5. Bijlage 3 - Integraal beleidskader sociaal domein (2024-2027)

5.3.3 Subdoel 1.3: Iedereen doet mee naar vermogen

Randvoorwaarden

Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) 38 en het Integraal Zorgakkoord (IZA) stimuleert het Rijk regio’s en gemeenten om samen met GGD en zorgverzekeraars in te zetten op een gezond en actief leven met een stevige sociale basis. Sportverenigingen en andere sportaanbieders zijn belangrijke ontmoetingsplaatsen voor inwoners en dragen bij aan een gevoel van verbondenheid. Samen werken we aan een breed en toegankelijk sportaanbod voor alle inwoners 39. Hierbij gaat het niet alleen om het faciliteren van sportvoorzieningen (met vooral sport als doel), maar ook om het stimuleren van een gezonde leefstijl en het bevorderen van de participatie van kwetsbare groepen (sport als middel). Om de potentie van sport en bewegen goed te benutten is een goede basisinfrastructuur nodig. Denk hierbij aan het toerusten van het kader, voldoende en goede accommodaties, meer inzetten van de buurtsportcoach en het verbinden van sportaanbieders met zorg en welzijn. Concreet kan bij dit kader gedacht worden aan vrijwilligers die de sport mogelijk maken (zoals trainers, bestuurders, coaches, scheidsrechters). Het ontsluiten van kunstzinnige en culturele activiteiten creëert op een laagdrempelige manier ontmoeting en verbinding. Veel inwoners vinden het vanzelfsprekend om actief deel te nemen aan kunst- en cultuuractiviteiten.

Voor een even grote groep is dit niet vanzelfsprekend omdat zij drempels ervaren 40. We zetten in op het vergroten van toegankelijkheid van het culturele aanbod met meer op de interesses van de diverse doelgroepen toegesneden activiteiten. In het uitvoeringsplan worden de doelgroepen nader gespecificeerd. 5.3.3.3 Waar zetten we de komende tijd op in, een paar voorbeelden: • We werken aan de Open Club41, waarmee we

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 19

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

verenigingen en hun accommodaties meer en breder willen inzetten om in de behoeften van verschillenden doelgroepen te voorzien en ontmoeting te stimuleren. • We hebben aandacht voor een gezonde fysieke leefomgeving bij de ontwikkeling van plannen In het kader van de omgevingsvisie, omdat dit meer uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Dit doen we o.a. vanuit het BOSS-principe42. • We betrekken inwoners actief bij culturele initiatieven. Dit draagt bij aan de verbinding tussen inwoners en aan de sociale samenhang, saamhorigheid en ontplooiing. Daarnaast maken we thema’s zoals schaamte bij armoede, eenzaamheid of laaggeletterdheid bespreekbaar. • De gemeente neemt een voorbeeldrol als mantelzorgvriendelijke werkgever.

5.3.4 Subdoel 1.4: We zetten in op het verkleinen van gezondheidsverschillen De kijk op gezondheid is de afgelopen jaren veranderd. Onder meer door de invloed van ‘Positieve gezondheid’43 is de kijk op gezondheid veel breder geworden. Het gaat niet (alleen) over de ziekte of aandoening, maar steeds meer over het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en om daarbij zo veel mogelijk eigen regie te voeren. Als onderdeel hiervan is stress een belangrijke reden waardoor mensen minder kunnen meedoen in de maatschappij. Stress veroorzaakt onder andere problemen in de gezondheid, de opvoedingen kan belemmeren op het gebied van kansen op werk en kansengelijkheid in het onderwijs veroorzaken. Belangrijk is om oog te hebben voor de gevolgen van stress maar vooral om de bron van de stress aan te pakken44. In Maatschappelijk Doel 2 wordt nader ingegaan op stress sensitief werken. Bestaansonzekerheid en de hieraan gerelateerde chronische stress gaan vaak samen met een slechtere

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

gezondheid. Inwoners met bestaansonzekerheid kennen mindere maatschappelijke participatie en meer zorggebruik45. Uit internationaal onderzoek is bekend dat mensen die langdurig in armoede leven, vaak op allerlei leefgebieden op achterstand staan. Zij hebben een slechtere lichamelijke en mentale gezondheid dan de algemene bevolking, ervaren zelf een slechtere gezondheid en meer onwelzijn46, meer spanningsklachten en psychologische stress en chronische pijn. De mensen leven over het algemeen korter 47. Ook ervaren mensen vaak schaamte en voelen zij zich gestigmatiseerd en van de samenleving buitengesloten. Bestaansonzekerheid is van invloed op zowel de fysieke als mentale gezondheid. Een slechtere fysieke en of mentale gezondheid op haar beurt, kan de mate waarin men in staat is om een bestaanszeker leven op te bouwen, negatief beïnvloeden48. Het is belangrijk om in beleid te differentiëren om impact te kunnen maken bij inwoners in een kwetsbare positie: we gaan hierbij uit van de menselijke maat. Als het nodig is kiezen we een specifieke aanpak voor een bepaalde wijk of een bepaalde groep inwoners. De menselijke maat wordt in Maatschappelijk doel 2 (hoofdstuk 6) uitgebreider behandeld.

Randvoorwaarden

5.3.4.1 Waar zetten we de komende tijd op in, een paar voorbeelden: • We specificeren hoe we inwoners met een lager inkomen kunnen bereiken en ondersteunen binnen de uitwerking van de ketenaanpakken in het kader van GALA. • We maken keuzes die bijdragen aan een gezonde leefstijl aantrekkelijker in het aanbod bij de Veenendaalpas 49. • Als gemeente hebben we een dementiescan op ons beleid laten doen. Deze herhalen we periodiek om zo de verbeteringen te monitoren.

5.3.5 Subdoel 1.5: Iedereen heeft een zo passend mogelijke dagbesteding Deelname aan het maatschappelijk leven is voor elke inwoner belangrijk want inwoners met een baan of dagbesteding voelen zich verantwoordelijk en nodig. Bij de gemeente bekende inwoners in een kwetsbare positie ondersteunen we hierbij. Samenwerking tussen de wijkteams, sociale basis en toegang is hierbij van groot belang. We zetten in op het vergroten van de kansengelijkheid voor jong en oud op de arbeidsmarkt, onder andere door aandacht te hebben voor gelijke onderwijskansen bij gelijk onderwijspotentieel en een goede ontwikkeling van de Nederlandse taal. 5.3.5.1 Werk en dagbesteding De arbeidsmarkt is niet voor iedereen toegankelijk. Gezien het belang van werk voor de bestaanszekerheid is het verontrustend om te constateren dat ondanks de hoogconjunctuur en het aantal onvervulde vacatures nog steeds substantiële groepen mensen structureel geen toegang hebben tot de arbeidsmarkt. De groeiende flexibilisering lijkt gestagneerd. Onduidelijk is of deze trend zich doorzet. De positie van laagbetaalde flexwerkers op de arbeidsmarkt blijft echter zorgelijk.

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 20

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

Randvoorwaarden

Werk is voor deze groep niet per se de oplossing voor armoede. Tot slot voelt deze groep zich minder gezond en tevreden met het leven dan mensen met een vast contract. In het breed offensief50 heeft het kabinet in samenspraak met werkgevers, gemeenten, ervaringsdeskundigen en uitvoerders een aantal maatregelen uitgewerkt waardoor werkgevers en werknemers elkaar makkelijker kunnen vinden om zo de arbeidsmarktkansen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te vergroten. We hebben hierbij bijzonder aandacht voor jongeren met een beperking en jongeren zonder studie, werk en uitkering. Begeleiding naar werk en of studie om een startkwalificatie te behalen voorkomt instroom in de bijstand. Uit onderzoek51 blijkt dat jongeren met een beperking ervaren dat onbeperkt meedoen niet lukt. Terwijl uit onderzoek52 ook blijkt dat het hebben van een baan de kans op het gebruik van geestelijke gezondheidszorg (ggz) of Wmo-ondersteuning verkleint en de kans op crimineel gedrag daalt. Daarnaast zien we in de huidige arbeidsmarkt soms dat de hoge eisen aan opleiding en ervaring van personeel niet aansluiten bij de kwaliteiten en het potentieel van werkzoekenden. Samen met werkgevers, onderwijsinstellingen en zorgaanbieders maken we het voor iedere inwoner mogelijk om op de best passende plek en naar vermogen mee te doen.

