4.c2 Regionale Energie Strategie 1.0 - Bijlage C.2 raadpleging RES Regio Foodvalley - extra bijlage

“Randvoorwaarde is dat de overheid dit ook financieel stimuleert of blijft stimuleren (terugwinnen investering binnen max 10 jaar).” “Het is daarbij belangrijk dat dit zo sociaal mogelijk aangepakt moet worden. Mensen met een laag inkomen hebben het meeste baat bij verlaging van de maandlasten door zelf stroom op te wekken, maar hebben doorgaans de minste middelen om de investeringen van zonnepanelen te maken. De sociale kloof tussen arm en rijk wordt daardoor steeds groter.” “Bij zonnepanelen installeren vergt dit veel eigenvermogen wat niet iedereen heeft. Er dient dan wel een subsidieregeling te zijn waarbij mensen gecompenseerd worden voor hun investering.” “Mensen die nu betalen, moeten geholpen worden om zelf energie op te wekken, niet door bedrijven.” Er is mogelijkheid voor participatie vanuit de omgeving “Door inwoners en bedrijven te betrekken bij de verduurzaming ontstaat er wellicht een draagvlak voor toch wel ingrijpende veranderingen in de woonen werkomgeving.” Het wordt aantrekkelijk gemaakt voor mensen die niet mee willen doen “Mensen die in een huurhuis wonen hebben geen baat bij zonnepanelen op het dak als ze niet weten hoelang ze er nog wonen.

Toch moeten die zonnepanelen op dat dak komen.” We spelen in op ontwikkelingen in de toekomst “Over 10 jaar zijn er nog meer keuzemogelijkheden die genoeg energie opwekken en minder opzichtelijk zijn.” “Zonnepanelen worden steeds beter qua efficiëntie en dus opbrengst, dus gefaseerd invoeren loont.” “Niet oppervlakte maar technische optimalisatie is toekomstgericht.” “Wel lijkt het me voor de hand liggen dat men ook eens kijkt naar bijv. dakpannen met stroomopwekking en/of vlak in het dak opgenomen panelen.” Duurzame energie opwek koppelen aan isolatie en consumptie “Wat misschien nog wel meer belang heeft dan het idee om meer en meer energie te consumeren is om energieconsumptie te verminderen. Stimulerende maatregelen als isoleren lijken mij een strak plan.” “Alles wat je maakt is niet duurzaam. Het meest duurzame is om niet te Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

consumeren, maar we consumeren nog veel te veel. We willen op te grote voet blijven leven maar dan milieuvriendelijker.”

36

2. Duurzame energie als kans voor het landelijk gebied Motivaties Zorgen • Het is noodzakelijk • Het gebruiken van het landelijke gebied is slecht voor de biodiversiteit • Het behoud van het landelijk gebied is onze taak • Het gaat ten koste van de leefbaarheid • Zo ontzien we inwoners en zorgen we voor een en aantrekkelijkheid van het gebied goede kwaliteit van leven • Het karakter van het landelijk gebied zal • Zo kunnen we natuur op andere plekken sparen veranderen • Het is financieel gunstig voor dorpskernen • Buiten het landelijk gebied zal de • Het biedt (een nieuw) perspectief aan horizon veranderen boerenbedrijven • Het landelijk gebied is belangrijk voor • Het sluit goed aan bij de bedrijvigheid op ontspanning boerenbedrijven • Dit levert niet genoeg duurzame energie • De rol van Biogas is positief op • Het is effectief • Het is niet duurzaam en zou • Het biedt een combinatie van technologieën verduurzaming van landbouw in de weg • Het energiesysteem wordt stabieler door een kunnen staan combinatie van technologieën • Dit is niet de taak van de agrarische • Lokale regie en zelfbeschikking is belangrijk sector en grondbezitters • Het zorgt voor lokaal draagvlak • Dit vraagt te veel van ondernemers en • Men zal meer actie ondernemen vanwege lokaal bewoners in het landelijk gebied draagvlak • Ondernemers handelen niet in het • Er is een duidelijke verdeling van belang

van bewoners verantwoordelijkheden • Het is duur • Het is financieel gunstig voor de gemeente • Dit wil niet iedereen • Het is goed voor de lokale economie Voorwaarden • Het moet goed ingepast zijn • Het moeten geen zonneparken of grote windmolens zijn • Er moet gestimuleerd worden en hulp geboden worden vanuit de overheid • Er moeten subsidies zijn • Barrières moeten worden weggenomen • Er moet gezorgd worden dat lokale gemeenschappen echt profiteren • Er moet internationaal samengewerkt worden • ‘Hagelslag’ moet vermeden worden • Er moeten afdoende veiligheidsmaatregelen bij biogasinstallaties zijn

Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

Motivaties van deelnemers voor ‘Duurzame energie als kans voor het landelijk gebied’ Het is noodzakelijk “Ik denk dat op het eerste gezicht niemand zit te wachten op een windturbine in zijn achtertuin, of zelfs maar in zijn zicht. Echter denk ik dat we het punt van 'niet leuk vinden' al voorbij zijn. Duurzame energie moet duurzaam leven worden en bij iedereen een onderdeel van zijn dagelijks leven worden.” “Ook aan windmolens valt niet te ontkomen.” Het behoud van het landelijk gebied is onze taak “Dit klinkt zo voor de hand liggend, daar kan toch niemand tegen zijn.” “Ik hecht aan een toekomstbestendig landelijk gebied. We zijn geroepen om als rentmeester de schepping te bewaren.” Zo ontzien we inwoners en zorgen we voor een goede kwaliteit van leven “Een evenwicht zoeken dat het landschap en de wonende mens ontziet.” “Meer ruimte, betere gelegenheid, zonder inwoners al te zeer te raken” “De directe leefomgeving wordt niet 'vervuild' met allerlei installaties op/bij huizen en in de wijken. De kwaliteit van leven blijft redelijk op niveau.” Zo kunnen we natuur op andere plekken sparen “Concentratie van duurzame energie bij woonkernen om de natuur te sparen is prima.” “Bij het plaatsen van met name windturbines is de benodigde ruimte beperkt en hoeft er minder grond gebruikt te worden voor zonneparken.

Ik zou dus het liefst deze optie willen met zoveel mogelijk windturbines en zo min mogelijk zonnepanelen. Behoud van landelijk karakter en natuur is voor mij belangrijk.” Het is financieel gunstig voor dorpskernen “Dit kan inderdaad een goed verdien model zijn voor het landelijk gebied.” “Het lijkt goed om in de agrarische gebieden, met behoud van het landschappelijk karakter, energie op te wekken, waardoor de agrariërs extra inkomsten kunnen genereren en bovendien de dorpskernen profiteren.” “Een systeem dat mensen geld kan opleveren zal zeker positief uit kunnen pakken.” Het biedt (een nieuw) perspectief aan boerenbedrijven 38

“Dit is de enige optie die nog een beetje perspectief heeft, omdat hier nauw opgetrokken gaat worden met de agrarische bedrijven. Deze bedrijven moet men toch al mee in gesprek om een transitie naar duurzame landbouw/veehouderij te maken vanwege de steeds meer aangescherpte regelgeving. Door ervoor te zorgen dat er wat te winnen is in plaats van elke keer alleen maar aanscherpingen presenteren, wordt de grondhouding van de boer anders dan die nu is (terughoudend).” Het sluit goed aan bij de bedrijvigheid op boerenbedrijven “Er zijn volop ontwikkelingen gaande waarbij zonnevelden meegaan in de wisselteelt van de landbouw. Daarmee draagt het zonneveld bij aan verbetering van de grond (paar jaar rust, en toch opbrengsten) en de grond blijft beschikbaar voor landbouw.” “Boeren kunnen zo hun landen beter gebruiken als deze eens in de zoveel jaar braak moeten liggen. Minder economische schade en meer mogelijkheid voor hen om duurzame investeringen te doen.” “Veel ondernemers in het landelijk gebied doen al aan energieopwekking als neven inkomstenbron. Er is daar ruimte en er zijn mogelijkheden.” De rol van Biogas is positief “Biogas is een uitstekende manier om energie op te wekken.” “In de beschrijving zie ik ook een overweging om biogas te gaan gebruiken. Dit kan mits men het duurzaam opwekt en goede veiligheidsmaatregelen genomen worden.

