelen met anderen en kunnen
omstandigheden even wat minder met je gaat heb je mensen
zijn wie je bent. Dit zijn basisbehoeften van elk mens. En
om je heen nodig die je steunen. Als gemeente geven ook wij
dat is wat armoede met je doet; het raakt je basisbehoeften.
steun om de kracht weer terug te vinden voor een financieel fit leven. We willen dat inwoners zich vrij voelen om snel aan
Nu ik dit voorwoord schrijf, zitten we midden in de crisis
de bel te trekken als er iets mis dreigt te gaan, zodat we tijdig
van het coronavirus. Het virus dat onze samenleving ont-
ondersteuning kunnen bieden.
wricht. We moeten letterlijk afstand houden van elkaar. Samenkomen voor sociale activiteiten of sporten is niet
Met veel verschillende partijen hebben we gesproken over
mogelijk. De gevolgen zijn nog niet te overzien, maar het is
hoe we armoede en schulden in Velsen kunnen aanpakken.
mij wel duidelijk dat deze crisis zijn sporen in onze samen-
Hoe we dat samen gaan doen leest u in dit plan. Het is mijn
leving zal achterlaten. Veel Velsenaren krijgen te maken met
missie om iedereen dezelfde kansen te geven, zich verbonden
de gevolgen van deze crisis; het is van invloed op je gezond-
te voelen met de samenleving en te kunnen zijn wie je wilt
heid wanneer je ziek bent geworden van het virus, een eigen
zijn. Kortom, om volwaardig mee te kunnen doen.
bedrijf wat het financieel zwaar te voortduren heeft gehad of je bent je baan verloren. Meer dan voorheen is armoedeen schuldenbeleid van belang en willen we als gemeente onze inwoners steunen. Langdurige geldzorgen doen iets met je! Het zorgt voor veel
We hebben elkaar nodig
stress waardoor je minder goed functioneert. Het kost moeite
om een sociaal Velsen te zijn.
om vat te krijgen op de (financiële) situatie, lasten die
Samen krijgen we dat voor elkaar.
doorlopen, regelingen en toeslagen die je moet aanvragen, instanties die van alles van je willen. Het is moeilijk om dit
Burgemeester en wethouders
zonder hulp op te lossen. Vaak ontstaan er dan ook allerlei
van de gemeente Velsen,
andere knelpunten zoals problemen met je gezondheid en
namens dezen,
het niet goed kunnen uitvoeren van je werk. Het kan ieder-
de portefeuillehouder,
een overkomen! Het overlijden van een partner, een traumatische ervaring, een ziekte of het verlies van een baan,
6
Marianne Steijn
Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024
7
Samenvatting
Samenvatting A. Waarom een armoedevisie?
Verder blijkt dat we een uitgebreid pakket aan inkomens
Een grote groep Velsenaren leeft in armoede en het is de
ondersteunende maatregelen hebben, maar dat het gebruik
afgelopen jaren niet gelukt om dit op te lossen. In 2019 is de
hiervan kan verbeteren. Ook kunnen de regelingen beter
armoedemonitor voor Velsen uitgebracht en daaruit blijkt
afgestemd worden op de behoeften van onze inwoners om
dat ruim 5.000 inwoners, waaronder zo’n 1.200 kinderen
uit armoede te komen.
in Velsen in armoede leven. Zij doen een groot beroep op voorzieningen zoals jeugdhulp en Wmo. Ruim twee derde
Hoofdconclusie:
van de minimahuishoudens leeft zelfs langdurig in armoede.
Met de huidige aanpak zijn goede stappen
Het armoedepercentage voor Velsen ligt met 7,4 procent
gezet, maar is nog onvoldoende duurzaam
onder het landelijk gemiddelde. De wijken Zee- en Duinwijk,
resultaat behaald.
IJmuiden en Velsen-Noord hebben een hoger armoedepercentage dan het landelijke gemiddelde. In deze wijken
Terugkijkend kunnen we onze aanpak van armoede en
groeien ook veel kinderen op in armoede. Het percentage
schulden van de afgelopen jaren omschrijven als symptoom-
kinderarmoede ligt in een aantal wijken ver boven het
bestrijding. De inzet was gericht op het pakket inkomens-
landelijk gemiddelde.
ondersteunende maatregelen en het beheersen van de kosten. De uitgaven voor bijzondere bijstand zijn met deze
Het werkelijk aantal mensen dat in armoede leeft, ligt waar-
maatregelen redelijk stabiel gebleven, maar de armoede is
schijnlijk nog hoger. Werkende armen zijn een groeiende
niet bestreden.
groep die maar moeilijk in beeld is te brengen. Zij hebben betaald werk, maar hebben onvoldoende van de economische
Met de huidige aanpak worden inwoners ondersteund,
groei (tot voor COVID-19) kunnen profiteren en worstelen
maar wordt onvoldoende duurzaam resultaat behaald
om het hoofd boven water te houden. Dit met de alsmaar
(geen structurele uitstroom). Bij ruim twee derde van de
stijgende (vaste) lasten en het ontbreken van financiële
minimahuishoudens is sprake van langdurige minima en in
buffers (en als gevolg van de Coronacrisis raakt deze groep
een aantal wijken is het aantal inwoners dat in armoede leeft
inwoners nog verder achterop).
bovengemiddeld hoog. In deze wijken groeien veel kinderen op in armoede en zij hebben beperkte kansen om daaraan te ontsnappen. Doordat we niet aan de voorkant van problemen komen en armoede dus niet structureel aanpakken, is het risico op het overerven van armoede aanzienlijk. En daarmee houden we armoede in stand en bestaat de kans dat het
Met de huidige aanpak zijn goede stappen gezet, maar is nog onvoldoende duurzaam resultaat behaald. 8
probleem groter wordt. De focus moet meer liggen op het voorkómen van armoede en schulden en het centraal stellen van onze inwoners (en niet de regelingen). Alleen daarmee kan meer resultaat
Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024
9
Samenvatting
worden behaald. Er is niet één oplossing, maar er is
Anders kijken…. omdat armoede vaak het gevolg is van
maatwerk nodig waarbij verschillende instrumenten
een complex aan problemen en niet zozeer één oorzaak
• Een structurele oplossing bieden aan inwoners door
worden ingezet die elkaar versterken.
heeft. Problemen die elkaar ook nog eens versterken.
ook de achterliggende oorzaak in beeld te brengen
Ergens ging het mis, inkomensverlies door het overlijden
(duurzaam investeren);
Hier komt in 2020 nog een crisissituatie bovenop waarbij
De vijf hoofddoelen:
van de partner en het verdriet dat het met zich meebracht en
veel sectoren worden geraakt en de economie ineens tot
daardoor onvoldoende aandacht hebben voor de financiën,
stilstand is gekomen. Veel laagbetaalde banen in de horeca
baanverlies maar wel de vaste lasten die maandelijks terug-
en uitzendsector verdwijnen, zzp’ers zien hun opdrachten
komen. Betalingsachterstanden kunnen snel ontstaan.
• De zelfredzaamheid van inwoners verbeteren op Effectiever schuldhulp verlenen;
een manier die bij hun persoonlijke situatie aansluit (maatwerk leveren). • De vernieuwde aanpak helpt de inwoner met een
verdampen en onvermijdelijk zullen er bedrijven zijn die het
duurzame gedragsverandering en verkleint daarmee
niet redden. Er is alle reden om te verwachten dat hierdoor
Anders kijken…. omdat vanuit de theorie van de schaarste
meer inwoners te maken krijgen met inkomensverlies en
bekend is dat schaarste van invloed is op het menselijk
mogelijk schulden als gevolg.
gedrag. (Geld) gebrek gaat gepaard met een focus op de korte
Meer mensen vroegtijdig in beeld, minder Velsenaren raken in schulden;
termijn. Er ontstaat tunnelvisie; de aandacht voor zaken die
B. De opdracht voor de visie
op de lange termijn van belang zijn, worden verwaarloosd,
Gemeenten hebben van oudsher een taak in armoedebestrij-
onderschat of verdrongen. Te weinig geld leidt onontkoom-
ding binnen onze verzorgingsstaat. De Participatiewet (Pw),
baar tot verkeerde beslissingen die op de lange termijn
de Wet op de gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) en
gevolgen met zich meebrengen.
de kans op terugval (preventief werken). • Problematische schulden voorkomen doordat inwoners met financiële knelpunten eerder in beeld zijn zodat eerder hulp geboden kan worden (preventief werken). • Terugval in inkomen voorkomen door financiële
De inwoners van Velsen financieel weerbaar door ondersteuning op maat;
de transitie in het Sociale Domein geven gemeenten hand vatten om inwoners te laten meedoen aan de samenleving.