5.3.5.2 Onderwijs Het inkomen van ouders zou geen belemmering moeten zijn voor gelijke onderwijskansen bij gelijk onderwijspotentieel 53. Dit sluit ook aan bij een van de opdrachten uit de Hervormingsagenda Jeugd54: “Een inclusieve samenleving waarin iedereen, ongeacht kwetsbaarheid of beperking, kan meedoen. Voor jeugdigen en gezinnen die dat nodig hebben, is passende en tijdige hulp en ondersteuning beschikbaar.”

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 21

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

We bevorderen gelijke onderwijskansen voor kinderen met een gelijk onderwijspotentieel door lokaal aanbod van voor- en vroegschoolse educatie (vve), taalklasen schakelklassen, vve-specialisten en verschillende Boekstartprojecten 55. We hebben ook aandacht voor ouders. Zo is er bijvoorbeeld bij vve een ouderprogramma en wordt de verbinding gemaakt met activiteiten in het Taalhuis om zo ook te werken aan de ontwikkeling van laagtaalvaardige ouders. Zo kijken we naar het gezin als geheel. Als gemeente zijn we een belangrijke samenwerkingspartner van het onderwijs bij het organiseren van inclusiever onderwijs. Hierbij organiseren reguliere scholen zelf de ondersteuning en toerusting van leerlingen zodat zoveel mogelijk leerlingen thuisnabij, kansrijk en kwalitatief goed onderwijs kunnen volgen. De school past zich daarmee aan bij de onderwijsbehoefte van de leerlingen. We zoeken afstemming met scholen en samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs om een leefomgeving te bieden waar kinderen en jongeren voldoende kansen krijgen om zich te ontwikkelen.

Denkkader

Relevante begrippen

dat we de samenwerking op het gebied van de Wmo en de Participatiewet stimuleren en inwoners met een Wmo indicatie voor wie dat kan passende ondersteuning bieden om te gaan werken. • Jongeren behalen, indien mogelijk, een startkwalificatie. Als dat niet kan werken we mee aan het doorgeleiden naar werk of dagbesteding als dat wel tot de mogelijkheden behoort. • We ondersteunen en stimuleren elk kind maximaal in zijn ontwikkeling samen met het onderwijs. Het kind krijgt hiermee kansen geboden, ongeacht zijn achtergrond, eventuele beperkingen, problemen of gedrag. En we steunen waar nodig elk gezin/kind daar waar eigen kracht (tijdelijk) tekortschiet, door de omgeving en het

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

Randvoorwaarden

netwerk van formele en informele mede-opvoeders. Dit hebben we ook vastgelegd als visie in de regionale Focusagenda. • Ook bieden we tegenwicht aan de toenemende neiging om te medicaliseren en kinderen te labelen, terwijl de oplossing vaak gezocht kan worden in het ‘normale leven’ en pedagogische oplossingen. Dus wanneer een hulpvraag ontstaat, heeft deze niet altijd een professioneel antwoord vanuit zorg nodig, maar zoeken we eerst naar mogelijke oplossingen binnen het gezin, het netwerk van het gezin, de school/kinderopvang en de sociale basis. Er zijn korte lijnen georganiseerd zodat vanuit de juiste expertise, snel bepaald kan worden of opschaling nodig is of een andere interventie.

5.3.5.3 Waar zetten we de komende tijd op in, een paar voorbeelden: • We stimuleren ontmoeten; we onderzoeken of vrij toegankelijke dagbesteding voor ouderen een zinvolle bijdrage oplevert. • Simpel Switchen in de participatieketen. Dit betekent

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 22

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

Randvoorwaarden

6 Maatschappelijk doel 2: we bevorderen zelfredzaamheid

6.1

Het maatschappelijk doel uitgelegd

Dit maatschappelijk doel is een uitwerking van Uitgangspunt 2 en 3 van de Visie Sociaal Domein: • Ondersteuning is gericht op het stimuleren van de eigen kracht van inwoners en hun netwerk, waarbij versterking van de sociale basis een belangrijk onderdeel vormt; • Waar nodig bieden we ondersteuning aan inwoners; licht en algemeen als mogelijk en complex en gespecialiseerd als het moet.

6.2

De beweging die we gaan maken

We gaan verder in de richting die we zijn ingeslagen in het IBK-SD 2020-2023, maar we brengen wel een nuancering aan. Zelfredzaamheid wordt (soms) overschat. Daarom verbinden we zelfredzaamheid (nog meer) met ‘outreachend’ werken56, de menselijke maat en preventie. Het werken met en voor zorgmijders is een uitdaging. Het zijn vaak kwetsbare mensen die veel baat kunnen hebben bij zorg en ondersteuning, maar deze vaak niet (snel) accepteren. Dit vraagt om een gerichte, over het algemeen langdurige, en vaak individuele aanpak, veelal in samenspraak met onze samenwerkingspartners van sociale basis tot aanbieders en andere partners als woningbouw en partners in het veiligheidsdomein. We behouden het goede: we versterken de zelfredzaamheid door te zorgen voor een sterke sociale basis, ook wel samenredzaamheid genoemd. De uitgangspunten van Model Veenendaal helpen ons dit vorm te geven. Wanneer inwoners ondersteuning nodig hebben bij hun zelfredzaamheid helpen we hen daarbij. Dat doen we

laten sluiten bij het Model Veenendaal 2020. Tussen 2020 en 2023 hebben wij gewerkt aan versterking van de sociale basis. Deze ontwikkeling zetten we in het nieuwe IBK-SD 2024-2027 door, met inachtneming van landelijke en lokale ontwikkelingen, zoals de invoering van GALA. Hieronder benoemen wij enkele accenten waar wij de komende tijd de nadruk op leggen.

zoveel mogelijk door inzet van hun sociale netwerk, maar als het nodig is bijvoorbeeld door inzet van algemene voorzieningen en maatwerkvoorzieningen. Hieronder volgt een uiteenzetting van de resultaten die we willen bereiken. Maatschappelijk doel We bevorderen zelfredzaamheid

Subdoel De sociale basis valt uiteen in een eigen netwerk, een gemeenschappelijke basis en een institutionele sociale basis. We streven ernaar dat het aanbod in de hele sociale basis inclusief is.

De sociale basis is (samen met onze partners) versterkt Het aanbod in het sociaal domein is toegankelijk

De komende jaren vergroten we de kansen om mee te doen en om eenzaamheid tegen te gaan verder. Dit doen we door slimmer gebruik te maken van de plaatsen waar we elkaar al tegenkomen, nu op een laagdrempeliger manier. We gebruiken hiervoor natuurlijke plekken, zoals de welzijnsontmoetingslocaties, de bibliotheek en het schoolplein. We streven ernaar dat het aanbod meer gericht is op samen doen, op ontspanning. Dit doen we via welzijnswerk, sport, kunst, en cultuur, maar ook onderwijs en werk. Hiermee bevorderen we dat inwoners zich met elkaar verbonden voelen, ook in de wijk. Dit draagt bij aan de sociale cohesie en de leefbaarheid.

De inzet van preventie is (waar nodig) integraal Normalisatie is de norm

6.3

Maatschappelijk doel onderverdeeld

In de paragrafen hieronder geven wij een toelichting op de resultaten bij maatschappelijk doel 2 ‘we bevorderen zelfredzaamheid’.