Er is een kans dat er te weinig agrariërs zijn die dit willen. Ook hiervoor dient de overheid een compensatieregeling te hebben om dit verder gestalte te geven.” “Laat de boeren een coöperatie van mestvergisters opzetten, mest nog in overvloed zodat hier voor hen ook nog een kleine verdienste is te behalen en ze niet vanwege stof stofproblemen hun bedrijf hoeven te stoppen. Het biogas hebben we met z'n allen voorlopig nog keihard nodig en is ook functioneel voor de toekomst.” Het is effectief “Er wordt veel energie gebruikt in het landelijk gebied, door dit te verduurzamen is de impact het grootste.” Het biedt een combinatie van technologieën “Voor een verduurzaming van onze energiebehoefte is het niet verstandig om van een enkele bron afhankelijk te zijn. Diverse energiebronnen kunnen fluctuaties in vraag en aanbod opvangen.”

Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

“Zonne-energie alleen is niet voldoende ook inzet van windmolens en andere mogelijkheden als getijdenenergie en brakwater potentiaalverschil zijn mogelijkheden.” “Mix van duurzame bronnen lijkt me het beste.” “Nooit inzetten op een specifieke techniek, maar kijken wat lokaal/regionaal de beste oplossing is.” Het energiesysteem wordt stabieler door een combinatie van technologieën “Door te kijken naar lokale mogelijkheden door gebruik te maken van reststromen uit industrie of landbouw kan het probleem van fluctuatie in vraag en aanbod worden opgevangen.” “Diverse energiebronnen kunnen fluctuaties in vraag en aanbod opvangen. Door te kijken naar lokale mogelijkheden door gebruik te maken van reststromen uit industrie of landbouw kan dit versterken.” “Een mix van verschillende vormen van energieopwekking- en opslag geeft een robuust oplossing die elke losse vorm niet kan leveren.” Lokale regie en zelfbeschikking is belangrijk “Ik ben erg voor regionale organisatie, in producten, maar ook in zelfvoorzienend zijn. Dit geeft minder afhankelijkheid en biedt meer zelfverantwoordelijkheid voor de bewoner.

Regionale structuren geeft overzichtelijke investeringen, niet alleen met de kennis van nu, maar reserveer ook voor optimalisatie en vernieuwing.” “Goed om lokaal te doen wat lokaal kan.” “Mooi als de gehele gemeenschap er aan werkt en iedereen er bewust van wordt en er zijn steentje aan bij zal dragen. Past het mooi in het landschap. Het landschap is altijd veranderd, hier wennen we ook wel weer aan. Maar doe het mooi en met elkaar.” “Kleinschalige projecten en zelfbeschikkingsrecht zijn ook belangrijk en moeten zeker uitgevoerd worden.” Het zorgt voor lokaal draagvlak “Lokale mogelijkheden zorgen voor meer lokaal draagvlak. Het biedt eenieder mogelijkheden mee te participeren.” “Kleinschaligheid, aanpassing aan de omgeving en eigen betrokkenheid van de bewoners is volgens mij cruciaal voor het draagvlak onder de bewoners. Dus laat iedereen zelf meewerken en er ook zelf aan verdienen.”

40

“Het heeft mijn voorkeur om lokale ondernemers en bewoners zoveel mogelijk te betrekken bij de energie transitie.” “Ik vind dat iedereen zijn steentje moet bijdragen voor een mooie toekomst.” “Een mooie optie waarbij ook burgers en bedrijven worden betrokken.” Men zal meer actie ondernemen vanwege lokaal draagvlak “Het in eigen hand hebben helpt voor verantwoordelijkheidsgevoel en ook een stimulans als je er zelf iets aan kunt verdienen.” Er is een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden “Het voor een groot deel door particuliere grondbeheerders laten verzorgen van de noodzakelijke energievoorziening schept duidelijkheid voor zowel burgers als overheden over de vraag waar de verantwoordelijkheden liggen.” Het is financieel gunstig voor de gemeente “Misschien zijn zo de gemeentelijke belastingen in de hand te houden.” Het is goed voor de lokale economie “Met particulier initiatief wordt de Nederlandse koopmansgeest gestimuleerd.” “Een systeem dat mensen geld kan opleveren zal zeker positief uit kunnen pakken.”

Zorgen van deelnemers bij ‘Duurzame energie als kans voor het landelijk gebied’ Het gebruiken van het landelijke gebied is slecht voor de biodiversiteit “Vanuit ecologisch oogpunt, waar in deze vragen weinig ruimte voor is, want het aanzicht wordt wel besproken, maar niet de impact tot de biodiversiteit die verloren zal gaan... Ben ik tegen het grootschalig aanpassen van de huidige landelijke gebieden, met betrekking tot het opwekken van energie. Deze landelijke zones, kunnen veel beter bijdragen aan biodiversiteit. Gebruik de al bebouwde gebieden om het energievraagstuk op te lossen.” “Ik zou het landelijk gebied zo veel mogelijk sparen qua grote zonnepanelen, vanwege de onduidelijke gevolgen die deze parken hebben op de biodiversiteit (die cruciaal is voor een klimaatbestendige wereld).” En gaat ten koste van de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van het gebied “Ik meen dat de plaatsing van grote windturbines een te grote negatieve impact heeft op de leefomgeving van de regio.” Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

“Zorgen dat het visueel nog een beetje aan te zien blijft. Als er overal energie opwekkers staan kan het heel rommelig worden.” Het karakter van het landelijk gebied zal veranderen “Landelijk gebied, daar moeten we zuinig op zijn” “Landelijk karakter wordt minder; meer horizonvervuiling; meer geluidshinder.” “Ten koste van onze fraaie landelijke gebieden.” “Hoewel op zichzelf een zeer goede optie ben ik beducht voor industrialisering van het platteland door een wildgroei aan (zichtbare) productie-installaties.” Buiten het landelijk gebied zal de horizon veranderen “De huidige grote windmolens in de Flevopolder zijn al zichtbaar vanuit Barneveld als je daar op de 2e verdieping van een gebouw staat. Verdere horizonvervuiling moet worden voorkomen.” Het landelijk gebied is belangrijk voor ontspanning “Er zijn voordelen, maar het landelijk gebied is ook voor de broodnodige ontspanning. Het moet goed 'weggewerkt' worden in de omgeving voordat ik hier meer punten aan zou geven. Een zonnepanelenveld is nog best mooi om te zien, maar windmolens zijn erg aanwezig en verstorend voor de rust.” Dit levert niet genoeg duurzame energie op “Dit zijn lapmiddelen.” “Graag een oplossing die zo efficiënt mogelijk is, schaalvoordelen uitbuiten, etc.” “Positief, echter kans op versnippering van het beleid.

Burgers en bedrijven doen wat zij denken dat goed is, maar dit kan tot een sub-optimum leiden. Regie vanuit de gemeenten tezamen is van belang om een wirwar van willekeurig geplaatste windmolens in het fraaie landschap te voorkomen.” Het is niet duurzaam en zou verduurzaming van landbouw in de weg kunnen staan “Windmolens en zonnepanelen zijn niet duurzaam, want waar gaat het afval naar toe wanneer deze afgeschreven zijn?” “Ik maak me zorgen dat het plaatsen van zonnepanelen op landbouwgrond de verduurzaming van de landbouw tegen zou werken.” Dit is niet de taak van de agrarische sector en grondbezitters “Ik zie de agrarische sector dit niet gaan doen, die hebben andere business.” 42

“Prima om de opwekking van energie -deels- ook aan grootgrondbezitters over te laten, maar voor mij voelt het aan alsof het dan toch bij anderen worden gelegd om energie op te wekken, de nimby-gedachte (not-in-my-backyard).” “Het voelt heel dubbel om een sector die van nature al niet duurzaam is te gaan verduurzamen met lapmiddelen. In de Foodvalley is zeer veel veeteelt, wat al zoveel vervuilender is dan akkerbouw, alleen al gezien het watergebruik, ruimtegebruik en de enorme stikstofuitstoot. Het voelt een beetje als een kolencentrale bouwen van gerecyclede materialen” Dit vraagt te veel van ondernemers en bewoners in het landelijk gebied “Duurzaam & betrokkenheid is goed. Vraag me af of het gaat werken – lijkt me erg arbeidsintensief.” “Particuliere, min of meer vrijwillige initiatieven mislukken bijna altijd. Ik vrees hier ook.” Ondernemers handelen niet in het belang van bewoners “[…] omdat bedrijven niet met het juiste doel in het achterhoofd de plannen aanpakken: het welzijn van de bevolking.” Het is duur “Aanleg zonneparken is duur.” “Er worden nu miljarden geïnvesteerd in een slecht idee, wat zonder subsidies ook nog eens hartstikke duur wordt.” “Overigens is de zinsnede ’dorpskernen profiteren bovendien van de nieuwe bedrijvigheid.

