4.c2 Regionale Energie Strategie 1.0 - Bijlage C.2 raadpleging RES Regio Foodvalley - extra bijlage

“Isolatie kost veel geld en grondstoffen.” “We moeten alleen niet alle woningen naar A-label willen brengen, dan is de investering voor sommige oudere woningen te groot om terug te verdienen.” “De huizen goed isoleren is altijd goed, maar levert niet veel op.” En niet in elke woning mogelijk “Isoleren is erg belangrijk maar moet niet ten koste gaan van de mogelijkheid om frisse lucht toe te laten in de gebouwen.” “Isolatie kan wel bijdragen aan het wooncomfort, maar vooral bij oude huizen moet je ook oppassen dat er voldoende ventilatie openblijft, anders wordt het een schimmelparadijs.” Isoleren heeft gevolgen voor het leefklimaat in een huis “Isoleren is niet goed voor het leefklimaat. “ “De huizen moeten wel woningen blijven en niet veranderen in bedompte, brommende koelkasten. De laatste berichten daarover stemmen nog niet echt gerust.” “Ik heb mijn bedenkingen bij nog meer isolatie... Ik heb het idee dat dit niet gezond meer is.” “Te veel isoleren is niet goed. Dan krijgt het coronavirus te veel kans. Doe mij maar een fris windje door het huis heen.” Isolatie alleen is niet voldoende “Bij alle keuzes zou isolatie samen moeten gaan. […]” “Als het gebruik niet daalt schieten we hiermee te weinig op.

Laten we met z'n allen bewuste keuzes maken.” Er is ook een gedragsverandering nodig “De meeste mensen zijn misschien inmiddels wel op de hoogte van de klimaatcrisis, maar handelen wij er allemaal al optimaal naar? Het kan altijd beter, ook bij mij thuis. Hoe verstandiger we leren omspringen met ons energieverbruik, hoe 'makkelijker' het wordt om energieneutraal te worden voor onze toekomst.” “Isolatie wekt geen energie op, maar het bespaart. Meer fietsen en minder consumeren doet dat ook, maar dat kunnen we hier niet invullen.”

68

Voorwaarden van deelnemers voor ‘Foodvalley wordt Isolatievalley’ Isoleren is juist een voorwaarde voor andere maatregelen “Zonder eerst woningen te beter te isoleren, zijn alle andere projecten duurder en in grotere aantallen nodig. Door eerst te isoleren wordt de energievraag kleiner en het "probleem" van alternatieve energie leveren een kleinere opgave.” “Deze eerste stappen leveren ook de tijd op om aan oplossingen te werken voor de daadwerkelijke levering, zoals het bouwen van kerncentrales of energieopslag voor gebruik op niet-energie-opwekkende momenten.” “Superidee, heel belangrijk omdat burgers daar direct zelf van profiteren, wat goed is voor het draagvlak van de maatregelen. Echter is dit alternatief complementair aan de andere vier alternatieven en kan dus naast bovenstaande alternatieven worden uitgevoerd. Waardoor de scherpe randjes van die alternatieven er wellicht vanaf vallen.” Alle nieuwbouw moet standaard goed geïsoleerd worden “Nieuwbouw sowieso energieneutraal bouwen. Renovatie zoveel mogelijk.” Oude woningen moeten ook aandacht krijgen “Zorg vooral dat slecht geïsoleerde gebouwen op niveau B of C komen, dan is de meeste winst geboekt.” “Sterke voorkeur om eerst het isoleren van (oudere) woningen beter te stimuleren (met subsidies).

Hier valt nog een wereld te winnen.” Er is nog meer innovatie nodig “Zet in op (kennis)ontwikkeling en innovatie van grootschalige isolatie. Daar heeft de hele wereld behoefte aan.” “Warmteverlies is nog steeds een grote energieslurper. Voorrang aan isoleren. Er zijn zoveel warmte verliezen in fabrieksschoorstenen. Je kunt daar de CO2 Stikstof en Fijnstof uithalen en door middel van die waardevolle grondstoffen Waterstof of ammoniak e.d. maken. Wanneer belastinggeld gestopt wordt in elektra produceren en dure transportnetten, zou ik investeren in onderzoek naar een beter rendement om waterstof of ethanol te produceren, anders dan uit aardgas. Aardgas is redelijk schoon. Maak ammoniak biedt grote kansen voor de grote vervuilers zoals de scheepvaart en stoom productie.” Er moet ook aandacht zijn voor materiaal gebruik “Isolatie is een goede optie als ook aandacht is voor materiaalgebruik.” Het moet betaalbaar zijn voor bewoners

Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

“Kosten zijn voor de burger natuurlijk belangrijk” “Alleen daar meer isoleren waar dit kosteneffectief is” De overheid moet helpen “[…] dat we hier iedereen bij nodig hebben, ook de overheid! Actief! En helpend, niet tegenwerkend met ambtelijke en formele zaken.” “Wat je niet gebruikt hoef je niet op te wekken. Ook de inzet van energie-coaching kan zorgen voor bewustwording en lager verbruik. Zeker bij de minima kan coaching zorgen dat ze aan het einde van de maand net iets meer overhouden.” De overheid moet helpen met subsidies “Mensen met lage inkomsten zouden via subsidie geholpen kunnen worden bij het isoleren van hun woning.” “Echter ik denk dat de overheid hier nog wel een stap in mag maken qua subsidiering of andere regelingen (en dan bedoel ik niet goedkoop lenen).” “Het is wel een investering die niet iedereen ervoor over heeft.

Subsidies kunnen hierbij helpen.” De overheid moet helpen met belastingregelingen “Woningbouwverenigingen zouden hun te betalen belastingen moeten kunnen omzetten in betalingen voor isolatie.” “Anderzijds moet grijze of zwarte energie veel duurder worden gemaakt zodat het nog veel interessanter is om te besparen op energie.” Er moeten geen regionale verschillen in subsidies zijn “Ik vind dat subsidieregelingen voor huiseigenaren vooral vanuit de centrale overheid moeten worden ontwikkeld om geen verschillen tussen de regio´s te creëren.” Er moeten verplichtingen (mogelijk) zijn “Belangrijk om vooral verhuurders in de vrije sector te verplichten hierin te investeren.” “Hier zou aan toegevoegd moeten worden: maatregelen om apparaten energiezuiniger te maken.” Mensen moeten de keuze hebben om dit te doen “Ik vind niet dat je dit zomaar aan iedereen kan verplichten (dit geldt eigenlijk voor 70

alle categorieën).” “Of zij moeten een gedwongen investering doen om hun huis te isoleren. Ik vind dit niet kunnen, als mensen geen isolatie kunnen betalen en de overheid wil dat ze toch hun huis isoleren, moet dit volledig door de overheid vergoed worden.” Het werkt alleen als er ook ingezet wordt op een gedragsverandering “Je kunt isoleren en daardoor energie besparen. Maar je kunt ook mensen stimuleren en leren om minder energie te gaan gebruiken. Bijvoorbeeld: waarom heb je een bladblazer nodig? Je kunt ook harken/vegen. Waarom heb je een elektrisch broodmes nodig, een wasdroger? Enzovoort. We hoeven niet terug naar de jaren vijftig. Maar veel elektrische snufjes zijn echt overbodig. En dan hoeven we minder elektriciteit op te wekken!” “Natuurlijk blijft er altijd energie nodig, maar waarom brand bij veel mensen de kerstverlichting ook 's nachts als ze slapen? En is het echt nodig dat al die buitenlampen 's nachts branden? Een lamp ben bewegingssensor is minstens zo inbraakveilig. We moeten onze gemakzucht aan de kant zetten.”

Wilt u meer weten over deze raadpleging of de methode? Mail dan naar shannon@populytics.nl.

Kansen voor het opwekken van duurzame energie We stelden de vraag of deelnemers ook kansen zagen die nog niet benoemd staan in de raadpleging. Bijna 1100 deelnemers hebben deze vraag beantwoord (waarvan rond de 40 ontkennend). We vatten deze hier samen en illustreren de kansen aan de hand van citaten.