De beoogde effecten:
ondersteuning te bieden voor deelname aan de samenleving (werk boven uitkering). • Participeren aan de samenleving waardoor de kans op uitstroom uit armoede wordt vergroot (duurzaam
Anders kijken…. omdat het niet alleen een probleem is van de betrokkene zelf maar het raakt ons allemaal, de
investeren). Alle kinderen gelijke kansen;
• Minder Velsenaren die in armoede leven.
Op basis van de Wgs moeten gemeenten eens per vier jaar
samenleving als geheel. Anders kijken naar armoede is
een plan voor schuldhulpverlening maken. Het huidige plan
onze visie waaraan we samen met onze partners en
andere kinderen bieden zodat iedereen een goede start in
voor schuldhulpverlening loopt dit jaar af en moet een ver-
inwoners willen werken.
het leven krijgt (overerving van armoede tegengaan).
volg krijgen. Daarnaast is in het raadsakkoord 2018-2022 de
Versterken samenwerking voor
• Kinderen in achterstandsituaties gelijke kansen met
• Een gezamenlijke en sluitende aanpak van armoede en
opgave opgenomen voor het maken van een integrale aanpak
Anders kijken…. is anders werken. Hiervoor is een
van armoede en schulden. Beiden zijn aanleiding voor het
kanteling van onze werkwijze nodig. We sluiten aan op
maken van deze armoedevisie.
het perspectief van de Velsenaar. Dat doen we door onze
D. Participatietraject
inwoners centraal te stellen en uit te gaan van een
Voor het maken van deze visie is een participatietraject
C. Missie, visie en doelen
realistische verwachting. Daarbij stellen we ons telkens
doorlopen. Met verschillende in- en externe partners is
Armoede en schulden (kunnen) leiden tot sociale uitsluiting
de vraag: Is het ‘doenlijk’ voor onze inwoners?
gesproken over het thema armoede en schulden en er is een
effectieve armoedebestrijding.
en dat willen we voorkomen. Wij zien het daarom als onze
schulden (integrale aanpak).
seminar voor alle betrokken professionals georganiseerd.
missie om iedereen een perspectief te bieden om mee te
De pijlers voor onze visie:
kunnen doen aan de samenleving. We wachten niet af,
• Armoede is meer dan een financieel probleem;
Wat willen we bereiken?
tijdens huiskamergesprekken. Ook is in verschillende
maar gaan actief naar onze inwoners toe om hen te steunen.
• Het accent ligt op preventie en vroegsignalering;
De aanpak heeft betrekking op verschillende beleids-
sessies met de gemeenteraad gesproken.
• De menselijke maat in dienstverlening;
terreinen en maakt daar integraal onderdeel van uit. Zoals
Onze missie
• Integrale werkwijze voor beleid en uitvoering;
schuldhulpverlening, onderwijs, gezondheid, sport, cultuur,
Feiten en cijfers
‘Alle Velsenaren gelijke kansen’
• Perspectief bieden.
werken en wonen en deels moeten wettelijke taken uitgevoerd
Diverse rapportages, jaarverslagen zijn betrokken bij de
worden. De effecten van de aanpak hebben betrekking op
aanpak. Een onderzoeksbureau bracht de situatie in
Onze visie
Deze pijlers zijn uitgewerkt in vijf hoofddoelen. In het uit-
verschillende levensterreinen. Inwoners worden sneller,
Velsen in beeld in een armoedemonitor en een inkomens
‘Anders kijken naar armoede’
voeringsprogramma worden per doel de lopende en nieuwe
eerder en duurzaam geholpen. Het vermindert de noodzaak
effectrapportage.
was de titel van ons seminar in 2019.
acties beschreven. Het uitvoeringsprogramma is in bijlage 1
om een beroep te doen op minima-regelingen en Participatie-
opgenomen.
wet, maar ook op jeugdhulp, Wmo en zorg. Ook onze samen-
Kennis en inzicht
werkingspartners zullen de effecten van onze gezamenlijke
De theorie van de schaarste, Mullainathan en Sharif
aanpak ervaren. En de samenleving als geheel heeft er baat
(Scarcity, why having too little means so much)
bij; minder beroep op gezondheidszorg, betere school-
Armoede wordt vaak gezien als een persoonlijk falen, maar
prestaties van kinderen, minder criminaliteit, aan het
onderzoekers toonden aan dat het mogelijk eerder andersom
werk komen en werk behouden et cetera.
werkt. Schaarste is van invloed op het menselijk gedrag.
10
Er is onderzoek gedaan en we spraken een groep inwoners
Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024
11
Inleiding
Of het nu gaat over schaarste aan voedsel, tijd of geld. (Geld)
Alle kinderen kansrijk, Kinderombudsman
gebrek gaat gepaard met een focus op de korte termijn.
Armoede belemmert kinderen en jongeren op alle levens-
Er ontstaat tunnelvisie; de aandacht voor andere zaken,
gebieden in hun ontwikkeling. Ze lopen schade op en hebben
die wellicht voor de lange termijn van belang zijn, worden
geen gelijke kansen. Voorzieningen van gemeenten sluiten
verwaarloosd, onderschat of verdrongen. Langdurige
onvoldoende aan, zijn niet integraal en zijn ook te weinig
schaarste haalt de rek eruit bij mensen om in actie te komen.
gericht op de thuissituatie. Gemeenten moeten de aanpak
Mensen lijken daardoor ook ongemotiveerd over te komen,
richten op een stabiele en veilige thuissituatie waarbij
maar dat is vaak niet het geval.
inkomensondersteunende maatregelen nodig zijn maar niet de oplossing zijn.
Weten is nog geen doen, Wetenschappelijke Raad
1. Inleiding
voor Regeringsbeleid
E. Uitvoeringsstrategie en - programma
De Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR)
In bijlage 1 van deze visie is het uitvoeringsprogramma
stelt dat er te hoge verwachtingen zijn over de mate van
opgenomen. Het programma beschrijft een integrale aanpak
1.1 De opdracht voor een armoedevisie
behoefte is aan een nabije gemeente. Een gemeente waarbij
zelfredzaamheid van mensen. Dit gaat op voor iedereen, niet
van maatregelen die elkaar versterken en elkaar nodig
In het raadsakkoord 2018-2022 staat de opdracht voor een
de menselijke maat centraal staat; die vriendelijk en begripvol
alleen voor kwetsbare mensen. Ingrijpende gebeurtenissen,
hebben. Per doel worden de maatregelen uitgewerkt en
integrale aanpak van armoede en schulden. Deze opgave
is en waarbij er persoonlijk contact is. Maar ook een actieve
zoals een scheiding of baanverlies zijn van invloed op de
gefaseerd. Hierbij is gekeken naar een logische opvolging
is opgenomen in de Beleidsagenda Participatiewet 2019-
gemeente die duidelijk en actief communiceert. Er werd een
zelfredzaamheid. Het zogenaamde ‘doenvermogen’ werkt
van maatregelen zodat ze elkaar versterken.