Met de winsten kunnen scholen en zwembaden openblijven’ van een wat tendentieuze aard, aangezien de transitie met name kosten met zich meebrengt en niet per definitie leidt tot ‘winsten’, waarvan één-op-één scholen en zwembaden openblijven (waarbij het ook de vraag is of het een gemeentelijke taak is om zwembaden open te houden, maar dat is een andere discussie).” Dit wil niet iedereen “Ik denk dat in de meestal toch iets conservatieve dorpen dit plan niet populair zal zijn.”

Voorwaarden van deelnemers voor ‘Duurzame energie als kans voor het landelijk gebied’ Het moet goed ingepast zijn “Als we via windmolens of zonnepanelen gebruik kunnen maken van het gebied, maar wel op een zo natuurlijk mogelijke manier (inpassing in het landschap), dan Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

kan dit veel winst opleveren.” “Landelijk gebied beschermen, natuurbehoud belangrijk.” “Landelijk gebied zoveel mogelijk “open” houden.” “Het is belangrijk dat de natuur niet wordt verpest.” Het moeten geen zonneparken of grote windmolens zijn “Echter het landelijke gebied vol leggen met zonneparken hoort er niet bij.” “[…] grootschalige zonneparken aanleggen en overal maar veel (grote) windmolens plaatsen gaat te ver.” “Windmolens liever niet en zeker niet in de buurt van bewoning” “Het aantal windmolens moet zoveel mogelijk beperkt blijven.” “Windmolens niet groter dan die in Ede.” Er moet gestimuleerd worden en hulp geboden worden vanuit de overheid “Ook hier geldt dat er 100% ingezet moet worden. We hebben in Ede veel landelijk gebied waar veel meer mee gedaan kan worden. Het is op dit moment nog steeds zo dat het afhangt van individuele land- of bedrijfseigenaren of er wat gedaan wordt. Dat moet veel meer gestuurd worden. Afwachten doen we al zo lang.” “We hebben een natuurinclusief landelijk gebied nodig. Boeren moeten worden geholpen om alternatieve verdienmodellen te ontwikkelen. Middels opwekking van energie, MITS natuurinclusief, kan dat.” Er moeten subsidies zijn “Er is een kans dat er te weinig agrariërs zijn die biogas willen.

Ook hiervoor dient de overheid een compensatieregeling te hebben om dit verder gestalte te geven.” “Ook hiervoor dient de overheid een compensatieregeling te hebben om de verduurzaming verder gestalte te geven.” Barrières moeten worden weggenomen “Maak het makkelijker voor agrarische bedrijven om te investeren in een (kleine) windmolen om op zijn minst te voorzien in de eigen energie.” Er moet gezorgd worden dat lokale gemeenschappen echt profiteren “Er moet echter wel een goede regeling komen dat er ook echt in het dorp of de buurt ook op langere termijn de baten blijven zien.”

44

Er moet internationaal worden samengewerkt “Ik denk niet in of-of redeneringen. Soms kunnen initiatieven lokaal zijn, soms is er een rol voor de Rijksoverheid en wellicht ook Europa. Gebieden kunnen regionaal gericht zijn, maar ook landelijk in de zin van voor het hele land een doelstelling formuleren.” ‘Hagelslag’ moet vermeden worden “Concentratie van opwek is beter voor het landschap en de business case. Beter 1 energielandschap, waar koppelkansen met andere opgaven (natuur, klimaat adaptatie etc.) gemaakt kunnen worden, dan hagelslag (verspreiding) over het landschap.” “Mits het niet leidt tot een wildgroei van allerlei projecten waar we later weer spijt van krijgen” Er moeten afdoende veiligheidsmaatregelen bij biogasinstallaties zijn “In de beschrijving zie ik ook een overweging om biogas te gaan gebruiken. Dit kan mits men het duurzaam opwekt en goede veiligheidsmaatregelen genomen worden.”

Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

3. Inwoners en bedrijven doen het samen Motivaties Zorgen • Iedereen kan zo meedoen • Dit duurt te lang • Iedereen kan inspraak hebben • Er is een kans op verrommeling • Iedereen kan lokaal voordelen ervaren • Dit vergt veel regie vanuit de overheid • Dit zorgt voor draagvlak • Regionaal samenwerken is niet • Dit brengt saamhorigheid en solidariteit genoeg • Dit creëert bewustwording • Ondernemers en burgers hebben • Dit creëert oplossingen die passen bij de niet dezelfde belangen lokale situatie • Het algemene belang kan uit het oog • Samenwerking is noodzakelijk om grote verdwijnen stappen te maken • Dit is financieel niet realistisch • Het is een gezamenlijke • Niet iedereen kan dit betalen verantwoordelijkheid • Dit kan tot een oneerlijke verdeling • Het brengt ons verder van lusten en lasten leiden • Het leidt tot kostenbesparing • Niet iedereen zal goed kunnen • Het leidt tot een eerlijke verdeling van lusten samenwerken en lasten • Niet iedereen zal tijd hebben • Het maakt het aantrekkelijk duurzame hiervoor energie op te wekken • Het is niet haalbaar Voorwaarden • Er moet een goed bedrijfsmodel zijn • De overheid moet wel een rol spelen • De rol van de overheid moet niet te groot zijn • Er moet genoeg kennis zijn • Het moet kleinschalig zijn • Iedereen moet actief meedoen • Iedereen moet geholpen worden als ze het niet kunnen betalen of meedoen • Kosten en baten moeten

eerlijk verdeeld worden • Het groen moet behouden blijven • Het vergt technische optimalisatie • Het vergt goede samenwerking

46

Motivaties van deelnemers voor ‘Inwoners en bedrijven doen het samen’ Iedereen kan zo meedoen “Het is belangrijk dat iedereen zijn steentje bijdraagt.” “Burgerinitiatieven moeten gesteund worden.” Iedereen kan inspraak hebben “Inspraak is belangrijk.” “Sowieso moet alles gezamenlijk gedaan worden, alle besluitvorming in overleg met alle partijen.” “Goed overleg met inwoners is belangrijk.” Iedereen kan lokaal voordelen ervaren “Zowel inspanning, motivatie als voordelen zijn dan lokaal gewaarborgd.” “Alle rendementen moeten terugvloeien naar de lokale samenleving. Geen beslissingen over onze regio in de boardrooms ver weg.” “Ik vind dat de lusten en lasten eerlijk verdeeld moeten worden. Ook vind ik lokaal eigendom belangrijk, dus dat de inwoners en de lokale ondernemers (incl. agrariërs) gezamenlijk het eigendom hebben van de zonnepanelen en windmolens. Dan blijft het geld in de regio, doet iedereen mee en is de energie van ons samen.” Dit zorgt voor draagvlak “Goed om draagvlak te creëren “ “Draagvlak onder de bevolking voor de energietransitie is essentieel.