1. Kansen voor beleid • Neem de milieudoelen mee in het beleid • Pas regelgeving aan om processen te versnellen • Kom met een centraal beleid • Betrek burgers, de wetenschap en universiteiten bij de beleidsvorming • Kans om toekomstbestendige kortetermijnbeslissingen te nemen • Terrasverwarmers, gas/hout/pelletkachels en andere verspillende energieverbruikers verbieden • Brede en integrale energie (- en landschap)strategie • Koppelkans stikstofbeleid • Ruimtelijke ordening

2. Werk samen • Werk samen met andere landen • Stimuleer burgerinitiatieven • Werk samen met studenten en universiteiten • Stimuleer samenwerking bedrijven en inwoners • Stimuleer samenwerking tussen industrieën onderling • Stimuleer samenwerking tussen ondernemen en consument

3. Kansen voor informatieverschaffing • Consequente en duidelijke regelgeving • Goede voorlichting geven • Om mensen en vooral jongeren hierover goed te onderwijzen en bewust te maken van energieverbruik

4. Financiële kansen • Gebruik subsidies (anders/meer dan nu) • Renteloze lening voor duurzame investeringen van particulieren

5. Lokale kansen • Gebiedsgerichte aanpak • Inwoners betrekken bij aanpak • Praktische handvatten bieden voor lokale bewoners • Draagvlak vergroten bij burgers voor investeringsbereidheid

6. Sociale Kansen • Bevolkingskrimp • Kansen op het gebied van werkgelegenheid • Werkgelegenheid lokaal aanbesteden • Stimuleer zelfvoorzienendheid

72

•

• •

Inwoners en bedrijven laten meeprofiteren na betrokkenheid/investering Lokale energiemarktplaats Restenergie/warmte opslaan

7. Infrastructurele kansen • Bestaande structuren/infrastructuur gebruiken voor nieuwe mogelijkheden

8. Besparing/reduceren is een kans • Zet in op besparing van zowel energie als CO2 • Stimuleer winkels om deuren in winter dicht te houden • Inzetten op energieneutrale nieuwbouw • Huidige woningen energieneutraal maken • Isoleren woningen

9. Water is een kans • Energie uit waterstromen • Hergebruik van water • Aanleggen waterreservoirs op hoger gelegen punten • Warmte uit oppervlaktewater winnen

10. Kansen voor boeren • Biogas opwekken • Stimuleren opwekken energie voor omgeving • Stimuleren duurzame landbouw

11. Kansen voor zonne-energie • Zonnepanelen in snelwegen en in de geluidsschermen erlangs • Sta plaatsing zonnepanelen op particuliere woningen toe ongeacht of het ‘t aangezicht aantast • Zonnepanelen op zijkanten van hoogbouw kantoren • Zonnepanelen op openbare gebouwen (sporthallen, universiteit) • Alleen nog maar dakpannen leggen waar zonnecellen in zitten • Ramen met zonnecellen • Zonnepanelen op daken boerderijen

12. Kansen voor windenergie • Savonius-rotors in plaats van traditionele windmolens die op bezwaar stuiten • Windmolenpark op zee en het IJsselmeer • Windmolens langs de snelweg • Kijken of aanschaf en onderhoud windmolens goedkoper kan • Nieuwe ontwerpen van windmolens die het landschapsbeeld minder aantasten

Wilt u meer weten over deze raadpleging? Mail dan naar Shannon@populytics.nl.

• • • •

Met minder oppervlak meer rendement genereren Aanleggen zonnevelden Solarboiler en zonnecollectoren Zonnepanelen die zowel stroom als waterstof kunnen opleveren

13. Kansen voor opslag • In eigen tuin of wijk • Kijken naar circulaire opslagvormen op een lokale manier • Lokale opslag van energie met niet milieubelastende accu’s • Zeezoutbatterijen • ‘Nep’bomen die zonne-energie opslaan

14. Kansen voor transport • Stimuleer gebruik Openbaar Vervoer en de fiets • Stimuleer de elektrische auto • Stimuleer combinatie thuis- en werkomgeving in hetzelfde gebouw

15. Nieuwe/andere technologieën bieden kansen • Slim gebruik maken van fossiele brandstof (en fossiele infrastructuur) • Kernenergie • En in het bijzonder thoriumcentrales • • Mits men het afvalprobleem afhandelt • Waterstof • Aardwarmte • Grote warmtepompen en warmtepompen die ook kunnen koelen • Warmtenet • Afvalverwerking • Smart Grid technologie • Hybride energiesystemen • Photanol: CO2 omzetten in chemicaliën • Technische ontwikkeling van energieproducerende bouwmaterialen • Opwekking warmte en geleiding van het verkeer op asfalt, wegdek en parkeerplaatsen • Inzetten op innovatie en onderzoek

16. Bredere kansen met betrekking tot de natuur • Herstel plant- en diersoorten • Kans om ook aan biodiversiteit aandacht te geven • Leg bossen aan om CO2 te reduceren • Zorg voor natuurbehoud en recreatie • Voedselbos en fruitteelt in combinatie met energie opwekken • Kijk naar de kansen om het opwekken van energie goed in te passen in het landschap • Trek lering uit de natuurlijke processen: natuur is goed in zijn eigen energie reguleren

74

1. Kansen voor beleid Neem de milieudoelen mee in het beleid “Kansen liggen er vooral als projecten een win-win zijn voor zowel milieu als portemonnee van burgers.” “Belangrijkste is om de keuze te maken voor "echt duurzaam" in plaats van biomassacentrales en stadsverwarmingsnetten die alleen maar het milieu belasten.” “Er zullen vast economische kansen zijn, maar die moeten we ondergeschikt maken aan de milieudoelen.” Pas regelgeving aan om processen te verbeteren en te versnellen “Als regelgeving en stroomdistributeurs wat flexibeler wordt, kan er veel sneller wat ontwikkeld worden, inspraak is leuk en van belang maar werkt veel te veel vertragend.” “Ik zou graag zelf isoleren, maar huidige regelingen voor subsidie voldoen niet (twee maatregelen tegelijk terwijl ik maar een maatregel wil uitvoeren en in eigen beheer). Dit zijn onnodige remmen op goede intenties. Jammer.” “Ook moet wet- en regelgeving soepeler worden voor mensen die besparingsmaatregelen willen nemen.” Kom met een centraal beleid “Hopelijk kan na de Tweede Kamerverkiezingen 2021 een regering gevormd worden, die weer een Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening opricht om democratisch tot stand gekomen landelijke energieplannen uit te (laten) voeren.” “Energie blijft vooral een landelijke kwestie.” “Gemeenten maken nu hun eigen plannen.

Ze verschillen echter sterk in aantal inwoners per km2 en aanwezigheid van snelwegen en spoorlijnen en andere locaties voor plaatsing zonne- en windparken. Samenwerking en gezamenlijke planvorming zou tal van nieuwe ruimtelijke oplossingen mogelijk maken. Dat geldt overigens ook voor de RES regio’s: ook daar leidt postzegel-denken tot suboptimale oplossingen.” Betrek burgers, de wetenschap en universiteiten bij de beleidsvorming

Wilt u meer weten over deze raadpleging? Mail dan naar Shannon@populytics.nl.

“Ja, ik zie een kans voor de overheid om echt dichter bij de burgers te komen. Dus vraag nu eens echt naar de zorgen en ga daarmee eerst aan de slag voordat grote plannen worden uitgerold.” “Betrek landschapsarchitecten, technici en omgeving bij het ontwerp van energielandschappen.” “Burgers en bedrijven betrekken bij het duurzaam opwekken van energie vergroot het draagvlak.” “Ja. Burgerparticipatie. Een moeilijke, ingewikkelde weg. Niet iedereen denkt hetzelfde en niet iedereen heeft evenveel geld te besteden. Maar de resultaten maken het de moeite waard. Projecten waarbij mensen zelf eigenaar zijn kunnen op veel meer liefde rekenen. Een eigen huis of een eigen auto wordt goed onderhouden. Als de spullen van een ander zijn (of van iedereen: de overheid) dan gaat men er veel slordiger mee om. Dus zet in op burgerparticipatie en mensen gaan zich ervoor inzetten in plaats van dat ze zich ertegen gaan verzetten.” Kans om toekomstbestendige kortetermijnbeslissingen te nemen “Kijk naar echt een toekomstbestendige oplossing en niet nu overhaast om ons zogenaamde doel te halen alles vol planten met windmolens of panelen.” “Omslag bij de grote politieke partijen.