6.3.1

Subdoel 2.1: De sociale basis is (samen met onze partners) versterkt

6.3.1.1 De sociale basis 57 Versterking van de sociale basis is noodzakelijk om het organiseren van voorzieningen in het sociale domein aan te

Daarnaast ondersteunen we het informele sociale netwerk. Het sociale netwerk is namelijk niet altijd in staat om zorg en ondersteuning te combineren. Er zijn grenzen aan wat mensen willen en kunnen. Zo is van mantelzorgers bekend dat zij regelmatig overvraagd worden. Ook anderen, zoals

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 23

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

vrijwilligers, kunnen overvraagd worden of zich overvraagd voelen.

• We verrichten de nodige inspanningen om voor de voedselbank passende huisvesting te faciliteren.

Om de sociale basis verder te versterken is het van belang dat er goede afstemming is tussen (vrijwilligers) organisaties onderling en tussen informele en formele zorg. De gemeente heeft hier een ondersteunende rol in. Een vrijwilligersmarkt kan hieraan bijdragen, evenals het ontwikkelen van zorgpaden voor vraagstukken waar zowel informele als formele zorg bij betrokken is. Deze ontwikkelen we in gezamenlijkheid met betrokken organisaties. In Maatschappelijk Doel 3 komen we terug op het versterken van deze relatie.

6.3.2 Subdoel 2.2: het aanbod in het sociaal domein is toegankelijk

6.3.1.2 Waar zetten we de komende tijd op in, een paar voorbeelden: We bereiken het resultaat ‘versterken van de sociale basis’ via inspanningen, die we uitwerken in het Uitvoeringsplan Sociaal Domein. We hebben daarbij ook aandacht voor de pedagogische sociale basis. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan de volgende inspanningen: • We werken de GALA thema's (sociale samenhang, samenlevingsopbouw, mantelzorg, tegengaan eenzaamheid, inzet en ondersteuning van vrijwilligerswerk en professionals) integraal uit. • We versterken de inzet op sport, kunst, cultuur om eenzaamheid tegen te gaan en de leefbaarheid in de wijken te bevorderen, bijvoorbeeld met de inzet van de app ‘how are you’. • We ondersteunen mantelzorgers beter, bijvoorbeeld door middel van een meldpunt mantelzorg en/ of het optimaliseren van het gebruik van het mantelzorgcompliment • We ondersteunen jongeren beter rond de thema’s welbevinden (eenzaamheid), geld(zorgen) en veiligheid/ criminaliteit.

Nog meer dan in het IBK-SD 2020-2023 zetten we in op het bevorderen van de toegankelijkheid van het aanbod. Hiermee ondersteunen we de zelfredzaamheid van onze inwoners. Om naar vermogen mee te doen is het belangrijk dat kansen voor iedereen zo bereikbaar mogelijk zijn. Wij verstaan hieronder: begrijpelijk, fnancieel bereikbaar, maar ook fysiek zo dichtbij mogelijk. Dit doen we nu bijvoorbeeld al via de ontmoetingslocaties van Veens Welzijn en de onafhankelijke clientondersteuners. Uit diverse onderzoeken blijkt dat zelfredzaamheid nog wel eens wordt overschat. Stress door een stapeling van problemen tast het denk- en doenvermogen aan. Niet iedere inwoner van Veenendaal, die ondersteuning kan gebruiken, vraagt deze ondersteuning ook daadwerkelijk aan. Hiervoor zijn een aantal oorzaken aan te wijzen. Op de oorzaken en oplossingen wordt hieronder ingegaan.

Randvoorwaarden

hebben met meer kwetsbare inwoners. Zo kan beter worden ingeschat wat het denk- en doenvermogen is van een inwoner. Dit betekent ook vaststellen of de inwoner zichzelf niet overschat. We zorgen dat de inwoner niet te veel ineens moet doen en afhaakt. Er is dus aandacht nodig voor de individuele inwoner en zijn behoeften en capaciteiten. We richten onze processen zo in dat cases waarover we twijfelen met elkaar besproken worden, waardoor een vier ogen principe ontstaat. We willen hiermee zorgen dat we gebruik maken van de ruimte die de regelgeving ons biedt, maar in het individuele geval gemotiveerd hiervan kunnen afwijken. Wij creëren hiervoor een afwegingskader, zodat het zogenaamde omgekeerd denken op een consistente en niet willekeurige manier mogelijk wordt gemaakt. Inwoners met een ingewikkelder ondersteuningsvraag ondersteunen we het beste met persoonlijk contact, omdat dan direct helder wordt op welke onderdelen aanvullende ondersteuning nodig is.

6.3.2.1 De menselijke maat en het denk- en doenvermogen We houden rekening met het denk- en doenvermogen. Zowel het denk- en doenvermogen zijn noodzakelijk om inwoners te stimuleren om gebruik te maken van het aanbod in het sociaal domein. Door procedures begrijpelijker te maken vormt denkvermogen geen belemmering minder bij het gebruik maken van voorzieningen. Het doenvermogen wordt bevorderd door inwoners niet te overvragen en de procedure zo laagdrempelig mogelijk in te regelen.58 Dit doen we door de formulieren gebruiksvriendelijk te maken, te werken met taalniveau B1, door processen zo eenvoudig mogelijk te maken en door middel van een inschatting van wat de inwoner ‘aankan'.59 Hiervoor is het ook nodig om persoonlijk contact te

Bij het maken van beleid hebben wij ook meer aandacht voor de menselijke maat. Zo is er in de Participatiewet, anders dan in de Wmo en de Jeugdwet, altijd veel oog voor misbruik. Dit kan ertoe leiden dat de mens achter de regels wordt vergeten. We verzachten de stelligheid van principes als de ‘eigen verantwoordelijkheid’ in de Participatiewet, zodat er meer speelruimte ontstaat voor maatwerk. Wij kijken dus niet alleen naar de processen, maar ook naar inhoud. Handhaving vraagt om specifeke aandacht. Om (potentieel) misbruik van sociale zekerheid te voorkomen, is handhaving onvermijdelijk. Handhaving is ook onvermijdelijk in het kader van contractmanagement. Ook hierbij hanteren we de menselijke maat. We maken onderscheid tussen fouten, fraude en ondermijning. Afhankelijk van de overtreding en de overtreder worden dan waarschuwingen gegeven of sancties opgelegd.

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 24

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

6.3.2.2 Vertrouwen in de overheid Er zijn ook andere oorzaken waarom inwoners geen hulp vragen, terwijl ze die wel nodig hebben. Zo wil een gedeelte van de inwoners autonoom zijn en geen beroep doen op de overheid. Deze afweging respecteren we. Soms echter speelt een gebrek aan vertrouwen in de overheid een rol. Eén van de oorzaken hiervoor is dat inwoners in hun dagelijks leven steeds meer in aanraking komen met de gevolgen van het gebruik van data en algoritmen door de overheid. Data kan ingezet worden om de dienstverlening te verbeteren. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het voorkomen niet-gebruik inkomensondersteunende maatregelen of vroegsignalering bij schulden. Het gebruik van data is echter niet altijd transparant60 voor de burger en heeft daardoor invloed op het vertrouwen dat inwoners in de overheid hebben61. Hoewel datasturing vele kansen biedt, kan dit pas succesvol zijn als de sturing niet alleen effectief en efficiënt is, maar ook legitiem. Bij het inrichten van de processen hebben we hier oog voor en betrekken inwoners waar mogelijk62.