2022: het opstellen van een armoedevisie. Verder loopt
oproep aan de samenleving als geheel gedaan om niet te snel
het beleidsplan voor schuldhulpverlening op een einde
te oordelen over mensen en wat meer begrip te tonen.
in die situatie niet (meer) optimaal. Prioriteit wordt gegeven aan de kanteling van onze
waarvoor (wettelijk gezien) voor de komende vier jaar nieuw
Persoonskenmerken: Cognitief, zoals intelligentie en
werkwijze door de andere kijk op armoede vorm te geven,
beleid moet worden vastgesteld. In de gedachte van het
De feiten en cijfers
cognitieve vaardigheden hangt samen met het niet-
omdat dit de basis is voor onze nieuwe aanpak en waarop
raadsakkoord en omdat het beleidsplan schuldhulpverlening
De situatie in Velsen brachten we in beeld met een armoede-
cognitieve, zoals temperament, zelfcontrole en overtuiging.
andere maatregelen volgen. In het uitvoeringsprogramma is
afl oopt, is een integrale aanpak voor armoede- en
monitor en een inkomenseffectrapportage. Daarbij zijn
Mensen verschillen in de mate waarin ze over beide aspecten
de planning van maatregelen en de monitoring opgenomen.
schuldenbeleid uitgewerkt in deze armoedevisie.
het bereik en gebruik van onze minimaregelingen in beeld
beschikken welke deels is aangeleerd en deels erfelijk is
Het uitvoeringsprogramma is dynamisch. Dat wil zeggen dat
bepaald. Weten (cognitief ) betekent niet altijd doen
we in de loop van de jaren het programma kunnen bijsturen
1.2 Hoe is deze visie tot stand gekomen?
samenstelling van onze minimahuishoudens. Verder
(niet-cognitief ). Dit betekent dat dus niet iedereen gelijke
en nieuwe ontwikkelingen kunnen meenemen als dit een
Voor de totstandkoming van deze visie is een participatief
betrokken we relevant onderzoek, ( jaar-) verslagen en
kansen heeft op zelfredzaamheid. De WRR adviseert om bij
verbetering is voor de uitvoering van onze missie en visie.
proces doorlopen waarbij we via verschillende activiteiten
studiemateriaal bij de uitwerking.
het maken van beleid meer uit te gaan van een realistisch
gebracht. De armoedemonitor beschrijft de omvang en de
informatie ophaalden en deelden. Seminar ‘Anders kijken naar armoede’
perspectief in plaats van een rationeel perspectief. In gesprek met partners
Op 19 oktober 2019 organiseerden we het seminar ‘Anders
Mobility Mentoring®
We spraken met veel samenwerkingspartners zoals
kijken naar armoede’. Tijdens dit seminar zijn nieuwe
Mobility Mentoring® combineert het onderwerp armoede
woningcorporaties, welzijnsorganisaties, huisartsen,
ontwikkelingen en de cijfers voor armoede en schulden
met de inzichten vanuit de hersenwetenschap over de
scholen, vrijwilligersorganisaties en financiële instellingen.
besproken. Hoogleraar psychologie, Victor Lamme, gaf
effecten van schaarste en armoede en de ontwikkelbaarheid
Zij zijn meegenomen in de nieuwe ontwikkelingen bij de
tijdens het seminar een indrukwekkend betoog over de
van hersenfuncties. Deze nieuwe aanpak helpt mensen bij de
aanpak van armoede en schulden zoals ‘de schaarste theorie’,
werking van ons brein. Ruim honderd verschillende partners
aanpak van hun financiële en sociale problemen. De aanpak is
‘stress sensitieve dienstverlening’ en wetenschappelijk
namen deel aan het seminar. Het doel was om zoveel mogelijk
gebaseerd op een bredere theoretische basis over schaarste
onderzoek. Ook is de Participatieraad Velsen betrokken
partners bijeen te brengen en hen te informeren over de ont-
dan alleen de schaarste-theorie.
bij het participatietraject. Interne beleidsadviseurs,
wikkelingen die er spelen én om hen te inspireren voor een
consulenten en managers van de gemeente werkten mee
gezamenlijke aanpak. Tijdens het seminar bleek er een groot
Stress sensitieve dienstverlening
aan de totstandkoming van dit document. In de gesprekken
draagvlak te bestaan voor een gezamenlijke aanpak. Het
Stress sensitieve dienstverlening is bedoeld om mensen te
is informatie gedeeld, input voor de visie opgehaald en is de
verslag treft u aan in bijlage 2.
begeleiden naar economische zelfredzaamheid (meer in
basis voor een gezamenlijke aanpak gelegd. In gesprek met de gemeenteraad
staat zijn om het zelf te doen). Het is een bejegeningswijze om mensen, die leven in een dynamiek van chronische
In gesprek met inwoners
Op 27 mei 2019 spraken we tijdens een informatieve sessie
stress, te ondersteunen in het bereiken van hun doelen.
In januari 2020 spraken we met inwoners, die met een
met de gemeenteraad over de Participatiewet ‘In beleid en
De aanpak houdt rekening met eigen verantwoordelijkheid
minimum inkomen moeten rondkomen, tijdens huiskamer-
praktijk’ waarbij ook over het thema armoede is gesproken.
en (mate van) zelfredzaamheid en tegelijkertijd worden
gesprekken. In deze gesprekken werd duidelijk dat er
Tijdens deze sessie informeerden we de raad over trends
mensen met chronische stress geholpen.
12
Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024
13
Missie, visie en doelen
en ontwikkelingen op het gebied van armoede en schulden. Vervolgens heeft de raad op 14 november 2019 tijdens een interactieve sessie met elkaar gesproken over het armoedeonderzoek en zijn uitwerkrichtingen voor beleid verkend. Via deze sessie kreeg het college de opdracht mee om de inzichten over de effecten van geldstress en de schaarste theorie bij de uitwerking van de visie te betrekken. Verder is bijzondere aandacht gevraagd voor de aanpak van kinderarmoede, de ondersteuning van werkende armen en het voorkomen van de armoedeval. De concept-armoedevisie is op 10 juni 2020 besproken in
2. Missie, visie en doelen
een sessie met de Raad. Missie, visie en doelen werden door
2.1 Algemeen
de deelnemers aan de sessie onderschreven en er werd
De aanpak van armoede en schulden is complex, een een-
geconcludeerd dat met deze visie de ongelijkheid in de
duidige oplossing is er niet. Met de inzet van de afgelopen
Velsense samenleving wordt bestreden.
jaren hebben we onze inwoners gesteund, maar is het
2.3 Visie
‘Anders kijken naar armoede’ dat was de titel van ons seminar in 2019.
probleem nog niet opgelost. Met een vernieuwde werkwijze,
Anders kijken….
1.2 Leeswijzer
betere dienstverlening en het in balans brengen van het
omdat armoede vaak het gevolg is van een complex aan
Het document dat voor u ligt, beschrijft onze aanpak van
inkomensondersteunende pakket verwachten we inwoners
problemen en niet zozeer één oorzaak heeft. Problemen
armoede en schulden. Onze missie, visie en doelen voor de
beter te ondersteunen naar een financieel weerbaar leven.
die elkaar ook nog eens versterken. Ergens ging het mis,
aanpak van armoede en schulden in Velsen voor de jaren 2020 – 2024 beschrijven we in hoofdstuk twee. In de hoofdstukken drie, vier en vijf treft u de achtergronden aan van onze visie. Hierin schetsen we trends en ontwikkelingen, geven we de kaders voor de aanpak en de feiten en cijfers weer. Hoofdstuk vijf beschrijft de huidige stand van zaken en in hoofdstuk zes staan conclusies en aanbevelingen die
inkomensverlies door het overlijden van de partner en het
De ervaringsverhalen, de gesprekken die we hebben gevoerd en het seminar ‘Anders kijken naar armoede’ hebben ons geïnspireerd voor een vernieuwende en duurzame aanpak.
verdriet dat het met zich meebracht, baanverlies maar wel de vaste lasten die maandelijks terugkomen, en zo ontstaan betalingsachterstanden snel omdat de aandacht naar andere zaken uitgaat. Anders kijken…. omdat vanuit de theorie van de schaarste bekend is dat schaarste van invloed is op het menselijk
volgen op de voorgaande hoofdstukken. Een overzicht van de kosten voor de uitvoering van het programma treft u aan
2.2 Missie
gedrag. (Geld) gebrek gaat gepaard met een focus op de
in hoofdstuk zeven. In het laatste hoofdstuk beschrijven we
We gaan het anders doen, we gaan het nog beter doen!
korte termijn. Er ontstaat tunnelvisie; de aandacht voor
hoe de uitvoering van het programma wordt gemonitord.