Daar is veel te weinig langetermijnvisie, hopelijk zullen ze binnenkort moeten.” “Daarom opteer ik volmondig voor een aantal kleinere thoriumcentrales verspreid over geheel Nederland waardoor bij onderhoud eenvoudig een andere centrale de energielevering kan overnemen. Het onderzoek naar energie uit waterstof moet worden geïntensiveerd, evenals het zoeken naar een vervanger voor kwarts bij de productie van zonnepanelen. De tijdspanne waarvoor is gekozen is te kort. Er wordt te veel gekeken naar kosten op relatief korte termijn. De langere termijn, minimaal 50 jaar is belangrijker.” “Op de korte termijn beslissingen nemen die visie hebben op de hele lange termijn (paar honderd jaar vooruit denken).” Terrasverwarmers, gas/hout/pelletkachels en andere verspillende energieverbruikers verbieden “Het afschaffen van hout/pellet/gaskachels in huizen. Met name hout- en pelletkachels veroorzaken veel rookoverlast en blazen ongemerkt ook veel fijnstof de lucht in, waar je niet direct wat van merkt, maar wat uiteraard slecht is voor de gezondheid.” “Verbieden van terrasverwarmers (en dan ook meteen de bladerblazers ;))”

76

Brede en integrale energie(- en landschap)strategie “Door breed bezig te zijn met de plannen voor een energiestrategie, in het hele land en een breed pakket aan mogelijkheden, ontstaat er hopelijk ook enthousiasme om er mee aan de slag te gaan.” “Integratie van energie en landschap biedt kansen voor de ontwikkeling van het gebied. De kansen liggen wat ons betreft in de technische en ICT-ontwikkelingen. De energiestrategie moet integraal onderdeel zijn van de gebiedsontwikkeling.” “Ja, koppelingen met andere opgaven: o.a. landbouw transitie, klimaatadaptatie, natuurontwikkeling, en recreatie.” Koppelkans stikstofbeleid “Koppelkans met stikstofproblematiek. Laat alle stikstof uitstoters een zonneveld worden en dan heeft de Veluwe veel minder last van de uitstoot die uit het westen over de Veluwe uitstroomt.” Ruimtelijke ordening “Bij ruimtelijke ordening rekening houden met vraag en aanbod van energie.” “Ruimtelijke ordening moet beter geregeld worden. Niet ongebreidelde aanleg van industriegebieden langs snelwegen en leegstand van minder gunstig gelegen gebieden voor lief nemen. M.a.w. ga liefst regionaal zorgvuldig om met de schaarse ruimte in ons toch al overvolle land.”

2. Werk Samen Werk samen met andere landen “Een optie is grotere afhankelijkheid van energie van bondgenoten (Scandinavië). Het is een slecht idee om dit probleem te versnipperen naar volledige zelfredzaamheid per gemeente. Als we over veiligheid, agrarische producten en andere zaken akkoorden kunnen sluiten met andere landen, moet dat toch over energie ook kunnen?!” “Bedrijfsleven moet op de warmtevraag inspringen. Tenminste als we van het gas af willen. Alternatief is het gas uit Rusland halen. Nieuwe leidingen zijn reeds onder de Oostzee aangelegd. Blijft natuurlijk nog het milieuprobleem. Alhoewel gas beter is dan kolen!” “De energietransitie gaat te snel en wordt onhaalbaar door ouderwetse windmolens en zonnepaneelparken. Beter is bv gas te blijven importeren en in te schrijven op Wilt u meer weten over deze raadpleging? Mail dan naar Shannon@populytics.nl.

nieuwe energie-ontwikkelingen in plaats van vele windmolens en vele zonnepaneelparken.” Stimuleer burgerinitiatieven “Als je inzet op activeren van burgerinitiatieven, dan krijg je een betrokken maatschappij. Dat is een kans.” “Kansen zijn er zeker: lokale burgerinitiatieven stimuleren, al dan niet samen met agrariërs en bedrijven.” “Deze enquête werkt enorm, haal input op. Burgerinitiatieven en samenwerkingen met bedrijventerreinen en gezamenlijke investeringen en opbrengsten delen... steek daarop in!” Werk samen met studenten en universiteiten “Wedstrijd laten organiseren voor studenten/bedrijven en de winnaar toepassen. Durf te investeren en zorgen dat bedrijven als Shell dit soort innovaties opkopen en in de kast zetten omdat het hun eigen markt dwarsboomt.” “Betrek de universiteit Wageningen en studenten bij het maken van plannen.” Stimuleer samenwerking bedrijven en inwoners “Samenwerking tussen bedrijven en inwoners of inwoners onderling kan voor goede nieuwe initiatieven zorgen om duurzamer te (leren) leven.” “Als bewoners en bedrijven samen tot oplossingen kunnen komen heeft dat zeker voordelen en daardoor ook kansen.” Stimuleer samenwerking tussen industrieën onderling “Als de binnenlandse industrieën meer gaan samenwerking zal dit de werkgelegenheid en de ontwikkeling van duurzame energiebronnen op hogere niveaus tillen.

Nederland kan hier zich dan gaan profileren als een energy-smart country.” Stimuleer samenwerking tussen ondernemer en consument “Ja, zeker. Als de informatie over isolatie duidelijk is én hier bijvoorbeeld een renteloze (of lage rente)lening tegenover staat, zou dit zeker kansen kunnen bieden. Daarnaast is de coöperatie zin van ondernemers in het landelijk gebied een grote kans. Inwoners en lokale bedrijven kunnen elkaar ook vaak makkelijk vinden en maakt de 78

drempel om een investering te doen vaak kleiner.” “Als ondernemer om samen te werken met de consument.”

3. Kansen voor informatieverschaffing Consequente en duidelijke regelgeving “Door mensen financieel te helpen hun huis te isoleren en duurzamer te maken spaar je niet alleen energie, maar zorg je ook voor lagere energielasten. Daarbij moet er wel zekerheid zijn in de regelgeving en niet steeds aanpassingen worden gedaan zoals nu bij de salderingsregeling voor zonnepanelen bij particulieren.” “Duidelijke richtlijnen maken voor nieuwbouw en ondersteuning/subsidies voor verduurzaming bestaande bouw.” Goede voorlichting geven “Goede regie die iedereen meeneemt, goede voorlichting zo gaan we het doen en zoveel gaat het kosten maar subsidie/lening is mogelijk.” “Informeer goed zodat ieder de juiste keuze kan maken voor de toekomst.” “Jazeker, er moet bij de bevolking meer bewustzijn komen over de noodzaak voor verandering en de gevolgen bij het uitblijven daarvan. Alle kleine stapjes maken één grote! Iedereen kan een bijdrage leveren. Als mensen de noodzaak begrijpen en in de veranderingsprocessen worden betrokken motiveert dat om mee te doen.” Om mensen en vooral jongeren hierover goed te onderwijzen en bewust te maken van energieverbruik “Onderwijs is heel belangrijk hierin. En erkennen dat wij, de oudere generatie, de nieuwe generatie opzadelen met een schandalig vervuilde en uitgeputte aarde.” “Ja, zeker.

Jeugd een minder verkwistende levensstijl aanleren.” “Kansen om mensen bewust te maken en erbij te betrekken, zoals via deze vragenlijst, complimenten!! Zou goed begeleid moeten worden om het daadwerkelijk verder handen en voeten te geven, zodat er verder draagvlak, commitment ontstaat. Mensen hebben makkelijk kritiek, verzet of onverschilligheid. Betrokkenheid en gelijkwaardigheid kan inzet en creativiteit tot gevolg hebben, maar vraagt ook investering.”

Wilt u meer weten over deze raadpleging? Mail dan naar Shannon@populytics.nl.

4. Financiële kansen Gebruik subsidies (anders/meer dan nu) “De overheid zal de woningeigenaars tegemoet moeten komen door voldoende subsidie of belastingaftrek voor gedane investeringen.” “Ik denk dat we met een visie op energiewinning in Foodvalley enorme stappen kunnen maken in de verduurzaming door te komen met een gericht pakket aan maatregelen en subsidies.” “Geef energie obligaties uit met fatsoenlijk rendement voor de financiering.” Renteloze lening voor duurzame investeringen van particulieren “Ja, zeker. Als de informatie over isolatie duidelijk is én hier bijvoorbeeld een renteloze (of lage rente) lening tegenover staat, zou dit zeker kansen kunnen bieden.” “Gemeenten/provincies kunnen inwoners helpen met het verstrekken van renteloze leningen zodat investeringen in duurzaamheidsoplossingen die alleen op langere termijn rendement opleveren toch gedaan kunnen worden.”