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

Randvoorwaarden

met het invullen van digitale formulieren. Daarom heeft toegankelijkheid voor deze doelgroep ook onze aandacht. Ook is de inzet om aanbod niet enkel digitaal aan te bieden.

meer toegankelijk te maken, zoals het Informatiepunt Digitalisering Overheid in de bibliotheek Veenendaal en sociaalstartpunt.nl. We blijven ernaar streven om digitale vaardigheden verder te stimuleren en het aanbod beter zichtbaar te maken voor iedereen. Daarnaast vergroten we het bereiken van de juiste inwoners door meer ‘outreachend’ te werken. Zo zorgen we ervoor dat onze informatievoorziening ook toegankelijk is voor speciale doelgroepen, zoals slechtzienden, laaggeletterden en inwoners met een licht verstandelijke handicap. Ook helpen we senioren door middel van seniorenvoorlichting. Ook jongeren kunnen moeite hebben

6.3.2.4 Taal- en cultuurbarrière Het aantal nieuwkomers (asiel- en gezinsmigranten, ontheemden uit Oekraïne en tijdelijk opgevangen vluchtelingen) neemt toe. Het is belangrijk dat deze nieuwe inwoners de Nederlandse taal leren spreken. Dit bevordert de leefbaarheid in de wijken, de ontwikkelkansen van onze inwoners en het draagvlak in de samenleving. Ook het ontdekken van de normen en waarden draagt hieraan bij. De gemeente Veenendaal wil daarom actief

6.3.2.3 Digitalisering Door de digitalisering van processen, waaronder aanvragen van regelingen, kunnen we efficiënter werken. Voorzieningen worden zo laagdrempelig aangeboden. Informatie over het aanbod en de aan te vragen regelingen wordt bovendien steeds meer digitaal aangeboden. Niet iedere inwoner is voldoende digitaal vaardig, zeker in de groepen inwoners die afhankelijk zijn van (een stapeling van) deze regelingen. Het beroep op het doenvermogen van deze inwoners wordt hiermee erg groot met als risico dat inwoners belangrijke regelingen niet aanvragen63. Hierdoor krijgt niet elke inwoner in Veenendaal de ondersteuning die hij nodig heeft. Er zijn al diverse vormen ontwikkeld om het aanbod

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 25

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

beleid voeren om deze nieuwkomers wegwijs te maken en op te nemen in onze samenleving.64 Daarnaast zijn er inwoners in Veenendaal, die de Nederlandse taal wel spreken, maar voor wie lezen en schrijven moeilijk gaat. Dit zijn de laaggeletterden. Ook hiervoor hebben wij oog. De inspanningen die wij, samen met onze partners (Taalhuis, voor- en vroegschoolse educatie) verrichten, zetten wij ongewijzigd voort. 6.3.2.5 Inclusie We stemmen onze resultaten en inspanningen af op de Lokale Inclusie Agenda en (het traject naar) de visie op diversiteit en inclusie. Inspanningen op het gebied van inclusie worden nog verder uitgewerkt.65 6.3.2.6 Waar zetten we de komende tijd op in, een paar voorbeelden: We bereiken het subdoel ‘toegankelijk aanbod’ via inspanningen, die we uitwerken in het Uitvoeringsplan Sociaal Domein. We denken hier concreet aan de volgende inspanningen: • We maken meer gebruik van ervaringsdeskundigen en andere sleutelfiguren om voorzieningen en initiatieven uit de sociale basis voor iedereen bereikbaar te maken. • We werken stress- en cultuursensitief.66 • We maken onze processen nog begrijpelijker en passen onze informatievoorziening aan de doelgroep aan, bijvoorbeeld met animatiefilmpjes voor laaggeletterden of door beelden te gebruiken die de doelgroep begrijpt en/of nodig heeft. • We ontwikkelen een afwegingskader voor maatwerk.67

6.3.3 Subdoel 2.3: De inzet van preventie is (waar nodig) integraal We werken samen als er sprake is van meervoudige en/

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

of complexe problematiek. In het IBK-SD 2020-2023 hebben we hierop ingezet en daar gaan we mee door. Op verschillende beleidsterreinen jeugdhulp, gezondheid, schuldhulpdienstverlening en welzijn is een integrale aanpak aan de orde. We pakken multi-problematische situaties integraal op, bij voorkeur preventief. Problemen signaleren we in een zo vroeg mogelijk stadium om erger te voorkomen. Landelijke ontwikkelingen, zoals de invoering van de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) bieden extra mogelijkheden om de integrale aanpak methodisch en organisatorisch in elkaar te laten overlopen. 6.3.3.1 Positieve gezondheid en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) We bevorderen positieve gezondheid. Dat betekent dat we de veerkracht van onze inwoners stimuleren, waarmee we ook gezondheid stimuleren. Daarmee voorkomen we zo veel mogelijk ziekte. Zo willen we roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik, de grootste veroorzakers van ziekte, aanpakken. Wij stimuleren positieve gezondheid integraal; dat wil zeggen dat wij veerkracht stimuleren op het gebied van lichamelijke aspecten, mentale aspecten, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en het dagelijks functioneren. Veel van deze aspecten zijn uitgewerkt in Maatschappelijk Doel 1, maar we verbinden positieve gezondheid ook nadrukkelijk aan de integrale aanpak van preventie.

Vroegsignalering staat voor tijdig signaleren en reageren. Daarmee voorkomen we dat problemen groter worden. We zoeken hier de samenwerking met onze partners op. Maatschappelijk Doel 3 gaat hier verder op in. Vroegsignalering kan op allerlei gebieden, zoals gezondheid, jeugdhulp, geldproblemen. Vroegsignalering kan gaan om signalen die al vroeg in het leven, dus bij de

Randvoorwaarden

kinderopvang, GGD of CJG, worden gesignaleerd, maar dat hoeft niet. Zo speelt de Jeugdgezondheidszorg van GGDrU een belangrijke rol in het sociaal domein spelen als het gaat om signaleren, normaliseren en het pedagogisch ‘steviger maken’ van ouders. En daarmee de basisvoorziening voor het gezond en veilig opgroeien en opvoeden. Aandachtspunt is dat deze partijen goed aangehaakt zijn op de werkwijze van de uniforme toegang en dat de bestaande loketten rechtstreeks beroep op de JGZ doen. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) benadrukt het belang van tijdig signaleren, passend hulp bieden en domeinoverstijgend samenwerken.68 Sinds 2023 zetten we de meest vroege vorm van preventie in middels de interventie ‘Nu niet Zwanger’. Hierbij worden professionals toegerust om het gesprek aan te gaan met kwetsbare inwoners over hun kinderwens en anticonceptie. Het is nodig dat er korte lijnen zijn met de juiste expertise, zodat snel bepaald kan worden of er oplossingen binnen de context mogelijk zijn of dat opschaling of een andere interventie nodig is. 6.3.3.2 Integrale schulddienstverlening en de aanpak van geldzorgen We hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in Vroegsignalering van schulden. Dat werpt zijn vruchten af; er worden minder schuldregelingen getroffen, maar meer betalingsregelingen.

Het hebben van schulden of geldzorgen komt vaak samen met taalproblemen (zoals laaggeletterden en anderstaligen) en inwoners met een laag verstandelijke beperking. Het hebben van schulden of geldzorgen heeft zijn weerslag op de veiligheid en het welzijn van inwoners. Huiselijk geweld kan bespreekbaar worden gemaakt en er kunnen preventieve activiteiten worden georganiseerd. We zetten hier nu al op in door

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 26

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

Randvoorwaarden

inwoners te informeren, werkgevers alert maken, Veilig Thuis en lokale teams te versterken en te werken met de Meldcode. De komende jaren zetten we in op een integrale methodische aanpak. Ook willen we oplossingen bieden voor de inwoners die geen gebruik maken van de zorg, omdat ze de eigen bijdrage vanuit de zorgverzekering niet kunnen betalen. 6.3.3.3 Hervormingsagenda Jeugdhulp In de Hervormingsagenda Jeugdhulp zijn tien opgaven geformuleerd. Deze opgaven houden ook verband met een integrale preventie aanpak. Zo kijken we bij de Jeugdhulp ook breed: welke problematiek speelt er op het gebied van onderwijs, armoede, schulden, huisvesting, problematiek ouders, prestatiemaatschappij en verslaving. Ook moeten de meest kwetsbare jeugdigen tijdige en passende hulp krijgen en willen we dat kinderen zoveel mogelijk thuis dan wel thuis nabij opgroeien. 6.3.3.4 We hebben brede aandacht voor verslavingsproblematiek In het Raadsakkoord “Samen werken in vertrouwen” is opgenomen: 'Aandacht voor de aanpak van huiselijk en seksueel geweld, verslavingsproblematiek, uitbuiting, misbruik en zorgfraude.' Ongeveer 2 miljoen mensen in Nederland zijn verslaafd zijn. In veel gevallen gaat het hierbij om de legale middelen alcohol, tabak en slaap- en kalmeringsmiddelen.