We willen dat alle inwoners gelijke kansen krijgen om mee
zaken die op de lange termijn van belang zijn, worden
te doen aan onze samenleving. Armoede en schulden
verwaarloosd, onderschat of verdrongen. Te weinig geld
Het uitvoeringsprogramma armoede en schulden is als
(kunnen) leiden tot sociale uitsluiting en dat willen we
leidt onontkoombaar tot verkeerde beslissingen die op de
eerste bijlage bij de visie opgenomen. Hierin worden alle
voorkomen. Wij zien het daarom als onze missie om ieder-
lange termijn gevolgen met zich meebrengen.
maatregelen per doel uitgewerkt. In bijlage 11 treft u over-
een een perspectief te bieden om mee te kunnen doen aan de
zicht aan van de kosten en planning per doel, per activiteit.
samenleving. We wachten niet af, maar gaan actief naar onze
Anders kijken….. omdat het niet alleen een probleem is van
inwoners toe om hen te steunen.
de betrokkene zelf maar het raakt ons allemaal, de samen leving als geheel. Anders kijken naar armoede is onze visie
Missie:
‘Alle Velsenaren gelijke kansen’
die we met onze partners en inwoners willen uitwerken. Anders kijken… is anders werken. Hiervoor is een kanteling van onze werkwijze nodig. We sluiten aan op het perspectief van de burger1. Dat doen we door onze inwoners centraal te stellen en uit te gaan van een realistische verwachting. Daarbij stellen we ons telkens de vraag: Is het ‘doenlijk’ voor
1 Realistisch perspectief, WRR, Weten is nog geen doen.
14
Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024
15
Missie, visie en doelen
onze inwoners? Een meer persoonlijke en mensgerichte
2. Het accent ligt op preventie en vroegsignalering
3. De menselijke maat in dienstverlening
van een huishoudens zijn structurele resultaten op andere
aanpak waarbij we de tijd nemen voor de cliënt en rekening
Gezond financieel gedrag voorkomt veel problemen en daar-
Gedrag speelt een belangrijke rol bij de kans op het ontstaan
terreinen beperkt.
houden met de persoonlijke situatie en de mate van
om zetten wij in op preventie. Er zijn situaties en omstandig-
van financiële problemen. Aanhoudende schaarste, zoals
zelfredzaamheid.
heden die gezond financieel gedrag nadelig beïnvloeden.
financiële problemen, kan leiden tot een andere dynamiek
De aanpak van armoede en schulden maakt in Velsen
Een scheiding, verlies van baan of partner hebben bijvoorbeeld
en het verdwijnen van het lange termijnperspectief (beperken
integraal onderdeel uit van het persoonlijk perspectiefplan
Hoe belastbaar is de cliënt, kan hij of zij de situatie nog
financiële consequenties en noodzaken tot een ander
van de bandbreedte). Daarnaast leven we in een steeds
voor de cliënt. Het persoonlijk perspectief plan is een plan
overzien of is er simpelweg teveel stress om nog zelf in
bestedingspatroon. De praktijk is dat mensen juist in die
complexer wordende samenleving met veel regelingen en
waarin samen met de cliënt het perspectief voor de toekomst
actie te komen?
situaties niet (meer) voldoende aandacht hebben voor de
uitzonderingen waardoor mensen afhaken. Ook zijn de
wordt beschreven. Een duurzaam en toekomstgericht plan is
financiën. Juist dan ontstaan financiële problemen; het
kosten van levensonderhoud sterk gestegen .
alleen succesvol wanneer ook de armoede c.q. schuldensituatie
1
Wat goed is blijft
bestedingspatroon verandert of er bestaat onvoldoende
We beginnen niet bij nul en wat goed is blijft behouden.
inzicht in de totale financiën (als gevolg van een levens-
Met de traditionele benadering van cliënten bereiken we
Waar dat mogelijk is brengen we verbetering aan. Inkomens-
gebeurtenis). Bij preventie zetten wij in het bijzonder in op
onvoldoende resultaat. Een duurzame aanpak van armoede
5. Perspectief bieden
ondersteunende maatregelen blijven nodig en ook hier
levensgebeurtenissen die van invloed zijn op de financiën.
en schulden waarbij wordt ingezet op het economisch zelf-
Het hebben van een perspectief is van belang om uit
standig maken van inwoners, vereist een andere dienst-
armoede of schulden te komen. Werken is de beste weg uit
Signalen van financiële knelpunten bij onze inwoners
verlening. Het vereist een vorm van dienstverlening waarbij
armoede. Anderzijds is een betaalde baan geen garantie op
zoeken we actief op en daarbij is samenwerking met
de consulent naast de cliënt gaat staan (mentoring) en meer
een financieel zorgeloos bestaan. Er is sprake van een groter
onze partners cruciaal. Waar privacy het uitwisselen van
de cliënt zelf centraal stelt en stressfactoren wegneemt.
wordende groep werkende armen (zie ook onder punt a.
passen we (meer) maatwerk toe.
Visie: ‘Anders kijken naar armoede’
wordt aangepakt.
2
De pijlers voor onze visie:
gegevens in de weg staat gaan we op zoek naar oplossingen
1. Armoede is meer dan een financieel probleem;
met als doel mensen vooruit te helpen naar een gezond
De theorie van de schaarste (de impact van geldstress op
2. Het accent ligt op preventie en vroegsignalering;
financieel leven. Met preventie en vroegsignalering
gedrag) en stress sensitieve dienstverlening spelen een
We zorgen ervoor dat onze inwoners bij stijging van het
3. De menselijke maat in dienstverlening;
voorkomen we een beroep op (duurdere) curatieve
belangrijke rol bij een duurzame oplossing van financiële
inkomen (ten opzichte van Wsm) door een betaalde baan er
4. Integrale werkwijze voor beleid en uitvoering;
schuldhulpverlening. Maar ook woningontruimingen,
problemen. Onze dienstverlening stemmen we af op de
niet op achteruit gaan of er maar beperkt op vooruit gaan.
5. Perspectief bieden.
afsluitingen bij nutsbedrijven, inclusief alle daarbij
bandbreedte van onze cliënten; wat kan de cliënt op dat
De zogenoemde armoedeval moet voorkomen worden. We
behorende maatschappelijke kosten. Besparing op
moment aan vanuit zijn of haar perspectief.
zorgen ervoor dat iedereen de kans krijgt om te participeren
1. Armoede is meer dan een financieel probleem
uitkeringskosten Pw en WW en bijvoorbeeld het beroep op
De dienstverlening is gericht op zelfredzaamheid in de mate
in de samenleving. Gebrek aan perspectief kan nadelige
Armoede is meer dan alleen een financieel probleem. Wij
jeugdhulp. Er is ook rendement op de lange termijn, maar
die past, zodat inwoners zelf op den duur een financieel
effecten op de fysieke en mentale gezondheid hebben
gaan uit van een breed perspectief; armoede is een gebrek
wat minder zichtbaar, zoals lagere criminaliteit, voorkomen
gezond leven kunnen leiden. Concreet kan dit betekenen
waardoor het vinden of behouden van werk onder druk
aan welzijn in de breedste zin van het woord. De geldzorgen
ziekmeldingen (als gevolg van geldstress), versterken
dat in een enkele situatie (permanente) steun nodig blijft.
staat. Dat willen we voorkomen. Er wordt daarom ingezet op
spelen een cruciale rol bij ons handelen. Geldzorgen
eigenwaarde, verbeteringskansen op werk en een financieel
beïnvloeden de mentale toestand van mensen en vaak lukt
stabiele situatie. Er is weinig studiemateriaal beschikbaar
4. Integrale werkwijze voor beleid en uitvoering
ook naar een aanpak of oplossing wordt gekeken buiten de
werken of het behouden van werk überhaupt niet meer als
over wat preventie en vroegsignalering precies oplevert.