5. Lokale kansen Gebiedsgerichte aanpak “Ja, zeker! Ik zie veel kansen in gebiedsgerichte aanpakken. Laten we inzetten op een aantal grote clusters van windenergie en een regionale visie op de inpassing van (grootschalige) zonne-energie. Vervolgens kan de uitwerking plaatsvinden op gebiedsniveau, in samenwerking met de betrokken actoren.” “Kansen liggen bij het op straatniveau aanpakken van isolatie. Voor een heel blok identieke huizen kun je vast goede financiële afspraken met aannemers maken. Nu doen mensen vaak alles zelf, en de buurman ook, en de andere buurmannen ook.” Inwoners betrekken bij aanpak “Actiever betrekken burgers en ondernemers bij de inrichting van hun omgeving.” “Activeren van lokale bewoners en ondernemers om input te geven en een bijdrage te leveren aan het lokale vraagstuk om op die manier samen met de overheid tot goede afgewogen en gedragen beslissingen te komen.” “Ik zie kansen voor inwoners, mits zij op tijd betrokken en geïnformeerd worden om 80

een project op te starten waar op de lange termijn duurzaam gebruik van wordt gemaakt.” “Kracht van de samenleving, samen aan zet. Projectgroepen in wijken of buurten starten en maatwerk!” Praktische handvatten bieden voor lokale bewoners “ Los van de regels en het initiatief bij de burger leggen: lokale stimulatie in het kader van duurzaamheid. Praktische handvatten bieden; voorbeeld huizen aanwijzen, demo's organiseren. Hands-on!” Draagvlak vergroten bij burgers voor investeringsbereidheid “Draagvlak bewoners en zo investeringsbereid.” “Als elk huishouden maandelijks kosten kan besparen op de energierekening zijn mensen veel meer bereid om te investeren, mee te helpen en meedenken aan een mooie toekomst voor ons allemaal.” “Kansen zijn er voor lokale inwoners en ondernemers bij investeringen.” “Aanspreken collectief en stimuleren eigenaarschap van de burgers, in combinatie met drempels laag, info voorziening adequaat, beschikbaarheid hoog en aantrekkelijk rendement op investeringen.

Met de huidige rentestand is een investering met gegarandeerd rendement erg aantrekkelijk.” Inwoners en bedrijven laten meeprofiteren na betrokkenheid/investering “De markt de technische oplossing laten bedenken en zorgen dat de bewoners niet alleen maar meebetalen, maar ook meeprofiteren.” “Bij scenario vier zijn er weinig locaties nodig en inwoners hebben inspraak waardoor er betrokkenheid ontstaat. Inwoners kunnen er een klein voordeel bij hebben als ze meeprofiteren van de opbrengsten.” “Burgerbetrokkenheid en eventueel verdiencapaciteit door besparing of participatie.” Lokale energiemarktplaats “Een lokale "energiemarktplaats" kan helpen om vraag/aanbod beter op elkaar af te stemmen met betrekking tot overproductie van particuliere initiatieven. Op deze manier kan er een betere planning van (benodigde) opwekkingspunten gerealiseerd worden en kan er een betere financiële afweging gemaakt worden.” “Door bedrijven en particulieren elkaar in vraag en aanbod te kunnen voorzien door gezamenlijk energie op te wekken, en overtollige energie op te slaan (wanneer dit Wilt u meer weten over deze raadpleging? Mail dan naar Shannon@populytics.nl.

mogelijk zal zijn).” Restenergie/warmte opslaan “Kansen liggen in restwarmte opslaan, maar ik heb geen idee waar we die hier opwekken.” “Lokale energieopwekking inclusief restwarmte lokaal opslaan en distribueren naar lokale afnemers.” “Energieopwekking door een kleine kringloop. Bijvoorbeeld door restwarmte te hergebruiken.”

6. Sociale Kansen Bevolkingskrimp “Ja, dat de discussie eindelijk duidelijk maakt, dat we a. hogere dijker, betere wateropvang en stevigere huizen nodig hebben, maar ook b. de echte oorzaak van het probleem wordt herkend. Dat is namelijk niet de energiebehoefte van mensen, maar de hoeveelheid mensen... er moeten maatregelen komen om de bevolkingsgroei te remmen. (Met miljoenen in plaats van miljarden mensen op aarde was er geen Co2 probleem en ook geen epidemie…)” “Ja, zet u primair in tegen bevolkingsgroei, zowel regionaal, landelijk en wereldwijd.” Kansen op het gebied van werkgelegenheid “Bij grootschalige opwekking op industrieterreinen, parkeerplaatsen en langs de snelwegen komt er veel werkgelegenheid.” “Vooral lokale activiteiten zoals energiebesparing kunnen werkgelegenheid opleveren, eventueel als koppelkans met werkgelegenheid voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt.” “De lokale bedrijven en burgers kunnen hier meedoen aan de energietransitie. Op die manier wordt er weer meer lokaal gedacht en krijgt de burger weer eigendom van de energieopbrengst. Daarnaast zal dit veel werkgelegenheid betekenen.” “Er is veel werkgelegenheid te winnen door investeringen in duurzame energie en isolatie.” “Ik zie met name kansen qua werkgelegenheid. Windmolens moeten worden gebouwd en onderhouden, zonnepanelen moeten worden geïnstalleerd, en gaan 82

relatief kort mee, waardoor het werk weer van voor af aan kan beginnen.” Stimuleer zelfvoorzienendheid “Het zelfvoorzienend maken van huishoudens. Gedachte-experiment; Elk huishouden wordt afgesloten van het energienet over 10 jaar. In die 10 jaar krijgt elk huishouden de gelegenheid om in de eigen energiebehoefte te voorzien. Per persoon wordt een x bedrag aan subsidie verstrekt om deze omwenteling te bewerkstelligen. Het gevolg zal zijn dat mensen bewuster met hun energie om zullen gaan. De kringloop wordt kleiner en de uitstoot wordt minder. Er zijn uiteraard wel wat nadelen: energiemaatschappijen zullen stoppen (maar dus ook geen vervelende energieaanbiedingstelefoontjes meer!), flats zijn niet meer aantrekkelijk, steden lopen leeg omdat mensen meer ruimte zoeken om te kunnen wonen, en er zal mogelijk een groot deel emigreren. Ieder heeft echter de keus aan zichzelf, en nu is dat niet zo.)” “Natuurlijk zijn er kansen, maar dat vergt omdenken. Bijvoorbeeld, elke woning zelfvoorzienend maken m.b.t. energieverbruik m.b.v. zon, wind en aardwarmte. Teveel opgewekte energie opslaan en eventueel leveren aan derden.” “Zeker, de technologie gaat snel en de mogelijkheden worden natuurlijk ook veel uitgebreider. Bedrijven kunnen nu al energie collecteren en in batterijen opslaan waardoor zij zelfvoorzienend kunnen worden.”

7. Infrastructurele kansen Bestaande structuren/infrastructuur gebruiken voor nieuwe mogelijkheden “Gebruik bestaande infrastructuur.” “Het opwekken van energie bij bestaande infrastructuur zie ik echt als kans. Deze gebieden zijn reeds aangewezen voor industrie of andere woongenot beperkende activiteiten. Laten we deze gebieden optimaler gaan benutten door ze in te zetten voor het opwekken van duurzame energie.” “Ik zie kansen in een energiemix die gebruikt maakt van bestaande infrastructuur voor de plaatsing van zonnepanelen en op kleine schaal windmolens langs snelwegen.” “Als we slim en overwogen te werk gaan, kunnen we de bestaande gasinfrastructuur benutten voor bijv. waterstof. Maar laten we vooral nog zo lang mogelijk gebruik maken van deze meest schone vorm van fossiele energie.”

Wilt u meer weten over deze raadpleging? Mail dan naar Shannon@populytics.nl.

8. Besparing/reduceren is een kans Zet in op besparing van zowel energie als CO2 “We moeten met elkaar energie gaan besparen en het beter doen.” “Energie besparen! En nog eens energie besparen.” “Energie besparen is niet het enige dat mogelijk is voor minder CO2 uitstoot. Grootschalig aanplanten van bos in vrijgekomen weide- en akkerland is ook zeer belangrijk! En het bouwen (woningen/utiliteitsgebouwen) met hout en landbouwgewassen legt CO2 vast. Daar is ook veel winst te behalen.” “Jazeker, veel meer inzetten op besparing. Niet alleen op verwarming, maar ook op verlichting. Ik weet dat de bijdrage klein is, maar alle beetjes helpen. Het is belachelijk om te zien dat bij nieuwbouw in het buitengebied en in de stad de panden de hele nacht worden verlicht en tegenwoordig ook nog alle boompjes in de tuin!” “Als iedereen overstapt op ledverlichting en energiezuinige maatregelen voor machines, bedrijfsauto`s en verwarming neemt. Dan hoeven we Nederland niet vol te bouwen met windmolens en zonneparken.” “Uiteindelijk is de grootste kans een CO2-heffing op nationaal niveau.