Het is belangrijk dat er niet alleen aandacht is voor bovengenoemde verslavingen maar ook voor verslavingen zoals drugsverslaving, gameverslaving, eetverslaving, gokverslaving, seksverslaving of medicijnverslaving. Het hebben van een verslaving is nog steeds taboe is. Wie een verslaving heeft of hiervoor in behandeling is, houdt dit vaak zo lang mogelijk geheim. Ook ouders van kinderen met een verslaving houden dit vaak geheim. Helaas rust

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 27

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

er nog steeds een taboe op verslaving, dit komt onder andere door de negatieve associaties en de angst voor veroordeling van de omgeving. In het voorliggende IBK borgen we dat we de komende vier jaar expliciet aandacht besteden aan verslavingsproblematiek. Dit moeten we breed zien, het betreft zowel lichamelijke als voor geestelijke verslavingen. We kijken dus naast verslaving aan alcohol, tabak en slaap- en kalmeringsmiddelen ook naar andere verslavingen zoals drugsverslaving, gameverslaving, eetverslaving, gokverslaving, seksverslaving of medicijnverslaving. Naast het behandelen van de verslaving zelf, willen we dit meer dan voorheen preventief en integraal oppakken. 6.3.3.5 Preventie in de sociale basis Voor veel mensen hangt het individueel welzijn samen met het vermogen deel te (blijven) nemen en bij te dragen aan het maatschappelijk leven, maar meedoen in de samenleving is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Door middel van een positieve aanpak om de zelfredzaamheid te vergroten, door mensen samen te brengen en ondersteuning te bieden waar nodig, bevorderen we dat mensen kunnen meedoen. Bovendien bevorderen we dat mensen beter kunnen omgaan met tegenslagen en veranderingen in hun leven. En als het nodig is om hulp kunnen vragen. Niet iedereen kan zelfredzaam zijn, maar dit willen we wel zo goed mogelijk stimuleren.

Mensen weten zelf het beste wat goed voor hen is en dat zij daarbij ondersteuning kunnen gebruiken. Zo hebben we Welzijn op recept gestart als pilot en hier is nu structureel budget voor. 6.3.3.6 Waar zetten we de komende tijd op in, een paar voorbeelden: We bereiken het subdoel ‘preventie door middel van een

Denkkader

Relevante begrippen

integrale aanpak’ via inspanningen, die we uitwerken in het Uitvoeringsplan Sociaal Domein. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan de volgende inspanningen. • We werken de aanpak van GALA en de hervormingsagenda Jeugdhulp uit. • We ontwikkelen preventief jongerenwerk in combinatie met veiligheid. • We ontwikkelen een integrale, methodische, aanpak schulddienstverlening, waarbij we vroegtijdig signaleren op andere leefgebieden. Hiervoor ontwikkelen we een kader om te borgen dat onze partners zijn toegerust op vroeg signaleren • Waar nodig zetten we in op gedragsverandering: coaching en educatie

6.3.4 Subdoel 2.4: Normaliseren is de norm 6.3.4.1 Hervormingsagenda Jeugd Ook met de Hervormingsagenda Jeugd zetten we in op normaliseren. Dit betekent dat wij doorgaan met gesprekken in de gemeenteraad en met de samenleving over de betekenis van normaliseren. Dit hangt ook samen met de (landelijke) inzet op afbakening van ondersteuning door gemeenten. Als daar aanleiding toe is maken we concreet wat we bedoelen met "normaal”. Waar dit aan de orde is volgt dan een vertaling naar een nieuwe werkwijze en aanpassing van beleidsinstrumenten. We gaan uit van het ‘normale leven’ waarbij inwoners zelfstandig en met hulp van hun omgeving functioneren en ondersteuning kunnen organiseren. Bij een ondersteuningsvraag kijken we breed en zijn we kritisch. We zetten díe ondersteuning in die nodig is: zo licht mogelijk, maar direct intensief waar nodig. De versterking van de sociale cohesie en het aanbod in de sociale basis zal niet in alle gevallen voldoende zijn om ondersteuning op maat te bieden aan inwoners.

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

Randvoorwaarden

Waar nodig bieden we maatwerkvoorzieningen aan inwoners; licht en algemeen als mogelijk en complex en gespecialiseerd als het moet. 6.4.3.2 De sociale basis Normaliseren beschrijft een beweging die we willen maken. We willen dat er minder vaak (onnodig) professionele oplossingen worden gezocht voor tegenslagen. Tegenslagen horen tot op zekere hoogte bij het leven. Niet alles wat afwijkt van het gemiddelde vraagt direct om professionele hulp. We willen dat een sterkere sociale basis inwoners helpt om meer steun te vinden in hun omgeving en minder afhankelijk te zijn van professionele hulp. Wanneer er toch professionele hulp nodig is, dan bieden we die zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig. We concretiseren waar dat gewenst is wat we verstaan onder ‘normaal’, en vertalen dit in de verordening. Dit doen we in gesprek met de gemeenteraad en de samenleving. Ook met het onderwijs is dit een continu onderwerp van gesprek. 6.4.3.3 Waar zetten we de komende tijd op in, een paar voorbeelden: We bereiken het subdoel ‘normaliseren is de norm’ via inspanningen, die we uitwerken in het Uitvoeringsplan Sociaal Domein. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan de volgende inspanningen. • We moeten keuzes durven maken: welke inwoners hebben de zorg het hardste nodig. Soms willen we juist meer doen dan wat wettelijk gezien minimaal moet, bijvoorbeeld voor mantelzorgers.

Discussies over afbakening en het afwijken van de wet voeren we altijd met de gemeenteraad. • We werken de uitgangspunten uit de Hervormingsagenda Jeugd verder uit in nieuwe werkwijzen en (waar nodig) aanpassing van beleidsinstrumenten.

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 28

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

Randvoorwaarden

7 Maatschappelijk doel 3:

er blijft kwalitatief goede ondersteuning voor inwoners die het nodig hebben

Dit maatschappelijk doel is een uitwerking van uitgangspunten 4 en 5 uit de Visie sociaal domein. Uitgangspunt 4 is: voor ondersteuning aan inwoners op meerdere leefgebieden boeken we winst door verbinding. Uitgangspunt 5 is: we voeren regie op de resultaten van de ondersteuning. 7.1

Het maatschappelijk doel uitgelegd

De houdbaarheid van het sociaal domein in Nederland en specifiek Veenendaal staat onder druk. In brede zin staat er landelijk druk op de houdbaarheid van de zorg (WRR, 2021). Er zijn in Nederland drie problemen die steeds groter worden: de financiële houdbaarheid, de personele houdbaarheid en de maatschappelijke houdbaarheid van de zorg. Anders gezegd: • De zorg wordt te duur in vergelijking met de rest van het leven; • Er zijn te weinig mensen om alle zorg te leveren die nodig is; • Mensen worden ontevreden over de beschikbaarheid en kwaliteit van zorg en wat ze ervoor moeten betalen. Hierdoor daalt het vertrouwen in de overheid. Landelijk zijn de belangrijkste oorzaken hiervan dubbele vergrijzing en technologische ontwikkeling (hierdoor leven mensen steeds langer). Voor de gemeente Veenendaal spelen hier ook de nadruk op langer thuis wonen, de discussies met het Rijk over financiën en de stijgende vraag naar jeugdhulp een grote rol. Ook in Veenendaal hebben we in het sociaal domein groter wordende problemen met betrekking tot financiën, personeel en draagvlak. De komende jaren willen we verder met deze uitdagingen aan de slag.