Armoede is een complex van achterstanden die elkaar
gebaande paden.
hiervoor).
het begeleiden naar werk en om werk te behouden waarbij
onderling versterken en een kloof slaat naar de rest van de
gevolg van stress en gezondheidsklachten. In 2014 heeft Panteria in opdracht van het ministerie
samenleving. Een integrale aanpak is daarom een must. Bij
Betaald werk is belangrijk, maar zien wij niet langer als
van VWS onderzoek gedaan naar de opbrengst van
het gezondheidsbeleid, maar ook de beleidsthema’s jeugd,
enige ontsnappingsroute uit armoede, dat is ook maatschap-
vroegsignalering en preventie van schulden in Amsterdam.
taal, sport en wonen is armoede een punt van aandacht en
pelijke participatie. Tenminste een derde van de minima-
Uit dit onderzoek bleek dat met name vroegsignalering ook
moeten beleid en actie met elkaar in samenhang zijn.
huishoudens bestaat uit werkenden . Hun bestaanszeker-
op de langere termijn maatschappelijke baten oplevert.
In onze dienstverlening werken we integraal en steken we
heid staat onder druk. Onzekere inkomsten, stijgende vaste
Voor de gemeente levert elke geïnvesteerde euro € 1,65 op.
de hand uit naar hen die het nodig hebben (outreachend).
lasten, te weinig financiële buffers, complexe toeslagen en
Voor de maatschappij ligt die verhouding op € 1: € 2,462.
een flexibilisering van de arbeidsmarkt maken dat ook een
Voor de nieuwe wet vroegsignalering wordt een landelijke
Armoede en schulden kruisen het sociaal domein en zijn
grote groep werkenden in financiële problemen komt.
monitor ontwikkeld en voor Velsen werken we een
van invloed op het beroep dat mensen doen op de Jeugdwet,
businesscase vroegsignalering uit .
Wmo en Pw. Vooruitgang in de financiële situatie c.q.
1
3
inkomenspositie hebben effecten op andere levensterreinen. Zonder verbetering van de inkomenspositie 1 Armoedemonitor Velsen 2018, ander inkomen in 2018 32 procent. CBS Monitor Brede Welvaart, mei 2019. 2 NVVK september 2018, Leidraad vroegsignalering schulden. Onderzoek in opdracht van het ministerie SZW naar businesscases vroegsignalering en preventie van schulden in Amsterdam, door Panteia, april 2014. 3 Ondersteuningsprogramma Schouders Eronder, draaiboek businesscase vroegsignalering.
16
1H et NIBUD heeft vastgesteld dat de 3 belangrijkste oorzaken voor betalingsachterstanden achtereenvolgens zijn: te hoge vaste lasten (27 procent), inkomensdaling (26 procent), te hoge zorgkosten (22 procent). 2 De inrichting en aankleding van de klantbalies, de ontvangst etc.
Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024
17
Missie, visie en doelen
Vijf doelen
Doel 1: Effectiever schuldhulp verlenen
De speerpunten van de visie werken we hieronder uit in vijf hoofddoelen. In bijlage 1 van deze visie is het uitvoeringsprogramma opgenomen met lopende en nieuwe maatregelen die per doel worden toegelicht.
In de afgelopen 5 tot 10 jaar is steeds meer het besef gekomen Wat willen we bereiken?
Doel 1:
Effectiever schuldhulp verlenen Doel 2:
Meer inwoners vroegtijdig in beeld, minder Velsenaren raken in schulden Doel 3:
De inwoners van Velsen financieel weerbaar door ondersteuning op maat Doel 4:
Alle kinderen gelijke kansen Doel 5:
Versterken samenwerking voor effectieve armoedebestrijding
Mentoring®1 en stress sensitieve dienstverlening.
dat armoede en schulden niet altijd een keuze zijn. Zelden ontstaan schulden door één gebeurtenis alleen. Naast gedrag
Schuldhulpverlening is een wettelijke taak van gemeente.
als belangrijke factor, spelen ook de complexer wordende
De uitgangspunten die we hiervoor hanteren zijn:
samenleving en stijgende kosten van levensonderhoud een
• Schuldhulpverlening is toegankelijk voor alle inwoners
rol. Ook heeft onderzoek aangetoond dat de (mate van) zelfredzaamheid van mensen, in het bijzonder in stresssituaties zoals armoede en schulden, wordt overschat.
van Velsen; • Inwoners dragen verantwoordelijkheid in het voorkomen en oplossen van schulden: - In schuldhulpverlening houden we rekening met de
Effectieve schuldhulpverlening moet al deze factoren in
wijze waarop gebrek aan geld het gedrag beïnvloedt, of
ogenschouw nemen. In Velsen verschuift de focus van
kan beïnvloeden;
symptoombestrijding, naar het daadwerkelijk op zoek gaan
- Niet iedereen is in dezelfde mate zelfredzaam. We
naar de oorzaken van het gedrag en deze aan te pakken.
streven naar balans tussen zelfredzaamheid (aan de
Op zoek naar de sleutel(s) om de situatie structureel te
ene kant) en (aan de andere kant) de inzet die we als
veranderen. Onze werkwijze moet daarvoor kantelen en hiervoor is een andere ‘mindset’ en ‘sense of urgency’ nodig
gemeente voor deze persoon plegen. • Schuldhulpverlening wordt integraal uitgevoerd. De
want de huidige aanpak heeft armoede niet structureel
Participatiewet (Pw), minimaregelingen e.d. worden
opgelost, maar in stand gehouden. Onderzocht wordt welke
integraal meegenomen. Maatwerk is hierbij het adagium.
aanpak het beste aansluit bij de wensen en de behoeften
• Nazorg is een belangrijk onderdeel om terugval
van onze inwoners. We kijken daarbij naar werkwijzen die
te voorkomen en een duurzaam resultaat van de
elders worden beproefd zoals de ervaringen met Mobility
schuldhulpverlening te bereiken.
1 Bijvoorbeeld in de gemeente Zaanstad en Alphen aan de Rijn. Doel 1 Effectiever schuldhulp verlenen Effecten • Een structurele oplossing bieden aan inwoners door ook achterliggende oorzaak in beeld te brengen. • De zelfredzaamheid van inwoners verbeteren op een manier die bij hun persoonlijke situatie aansluit. • De vernieuwende aanpak helpt de inwoner met een duurzame gedragsverandering en verkleint de kans op terugval In dit schema worden de maatregelen bij de doelstelling kort weergegeven. Voor een toelichting per maatregel wordt verwezen naar Bijlage 1 Uitvoeringsprogramma Resultaten
Indicatoren
Maatregelen
• Meer zicht op achterliggende problemen van armoede/ schulden om aan te pakken. • De andere werkwijze helpt consulenten cliënten beter te begeleiden naar een financieel gezond leven. • Minder stress bij hulp/schuldhulptrajecten waardoor doelen gerealiseerd worden. • Minder complexe schuldhulpverleningstrajecten. • Meer laagdrempelige ondersteuning gericht op zelfredzaamheid. • Jongeren in schulden kunnen eerder werken aan hun toekomst.
- Aantal bereikte (nieuwe) cliënten per maatregel; - Aantal trajecten shv, budgetbeheer, new future; - Doorlooptijd per traject shv, budgetbeheer, new future; - Aantal mensen dat zich melden bij de gemeente of andere hulpinstanties met financiële vragen en/of schulden; - Hoogte gemiddeld schuldenbedrag
Lopende aanpak:
Planning
Schuldhulpverlening (wettelijke taak).
Doorlopend
Budgetbeheer.
Doorlopend
155-Help-een-bedrijf.
Doorlopend
Nieuw, anders, beter: Kantelen dienstverlening: Een onderzoek naar stress sen-sitieve aanpak en invoering.
Start plan van aanpakQ4 2020, Implementatie 2021/2022
Nazorg bij schuldhulpver-lening.
Start 2020
Herfinanciering van schulden: New Future
Start 2020
Sociaal Leenfonds
2022
Vergroten financiële zelfred-zaamheid na bewindvoering.
2020
ZZP’ers en inwoners met een eigen bedrijf (onderzoek).
2023
Huizenbezitters en inwoners zonder inkomen (onderzoek).