We kunnen aanklooien op regionaal niveau, maar het gaat erom dat we minder energie gaan gebruiken in plaats van zoals jullie zeggen al jaren steeds meer.” Stimuleer winkels om deuren in winter dicht te houden “Ontmoedigen verwarmen/koelen winkels met houden van open deuren.” “Winkels moeten in de winter hun deuren sluiten tijdens openingsuren. En 's zomers natuurlijk ook. Ernstige energieverspilling in huidige tijd (voor Corona uiteraard).” Inzetten op energieneutrale nieuwbouw “Op dit moment zelf bezig met energieneutraal nieuwbouw (woning/kantoor aan huis) te doen, zoverre dat op dit moment mogelijk is. Mag op eigen grond solar toepassen voor eigen gebruik. Nog bezig met hoe dat vorm te geven, eventueel in combinatie met carport voor elektrische auto en wateropslag. Nog wel deels ontheffing bestemmingsplan nodig, dus benieuwd of dergelijke initiatieven ook werkelijk gesteund worden vanuit de gemeente of dat het vooral pr is.” “De bestaande woningen met rust laten en je winst pakken bij nieuwbouw en bedrijfspanden.”

84

“Alle nieuwbouw sowieso verplicht energieneutraal.” Huidige woningen energieneutraal maken “Isoleren van woningen, apparatuur gebruiken die minder energie verbruikt. Maak iedereen bewust van hoeveel energie men verbruikt. Als je een energieneutrale woning hebt, hoef je niet energie te verspillen omdat je zelf je energie opwekt.” “Kansen genoeg. Je moet ze alleen wel oppikken en zelf de handen uit de mouwen steken. Ons huis is zo goed als energieneutraal. Zonnepanelen op het dak, 3 zonnecollectoren op het dak, warmtepomp, huis heel goed geïsoleerd. Belangrijk om zelf dingen te ondernemen op dit vlak en daarna naar anderen te kijken.” “Ik zie hele mooie kansen, vooral op het niveau van individuele vergroening. Het lijkt me heel interessant om mijn huis volledig groen te kunnen maken door zonnepanelen en een warmtepomp. Voor mij als statisticus vind ik het heerlijk om al deze gegevens over mijn energieverbruik en opwekking van energie te zien.” Isoleren woningen “Met betrekking tot isoleren van veel woningen is er volgens mij nog wel wat te winnen.” “Isoleren is investeren in de toekomst. Zeker voor lagere inkomens heel belangrijk. Ontwikkel een regeling dat mensen met hun pensioenvoorziening de investeringen bekostigen.

Bovendien schept isolatie veel werkgelegenheid.” “Als burgers en bedrijven worden aangemoedigd om zelf ook actie te ondernemen (zoals isoleren en het plaatsen van energie opwekkers), dan denk ik dat we met alle kleinschalige initiatieven samen zeer veel kunnen bereiken, zonder dat het ten koste gaat van grond.” “Bij goede isolatie verhoogt het comfort van woningen. Ons eigen gasverbruik is hiermee flink gedaald. Isoleren is een belangrijke 1e stap. Daarna zonnepanelen op alle daken. Met zonnepanelen zouden wij ons gehele jaarverbruik van elektriciteit makkelijk kunnen opwekken. Wij hebben nog geen zonnepanelen maar overwegen dit wel heel sterk.”

9. Water is een kans Energie uit waterstromen “Aangezien ons land aan de Noordzee ligt en het water daar stroomt, ca. 6 uur van noord naar zuid en daarna weer ca. 6 uur van zuid naar noord. Dag in dag uit tot in de eeuwigheid. Als daar een centrale wordt gebouwd die de kracht van dit water Wilt u meer weten over deze raadpleging? Mail dan naar Shannon@populytics.nl.

omzet naar energie dan heb je een onuitputtelijke, constante bron van energie. Zonder lelijke, lawaaierige windmolens of lelijke, veel onderhoud vergende zonnepanelen. Het is me sowieso een raadsel waarom dit er nog niet is…” “Breder kijken naar energiewinning zoals geothermie, energie uit waterstromen.” “Er zou ook gekeken kunnen worden naar andere vormen van energieopwekking zoals waterkracht (b.v. Rijn), warmte-koude koppeling, geothermische opwekking, biomassa.” “Absoluut. Ik sta helemaal achter de klimaatdoelstellingen en ik denk dat het gebruiken van bestaande infrastructuren voor het massaal plaatsen van zonnepanelen erg kansrijk is. Daarnaast zie ik meerdere kleinere mogelijkheden die een mooie aanvulling zouden zijn (waterturbines bij de Rijn, een warmtenet, zonnecollectoren op zijkanten van hoogbouw kantoren, isoleren van huizen en kantoorpanden).” Hergebruik van water “Ander onderwerp, maar wellicht interessant: hergebruik van water zie o.a. https://www.hydraloop.com/” Aanleggen waterreservoirs op hoger gelegen punten “Ja ik de regio kan geïnvesteerd worden in buffercapaciteit b.v. waterstof, waterkracht door het aanleggen van reservoirs op de hoger gelegen punten en het water er bij overschot heen te pompen en bij gebrek weer terug te laten lopen. Onze regio heeft behoorlijke hoogteverschillen.

Zon en wind zijn niet altijd beschikbaar.” Warmte uit oppervlaktewater winnen “Ja ik zie kansen, zoals gezegd door warmte uit oppervlaktewater te winnen. De Nederrijn en de Grift kunnen daar een bijdrage aan leveren. Het is een simpele en schone technologie, die uitermate geschikt is voor een lage temperatuur verwarming.” “Warm water van oppervlaktewater.”

10.

Kansen voor boeren

Biogas opwekken “Door een combinatie van mestvergisting, windmolens, en zonnevelden hebben we een prachtige kans om snel energie neutraal te worden.” “Bij zon- en windenergie is er altijd een back-up nodig voor de momenten dat er 86

geen zon of wind is. Hier zou de landbouw kunnen bijdragen door biogas terug te winnen uit mest of vergisting van GFT. Verder kan landbouwgrond gebruikt worden voor gewassen waarmee bio-alcohol gemaakt kan worden zoals in Brazilië gebeurt.” “Vergisten mest en alcohol van bijvoorbeeld suikerbiet naar voorbeeld van Brazilië.” “Biovergassing door boeren van hun eigen mest is ook een mooi idee. Ook hier wel met de notie dat mest een kostbare grondstof is, dus niet eindeloos voor dit doel gebruikt kan worden. Maar een samenwerkingsverband kan zeker van toegevoegde waarde zijn, ook juist in het landelijk gebied.” “Beter verdienmodel voor agrariërs om biogas te produceren en hun daken te benutten.” Stimuleren opwekken energie voor omgeving “Een agrariër zou zomaar energieboer kunnen worden.” “Landbouw Transitie kan profiteren als boeren energie kunnen gaan produceren in plaats van varkens en kippen. Een sterke duurzame energiesector vol innovatie kan ook een Nederlands exportproduct worden.” “Maak de boer energieleverancier van zijn directe omgeving: hij een alternatieve toekomstbestendige inkomstenbron. De landbouw kan dan omwille van minder stikstof en meer natuur makkelijker inkrimpen.” “Momenteel mogen bedrijven (bijvoorbeeld boeren) geen energie leveren omdat er in de zomer teveel opgewekt wordt.

Beboet deze opwekkers niet, maar beloon ze juist omdat zij zich inzetten voor een beter milieu. Een betere kans wordt waterstof, aangezien dat wel een schone energieverwekker is.” Stimuleer duurzame landbouw “Allemaal leuk en aardig maar wij als agrariërs moeten nog heel strak gaan rekenen of de investering zonnepaneel/windmolen (as hoogte 15-20 meter) terugverdiend kan worden zonder subsidie en terugleveren van de stroom voor een waardeloos tarief. Vooral na 2023.....” “Investeer in een duurzame landbouw, en vooral industrie. Er wordt hard aan de co2 reductie gewerkt, maar dit heeft tijd en geld nodig.” “Kansen zijn er voor innovatieve oplossingen. Wellicht ook kansen voor boeren die in het kader van de CO2-reductie andere bedrijfsactiviteiten kunnen ontwikkelen. Snijdt het mes aan twee kanten: minder CO2 uitstoot en meer groene energie.” “Aanleg van duurzame energie in landelijke gebieden biedt boeren/agrariërs de kans om te blijven ondernemen ondanks de steeds strenger wordende Wilt u meer weten over deze raadpleging? Mail dan naar Shannon@populytics.nl.

milieumaatregelen. Verduurzaming van de energie ontlast het milieu en zorgt voor een betere toekomst voor de volgende generatie(s).” “Ik begreep laatst dat één kalkoenhouder hier in de 'Foodvalley' evenveel stikstof uitstoot in natura 2000 gebied als we besparen door met z'n allen 100 te gaan rijden. Nou vind ik 100 snel genoeg, maar als dat soort boeren in duurzame energie een nieuwe toekomst gaat zien, dan vind ik dat een prachtkans.”