Coöperaties van bewoners en bedrijven kunnen het draagvlak vergroten en daarmee de realisatie van duurzame energieprojecten versnellen.” “Het samendoen draagt enorm bij aan een positief sentiment, zeker bij grote windturbines.” Dit brengt saamhorigheid en solidariteit “Lokale saamhorigheid.” “Solidariteit; samen verantwoordelijk.” Dit creëert bewustwording “Ergens zouden de inwoners meer betrokken moeten raken bij hun eigen energie. Dat kan met deze optie.” “Ook is er meer directe interactie tussen opwekking en verbruik en daarmee een Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

stuk bewustwording.” Dit creëert oplossingen die passen bij de lokale situatie “Wensen en voorkeuren per gebied kunnen goed afgesteld worden, maar het is de vraag of dit gaat werken en of het niet een grote chaos wordt.” “Het is belangrijk dat er lokaal gekeken wordt wat de meest passende maatregelen zijn en hierbij de kosten en opbrengsten delen.” “Lokaal beter te bepalen waar er zo min mogelijk last van is.” “Door op iedere plek gezamenlijk naar een oplossing te kijken, worden de lasten verdeeld en dat geeft oplossingen die bij de lokale situatie passen. En hopelijk ook meer saamhorigheid.” Samenwerking is noodzakelijk om grote stappen te maken “Je hebt groepen nodig om echt impact te maken. Inwoners kunnen dit niet alleen en hebben daarom de lokale bedrijven nodig.” “Grote projecten kun je alleen maar samen doen.” Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid “Het energievraagstuk is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle betrokken partijen, t.w. inwoners, bedrijven, instellingen.” “Ieder neemt zijn verantwoordelijkheid.” “Ik denk dat lokale bedrijven zeker mogen bijdragen aan de energie transitie.” “Voordeel is dat er in dit scenario meer inspraak is van bewoners, mensen moeten samenwerken en verantwoordelijkheid nemen voor hun impact.” Het brengt ons verder “Er zijn altijd mensen die het leuk en fijn vinden en er bovendien goed in zijn om samen te werken.

Samenwerking kan verrassende zaken opleveren. Samenwerken kan vernieuwing opleveren. Bij samenwerken is één plus één drie.” “Het overstijgt de mogelijkheden van één enkele particulier.” “Het proces van adaptatie aan klimaatverandering is zowel relevant voor bedrijven als voor burgers. Door een samenwerking tussen de twee genoemde partijen, ontstaat er een win-win situatie.” Het leidt tot kostenbesparing “Om kosten te besparen voor inwoners en om ze sneller te helpen met de realisatie 48

van de apparatuur voor zonne-energie is het beter om samen te werken met lokale bedrijven. Eventueel worden deze bedrijven financieel gesteund door de gemeente.” Het leidt tot een eerlijke verdeling van lusten en lasten “Het is eerlijk om de lasten te verdelen.” Het maakt het aantrekkelijk duurzame energie op te wekken “De winst die de inwoners en bedrijven kunnen verdelen zie ik als motivatie voor een investering.” “Liever mensen zelf laten investeren in dit soort projecten, zoals bij voorstel 3 wordt beschreven, dan van bovenaf beslissen dat dit handig is.” “Het is goed als burgers ook direct profiteren van de duurzame energie.”

Zorgen van deelnemers bij ‘Inwoners en bedrijven doen het samen’ Dit duurt te lang “Duurt te lang.” “Wie kan hier tegen zijn? Ik wil wel dat dit gebeurt, maar ben er niet erg hoopvol op. In Ede heeft het warmte de vrije hand gekregen en de “buurtmolen” bij de A12 komt er ook maar niet. Ja, ze moeten worden verplicht om de buurt te betrekken e.d. zoals beschreven. Er is een coöperatie ValleiEnergie die zich hiervoor al vele jaren inzet en de gemeente Ede had hen al lang veel breder moeten steunen. Dat doen ze wel, maar te weinig, en, zo vrees ik, na deze enquête ook te laat. Want moet hier nu nog beleid op gemaakt worden? Onder welke steen hebben de bestuurders gezeten?” Er is een kans op verrommeling “Nadeel mogelijk rommelig landschap.” “Het geeft veel versnippering en grotere kans op het niet halen van de doelen.” “Ik ben bang als er te veel kleine aanbieders en initiatieven ontstaan er een verrommeling van de markt komt en hier weinig controle op is.” Dit vergt veel regie vanuit de overheid “Klinkt leuk, maar is in praktijk nogal lastig. Meeste mensen en bedrijven hebben geen zin, tijd en expertise om dit goed aan te pakken. Tegelijkertijd moeten de klimaatdoelen wel gehaald worden. Dit vraagt om een visie van een sturende overheid, die schaalvoordelen in kan zetten.

Ik wil een overheid die met een doordachte visie komt, in plaats van dat we allemaal wat rommelen en er wellicht Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

over een tijdje achter komen dat niemand het overzicht heeft en we de doelen niet halen.” “Ik verwacht niet dat dit haalbaar is in korte termijn. Bedrijven zijn te conservatief en kijken liever eerst de kat uit de boom. Daar moet de overheid een grote rol in blijven spelen.” “Het is noodzakelijk om alle partijen bij dit plan te betrekken. De overheid alleen is niet verstandig omdat er dan veel verzet komt. Maar op een gegeven moment zal er wel een bestuurlijke instantie een knoop door moeten hakken omdat anders de inwoners en bedrijven maar om de hete brei heen blijven draaien.” Regionaal samenwerken is niet genoeg “Een landelijke coördinatie en afstemming dus om de juiste maatregelen t.a.v. de energietransitie te nemen. Een decentrale aanpak komt niet verder dan nog meer windmolens, zonnepanelen en isolatiemaatregelen terwijl een landelijke, centrale aanpak met structureel en betere oplossingen kan komen zoals aardwarmte, waterstof, fusie-energie etc.” “Ik vind het hoogst opmerkelijk te noemen dat wij in een digitaal tijdperk leven waarin allerhande goederen kunnen worden geïmporteerd, landsgrenzen tot formaliteiten zijn verworden en wij in één Europa leven, maar vervolgens bij een dermate belangrijk en ingrijpend vraagstuk als klimaatverandering c.q.

energietransitie ons verschuilen achter onze eigen gemeentegrenzen en wij een soortement van autarkisch bestaan moeten leiden.” Ondernemers en burgers hebben niet dezelfde belangen “Echter, het belang van ondernemers is anders dan van een individuele burger. Als ondernemer wil ik winstgevende activiteiten en dat staat altijd voorop. Als burger ben ik veel meer bezig met duurzaamheid. Als die twee perspectieven (tijdelijk) op één lijn kunnen worden gebracht klinkt dat aantrekkelijk om een versnelling te bewerkstelligen. Dus dat spreekt me aan. Echter, er komen zeker momenten en situaties waarbij de korte- en langetermijnbelangen van groepen burgers en groepen bedrijven toch weer haaks op elkaar komen te staan. Dan kiest de ondernemer voor rendement en de burger voor burgerbelangen. Daarmee is de kans op ellende op termijn te groot.” “Bedenkelijk, vanwege mogelijk te verwachten belangenverschillen, meningsverschillen en onvrede tussen de diverse belangengroepen.” “Bedrijven kijken voornamelijk vanuit een winstoogmerk, dat is niet altijd te rijmen met wat goed is voor een particulier.” Het algemene belang kan uit het oog verdwijnen

50

“Privé initiatieven moeten niet alleen het privé belang dienen. Het algemene belang mag hierbij niet vergeten worden, ook met het oog op de toekomstige (planologische) ontwikkelingen.” “Energieopwekking exclusief door particuliere partijen lijkt me niet wenselijk in het licht van de basisbehoefte van energie.” Dit is financieel niet realistisch “Er moet kapitaal ingepompt worden en het is handig om een klein aantal financierders te hebben in plaats van een heleboel particulieren.” “Bedrijven steken pas echt in als er baten aan zitten, op zich niet verkeerd maar we zullen met zijn allen gaan merken dat er nu eenmaal consequenties zitten aan het niet meer zomaar kunnen gebruiken van fossiele of op andere manier vastgelegde energie, of die nu in steenkolen, gas of bomen zit.” Niet iedereen kan dit betalen “We zijn ons ook bewust dat niet iedereen mee kan investeren.” “Ook het mogelijk achterblijven van burgers met een lager inkomen vind ik zorgwekkend, duurzame energie moet ook voor hen beschikbaar zijn.” “Wij denken dat we het bij de overheid moeten laten, om de verdeling arm-rijk tegen te gaan.