2023
Tabel 1. Doel 1
18
Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024
19
Missie, visie en doelen
Doel 2: Meer inwoners vroegtijdig in beeld, minder Velsenaren raken in schulden
Doel 3: De inwoners van Velsen financieel weerbaar door ondersteuning op maat
De armoedemonitor laat zien dat ruim vijfduizend inwoners
niet beschikken over vaardigheden om hulp te zoeken/te
Het begrip maatwerk is hét sleutelbegrip in de aanpak van
De aanpak van armoede vraagt om maatwerk. Geen enkele
leven in een huishouden met een laag inkomen. Niet ieder-
vragen of schaamte spelen een rol bij het stellen van de
armoede en schulden. Maatwerk omschrijven we als de
situatie is hetzelfde en zodoende is er ook niet één eenvoudige
een met een laag inkomen kan met dit onderzoek in beeld
hulpvraag. Ook weten we vanuit de wetenschap, dat de
oplossing die passend is binnen de specifieke context van
oplossing. Er gelden vele (algemene) regels die soms niet
worden gebracht, het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk
executieve functie (het gedeelte van de hersenen dat nodig
de inwoner. Het inzetten van inkomensondersteunende
precies de maatwerkoplossing kunnen bieden of helemaal
hoger. Bekend is ook dat inwoners pas laat aan de bel trekken
is voor het stellen van doelen en om in actie komen) van
maatregelen is maatwerk. De uitgangspunten voor inkomens-
geen soelaas bieden. Creativiteit, innovatie en het denken
bij schuldhulpverlening, de gemiddelde schuld bedraagt dan
mensen onder druk staat waardoor zij moeilijk zelf de eerste
ondersteuning zijn:
buiten de gebaande paden is daarom van belang in het vinden
al € 43.000 met gemiddeld veertien schuldeisers.
stap naar hulp zetten.
• Gelijkheidsbeginsel; gelijke gevallen gelijk behandelen en
van de oplossing. Wij willen een klimaat creëren waarin
Meer dan voorheen richten we onze inzet op het eerder in
Daarom gaan we actief naar inwoners toe om hulp en steun
ongelijke gevallen ongelijk naar de mate van ongelijkheid;
professionals, in- en extern, ruimte hebben en voelen om naar
beeld krijgen van financiële belemmeringen om erger te
te bieden, verstevigen we het aanbod met laagdrempelige
• Maatschappelijke winst staat centraal: er is een toegevoeg-
passende oplossingen te zoeken. Ook als dat soms betekent dat
voorkomen. In de huidige aanpak wachten we het initiatief
hulp en zetten we in om het taboe op armoede te doorbreken
van inwoners af om hulp te zoeken. Onbekendheid met hulp,
(onder andere uitwerken in een communicatieplan).
de waarde voor de cliënt en de samenleving; • Inkomensondersteuning moet zo tijdelijk mogelijk zijn en staat daarom in het teken van financiële weerbaarheid;
grenzen opgezocht moeten worden. Dit is te rechtvaardigen door het belang van de cliënt centraal te stellen en waarbij een duurzame oplossing wordt nagestreefd.
• Handelen in de geest van de wet (niet naar de letter); • De eigen verantwoordelijkheid van de cliënt en passend bij zijn/haar situatie.
Velsen heeft een uitgebreid pakket aan inkomensondersteunende maatregelen maar het gebruik ervan kan verbeteren.
Doel 2 Meer inwoners vroegtijdig in beeld, minder Velsenaren in schulden
We hanteren hierbij het eerdergenoemde realistische per-
De regelingen kunnen beter afgestemd worden op de behoeften
Effecten
spectief. Heel concreet kan dit in enkele situaties bijvoorbeeld
van onze inwoners om uit armoede te komen en daarom wordt
•Problematische schulden voorkomen doordat inwoners met financiële knelpunten eerder in beeld zijn zodat eerder hulp geboden kan worden.
ook betekenen dat inkomensondersteuning niet tijdelijk is.
het pakket in zijn geheel bekeken en in balans gebracht.
In dit schema worden de maatregelen bij de doelstelling kort weergegeven. Voor een toelichting per maatregel wordt verwezen naar Bijlage 1 Uitvoeringsprogramma Resultaten
Indicatoren
Maatregelen
• Meer mensen met beginnende schulden in beeld om ondersteuning te kunnen bieden. • Meer inzicht in ondersteuningsbehoeften van minimahuishoudens. • Voorkomen huisuitzettingen, afsluitingen water/energie, bronheffing zorgpremie • Met samenwerkings-partners een (sluitende) wijkaanpak ontwikkelen. • Met communicatie (middelen) vergroten van het bereik en het taboe op armoede en schulden doorbreken.
- Aantal nieuwe cliënten SHV; - Instroom minima; - Hoogte gemiddelde schuldbedrag; - Aantal mensen die zich melden bij de gemeente of andere hulpinstanties met financiële vragen/schulden; - Aantal huisuitzettingen, afsluiting energie, zorg, water; - Aantal voorkomen afsluitingen/uitzet-tingen (huur, energie, zorg, water); - Aantal en soort en soort hulpvragen (bij Socius, schuld-hulpmaatje, vroegsignalering, taalhuis); - Aantal reacties op persberichten, social media.
Lopende aanpak:
Kwantitatief: - Klanttevredenheid bij maatregelen. Monitoring: Armoedemonitor Benchmark armoede en schulden
Preventie en voorlichting (folder, cursus e.d.).
Planning
Doorlopend
Voorkomen huisuitzettingen (convenant). Doorlopend
Doel 3 Inwoners financieel weerbaar door ondersteuning op maat
Vroegsignalering betalings-achterstanden (samenwerking wijkteams).
Doorlopend
Effecten
Formulierenbrigade (Socius).
Subsidierelatie/ doorlopend
• Terugval inkomen voorkomen door financiële ondersteuning te bieden voor deelname aan de samenleving (werk boven uitkering). • Participeren aan de samenleving waardoor de kansen op uitstroom uit armoede wordt vergroot. • Minder Velsenaren die in armoede leven.
Financiële Thuisadministratie (Socius).
Subsidierelatie/ doorlopend
In dit schema worden de maatregelen bij de doelstelling kort weergegeven. Voor een toelichting per maatregel wordt verwezen naar Bijlage 1 Uitvoeringsprogramma.
Schuldhulpmaatje (ondersteuning aan huis).
Subsidierelatie/ doorlopend
Resultaten
Indicatoren
Maatregelen
Taalhuis Velsen (maatjes).
Doorlopend
• Groter bereik minimaregelingen. • Meer inwoners kunnen participeren in de samenleving (sport, cultuur). • Meer inwoners financieel zelfredzaam. • Inwoners kunnen eenvoudiger gebruik maken van minimaregelingen. • Boetes en strafkortingen worden voorkomen (maatschappelijk effect voorop).
- Aantal uitkeringen; - Aantal re-integratie-trajecten IJmond Werkt! en met welk resultaat (uitstroom of niet); - Gebruik en bereik minimaregelingen; - Aantal minima-gezinnen waarmee contact is; - Aantal uitgegeven boetes en strafkortingen; - Aantal mensen dat terugvalt in de schulden; - Bereik/gebruik (stads) pas; - Mate waarin mensen in staat zijn zelfstandig om te gaan met financiën (kwalitatief).
Lopende aanpak:
Nieuw, anders, beter: Doorontwikkeling vroegsignalering (inclusief wetswijziging per 2021).
Najaar 2020, implementatie 2021
Integraal communicatieplan.
2021
Wijkaanpak IJmuiden, Velsen-Noord.
2021
Verkennen mogelijkheden financieel café. Verkenning 2021 Beter in beeld door samenwerking (Sociaal Wijkteams).
Doorlopend
Inzet ervaringsdeskundigen.
2022
Inzet sleutelfiguren.
2022
Naar inwoners toe (experi-ment outreachende aanpak). Volgt op gekantelde aanpak.
2022
Gratis bellen voor cliënten met hulpverlening (in aansluiting op gekantelde aanpak).