11.

Kansen voor zonne-energie

Zonnepanelen in (snel)wegen en in de geluidsschermen erlangs “Alle geluidsschermen langs snelwegen/ rail verbindingen uitvoeren in zonnepanelen.” “Zoveel mogelijk daken, geluidswallen, parkeerterreinen etc. benutten voor zonnepanelen.” “Er zijn nog zat bedrijfsgebouwen zonder zonnepanelen, ook lelijke bermen/geluidswallen langs snelwegen kunnen meer benut worden.” “Mij lijkt het ook goed om fietspaden van zonnepanelen te voorzien en deze ook langs de snelweg te plaatsten.” Sta plaatsing zonnepanelen op particuliere woningen toe ongeacht of het ‘t aangezicht aantast “Meer zonnepanelen op mijn woning en op schuur en afdak. Geen gezeur over dat ‘t uitzicht vervuilend zou zijn en anders dan het dak van mijn buren.” “Alle daken van huizen en gebouwen vol bouwen met zonnepanelen. Dakafmetingen van nieuwbouw zodanig dat er standaard panelen op passen dus het hele dak vol gelegd kan worden, waardoor een strak geheel ontstaat.” Zonnepanelen op zijkanten van hoogbouw kantoren “Zonnepanelen op rechte muren.” “Zonnecollectoren op zijkanten van hoogbouw kantoren.” “Waarom kunnen er geen muren komen die ook zonnecel zijn?” Zonnepanelen op openbare gebouwen (sporthallen, universiteit) “Er zijn nog veel daken van scholen en andere semi-openbare gebouwen zonder zonnecellen. Overdekte parkeerplaatsen geven verkoeling en zonnestroom maar 88

zonder landbouwgebied op te offeren.” “Zonnepanelen op daken van bedrijven en openbare instellingen.” “Alle daken van bedrijven, universiteit, sporthallen et cetera vol zonnepanelen.” “Gooi al die daken vol met zonnepanelen, te beginnen met overheidspanden (goed voorbeeld doet goed volgen).” Alleen nog maar dakpannen leggen waar zonnecellen in zitten “Alleen nog maar dakpannen die gelijk zonnecellen in zich hebben. Alle daken moeten beter benut worden. Er schijnen ook ramen te zijn met zonnecellen. Waarom kunnen er geen muren komen die ook zonnecel zijn?” “Geef innovatie meer kans. Keuze tussen zonnepanelen en windmolens is te beperkt. Waar blijven de solardakpannen, solarbeglazing et cetera?” Ramen met zonnecellen “Er schijnen ook ramen te zijn met zonnecellen.” Zonnepanelen op daken boerderijen “Alle schuren van boerenbedrijven zouden geschikt gemaakt kunnen worden voor zonnepanelen.” Met minder oppervlak meer rendement genereren “Zonnepanelen rendement wordt steeds beter en de kostprijs steeds goedkoper.” “Mogelijk zijn er nog kansen dat met minder oppervlakte aan zonnepanelen een beter rendement behaald kan worden.” Aanleggen zonnevelden “De overheid wil nog veel bomen plaatsen. Misschien bestaat wel de mogelijkheid om bepaalde gebieden die momenteel ongebruikt zijn, in de toekomst aan te wenden voor het aanleggen van zonnevelden.

Als voorbeeld wil ik noemen de nu braakliggende golfbaan in Voorthuizen. Door aan de buitengrenzen van dat gebied flink wat bomen te plaatsen en dan het middengebied te gebruiken voor zonnepanelen, ontstaat (wellicht) een win-win situatie. Een nu ongebruikt gebied krijgt immers een bestemming en meer bomen is goed voor het milieu. De bomen zorgen voor het onttrekken aan het zicht van de panelen. En misschien is iets dergelijks op meer plaatsen mogelijk.” “Door een combinatie van mestvergisting, windmolens, en zonnevelden hebben we een prachtige kans om snel energie neutraal te worden.” Wilt u meer weten over deze raadpleging? Mail dan naar Shannon@populytics.nl.

Solarboiler en zonnecollectoren “Ja, er zijn meer mogelijkheden zoals een solar boiler/zonneboiler.” “Zonneboilers kunnen enorm bijdragen, als je ruimte hebt is dit een zuinige en voordelige oplossing. Laat inwoners mee investeren en profiteren van de opbrengst.” “Zonnecollectoren op daken is natuurlijk prima.” “Elke woning voorzien van isolatie en warmtepomp(boiler) en zonnepanelen en zonnecollectoren.” Zonnepanelen die zowel stroom als waterstof kunnen opleveren “Veel meer dan nu wordt gedaan moeten we de daken van huizen en gebouwen gaan benutten voor zonne-energie. Geeft het hoogste rendement en deze opgewekte stroom kan ook worden gebruikt bij de fabricage van waterstof.” “'Waterstof als energiebron, mits geproduceerd met zonne-energie.” “Zonnepanelen die zowel stroom als waterstof opleveren. Waterstof is DE manier om stroom op te slaan!”

12.

Kansen voor windenergie

Savonius-rotors ipv traditionele windmolens die op bezwaar stuiten “Toepassing van Savonius-rotors waar traditionele windmolens op bezwaren stuiten (slagschaduw , hoogte)” Windmolenpark op zee en het IJsselmeer “Span samen met andere regio's en zet een deel van het IJsselmeer, het midden van IJsselmeer vol met windmolens!!” “Ook participatie in projecten met een hogere efficiëntie en rendement én die minder overlast veroorzaken (zonnecentrales in verlaten, droge zonnige gebieden, windmolenparken op zee, waterkrachtcentrales in bergachtige gebieden) zou overwogen moeten worden.” “Groot windmolenpark op zee of delen van het IJsselmeer. Niet fraai, maar levert de minste last op. Aanlegkosten schat ik wel hoog in maar heb daar onvoldoende kennis over.” Windmolens langs de snelweg 90

“Ik zie kansen in een energiemix die gebruikt maakt van bestaande infrastructuur voor de plaatsing van zonnepanelen en op kleine schaal windmolens langs snelwegen.” “Windmolens nabij snelwegen/industrieterreinen.” “Op en nabij bebouwing en snelwegen zonnepanelen en windmolens.” Kijken of aanschaf en onderhoud windmolens goedkoper kan “Aanschaf windmolens en onderhoud moet veel goedkoper, zij verdienen er bijna goud aan!” Nieuwe ontwerpen van windmolens die het landschapsbeeld minder aantasten “Er zouden kansen geweest kunnen zijn, maar volgens mij laten we die op dit moment aan ons voorbij gaan. Er zijn goede ontwikkelingen m.b.t. tot windenergie bezig (turbines zonder rotoren: https://www.whatsorb.com/energy/vortex-bladelessproviding-wind-energy-withoutblades?gclid=EAIaIQobChMIyYqCyL7r7QIVyuR3Ch2oLAUuEAAYASAAEgKJofD_ BwE ) die veel grootschaliger ingezet kunnen worden, minder impact in het landschap hebben, minder lawaai etc. geven, maar deze ontwikkelingen worden volledig genegeerd. Het lijkt erop dat de lokale politiek de lokale windmolenindustrie, zoals Bettink en Lagerweij, wil ondersteunen.” “Ik denk dat er nog veel creatievere oplossingen mogelijk zijn.

Kleine windmolens, ik denk aan mini’s, langs tochtgaten bij hoogbouw.” “Ja, daken benutten met zonnepanelen(kost geen extra ruimte) en kleine windmolens(EAZ) waar niemand last van heeft en nagenoeg geen impact op de omgeving. Zo kan men zonder concessies te doen aan de leefomgeving en landschap verduurzaamd worden.”

13.