Plus risico voor de burgers, wat minder bedeelden slecht kunnen dragen.” Dit kan tot een oneerlijke verdeling van lusten en lasten leiden “Bedrijven zullen de grote profiteurs worden en dat is jammer uiteindelijk loopt de consument hier meer risico.” Niet iedereen zal goed kunnen samenwerken “Elke lokale situatie verschilt dus het is goed om enige zelfbeschikking te hebben. In onze wijk zal dat best een optie zijn, maar er zijn vast wijken met minder cohesie.” “De samenwerking tussen inwoners en bedrijven zie ik niet heel positief in. Ik heb er geen vertrouwen in dat de burger hier zijn financiële voordeel in haalt. Positief is collectief/coöperatie. Middelen genereren om levendig platteland te behouden met duurzaamheid” “Minder omdat het waarschijnlijk wat stroperiger is, overleg bijvoorbeeld. Moeizaam.” Niet iedereen zal tijd hebben hiervoor “Ik kan niet ook nog tijd investeren om mijn hele flatgebouw mee te krijgen.” Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

“Het lijkt mij vrij omslachtig en tijdrovend om groepen burgers te organiseren.” Het is niet haalbaar “Lijkt niet zo makkelijk uit te voeren. Wordt snel een rommeltje.” “Trage besluitvorming door gehakketak; vraagt te veel tijd en moeite van inwoners; niet iedereen wil/zal meedoen...” “Particuliere, min of meer vrijwillige initiatieven mislukken bijna altijd. Ik vrees hier ook.”

Voorwaarden van deelnemers voor ‘Inwoners en bedrijven doen het samen’ Er moet een goed bedrijfsmodel zijn “Een goed bedrijfsmodel vergroot de kans op succes” De overheid moet wel een rol spelen “Zodra infrastructurele projecten door lokale bedrijven en burgers samen worden opgezet, moet het algemene belang niet vergeten worden en is toezicht nodig van overheidsinstanties.” “Ik geloof niet in de variant waarin bedrijven en inwoners het samen doen. Dat gaat niet lukken of leidt tot oeverloze discussie met niet of nauwelijks resultaat. De energietransitie vraagt om stevige regie vanuit de overheid.” “Grootschalige projecten moeten wat mij betreft door de overheden worden gecoördineerd, en niet door individuele burgers en bedrijven. Die kunnen de bredere gevolgen van hun plannen niet overzien. Wel goede onderdelen, zoals de zonnepanelen op daken.” “De overheid kan meehelpen pilotprojectjes op te zetten die als voorbeeld kunnen dienen.” De rol van de overheid moet niet te groot zijn “Ga de lokale initiatieven niet in de weg zitten.” Er moet genoeg kennis zijn “Op dit moment ontbeert het de inwoners nog aan kennis en organisatievermogen. Ik heb hoop dat dit initiatief daarin voorziet.” Het moet kleinschalig zijn “Ik denk dat het draagvlak het grootst is als mensen betrokken zijn bij de 52

energietransitie. Ik zie daarom meer in kleinschalige initiatieven, waarbij de gemeente inwoners en lokale bedrijven maximaal faciliteert bij hun initiatieven.” Iedereen moet actief meedoen “Feestje voor hoger opgeleiden/mensen met hoger inkomen, kans dat de rest niet mee kan doen.” “Actieve participatie van alle partijen is essentieel.” “Grote projecten geven veel vervuiling (horizon en geluid), kleine projecten zijn misschien minder efficiënt, maar zijn gemakkelijker te realiseren.” “Alleen door samenwerking gaat dit lukken (daar hoort dan ook de overheid en het onderwijs bij).” Iedereen moet geholpen worden als ze het niet kunnen betalen of meedoen “Om kosten te besparen voor inwoners en om ze sneller te helpen met de realisatie van de apparatuur voor zonne-energie is het beter om samen te werken met lokale bedrijven. Eventueel worden deze bedrijven financieel gesteund door de gemeente.” “Maak het eenvoudig/simpel voor particulieren en investeerders om te participeren in PV-panelen op daken van bestaande gebouwen/ kleine windturbines op bestaande industrieterreinen.” “Biedt eenieder mogelijkheden mee te participeren.” Kosten en baten moeten eerlijk verdeeld worden “Het gezamenlijk optrekken van mensen deelt de kosten.

Het is echter de vraag wie hier het meest van gaat profiteren, de mensen of de bedrijven? Wanneer de winst naar bedrijven gaat terwijl de mensen de meeste kosten dragen en oppervlakte op hun dak hebben afgestaan is dit niet eerlijk.” “Kosten evenredig over verbruik.” “Kosten en baten moeten naar ratio eerlijk verdeeld worden.” Het groen moet behouden blijven “Nooit in het weinige groen dat onze gemeente nog rijk is.” “Dat laatste beetje groen wat wij nog in onze gemeente hebben mag niet vernietigd worden door een tijdelijk iets als zonnepanelen.” “Bij bestaande bouw alleen als dit toepasbaar is zonder grote schade aan te richten aan bestaande infrastructuur en groenvoorzieningen.” Het vergt technische optimalisatie

Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

“Lokale optimalisatie is nodig om het energienet te ontlasten.” En goede samenwerking “Je moet dan wel bereid zijn om naar elkaar te luisteren.” “Naar elkaar wijzen heeft geen zin. Iedereen heeft zijn aandeel in het probleem en de oplossing.” “Wanneer we het samen doen, weten we ons ook samen verantwoordelijk voor dit project. Ik ga er van uit dat samen ook betekent dat de verhoudingen tussen bedrijven en personen ook evenredig zijn.”

54

4. Grootschalig energie opwekken bij bestaande infrastructuur Motivaties Zorgen • Dit is vanzelfsprekend • Hierdoor verliezen we groen langs infrastructuur (met name • Het is haalbaar langs wegen) • Het is snel • Sommige gemeenten kunnen hier • Er is landschapsvervuiling op een beperkt aantal niet aan bijdragen plaatsen • We moeten bij grootschalige • Er is landschapsvervuiling op plekken die al industrieel projecten niet enkel kijken naar zijn wind- en zonne-energie, ook naar • Hier hebben zo min mogelijk mensen last van kernenergie • Zeker wanneer windmolens naast wegen worden • Windmolens zijn niet goed voor geplaatst (en niet elders) het milieu • Op deze manier kan de verspreiding van duurzame • Hierdoor krijgen grote energieprojecten worden voorkomen investeerders te veel invloed • Zo kan een groot deel van het (cultuur) landschap behouden blijven • Zo kunnen andere gebieden voor recreatie behouden blijven • Zo kunnen biodiversiteit en natuur in andere gebieden ontzien worden • Zo is er het minste weerstand • Grootschaligheid is efficiënt qua opbrengst • Efficiëntie bij gebruik van ‘loze ruimte’ en land wat niet geheel benut is • Makkelijker uit te voeren • Er hoeft bijvoorbeeld minder bekabeling aangelegd te worden • Het is goedkoper • Het brengt minder kosten met zich mee voor inwoners • Kosten en baten zijn eerlijk(er) verdeeld • Gemeenten kunnen hier grote stappen

maken Voorwaarden • Energieopwekking moet niet ten koste gaan van natuurontwikkeling, of er juist aan bijdragen • Het landschap mag niet verder achteruitgaan • Landbouwgronden moeten worden ontzien • Er worden geen windmolens en zonnepanelen geplaatst • Er worden geen biomassacentrales geplaatst • Inwoners moeten betrokken worden • Inwoners moeten financieel mee kunnen doen • Er is geen overlast voor omwonenden • Het is veilig voor weggebruikers • Lusten en lasten worden eerlijk verdeeld • De overheid neemt de regie • Er wordt regionaal samengewerkt • Hogere overheden spelen een rol • Laat grote ontwikkelaars een belangrijke rol spelen

Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

Motivaties van deelnemers voor ‘Grootschalig energie opwekken bij bestaande infrastructuur’ Dit is vanzelfsprekend “Aansluiten bij bestaande infrastructuur zou de norm moeten zijn. En een plicht voor nieuw te vestigen bedrijven wat mij betreft.” Het is haalbaar “Dat lijkt me goed haalbaar, omdat bestaande infrastructuur (zoals het gasnet t.b.v. verwarming) geïntegreerd kan worden.” “De makkelijkste optie, geen nieuwe infrastructuur nodig.” Het is snel “Op de eerste plaats is dit de snelste manier en de urgentie is zeer groot!!” Er is landschapsvervuiling op een beperkt aantal plaatsen “Efficiënte qua ruimtegebruik. "Vervuiling" op beperkt aantal plaatsen.” “Lelijkheid op beperkt aantal plekken.” “Het is niet te voorkomen dat je helemaal geen landschapsvervuiling hebt. Zet de windmolens dan op die plekken (en geldt overigens ook voor zonnepaneel-parken) waar je er het minst last van hebt. Langs snelwegen en op industrieterreinen.” Er is landschapsvervuiling op plekken die al industrieel zijn “Het concentreren van turbines op plekken waarbij de landschapsbeleving anders is daarom een goed idee.

Industrieterreinen en snelwegen hebben al een ander karakter dan landschappen gedomineerd door natuur of landbouw, waardoor een concentratie van turbines op die plekken minder belastend zullen zijn voor de landschapservaring.” Hier hebben zo min mogelijk mensen last van “Bij infrastructuur hebben relatief weinig mensen er last van.” “Dat lijkt me een optie waar inwoners het minst last van hebben, dus ik ben groot voorstander.” “Door dit dichtbij snelwegen te realiseren geeft dit relatief weinig problemen voor mens en dier.” “Minste overlast, minste kosten, groot effect.”

56

Zeker wanneer windmolens naast wegen worden geplaatst (en niet elders) “Gebruik infrastructuur liever als plek voor windmolens. De wegen hebben toch al een geluidshinderzone, dan maakt het weinig meer uit dat een windmolen wat geluid maakt.” “Ik kan echt genieten van de windmolens langs de A15 bij Reesen 9ben er zelf mede-eigenaar van) en die bij AVRI en bij Deil. Zeker in mijn elektrische auto die wordt ingehaald door een Betuweroute-trein op groene stroom .Dit graag ook zo snel mogelijk langs de A12 en de A30!” Op deze manier kan de verspreiding van duurzame energieprojecten worden voorkomen “Verspreiding voorkomen.” “Zoveel als mogelijk centreren.

Geen lappendeken van miniprojecten.” Zo kan een groot deel van het (cultuur) landschap behouden blijven “Je spaart het landschap en de natuur.” “Laat de rest van het landschap intact.” “Dorpen en buitengebied worden minder aangetast.” Zo kunnen andere gebieden voor recreatie behouden blijven “Natuur langs industrieterreinen en autowegen heeft vaak geen recreatieve functie en kan dus perfect gebruikt worden voor het opwekken van industrie, waar dat in woonwijken of buitengebieden niet praktisch, mooi of wenselijk is.” “Spaart relatief de natuurbeleving het meest.” “Zorg dat je natuurgebieden en open landschappen zoveel mogelijk in tact houdt zodat mensen altijd plekken hebben om te kunnen recreëren zonder zich te storen aan grote landschap ontsierende windmolens of velden vol met zonnepanelen.” Zo kunnen biodiversiteit en natuur in andere gebieden ontzien worden “Bij voorkeur energie opwekken op welke waar nu al weinig of geen natuur/biodiversiteit is. Nabij infrastructuur lijkt mij daarom een goede plek. Zo min mogelijk impact op de natuur.” Zo is er het minste weerstand “Toch denk ik dat dit een van de manieren is om duurzame energie op te wekken met zo min mogelijke weerstand.” “Windmolens kunnen veel energie opwekken. Niemand wil ze vlak bij zich hebben.

Daarom is het verstandig om deze molens langs hoofwegen te zetten met daarnaast een zone waarin wel bedrijven gevestigd kunnen zijn, maar geen Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

woningen.” “Minste weerstand bij de inwoners, dus realisatie kost derhalve weinig moeite” Grootschaligheid is efficiënt qua opbrengst “Grootschalige projecten zouden effectiever moeten zijn uitvoering en onderhoud.” “De grootschaligheid is aantrekkelijk, wat betreft stroom opwekking.” “Om transportverlies te voorkomen.” Efficiëntie bij gebruik van ‘loze ruimte’ en land wat niet geheel benut is “Ruimte kort naast de snelweg mag niet bebouwd worden, dus gebruiken voor zon en wind energie.” “Dit soort terreinen krijgen een nieuwe functie erbij.” “Heel veel oppervlak bij infrastructuur is ongebruikt of heeft grasland waarvan de opbrengst door vervuiling niet kan worden gebruikt. Het is logisch om dit oppervlak (dat meestal al in bezit is van de overheid) door de overheid te laten gebruiken voor het opwekken van energie.” Makkelijker uit te voeren “Geen ellenlange overlegstructuur met individuele partijen.” “Het aanleggen vraagt minder tijd, energie en dergelijken, omdat men er goed bij kan en afvoer goed kan regelen.” “Er zijn nog genoeg plaatsen te vinden waar zonnepanelen kunnen worden geplaatst.

Bijna alle geluidswallen hebben wel mogelijkheden.” Er hoeft bijvoorbeeld minder bekabeling aangelegd te worden “Door zonneparken te realiseren op daken van bedrijfspanden, bedrijfshallen en woningen en windmolens neer te zetten op geschikte plekken op bedrijventerreinen […] Daarbij komen ze dan ook in de nabijheid van de gebruikers en hoeven er minder kabels aangelegd te worden.” Het is goedkoper “Minder aanlegkosten.” “Door grootschalig te denken, kan er beter toezicht worden gehouden en zal dit waarschijnlijk ook de kosten omlaag brengen.” Het brengt minder kosten met zich mee voor inwoners

58

“Lage kosten inwoners, meedelen in winst.” Kosten en baten zijn eerlijk(er) verdeeld “Maar wel nodig omdat de lokale bottom-up scenario's op zichzelf waarschijnlijk niet voldoende zijn. Sturing van hogerhand is niet per se verkeerd. Wel moet er dan aandacht zijn voor een eerlijke verdeling van lusten en lasten.” “Waarschijnlijk verrekend via het verbruik en is daarom eerlijk.” “Kosten en baten moeten naar ratio eerlijk verdeeld worden.” Gemeenten kunnen hier grote stappen maken “Deze plekken worden niet door particulieren en kleine bedrijven gevuld en daarom moet dit grootschalig door de overheid opgepakt worden.” “De gemeentes wijzen hier locaties aan. Zo is het ook duidelijk dat de gemeente bezig is met duurzaamheid en geven zijn het goede voorbeeld voor de inwoners.”

Zorgen van deelnemers bij ‘Grootschalig energie opwekken bij bestaande infrastructuur’ Hierdoor verliezen we groen langs infrastructuur (met name langs wegen) “Het is voor mij een schrikbeeld als ik langs de bestaande infrastructuur minder groen te zien krijg doordat er zonnevelden zijn aangelegd.” “Alsnog moet er goed gekeken worden naar de landschappelijke inpassing, want veel mensen zien het landschap hoofdzakelijk vanaf de snelweg.” “Ik denk dat er ook langs de wegen belangrijke natuur aanwezig is. Ik zie meer potentie voor de industrieterreinen, omdat daar niemand woont en er dus minder overlast zal zijn dan in het landelijk gebied.” Sommige gemeenten kunnen hier niet aan bijdragen “Het probleem voor Scherpenzeel is dat hier weinig mogelijkheden zijn. Geen snelwegen op gemeentegrond. Naast de N224 zitten we midden in de kern! Dit geldt eveneens voor de industrieterreinen.” We moeten bij grootschalige projecten niet enkel kijken naar wind- en zonne-energie, ook naar kernenergie “Wat mij verbaast in het hele voorgestelde plan is dat kernenergie uitgesloten wordt omdat dit te duur zou zijn en te lang qua bouwtijd zou zijn Dit is allang achterhaald.” “Als we allemaal echt eerlijk zijn is er maar 1 duurzame oplossing, kernenergie schoon regelbaar naar behoefte, opslag makkelijker d.m.v. waterstof.