Kwalitatief: - Klanttevredenheid. Monitoring: - Armoedemonitor - Benchmark armoede en schulden - Benchmark W&I
2023
Aandacht voor doelgroepen bij financiële Doorlopend ondersteuning. Tabel 2. Doel 2
20
Planning
Huidige minimaregelingen (tabel 20).
Doorlopend
Re-integratie.
Doorlopend
Nieuw, anders, beter: Optimaliseren pakket inkomensondersteuning .
Uitwerken beleid 2022, uitvoeren 2023
Verbeteren dienstverlening (formulieren, e.d.). Deels al in uitvoering via digitale dienstverlening.
2020, 2021
Onderzoek stads- of minimapas (initiatief 2021 portefeuille cultuur). Terugvordering en verhaal (beleid: maatwerk toepassen/werkwijze).
2022
Aanpak bronheffing (met zorgverzekeraar).
2021
Armoede en gezondheid (pilot).
Uitwerken pilot met GGD 2020. Uitvoeren 2021 e.v.
Inzetten energiecoach.
Gestart in 2020
Tabel 3. Doel 3
Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024
21
Missie, visie en doelen
Doel 4: Alle kinderen gelijke kansen
Doel 5: Versterken samenwerking voor effectieve armoedebestrijding
Kinderen die in een huishouden opgroeien met (langdurig)
ondersteunende maatregelen voor hun ouders ten behoeve
Armoede en schulden kan de gemeente niet alleen oplossen.
deze ook te behouden. Samen proberen we de route naar
beperkte financiële middelen hebben geen gelijke kansen.
van het kind of de kinderen. We gaan het pakket kind-
We hebben onze samenwerkingspartners, cliënten en
werk om uit armoede te komen aantrekkelijk te maken
Zij lopen een risico op financieel ongezond gedrag in de
regelingen verbeteren door een hogere inkomensgrens te
inwoners nodig om een effectieve aanpak van armoede en
(goede arbeidsvoorwaarden, steun vanuit minimaregelingen
toekomst, maar ook op de korte termijn lopen zij achter-
hanteren en het aanbod te optimaliseren. Hiermee vergroten
schulden te kunnen ontwikkelen. Dit vraagt om intensivering
e.d.). Het is een gezamenlijke missie om armoede en schulden
standen op. Denk aan de leerprestaties op school, risico’s om
we de doelgroep en kunnen kinderen gebruik blijven maken
van de huidige (samenwerkings-) verbanden zowel intern
aan te pakken. Idealiter sluiten we met verschillende
gepest te worden, criminaliteit, sociale uitsluiting doordat
van de regeling ook wanneer het inkomen van de ouders iets
als extern en vraagt om inzet en betrokkenheid van iedereen.
samenwerkingspartners één pact tegen armoede in Velsen
ze niet kunnen deelnemen aan schoolreisjes, sport of niet
stijgt. Ook worden de regelingen meer toegankelijk; vereen-
We zetten voor de duur van twee jaar een armoederegisseur
en ligt het initiatief daarvoor bij één van onze partners.
kunnen trakteren bij hun verjaardag. Kinderen hebben geen
voudigen aanvragen, laagdrempelig en mogelijk digitaliseren.
in die dit proces aanjaagt.
invloed op de (financiële) situatie van hun ouders en mogen
We streven naar een (minima- of stads-) pas waarop alle
daarvan ook niet de dupe worden.
kind-regelingen staan. Daarnaast wordt de aanpak van
We verstevigen de samenwerking met lokale en regionale
armoede, waarbij kinderen zijn betrokken, vanuit de gezins-
partners voor werk en re-integratie. Dit draagt bij aan het
Het doel is alle kinderen in Velsen gelijke kansen te bieden
situatie duurzaam aangepakt. De totale gezinssituatie
steunen van onze inwoners naar een betaalde baan en om
om gelijkwaardig mee te kunnen doen, zich te kunnen
betrekken we bij de aanpak. We zullen vindingrijk moeten
ontwikkelen en om overerving van armoede tegen te gaan.
zijn om structurele oplossingen te vinden.
Kinderen worden gesteund door (tijdelijke) inkomens
Doel 4 Alle kinderen gelijke kansen
Doel 5 Versterken samenwerking voor effectieve armoedebestrijding
Effecten
Effecten
• Kinderen in achterstandssituaties gelijke kansen met andere kinderen bieden zodat iedereen een goede start in het
• Een gezamenlijke en sluitende aanpak van armoede en schulden (integrale aanpak).
leven krijgt (overerving van armoede tegengaan).
In dit schema worden de maatregelen bij de doelstelling kort weergegeven. Voor een toelichting per maatregel
In dit schema worden de maatregelen bij de doelstelling kort weergegeven. Voor een toelichting per maatregel
wordt verwezen naar Bijlage 1 Uitvoeringsprogramma .
wordt verwezen naar Bijlage 1 Uitvoeringsprogramma.
Resultaten
Indicatoren
Maatregelen
• Een meer integrale aan-
- Aantal
Lopende aanpak:
Resultaten
Indicatoren
Maatregelen
• Bereik/gebruik kind-
-Aantal kinderen
Lopende aanpak:
regelingen stijgt.
(in armoede) dat bereikt
• Kinderen krijgen meer
wordt via de pilot(s)
mogelijkheden om aan
- Aantal scholen waar
pak van armoede en
Plan van aanpak kinderarmoede
Uitvoering is in 2018
(2018).
gestart.
Kind-regelingen.
Doorlopend
Informatie en educatie.
Doorlopend
sociaal culturele en
financiële educatie wordt
sportieve activiteiten mee
verzorgd en het bereik
te doen.
van het aantal kinderen/
Nieuw, anders, beter:
jongeren.
Pilot kinderarmoede.
• Intermediairs krijgen
Planning
schulden.
- Integraliteit (aantal
• Meer partijen zijn betrok-
verschillende partners
ken bij de aanpak van
uit verschillende velden/
armoede en schulden.
sectoren).
• Meer inzicht door het delen van kennis en infor-
Plan aanpak
samenwerkings-partners;
matie.
Planning
Stichting Fonds Urgente Noden
doorlopend Socius (FAT, Sociaal Raadslieden,
Subsidierelatie/
Formulierenbrigade)
doorlopend
Schuldhulpmaatje
Subsidierelatie/ doorlopend
Samenwerking maatschappelijke-
meer mogelijkheden om
- Gebruik en bereik
2020, uitvoering
en welzijnsorganisaties
in contact te komen met
kind-regelingen;
2021,2022,2023
Nieuw, anders, beter:
Uitwerken 2022,
Regisseur armoedevisie (aanjager)
uitvoeren 2023
voor twee jaar.
2021
Alliantie tegen armoede. Starten
het gezin en om hulp te bieden. • Meer scholen verzorgen financiële educatie zodat kinderen op jonge leeftijd verstandig omgaan met geld wordt geleerd.
- Deelname kinderen aan
Optimaliseren kind-regelingen.
sociaal-culturele/ sportactiviteiten; - Aantal minimagezinnen
Educatie op scholen (intensiveren).
Subsidierelatie/
Doorlopend
Q4 2020, Q4 2020
met verkenning.
waar contact mee is; - Aantal betrokken samenwerkingspartners;
Samenwerking versterken met part-
Activeren 2021 en
ners (huisartsen, werkgevers, voor-
doorlopend
veld én anderen).