Kansen voor opslag

In eigen tuin of wijk “Met betrekking tot initiatieven rond energieopslag per wijk is er nog een wereld te winnen. Ik zou graag energie in een installatie in mijn eigen tuin (innovatie!) of (wellicht beter haalbaar) in de wijk opslaan.” “Er zal meer ingezet moeten worden op buurtbatterijen en lokale opslag van energie.” “Innoveren in het omgaan met energie buurtbatterijen.” Wilt u meer weten over deze raadpleging? Mail dan naar Shannon@populytics.nl.

Kijken naar circulaire opslagvormen op een lokale manier “Al het geld dat nu naar het buitenland vloeit voor onze brandstoffen, stoppen we straks in de lokale economie. Als we dan ook maar de energieopslag op circulaire en lokale manier weten voor elkaar te krijgen, en niet de wereldvoorraden aan zeldzame metalen uitputten.” Lokale opslag van energie met niet milieubelastende accu’s “Energieopslag met andere dingen dan de zeldzame metalen.” “Doe ook onderzoek naar lokale opslag van energie met niet milieubelastende accu's. Op die manier wordt het netwerk veel minder belast.” Zeezoutbatterijen “Zeezoutbatterijen voor veilige energieopslag in kruipruimtes van woningen.” ‘Nep’bomen die zonne-energie opslaan “Er zijn ook 'nep'bomen die zonne-energie kunnen opvangen.”

14.

Kansen voor transport

Stimuleer gebruik Openbaar Vervoer en de fiets “Ik ben erg voor verduurzaming en het tegen gaan van de opwarming. Bij het zoeken naar mogelijkheden voor het opwekken van duurzame energie moeten mensen gestimuleerd worden minder energie te gebruiken. De elektrische auto b.v. hoeft niet voor ieder wissewasje gepakt te worden, maar neem de fiets of het ov. Maak mensen daar ook bewust van. Mensen zijn vaak te gemakzuchtig.” “Meer fietsen en treinen voor gezondheid en schonere omgeving.” Stimuleer de elektrische auto “Stimuleer de aanschaf van een elektrische auto: zet als gemeente alvast laadpalen in de wijken waar rijtjeswoningen staan. Nu moet je een auto kopen, dan een aanvraag doen en over een half jaar kun je hem in de buurt opladen....” “Ik denk dat de regio verder vooruit moet kijken bij aanleg van nieuwe infrastructuur op het elektriciteitsnet om kosten te combineren. Sorteer voor op veel meer elektrische auto’s en het gebruik van deze accu's om netstabiliteit te waarborgen. Dat betekent extra netcapaciteit plannen in de aanleg en laadpunten bij aanleg nieuwe parkeerplaatsen alvast meenemen, vooral niet achteraf acteren (dus op 92

basis aanschaf auto's) dan moet nl de straat meer open dan nodig en stimuleert niet. Stimuleer de verlengde huisaansluiting waar niet direct parkeren voor de deur mogelijk is om de drempel lager te maken om over te stappen op elektrisch.” “Meer elektrische auto's.” Stimuleer combinatie thuis- en werkomgeving in hetzelfde gebouw “Kansen voor energieneutraal en toekomstbestendig wonen. Planontwikkeling voor combineren van werk- en woonfunctie in dezelfde gebouwen: nu stook je 's ochtends het bedrijfsgebouw warm en 's middags begin je je huis te stoken. Geen vrijstaande woningen meer maar combi gebouwen, ook levensloopbestendig.”

15.

Nieuwe/andere technologieën bieden kansen

Slim omgaan met fossiele brandstof (en hun infrastructuur) “Mits goed uitgebalanceerd, dan kun je 80% van de gevraagde energie halen uit alternatieve bronnen en de resterende 20% uit fossiele bronnen (aardgas voor verwarming en benzine voor auto's).” “Als we slim en overwogen te werk gaan, kunnen we de bestaande gasinfrastructuur benutten voor bijv. waterstof. Maar laten we vooral nog zo lang mogelijk gebruik maken van deze meest schone vorm van fossiele energie.” “Natuurlijk is het beter minder afhankelijk te worden van fossiele energie.” Kernenergie “Van de onnatuurlijke mogelijkheden zou ik kernenergie verder onderzocht willen hebben.” “In een dichtbevolkt land als Nederland, met een bevolking nog snel groeit, komen we ruimte tekort. Voor huizen, bedrijven en de daarvoor noodzakelijke infrastructuur, maar ook voor natuur. Daarom groot voorstander van een aantal kerncentrales (Borssele, Flevopolder).” “Kernenergie in deze regio zou niet verkeerd zijn. We hebben de kennis, de ruimte en in mijn eigen kringen en regio (anekdotisch) zijn een leuk deel mensen echt wel geïnteresseerd in deze manier van energie opwekken. Vooral nu het een stuk veiliger is dan in de tijden van bijvoorbeeld Tsjernobyl.

Het zou de regio ook op de kaart zetten en ik zie veel mogelijkheden in onder andere een reductie in energieprijzen in de regio.” “Serieus de mogelijkheden van kernenergie onderzoeken, maar helaas, jullie ogen Wilt u meer weten over deze raadpleging? Mail dan naar Shannon@populytics.nl.

zijn nog niet open gegaan!” “We zijn binnen een paar jaar verder op weg met kernfusie!! Weinig kernafval.” En in het bijzonder thoriumcentrales “Met name kernenergie (Thorium) zou gepresenteerd moeten worden als het alternatief, niet zon- en windenergie. De nadelen van kernenergie zijn minder dan de nadelen van de andere energie opties en kunnen relatief eenvoudig opgelost kunnen worden als het geld erin gestoken zou worden. De nadelen van zonne- en windenergie worden stilgehouden waardoor er een erg verkeerd beeld geschapen wordt om wind- en zonne-energie er door te drukken. Zeer kwalijke ontwikkeling!” “Als men de juiste argumentatie gebruikt wil men wel luisteren en dat soms ook een oplossing zijn die "out of the box is" zoals nadenken over kernenergie (Thorium installaties)” “Veiligheid kan geen hoofdreden zijn. Afval kan een probleem zijn, maar zet dan in op de oplossing van dat probleem en dat probleem speelt ook veel minder bij thoriumcentrales. In onze polders en in een aantal wijde landschappen kunnen we schitterend thoriumcentrales bouwen. We bouwen in Dodewaard een thoriumcentrale.” Mits men het afvalprobleem afhandelt “Verder geloof ik in kernenergie als schone en duurzame, oneindige energiebron die geen overlast voor inwoners veroorzaakt. Het afvalprobleem kan worden opgelost. Daar is men op papier al ver mee. Veiligheid/stralingsrisico/ enz.

zijn veel kleiner dan 30 jaar geleden.” “Naast duurzame opwek ook inzetten op kernenergie. Helaas heeft NL in de jaren '80 hier vrijwel volledig de boot gemist. Kernafval is nog steeds een probleem, maar in verhouding levert een kerncentrale erg weinig afval op. Voor dit kernafval zou een oplossing bedacht moeten worden.” Waterstof “Ik mis in dit onderzoek de aansluiting van Ede op een landelijk netwerk van waterstoflevering uit het noorden van Nederland. Dit kan gebruikt worden voor cvketels. Dat scheelt veel elektriciteit voor verwarming.” “Kijk ook naar de mogelijkheden van aardwarmte en waterstof. Zet ook in op auto's en bussen op waterstof.” “Auto's op waterstofgas laten rijden.” “Het onderzoek naar energie uit waterstof moet worden geïntensiveerd.”

94

Aardwarmte “Aardwarmte beter/ verder onderzoeken, daar lees ik te weinig over.” “Gebruik van aardwarmte in wijken met lokale warmtepompen. Hou het kleinschalig om niet te verzanden in miljarden projecten met hele dure overhead die daarna afgeschoten worden. Geef subsidie als gemeente.” “Aardwarmte en waterstof waarom worden die niet benoemd, schande!” “Aardwarmte benutten zoals men in Zweden al langer doet.” Grote warmtepompen en warmtepompen die ook kunnen koelen “Nieuwbouwprojecten standaard met warmtepompen uitvoeren.” “Door de warme zomers overweeg ik ook mijn huis met een airco te verrijken. Maar het zou handiger zijn als de warmtepomp zowel voor koelte als voor warmte gebruikt zou kunnen worden. Dat zijn warmte/koudeopslag ook erg nuttig: niet alleen energetisch maar ook qua omgevingsgeluid.” “Naast zonnepanelen en windenergie zijn er nog meer misschien wel aantrekkelijkere alternatieven: kernenergie, warmtepompen met bron, warmte uit bio-industrie.” Warmtenet “Uit ervaring (specialist op gebied W/K koppeling) geen aanleg van een warmtenet.” “Warmtenetten in dichtbevolkte wijken vlakbij industrie.” “Ik vind warmtenetten altijd een goed idee mits kosten voor afnemers in de gaten worden gehouden.