7.2

Resultaten

Er blijft kwalitatief goede ondersteuning voor inwoners die dat nodig hebben

We verstevigen de samenwerking met onze partners

De beweging die we willen gaan maken

De drie genoemde grote uitdagingen worden de komende jaren steeds groter. We kunnen niet meer alles wat we misschien zouden willen. Maar we willen wel dat er goede ondersteuning beschikbaar blijft voor de inwoners die dat echt nodig hebben. Dat begint bij het verbeteren en efficiënter maken van onze eigen ondersteuning en processen. Wanneer we inwoners beter en sneller helpen blijft er meer tijd en capaciteit over om andere inwoners te helpen. We kunnen het niet alleen: we zullen samen met inwoners en partners de grote uitdagingen van de komende jaren aan moeten pakken. Voor het vertrouwen dat inwoners hebben in de gemeente is communicatie over wat we wel en niet kunnen en doen essentieel. De samenleving moet (weer) meer zelf op gaan lossen en dat zullen we actief moeten uitdragen. We willen de sociale basis versterken en problemen vroeg signaleren en waar mogelijk voorkomen. Dat hebben we uitgewerkt bij maatschappelijk doel 1 en 2. Deze beide bewegingen dragen volop bij aan het toekomstbestendig houden van het sociaal domein in Veenendaal.

7.3

Maatschappelijk doel

Maatschappelijk doel onderverdeeld

In de paragrafen hieronder geven wij een toelichting op de resultaten bij maatschappelijk doel 3.

We vergroten de efficiëntie en de kwaliteit van de ondersteuning. We vergroten het maatschappelijk draagvlak en het vertrouwen in de overheid We bestrijden tekorten personeel en vrijwilligers

7.3.1

Subdoel 3.1 We verstevigen de samenwerking met onze partners

Voor goede ondersteuning aan inwoners is het belangrijk om op lokaal niveau de samenwerking tussen organisaties te bevorderen. Vanuit diverse bijeenkomsten met partners komt ook de vraag om als gemeente hier de regie in te nemen en dit te faciliteren. Het is essentieel dat mensen elkaar kennen. Dit kan bijvoorbeeld door aan te sturen op gedeelde verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid69. Samenwerking tussen hulpverleners kan gestimuleerd worden door aandacht te hebben voor gezamenlijke doelen en overkoepelende regie, en hiervoor de benodigde tijd en middelen ter beschikking te stellen. In sommige

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 29

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

Randvoorwaarden

samenwerkingen zullen we wat meer het voortouw nemen, in andere ligt de nadruk meer op het faciliteren. Onderstaand de belangrijkste thema’s waar we de komende jaren de samenwerking (verder) willen verstevigen. 7.3.1.1 Ouder worden in Veenendaal Inwoners van Veenendaal worden steeds ouder en blijven steeds langer thuis wonen. Hierdoor stijgt het aantal inwoners dat met een zorgvraag, waaronder dementie, thuis woont. Dit legt druk op de zorg en ondersteuning vanuit meerdere wetten en financiers, op mantelzorgers en vrijwilligers en op huisvesting. Dit heeft onder andere ook gevolgen voor de fysieke leefomgeving, zoals verwerkt is in de Woonvisie 2022-2025 70. Een lokale samenwerking met alle belangrijke partners is nodig. We nemen hier als gemeente de regie in. 7.3.1.2 Sociaal domein en GGZ In de samenwerking tussen sociaal domein en GGZ hebben we de afgelopen jaren al (goede) stappen gezet, bijvoorbeeld door de brede aanpak verward gedrag en door het interventieteam. De samenwerking tussen het sociaal domein en de GGZ versterken we de komende jaren verder. Dat is nodig omdat zeker inwoners met complexere hulpvragen vaak te maken hebben met zorg en ondersteuning vanuit zowel de geestelijke gezondheidszorg als vanuit het sociaal domein. Door deze samenwerking te intensiveren kunnen we inwoners nog beter en sneller helpen.

7.3.1.3 Integraal Zorgakkoord Vanuit het Integraal Zorgakkoord (IZA) gaan we samenwerken met regionale partners, de zorgverzekeraar en andere gemeenten in de regio om goede zorg in de toekomst toegankelijk en betaalbaar te houden voor inwoners die dat nodig hebben. Hierbij hebben we ook oog voor integrale dienstverlening aan inwoners.

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 30

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

7.3.1.4 Gezond en Actief Leven Akkoord Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) kan alleen uitvoering krijgen in samenwerking met onze lokale partners en vraagt dat we over de domeinen heen samenwerken. We werken aan een stevige verbinding tussen medisch en sociaal domein. Zo werken we in Veenendaal nu al veel samen met Eerstelijns Samenwerking Veenendaal (ESV) en verstevigen we deze samenwerking in het kader van GALA verder door samen vorm te gaan geven aan de ketenaanpakken. 7.3.1.5 Regionaal veiligheidsteam jeugdhulp In 2022 zijn we via een zogenaamde ‘Proeftuin’ gestart met een regionaal veiligheidsteam en in de komende jaren ontwikkelen we dit team samen met het CJG en andere partners in de proeftuin door om zoveel mogelijk veiligheidsproblematiek al in een preventief kader op te kunnen lossen. Daarmee voorkomen we waar mogelijk ondertoezichtstellingen en/of uithuisplaatsingen. Uitgangspunt daarbij is om gezinsgericht en domeinoverstijgend te kijken wat er nodig is om rust en stabiliteit in het gezin terug te brengen. We werken aan het voorkomen van veiligheidsproblematiek. 7.3.1.6 Jeugdhulp en onderwijs We dragen bij aan een sterke samenwerking en heldere afstemming tussen scholen, samenwerkingsverbanden, CJG en jeugdhulppartners. Door ontmoeting leren we elkaar kennen en vinden.

In gesprekken krijgen algemene begrippen als “normaliseren” en de-medicaliseren vorm en inhoud. In de Foodvalley is het uitvoeringsplan Focusagenda Onderwijs – Jeugdhulp besloten. Deze agenda omvat vijf thema’s gericht op aandacht voor kinderen met het streven naar een gezamenlijke visie voor gemeenten naar normalisering en naar meer inclusief onderwijs als een overkoepelend agendapunt.

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

7.3.1.7 Samenwerking met werkgevers Van werkgevers vragen wij om een stageplek, werkervaringsplaats of een betaalde baan aan te bieden aan inwoners die ondersteuning nodig hebben. De gemeente heeft hierin een voorbeeldrol. Deze groep inwoners wordt steeds groter en meer divers en de bereidheid van werkgevers komt onder druk te staan, omdat de werkgever steeds meer tijd kwijt is met begeleiding. De komende jaren versterken wij de samenwerking door werkgevers meer te ondersteunen. Daarnaast stimuleren en faciliteren we meer samenwerking tussen scholen en het bedrijfsleven voor het volgen van stages in hun vertrouwde woonomgeving. 7.3.1.8 Veenendaalpas Ook voor volwassenen zouden financiële belemmeringen geen reden moeten zijn om verminderd deel te nemen aan de samenleving. Middels de Veenendaalpas willen we een platform creëren dat van de samenleving is. Inwoners, van jong tot oud, met weinig geld kunnen deze gebruiken om deel te nemen aan sport, cultuur en overige hobby activiteiten op een manier die bij hen past. Samen met de sociale basis, ondernemers en verenigingen zorgen we voor een aanbod zodat ook inwoners met weinig geld mee kunnen doen 71. 7.3.1.9 Waar zetten we de komende tijd op in, een paar voorbeelden We organiseren bijeenkomsten om netwerken te verstevigen en samenwerking te bevorderen.