• Meer samenwerkings-
Alliantie Kinderarmoede (aanmel-
partners werken mee
Q4 2020
den als deelnemer).
aan een integrale aanpak kinderarmoede. • Meer minima gezinnen beeld (ook werkende in armen). Tabel 4. Doel 4
22
Tabel 5. Doel 5
Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024
23
Kaders: Landelijk, regionaal en lokaal perspectief
Doel Rapporteren, monitoren en bijsturen
3. Kaders:
Effecten • Inzicht in effecten van de aanpak. • Inzicht in investering van de aanpak en de opbrengsten. Resultaten
Indicatoren
Maatregelen
Planning
- Zicht op de uitvoering
1-meting armoedemonitor
Beleidsadviseur
Opstarten 2023, rapport 2024
3.1 Algemene beschouwing
Ook in Nederland is sprake van armoede4:
Armoederegisseur/ Beleidsadviseur
Jaarlijks
We leven in een periode van grote maatschappelijke
• 1 op de 5 huishoudens heeft risicovolle schulden;
verandering. De maatschappij is meer veeleisend en versnelt
• 1,2 miljoen huishoudens met schulden krijgt geen formele
Benchmark werk en inko-
Armoederegisseur/
Periodiek
men (Divosa)
Beleidsadviseur
Rapportages (subsidie)
Beleidsadviseur
Jaarlijks
Onderzoeken mogelijkhe-
Armoederegisseur/
Start Q4 2020
den voor (nieuwe) armoe-
onderzoek & statistiek Velsen
van de maatregelen en
(Kwiz)
kunnen bijsturen.
Benchmark armoede en
- Monitoren uitvoering van de visie.
schulden (Divosa)
relaties
in haar ontwikkeling. Naast een groter beroep op onze
• 584.000 van de bijna 7,4 miljoen huishoudens moet in
ook door globalisering, digitalisering en door flexibilisering
2018 rondkomen van een laag inkomen. Net zoveel als
van de arbeidsmarkt. De industriële samenleving wordt
de voorgaande jaren;
een kennissamenleving. De welvaart in ons land neemt toe, profiteert een grote groep mensen onvoldoende van de
Velsen. Uitwerken kwalitatief
Armoederegisseur/
onderzoek. Onder ande-
beleidsadviseur/
re met klanttevredenheid,
onderzoek en statistiek Velsen
2020
schuldhulpverlening;
zelfredzaamheid kenmerkt de periode waarin we leven zich
steeds meer mensen komen aan het werk, maar tegelijkertijd
de en schuldenmonitor
economische groei en worstelt om het hoofd boven water te houden: de werkende armen . 1
• 232.000 huishoudens moeten al vier jaar achtereen rondkomen van een laag inkomen; • 264.000 minderjarige kinderen groeien op in een gezin met een laag inkomen; • 8,1 procent van de kinderen loopt het risico om in armoede op te groeien, dit percentage is niet veranderd 2017;
mate financiële zelfredzaamheid en enquêtes
Armoede en schulden grijpen diep in op het leven van
(voor schuldhulpverlening).
mensen . Het is niet alleen een financieel probleem,
In opdracht met
maar een complex van problemen die elkaar versterken.
• 13.000 euro per jaar kost een werknemer met financiële
Er ontstaan achterstanden bij gezondheid, werk, wonen,
problemen. 62 procent van de werkgevers heeft te maken
deelname aan de samenleving en schoolprestaties van
met personeel met financiële problemen5;
2
samen-werkingspartners kan klant-tevredenheids onderzoek worden Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie
Beleidsadviseur Beleidsadviseur
• 850.000 mensen hebben te weinig geld om in hun basis behoeften te voorzien;
kinderen. Mensen met geldstress lopen de kans op sociale
• 5 miljoen mensen hebben geen spaargeld. Zij kunnen geen
2022
uitsluiting omdat zij geestelijk en lichamelijk gegijzeld zijn
tegenslag opvangen of investeren in belangrijke zaken
2024
door die stress. Daarnaast kost het de gehele samenleving
voor de toekomst6.
opgenomen.
Tabel 6. Algemene maatregelen
Landelijk, regionaal en lokaal perspectief
veel geld, volgens het Nibud ongeveer 11 miljard euro per jaar3.
In 2020 komt hier een crisissituatie bovenop waarbij veel sectoren worden geraakt en de economie ineens tot stilstand is gekomen. Veel laagbetaalde banen in bijvoorbeeld de horeca en uitzendsector verdwijnen, zzp’ers zien hun opdrachten verdampen en onvermijdelijk zullen er bedrijven zijn die het niet redden. Ondanks de steunmaatregelen van de overheid
1 2 3 4 5 6
24
CBS Monitor Brede Welvaart, mei 2019. Zie armoedegrens paragraaf 1.4 van dit rapport. Nibud. Overkoepelende blik op de omvang en preventie van schulden in Nederland, Tamara Madern oktober 2014. Divosa, Armoede en schulden in Nederland, feiten & cijfers 2013-2017, 2018. CBS Armoede en sociale uitsluiting 2019. Nibud, Kostenscan personeel met schulden, 2017. Geld achter de hand makkelijker maken, Nibud 2017.
Armoede- en schuldenbeleid gemeente Velsen 2020 -2024
25
Kaders: Landelijk, regionaal en lokaal perspectief
zal de economische schade enorm zijn. Er is alle reden om
Regie bij de aanpak van multiproblematiek
aantal spoedmaatregelen zoals de vereenvoudiging
realistisch perspectief in plaats van een rationeel perspec-
te verwachten dat hierdoor meer inwoners te maken krijgen
Achter personen die een strafbaar feit plegen blijkt vaak
beslagvrije voet.
tief. Uitgaan van een rationeel perspectief loopt, volgens de
met inkomensverlies en mogelijk schulden als gevolg.
een opeenstapeling van problemen schuil te gaan. Werk-
WRR, bij voorbaat uit op een teleurstelling (cliënten zullen
loosheid, schulden, huiselijk geweld, een licht verstandelijke
Een van de actiepunten gaat over vroegsignalering waarvoor
Langdurig laag inkomen en laaggeletterdheid
beperking, psychiatrische problemen, verslaving aan alcohol
de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening wordt aangepast .
Het aantal huishoudens dat langdurig moet rondkomen van
of drugs. Ongeveer vijf procent van de samenleving heeft te
Gemeenten krijgen de (wettelijke) taak om sneller hulp
De theorie of psychologie van de schaarste
een laag inkomen is de afgelopen vier jaar onveranderd. Zij
maken met gestapelde problematiek. Omdat deze groep veel
te bieden en woningcorporaties, energieleveranciers en
Armoede wordt vaak gezien als een persoonlijk falen, maar
lopen het risico op schrijnende armoede. Door het ontbreken
vaker dan gemiddeld te maken krijgt met politie of justitie,
dergelijke mogen gemeenten sneller waarschuwen wanneer
twee Amerikaanse onderzoekers hebben aangetoond dat het
van buffers zijn zij extra kwetsbaar. Laaggeletterden hebben
loopt het aandeel van personen met multiproblematiek
klanten rekeningen niet kunnen betalen. De verwachting is
mogelijk eerder andersom werkt5. Schaarste is van invloed
een grotere kans om arm te zijn en armen hebben een grotere
binnen de strafrechtketen zelfs op tot 65 procent.
dat deze wet begin 2021 in werking treedt. Het wetsvoorstel
op het menselijk gedrag en in het meest verregaande geval
kans om laaggeletterd te zijn. Laaggeletterden leven ruim
Twee derde van de populatie in de justitiële inrichtingen
Herziening van het beslag- en executierecht regelt het
kaapt het je gedachten.
twee keer zo vaak onder de armoedegrens, zijn twee tot drie
heeft te maken met (een combinatie van) problemen als
bestaansminimum van schuldenaren en vereenvoudigd
keer vaker langdurig arm, hebben een lager inkomen en
verslaving, werkloosheid, een psychiatrische stoornis of
beslaglegging en executie. De wet treedt 2020 in werking .
banen met een lagere beroepsstatus dan niet laaggeletterden.
schulden. Zij krijgen te maken met een scala aan hulp-
delen kan inkopen, bonnen sparen en acties nalopen. Zij
Laaggeletterdheid is vaak een belemmering om zelfredzaam
verleners en instanties uit verschillende domeinen – de
leven van dag tot dag. Het gevolg is dat zij niet meer in staat
te zijn en andersom vergroot armoede de kans op laag-
strafrechtketen, de zorg en het sociale domein maar een
3.3 Ontwikkelingen armoede en schuldenaanpak
zijn om doelgericht en probleemoplossend te handelen. Te
geletterdheid. In Nederland heeft ongeveer 1 op de 6 mensen
gestructureerde aanpak ontbreekt. Regie ontbreekt vaak
Weten is nog geen doen