In Kernhem bevalt het goed, maar je mist wel concurrentie met andere energieleveranciers, dat deugt niet.” “Ja ik zie een kans voor de overheid om echt dichter bij de burgers te komen. Dus vraag nu eens echt naar de zorgen en ga daarmee eerst aan de slag voordat grote plannen worden uitgerold. Ik vind een warmtenet bijvoorbeeld echt wel een goed idee, maar er zijn veel zorgen bij bewoners over de kosten die daarbij gemoeid zijn en de kosten die daarna voor energie betaald moeten worden. Ga dit dus eerst uitzoeken, daarna aan bewoners voorleggen en dan eventuele problemen eerst oplossen voordat plannen worden geïmplementeerd.” Afvalverwerking “Als de gemeenten meer zouden helpen en stimuleren zou dat heel goed zijn. Ik zie vooral kansen voor ons klimaat. Maar ik zie nu met onze ondergrondse dat het Wilt u meer weten over deze raadpleging? Mail dan naar Shannon@populytics.nl.

anders gaat. Je moet met je flat x aantal handtekeningen krijgen om een groenafval container te krijgen. Dit kreeg ik met mijn flat niet voor elkaar. En nu mag ik wel meer geld gaan betalen voor de rest afval. Terwijl ik wel mijn afval wil scheiden. Maar ik krijg die kans niet.” “Het op een andere manier grootschalig opwekken van energie b.v. m.b.v. een regionale afvalverbrandingscentrale is m.i. ook het onderzoeken waard.” Smart Grid technologie “De Gelderse vallei heeft ook veel IT-bedrijven. Deze zouden meer aandacht kunnen besteden aan 'smartgrid' technologie, het elektronisch sturen van energie aanbod, opslag en afname. Bijvoorbeeld, veel aanbod bij veel zon en/of wind, opslag in biogas of ondergrondse warmteopslag en sturen van tijdstip van afname.” Hybride energiesystemen “Ik denk hierbij aan hybride systemen, zowel voor auto's als voor verwarming.

Mits goed uitgebalanceerd, dan kun je 80% van de gevraagde energie halen uit alternatieve bronnen en de resterende 20% uit fossiele bronnen (aardgas voor verwarming en benzine voor auto's).” Photanol: CO2 omzetten in chemicaliën “Zie bijvoorbeeld Photanol bv: melkzuur of biodiesel uit zonlicht met bacteriën als katalysator.” Technische ontwikkeling van energieproducerende bouwmaterialen “Technische ontwikkeling van energie producerende bouwmaterialen moet gestimuleerd worden.” “Alleen nog maar dakpannen die gelijk zonnecellen in zich hebben. Alle daken moeten beter benut worden. Er schijnen ook ramen te zijn met zonnecellen. Waarom kunnen er geen muren komen die ook zonnecel zijn?” “Gebruik nieuwe vormen van solar en bekleed woningen, bedrijven of het wegdek hiermee.” Opwekking warmte, energie en geleiding van het verkeer op asfalt, wegdek en parkeerplaatsen “Warmtewinning uit wegdek en parkeerplaatsen” “Opwekking stroom uit warmte en geleiding van het verkeer op asfalt, ontwikkeling van gevels en dakbedekking met ingebouwde stroomopwekking.” “ALLE oppervlakken binnen de stad benutten voor opwekking - warmtewinning uit 96

wegdek en parkeerplaatsen.” Inzetten op innovatie en onderzoek “Wellicht vindt men in de toekomst andere energiebronnen die minder vervuilend zijn.” “De regio zou het initiatief kunnen nemen tot een kenniscentrum voor niet-fossiele energieproductie.” “Verduurzaming is niet af, in deze enquête lijkt het alsof de enige duurzame alternatieven zon en wind zijn. Het zou mooi zijn in een regio met een universiteit om vooral ook onderzoek te blijven doen naar andere manieren van duurzame energie opwekken. Ik zou het mooi vinden als een gedeelte van de opbrengst wordt gebruikt voor een denktank met resultaatverplichting om ook andere alternatieven te onderzoeken zoals de mogelijkheden die de rivieren en de hoogteverschillen in de regio ons bieden. Betrek de burgers ook hierbij, die hebben vaak onnoemelijk creatieve ideeën die de moeite van het onderzoeken waard zijn. Schiet ze niet meteen af, maar kijk naar de mogelijkheden en denk niet meteen in moeilijkheden.”

16.

Bredere kansen met betrekking tot de natuur

Herstel plant- en diersoorten “De aarde leefbaar houden voor iedereen, niet alleen voor ons als mensen maar ook voor alle levende wezens. Nu betalen vele dier- en plantensoorten de rekening en ook binnen de groep mensen is er een toenemende ongelijkheid. Dus ik zie kansen voor een bedrijfsmodel en ook kansen voor herstel van dier en plantsoorten en een gelijkere verdeling van de welvaart onder de mensen.” “Kansen om de klimaatverandering te beperken, mits ook de USA weer meedoet; geen kernenergie echter. Kansen om gedegradeerde kleinschalige landschappen weer te herstellen door kleinere zonnevelden in combinatie met herstel van landschapselementen, zoals opgenomen in RES-Noord-Veluwe (bijv. zone Nunspeet Hattem tussen spoorlijn en Zuiderzeestraatweg en zones bij o.a. Putten).” Kans om ook aan biodiversiteit aandacht te geven “Ja, als bedrijven en omwonenden samenwerken ontstaan er vaak mooie initiatieven. Bij grootschalige opwekking op industrieterreinen, parkeerplaatsen en langs de snelwegen komt er veel werkgelegenheid. En als het samen gaat met de ontwikkeling van nieuwe natuur, geeft het broodnodige recreatie gelegenheid en wellicht ook een bijdrage aan de biodiversiteitscrisis.” Wilt u meer weten over deze raadpleging? Mail dan naar Shannon@populytics.nl.

“Voor kleinschalige en lokale invulling zijn er kansen om landbouw natuur en energie te integreren, wat biodiversiteit en aantrekkelijke inrichting voor mens, dier en plant.” “Het samenwerken met burgers kan tot veel nieuwe initiatieven leiden. Biodiversiteit en natuurinclusieve productie zal ook kansen krijgen. Korte productieketens zijn gunstig voor producent en consument.” Leg bossen aan om CO2 te reduceren “Bomen planten. Bomen planten. Bomen planten. Bomen planten. Bomen planten. Bomen planten. Bomen planten.” “Daarnaast het plaatsen van veel bomen, het vergroenen van woonwijken en het promoten van plantaardig leven.” “Energie besparen is niet het enige dat mogelijk is voor minder CO2 uitstoot. Grootschalig aanplanten van bos in vrijgekomen weide- en akkerland is ook zeer belangrijk!” Zorg voor natuurbehoud en recreatie “Natuur, landbouw en recreatiegebieden dienen ten alle tijden beschermd te worden!! De huidige corona-crisis laat zien dat we de energiebesparing niet los kunnen zien van onze natuur/biodiversiteit en dat natuur- en recreatieruimte voor inwoners vrij van prikkels om te sporten en te wandelen noodzakelijk is voor de fysieke en geestelijke gezondheid.” “Koppelingen met andere opgaven: o.a.

landbouwtransitie, klimaatadaptatie, natuurontwikkeling, en recreatie.” “Ik denk met name aan waterbeheer, natuurbehoud en recreatie, alle drie belangrijk voor de kwaliteit van leven in de regio.” Voedselbos en fruitteelt in combinatie met energie opwekken “Voor kleinschalige en lokale invulling zijn er kansen om landbouw natuur en energie te integreren, wat biodiversiteit en aantrekkelijke inrichting voor mens, dier en plant. Denk aan voedselbos en fruitteelt in combinatie met zonne-energie, waarbij elke hectare zonnepanelen gekoppeld wordt aan biodiversiteit, voedsel en het landschap door kleinschalige vlakken ook divers wordt voor mens dier en plant. Voor dieren en planten wordt het dan beter, het zullen vooral de mensen zijn die moeten wennen aan veranderend landschap en grootschalig denken.” “Er zijn zeker kansen. Op kleinere schaal kunnen er energietuinen ontstaan waar bewoners direct in participeren. Zo wordt de energie opwek ook hun ding. In energietuinen kunnen naast energie opwek ook educatieve functies, voedselbosjes 98