We onderzoeken de mogelijkheden voor aanbieders om flexibeler om te gaan met de eisen aan personeel zodat lokale werkzoekenden zonder de juiste papieren maar met de juiste competenties, meer kans krijgen

7.3.2 Subdoel 3.2: We vergroten de efficiëntie en de kwaliteit van de ondersteuning. We willen de efficiëntie en kwaliteit van de ondersteuning

Randvoorwaarden

vergroten. Dat doen we omdat we daardoor inwoners beter kunnen helpen. Maar ook om de zorg houdbaar te houden: door te investeren in efficiëntie en kwaliteit kunnen we meer mensen helpen met dezelfde hoeveelheid mensen en middelen. De gemeentelijke organisatie We vergroten de efficiëntie in onze eigen processen. Dat is nodig omdat ook bij de gemeente de krapte op de arbeidsmarkt merkbaar is. Bovendien hebben onze processen effect op het werk van hulpverleners. Daarom hebben we aandacht voor de administratieve lasten in processen en kijken we opnieuw of elke processtap opweegt tegen het werk dat die stap kost. Daarnaast kijken we naar de mogelijkheden van digitalisering. Uiteraard hebben we daarbij aandacht voor mensen voor wie digitalisering geen oplossing is. Ook willen we meer datagestuurd gaan werken. Waar dat kan willen wij over 4 jaar kunnen voorspellen in welke wijken welke vraagstukken zijn; gaan er bijvoorbeeld meer kinderen uitvallen op school, maken inwoners meer schulden, of hebben ze juist meer zorg nodig? Met deze data kunnen we de preventieve maatregelen en andere voorzieningen minder versnipperd en doelgroepgericht inzetten. 7.3.2.2 Samenwerkingspartners We onderhouden de relaties met onze partners en gecontracteerde partijen en sturen op het nakomen van afspraken.

Hierbij zoeken we zowel samenwerking als de zakelijke houding die past bij de grote bedragen waar het in het sociaal domein over gaat. Goed ingericht contractmanagement en toezichthouderschap is daarbij essentieel. Met aanbieders spreken we onder andere over hun relatieve en gewenste omvang in Veenendaal. We zoeken een balans tussen het aantal samenwerkingspartners waar een intensieve relatie mee mogelijk is en keuzevrijheid voor de inwoners.

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 31

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

Randvoorwaarden

We (blijven) sturen op instroom, doorstroom en uitstroom bij zorgaanbieders, zodat onze voorzieningen zo optimaal mogelijk ingezet worden voor degenen die dit echt nodig hebben. 7.3.2.3 Toezicht en handhaving Op het gebied van handhaving hebben we te maken met twee typen partijen: inwoners en aanbieders. Vooraf moeten zaken helder zijn om toezicht te kunnen houden, te controleren en te handhaven. Bij inwoners hanteren we een menselijke maat. Daarbij wegen we altijd af of de inwoner de regels begrijpt, wat het doenvermogen is en hebben we empathie. Als het noodzakelijk is treden we uiteraard op bij geconstateerde fraude. Aanbieders treden we meer zakelijk tegemoet. Wanneer er zorgen zijn over kwaliteit of rechtmatigheid van zorg of er vermoedens zijn van zorgfraude zetten we toezicht in. Hierbij zetten we in op de relatie, maar schuwen we verdergaande stappen niet. 7.3.2.4 Regie op casusniveau Het is belangrijk dat zorgverleners samenwerken om de inwoner zo goed mogelijk te kunnen helpen. Hierbij gaat het zowel om samenwerking binnen de gemeente als daar buiten. Binnen de gemeente hebben we de uniforme toegang om een integraal plan van aanpak te kunnen maken als dat nodig is. Om de ondersteuning integraal te kunnen bieden kunnen we gebruik maken van casusregie. Vaak beleggen we dat bij een zorgaanbieder.

Wanneer er sprake is van een veiligheidsvraagstuk kan het de ondersteuning integraal worden afgewogen en ingezet door middel van het interventieteam. Bij complexe cases nemen we zelf een belangrijke rol in de procesregie. Dit doen we ook over vormen van ondersteuning waar de gemeente niet de financier van is, maar er wel een vorm van betrokkenheid van de gemeente

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 32

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

is. Dat is ook de opdracht die de gemeente krijgt vanuit de nieuwe Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams). Op die manier verbeteren we de hulp aan inwoners. 7.3.2.5 Verbinding van ondersteuning met sport en cultuur Waar dat kan verbinden we sport en cultuur aan de ondersteuning. In contracten met zorgaanbieders besteden we hier ook aandacht aan. 7.3.2.6 Lotgenotencontact en ervaringsdeskundigheid We benutten lotgenotencontact en ervaringsdeskundigheid in het sociaal domein. Hierdoor willen we de kwaliteit van de ondersteuning verbeteren en tegelijkertijd inwoners motiveren om elkaar te helpen. Er zijn veel verschillende vormen van lotgenotencontact en ervaringsdeskundigheid. Sommige vormen zijn professioneel, andere vrijwillig. We maken een plan dat beschrijft wanneer we van welke vormen gebruik willen maken. 7.3.2.7 Burgerhulpverleners Mede gezien de (dubbele) vergrijzing en het langer thuis wonen is het van belang dat Veenendaal een goed dekkend netwerk van AED’s kent en er binnen Veenendaal aandacht en waardering is voor (voldoende) burgerhulpverleners. 7.3.2.8 Waar zetten we de komende tijd op in, een paar voorbeelden: We onderzoeken welke rol digitalisering kan spelen in het ontlasten van medewerkers. We onderzoeken welke vormen van lotgenotencontact en ervaringsdeskundigheid er al zijn en maken een plan op welke manier we dit kunnen inzetten.

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

7.3.3 Subdoel 3.3: We vergroten het maatschappelijk draagvlak Om het maatschappelijk draagvlak te vergroten gaan we aan de slag met de afbakening van zorg en ondersteuning en het creëren van bewustwording. Hierdoor leveren we een bijdrage aan het vergroten van het vertrouwen in de overheid72. De verschillende wetten schrijven voor wanneer inwoners zorg nodig hebben. Maar de gemeente kan ook zelf een aantal keuzes maken. Bij de tussenevaluatie van het Integraal Beleidskader 2020-2023 heeft de gemeenteraad aangegeven dat we de grenzen van de wet op mogen zoeken, maar er niet overheen mogen. Maar wat de wet voorschrijft zal niet altijd haalbaar zijn, onder andere doordat er te weinig personeel beschikbaar is. Dan moeten we kiezen welke inwoners het hardste zorg nodig hebben en zullen we mogelijk alsnog van de wet af moeten wijken. En soms willen we juist meer doen dan wat wettelijk gezien moet, bijvoorbeeld voor mantelzorgers. In de hervormingsagenda Jeugdhulp wordt aandacht besteed aan de afbakening van jeugdhulp. Discussies over afbakening en het afwijken van de wet voeren we altijd met de gemeenteraad. 7.3.3.1 Bewustwording en verwachtingsmanagement We willen de samenleving voorbereiden op de grote uitdagingen van de komende jaren. We doen hierbij ook aan verwachtingsmanagement: de overheid kan niet alles oplossen.

Door duidelijk te communiceren over wat inwoners wel en niet kunnen verwachten van de gemeente dragen we bij aan vertrouwen in de overheid.

Randvoorwaarden

7.3.3.2 Waar zetten we de komende tijd op in, een paar voorbeelden: We gebruiken de publiekscampagne om bewustwording te creëren en inwoners aan te sporen om hun leven zelf en samen vorm te geven.

7.3.4 Subdoel 3.4: We bestrijden tekorten personeel en vrijwilligers Nog meer dan beschikbare financiën gaat de beschikbaarheid van personeel bepalen hoeveel zorg en ondersteuning er mogelijk is. We pakken een actieve rol in het bestrijden van het personeelstekort in zorg en ondersteuning. Tegelijkertijd neemt ook de vraag naar vrijwilligers toe en ontstaan ook daar tekorten waar we actie op ondernemen. 7.3.4.1 Waar zetten we de komende tijd op in, een paar voorbeelden: • Bij inkooptrajecten van zorg staat het beperken van administratieve lasten centraal; • We stimuleren innovaties en e-Health; • We maken afspraken met zorgaanbieders die hen helpen bij het vinden van meer personeel; • We zetten regionaal middels de Human Capital Agenda met onderwijs en werkgevers in op scholing en werving van personeel in krapteberoepen zoals de zorg.