Hoe schoon Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

is zon/wind energie echt? Productieproces, installatie, slecht te reguleren qua aanbod opslag nog steeds lastig, alleen via omslachtige accu packs en wat gebeurt er met de zonnen panelen als ze afgeschreven zijn? Is het recyclebaar of wordt het het nieuwe asbest? Kernenergie is niet meer zoals in de tijd van Tsjernobyl.” Windmolens zijn niet goed voor het milieu “Windturbines zijn zo wie zo niet duurzaam: na 10 jaar grote revisie en na 20 jaar totaal versleten en verouderd.” Hierdoor krijgen grote investeerders te veel invloed “Volgens mij is het leven mooier als we het gevoel hebben mede-eigenaar te zijn van onze omgeving, en dat doen we door dingen samen in te richten, en niet door het grootkapitaal uit te nodigen om hier rendementen op te slurpen.” “Door negatieve ervaringen met energie cowboys, die alleen maar denken aan geld verdienen en daarom langs het randje van de wet gaan lopen kies ik voor een oplossing via de overheid. De overheid zou een afspiegeling moeten zijn van de bevolking. Ze dienen het belang van het volk.”

Voorwaarden van deelnemers voor ‘Grootschalig energie opwekken bij bestaande infrastructuur’ Energieopwekking moet niet ten koste gaan van natuurontwikkeling, of er juist aan bijdragen “Tevens kan dit gecombineerd worden met natuurontwikkeling.” “Ik vind het ook belangrijk dat dit niet ten koste gaat van de natuur en de uitstraling van de Veluwe.” Het landschap mag niet (verder) achteruitgaan “Logisch gebruik maken van knippen in het landschap die er al zijn gemaakt ten behoeve van vervoer.” “Hierbij zal ook het landschap zoveel mogelijk intact gehouden worden, hoewel het wel jammer is dat plekken die al niet zo mooi waren nu nog lelijker zullen worden.” “Vooral doen als het de gezichtsruimte niet vervuild.” “Ik neem even aan dat alle daken volleggen niet voldoende zal zijn om de doelstelling in 2030/2050 te halen. Om het landschap niet te verrommelen vind ik het dan het beste vooral aan te sluiten bij de bestaande infrastructuur. Windmolens en zonnevelden zijn niet mooi en niet natuurlijk, hoe mooi en biodivers het haagje er omheen zal worden. Door bij de infra te blijven blijft het open landschap beter behouden.” 60

Landbouwgronden moeten worden ontzien “Ik ben nadrukkelijk tegen het plaatsen van zonnepanelen in weilanden, ook al is dat langs een snelweg. Wereldwijd hebben we een enorm voedselprobleem, hier moeten we niet gaan concurreren om vruchtbare grond.” “Geen opoffering van goede gronden voor duurzame landbouw.” Er worden geen windmolens en zonnepanelen geplaatst “Ook hier zonnepanelen langs en op de geluidschermen, benutten van de warmteafgifte van verkeer en bedrijven, ontwikkel stroomopwekking vanuit het asfalt. Op industrieterreinen kleinschalige waterstofgas centrales ontwikkelen plaatsen, in rivieren en kanalen gebruik maken van de stroming. Alles ontwikkelen wat bijdraagt aan energieopwekking die niet schadelijk is voor milieu en landschapsvervuiling. Dus GEEN idiote hoge windmolens, GEEN weilanden vol panelen!!!!” Er worden geen biomassacentrales geplaatst “Prima voor opwekken windenergie.

Een warmtenet kan alleen wanneer restwarmte beschikbaar is (dus NIET door het opstoken van biomassa en dat soort onzin!)” Inwoners moeten betrokken worden “Het is essentieel dat inwoners verplicht betrokken worden bij het maken en realiseren van de plannen om voldoende draagvlak te creëren.” Inwoners moeten financieel mee kunnen doen “Laat direct omwonenden financieel meeprofiteren.” “Mits het betaalbaar is” Er is geen overlast voor omwonenden “Langs sommige delen van de Nederlandse infra kunnen best energie opwekkende maatregelen getroffen worden. Zolang dit geen overlast veroorzaakt bij inwoners die er vlakbij wonen. Nederland is een erg klein land met veel inwoners.” “Wel dient de overheid er rekening mee te houden dat er ook mensen langs de snelweg wonen en die ontzien moeten worden.” Het is veilig voor weggebruikers “Hierbij wel rekening houden met afleiding/ verblinding van verkeersdeelnemers en zorgen dat er voldoende groen blijft.” Lusten en lasten worden eerlijk verdeeld “Wel moet er dan aandacht zijn voor een eerlijke verdeling van lusten en lasten.” Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

“Vooral als je burgers er financieel van mee kan laten profiteren.” De overheid neemt de regie “De energieproblematiek vereist efficiënte oplossingen, die zo centraal en professioneel mogelijk moeten worden aangestuurd.” “Gemeente in overleg die toewijst kan het landschap ontzien.” “Van de overheid verwacht ik een efficiënte oplossing, waarbij het klimaatakkoord kan worden uitgevoerd tegen lage kosten. Deze oplossing overtuigt mij het meest van lage maatschappelijke en private/economische kosten.” “Overheid faciliteert in het mogelijk maken van grote projecten.” Er wordt regionaal samengewerkt “Het probleem voor Scherpenzeel is dat hier weinig mogelijkheden zijn. Geen snelwegen op gemeentegrond. Naast de N224 zitten we midden in de kern! Dit geldt eveneens voor de industrieterreinen.” “Ik vraag mij dan ook af in hoeverre windturbines in Foodvalley op de best denkbare plek liggen. Is Flevoland hier niet veel geschikter voor dan een gebied met twee belangrijke natuurgebieden? Wat betekent dit voor de ecologie, maar ook voor de mens?” Hogere overheden spelen een rol “Belangrijke rol voor de landelijke en provinciale overheid. Breder nationaal draagvlak kan ontstaan.” Laat grote ontwikkelaars een belangrijke rol spelen “Zet het weg middels een tender onder de grote bedrijven, naast bestaande infrastructuur.”

62

5. Foodvalley wordt Isolatievalley Motivaties Zorgen • Isolatie en energiebesparing is een • Het is niet haalbaar voorwaarde voor een duurzame samenleving • Het is niet effectief • Energie besparen is beter dan duurzame • Het is te duur energie opwekken • Het kan leiden tot een oneerlijke • Door te isoleren gebruiken we niet meer dan verdeling van lusten en lasten we nodig hebben • Het is gedoe • Dit is efficiënt • Niet iedereen zal kunnen meedoen • Dit levert veel op voor bewoners • Succes is afhankelijk van dat iedereen • Dit levert meer comfort in huis meedoet • Dit motiveert inwoners • Het is niet efficiënt • Dit geeft weinig overlast en invloed op de • Het is niet in elke woning mogelijk omgeving • Isoleren heeft gevolgen voor het • Er is meer draagvlak voor dan voor leefklimaat in een huis windmolens en zonnepanelen • Isolatie alleen is niet voldoende • Het is haalbaar • Er is ook een gedragsverandering nodig • Het is makkelijk • Iedereen kan meedoen • Het stimuleert de lokale economie • Het is een langetermijnoplossing

Voorwaarden • Isoleren is juist een voorwaarde voor andere maatregelen • Alle nieuwbouw moet standaard goed geïsoleerd worden • Oude woningen moeten ook aandacht krijgen • Er is nog meer innovatie nodig • Er moet ook aandacht zijn voor materiaal gebruik • Het moet betaalbaar zijn voor bewoners • De overheid moet helpen • De overheid moet helpen door subsidies • De overheid moet helpen door belastingregelingen • Er moeten geen regionale verschillen in subsidies zijn • Er moeten verplichtingen (mogelijk) zijn • Mensen moeten de keuze hebben om dit te doen • Het werkt alleen als er ook ingezet wordt op een gedragsverandering

Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

Motivaties van deelnemers voor ‘Foodvalley wordt Isolatievalley’ Isolatie en energiebesparing is een voorwaarde voor een duurzame samenleving “Energie besparen moet een belangrijk onderdeel zijn van een meer duurzame samenleving.” “Zonder isolatie zijn andere inspanningen weinig zinvol.” “Isolatie van woningen en bedrijven kan relatief eenvoudig tegen lage kosten verbeterd worden. Steeds meer energie opwekken (duurzaam of niet), zonder dat je het 'lek' in de panden minder groot maakt, is zonde. Een vijver die lek is kun je ook wel steeds blijven vullen met water, maar zonder het lek te repareren wordt het niet beter. “ “Isolatie zal altijd een deel van de oplossing moeten zijn.” Energie besparen is beter dan duurzame energie opwekken “Energie besparen en dus helemaal niet gebruiken is beter dan dezelfde hoeveelheid energie opwekken, maar dan iets duurzamer.” “Energie besparen is altijd beter voor het milieu dan energie gebruiken.” “Het klinkt het meest logisch om het probleem zoveel mogelijk te voorkomen, in plaats van oplossingen te bedenken.” Door te isoleren gebruiken we niet meer dan we nodig hebben “Niet meer gebruiken dan je nodig hebt.” “Wat je niet gebruikt is automatisch ook niet verbruikt.” Dit is efficiënt “Dit is op energiegebied het allerbeste.

Je kunt wel duurzaam willen zijn, maar het meest duurzaam ben je met energie die je voorkomt en niet meer gebruikt.” “Maximaal isoleren is een eenmalige investering wat een verdere energiebesparing oplevert gedurende de rest van de tijd dat het bouwwerk blijft bestaan.” “Ofwel: niet dweilen met de kraan open.” “Energie die je niet hoeft op te wekken is de allerschoonste energie.” Dit levert veel op voor bewoners “Warmteisolatie/besparing moet sowieso aangepakt worden door de eigenaren van bestaand vastgoed en particuliere woningen. Dat is in hun eigen financieel belang.” 64

“Warmte is tevens de grootste energievreter bij woningen. Ik zie dit als een zeer kansrijke optie.” Dit levert meer comfort in huis “En als het zomers warmer wordt is het ook prettig als het binnen koel blijft.” “Verhogen wooncomfort door isolatie.” “Een beter wooncomfort en lagere woonlasten is mooi meegenomen.” Dit motiveert inwoners “De burger wordt gemotiveerd om ook mee te denken, heeft voordeel door minder kosten voor verwarmen en verlichting.” “Ook worden de burgers hier direct medeverantwoordelijk gemaakt.” Dit geeft weinig overlast en invloed op de omgeving “Nauwelijks overlast, no regrets.” “De enige manier om te voorkomen dat we de Foodvalley moeten vol zetten met zonnepanelen en windmolens is om heel groot in te zetten op energiebesparing. Want het huidige gebruik gaat nog snel groeien door gebruik van meer elektronische apparatuur (auto's en machines). Dus isolatie van huidige gebouwen en zeer strenge regels bij nieuwbouw is de manier om te zorgen dat met "beperkte middelen" op het gebied van zon en wind de strategische doelen kunnen worden gehaald.” “Minst zichtbaar naar buiten toe.” “Geeft geen overlast, tast het landschap niet aan.” Er is meer draagvlak voor dan voor windmolens en zonnepanelen “Dit heeft waarschijnlijk een groot draagvlak, zeker t.o.v.

landschapsvervuilende zonne- of erger, windparken.” “Verschrikkelijk die windmolens met hun slagschaduw, geluid en knipperende lampen. Het zijn echte horizon vervuilers, en wat als ze op zijn... stop maar in de grond??? Bah” Het is haalbaar “Tot slot, ik heb mijn hoekhuis, uit rond [jaartal], de afgelopen jaren zo goed mogelijk geïsoleerd en een maximaal aantal zonnepanelen […] aangebracht. Ik ben hierdoor reeds nagenoeg energieneutraal, inclusief de energie voor mijn elektrische auto (ca. 10.000/jaar). Ik moet hierbij wel aangeven dat ik alleenstaand ben. Hiermee wil ik aangeven dat het helemaal niet zo onmogelijk is om energieneutraal te wonen.” Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

“Even de tanden op elkaar en oordoppen in, en klaar!” Het is makkelijk “Met een aantal simpele, relatief goedkope maatregelen is er al winst te behalen. (Gaan we een jaar niet op vakantie).” “Het isoleren van huizen kan vaak al veel besparen, een makkelijke manier om te verduurzamen.” “Isolatie van woningen en gebouwen zal zeker een nuttige bijdrage kunnen leveren en is in veel gevallen vaak relatief eenvoudig te realiseren.” Iedereen kan meedoen “Met slechts een kleine bijdrage kan iedere woningbouwvereniging, iedere gebouwbeheerder van een publieke ruimte, ieder bedrijf en ieder gezin hieraan bijdragen.” “Bewoners kunnen hun eigen huis aanpakken, en daar direct een steentje bijdragen. Dat is goed voor het 'we-doen-dit-samen' gevoel, en de besparingen op de vaste lasten tonen ook direct een effect.” Het stimuleert de lokale economie “Tevens is het goed voor de werkgelegenheid in de bouwsector.” Het is een lange termijn oplossing “Het energieverbruik verminderen door middel van isolatie lijkt me een goede langetermijnoplossing.” “Eenmalig een grote investering, waar we de jaren daarna met z'n allen van kunnen profiteren. En dan hebben we niet veel windmolens nodig.” “Isoleren is een investering die heel lang meegaat.”

Zorgen van deelnemers bij ‘Foodvalley wordt Isolatievalley’ Het is niet haalbaar “Verder klinkt de verplichting leuk, maar dat krijg je er wettelijk nooit door.” “Ik verwacht niet te veel van isoleren tenzij er veel subsidie voor komt.” Het is niet effectief

66

“Isolatie is niet een oplossing voor het energieverbruik. Er moet veeleer aandacht zijn voor waterstof en zonnewarmte emissievrij en/of gratis” “Isolatie is niet onbelangrijk, maar niet Dé oplossing.” “Als het energiegebruik maar blijft stijgen kunnen we de race om klimaatneutraal te worden nooit winnen.” Het is te duur “Goed streven, maar zal niet lukken uit kostenoverweging.” “Goed idee, maar een hoop bewoners hebben hier geen geld voor” “Besparen van energie moet beslist, maar koopkracht burger moet niet te veel aangetast worden (mag wel een beetje!)” Het kan leiden tot een oneerlijke verdeling van lusten en lasten “Omdat de meeste mensen geen tijd en geld hebben om hier iets in te investeren. Dus ben ik bang dat het alleen maar gaat gebeuren bij mensen die het wel kunnen betalen.” “Wonen en verlaging van woonlasten centraal stellen. […] ben bang dat de kosten weer voornamelijk afgewenteld op de burger en dat bedrijven en instanties vooral ontzien worden.” Het is gedoe “Nog meer isoleren. Je blijft aan de gang.” “Meer Isolatie is prima maar graag op een haalbaar tempo” Niet iedereen zal kunnen meedoen “Sommige mensen gewoon geen geld hebben om te isoleren.

Een lening aangaan kan ook alleen als je goed verdient.” “Ik maak me zorgen dat mensen met een lager inkomen hier erg veel last van zullen krijgen, zij krijgen te maken met hogere belastingen voor een niet geïsoleerd huis, of zij moeten een gedwongen investering doen om hun huis te isoleren.” Succes is afhankelijk van dat iedereen meedoet “Bij te weinig deelname levert het niet veel op.” Het is niet efficiënt “Aan isoleren van bestaande gebouwen zitten grenzen. Kosten baten overwegingen.”

Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.