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 33

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

Randvoorwaarden

8 Randvoorwaarden Met de opgenomen beoogde effecten en genoemde inspanningen als voorbeeld in dit IBK, willen we de komende jaren invulling geven aan de transformatie in het sociaal domein, zoals beoogd met de “Visie sociaal domein” en ‘Model Veenendaal 2020”. Als niet voldaan wordt aan deze randvoorwaarden kan dit een bedreiging vormen voor de gewenste inhoudelijke ontwikkeling. Randvoorwaarde

Toelichting

Ambitie versus middelen

Ambitie wordt voor een deel begrensd door fnanciële middelen. Nu is nog veel onbekend over de meerjarenperspectieven. Vooralsnog verwachten we dat de fnanciële mogelijkheden na 2026 fors teruglopen

Ambitie versus personeelstekorten

Er is een toenemende vraag naar vrijwilligers en er wordt meer en/ of andere deskundigheid verwacht

Uitvoeringsplannen samen met partners opstellen

Nadrukkelijk zoeken we verbinding met partners. Uitvoeringsplannen willen we gezamenlijk met relevante partners opstellen. Daarbij krijgen partners ook een rol in de uitvoering van de plannen.

Financiële en afwegingsruimte om de menselijke maat toe te kunnen passen.

Bespreekbaar maken van risicovoller besturen, waar ligt de grens. Meer maatwerk betekent een gedeeld denkkader waarbinnen we handelen. Meer maatwerk betekent ook meer interne overlegstructuren zodat domeinen niet tegenstrijdig adviseren maar samenwerken om daarmee de inwoner verder te helpen. Maatwerk betekent meer inzet en tijd van medewerkers.

Coördinatie uitvoering IBK

Het IBK wordt in november 2023 vastgesteld en kent tal van doelen, subdoelen en inspanningen. Uitvoering vindt plaats binnen de staande organisatie en met partners. Op basis van het IBK worden trajecten en projecten gestart. Jaarlijks wordt hierover gerapporteerd via een efectmonitor. Maak iemand binnen de organisatie verantwoordelijk voor de coördinatie daarvan. Hij/zij houdt de voortgang van de projecten in de gaten, stuurt waar nodig aan, initieert en rapporteert over de uitvoering van het IBK. Een beperkt “opgavebudget” kan helpen zaken vlot te trekken.

Beleidsvrijheid inrichting lokale teams

Landelijke ontwikkeling van standaardisering levert druk op de lokale beleidsvrijheid van de inrichting van lowwkale teams.

Flexibel in kunnen spelen op ontwikkelingen om snel en tijdig bij te kunnen sturen.

Als gemeente zijn we afhankelijk van onder andere inwoners, organisaties en het Rijk om de richting van het integraal beleidskader te kunnen realiseren. Ook economische ontwikkelingenzijn van invloed, evenals de inzet van werkgevers en ondernemers. Naast deze ontwikkelingen leven we in een snel veranderende samenleving. Robotisering, mondialisering en individualisering zijn van invloed op de ontwikkelingen in het sociaal domein.

Voor een uniforme werkwijze moeten we dezelfde ‘taal’ spreken

Dit vraagt om investering in gespreksvaardigheden, zelfde taal (leren) spreken en uniforme werkwijze uitwerken

Voor inwoners die dat nodig hebben blijft er kwalitatief goede zorg beschikbaar, ook als we af en toe van de wet moeten afwijken om dat te bereiken.

We zijn gehouden aan de wet. Daarbinnen moeten we opereren. De wet staat echter ook toe dat als strikte toepassing van wetten en beleidsregels tot onevenredige uitkomsten leidt, het bestuursorgaan in concrete gevallen van de regels dient af te wijken.

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 34

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

Randvoorwaarden

Samenvatting Doelen Maatschappelijk doel

Subdoel

1. We streven naar bestaanszekerheid voor alle inwoners

1.1 We zetten in op het verkleinen van de effecten van inkomensongelijkheid 1.2 We zetten in op een zo passend mogelijke woonruimte 1.3 Iedereen doet mee naar vermogen 1.4 We zetten in op het bestrijden van gezondheidsverschillen. 1.5 Iedereen heeft een zo passend mogelijke dagbesteding

2. We bevorderen zelfredzaamheid

2.1 De sociale basis is (samen met onze partners) versterkt 2.2 Het aanbod in het sociaal domein is toegankelijk 2.3 De inzet van preventie is uitgebreid met een integrale aanpak 2.4 Normaliseren is de norm

3. Er blijft kwalitatief goede ondersteuning voor inwoners die dat nodig hebben

3.1 We verstevigen de samenwerking met partners 3.2 We vergroten de efficiëntie en de kwaliteit van de ondersteuning. 3.3 We vergroten het maatschappelijk draagvlak en het vertrouwen in de overheid 3.4 We bestrijden tekorten aan personeel en vrijwilligers

Samen werken in verbinding - Integraal beleidskader sociaal domein 2024-2027 | 35

Inleiding

Relevante Beleidsontwikkelingen

Denkkader

Relevante begrippen

Maatschappelijk doel 1, 2 en 3

Randvoorwaarden

Bijlage 1: afkortingen AOW Algemene Ouderdomswet AP Autoriteit Persoonsgegevens AVG Algemene verordening gegevensbescherming AWB Algemene wet bestuursrecht BOSS Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen BRP Basisregistratie Personen BSN Burger survice nummer BSO Buitenschoolse Opvang CAK Centraal Administratie Kantoor CBS Centraal Bureau voor de Statistiek CIZ Centrum Indicatiestelling Zorg CJG Centrum voor Jeugd en Gezin COA Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers CPB Centraal Planbureau CR Cliëntenraad CVZ College voor zorgverzekeringen EB Eigen bijdrage GALA Gezond en actief leven GGD Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst GZ Gehandicaptenzorg GGZ Geestelijke GezondheidsZorg IB Inlichtingenbureau IBK-SD Integraal beleidskader sociaal domein IKC Integraal Kindcentrum IKZ informatieknooppunt zorgfraude IPW Instituut voor publieke waarden IZA Integraal Zorgakkoord LEA Lokaal Educatieve Agenda LIA Lokale Inclusie Agenda LKS Loonkostensubsidie LVG Licht verstandelijke gehandicapten MD Maatschappelijk Doel Min. van VWS Ministerie van volksgezondheid, welzijn en Sport

Min. van SZW NIBUD Nza OOGO PGB PW ROB RKC RMC SD SMART SVB UWV Wajong WBP WIA WOO WRR WSNP WW SVMN SWV VNG VSV VVE WAMS Wgs WI Wlz Wmo WSP ZIN Zvw

Ministerie van Sociale zaken en werkgelegenheid Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Nederlands Zorgautoriteit Op Overeenstemming Gericht Overleg (betreft overleg met de SWV’s) Persoonsgebonden budget Participatiewet Raad openbaar Bestuur Rekenkamer commissie Regionale Meld- en Coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten Sociaal Domein Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden Sociale verzekeringsbank Uitvoeringsinstituut Werknemers Verzekeringen Wet werk en Arbeidsondersteuning jonggehandicapten Wet bescherming persoonsgegevens Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen Wet open overheid Wetenschappelijke raad van regeringsbeleid Wet schuldsanering natuurlijke personen Werkloosheidsuitkering Samen Veilig Midden Nederland Samenwerkingsverbanden passend onderwijs Vereniging Nederlandse Gemeenten Voortijdig schoolverlaters Voor- en Vroegschoolse Educatie Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein Wet gemeentelijke schuldhulpverlening wet inburgering Wet langdurige zorg Wet maatschappelijke ondersteuning Werkgevers Servicepunt regio FoodValley Zorg in natura Ziektekostenwet