3. Omgevingsprogramma Openbare Ruimte (OPOR) - OPOR - definitieve versie

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 33

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Gemiddeld kent Veenendaal 0,4 boom per inwoner. Veel belangrijker echter dan het aantal bomen is het boomkroonvolume. Het gemeentelijk beleid is dat bomen hun maximale levensduur kunnen bereiken. Maar omdat zij in de praktijk soms in slechte of suboptimale omstandigheden staan krijgen bomen veelal niet de kans om 50 jaar te worden en daarmee hun maximaal waarde te bereiken voor klimaat en biodiversiteit. Ook de financiële waarde van een boom neemt toe naarmate een boom groter wordt. Daarom wordt bij nieuwe aanplant gekozen voor een optimale standplaats. In bestaande situaties hangt het van de situatie af of wordt gekozen voor verbetering van de groeiplaats of kap en herplant op een betere plaats.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

4,0

13,8 3,5

aantal bomen per inwoner per buurt Aantal bomen per Bewoner

adviesnorm bomen per bewoner

3,0

2,5

2,0

1,5

1,0

0,5

0,0

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 34

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Ontwikkeling groenwaarderingsregeling In het groencompensatieplan uit 2015 is als doelstelling opgenomen: ‘Toename van groen in Veenendaal, op plaatsen waar dat mogelijk is en met name in de wijken waar nu weinig groen is’. De rol en functie van groen moet afgewogen worden tegen andere belangen in de openbare ruimte (zie prioriteringstabel). Bij voorkeur wordt groen toegevoegd, we willen immers vergroenen om de redenen die hierboven genoemd zijn. Vergroenen vindt vooral plaats langs de gebiedsontsluitingswegen, in de binnenstad en het BOSS-netwerk in de woonbuurten. Hierbij wordt nadrukkelijk ook gekeken naar het verbinden van woonbuurten met het buitengebied. We willen daarnaast het bestaande groen zoveel mogelijk behouden. Als dit niet mogelijk is wordt het groen gecompenseerd volgens onze groencompensatieregeling, We gaan werken aan een nieuwe groenwaarderingsregeling die is gebaseerd op onderstaande prioriteitsvolgorde en waarin beter rekening gehouden wordt met de kwaliteit en waarde van het groen. Een oppervlak aan bomen heeft immers meer waarde dan hetzelfde oppervlak aan gras en een grote boom heeft meer waarde dan een kleine boom.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Toevoegen

• Bij wegreconstructies en BOSS-trajecten voegen we bomen en/ of ander groen toe op locaties volgens de tabel in paragraaf 5.1.2

Behouden

• Bomen en groen worden zoveel mogelijk behouden • Bomen van de lijst waardevolle bomen blijven in elk geval behouden

Compenseren

• Compensatie vindt bij voorkeur klaats in directe omgeving • Indien dit niet mogelijk is elders binnen Veenendaal

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 35

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Groen in Omgevingsplan Bij nieuwe ontwikkelingen proberen we bestaand groen zoveel mogelijk te behouden. Tegelijk willen we ook woningbouw realiseren en kunnen bomen daarbij in de weg staan. We gaan onderzoeken hoe de verankering in het Omgevingsplan moet plaatsvinden om bestaand groen zo goed mogelijk te beschermen en te behouden. Natuurinclusief bouwen Natuurinclusief bouwen wordt gestimuleerd vanuit de gemeente Veenendaal. Ook gevelgroen en dakgroen zijn wenselijk om invulling te geven aan het vergroenen, zeker als er geen ruimte is voor bomen of plantvakken. Vanuit de openbare ruimte worden hiervoor randvoorwaarden opgesteld, zodat zodat er heldere afspraken zijn over het private en openbare gebied. De verdere invulling van natuurinclusief bouwen maakt geen deel uit van dit plan omdat het hier niet de openbare ruimte betreft. Dit verloopt via het eerder genoemde puntensysteem.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Ecologisch maaibeheer voor bermen en oevers Gemeente Veenendaal kiest al jaren voor ecologisch maai-beheer, omdat dit de biodiversiteit, de overlevingskans van insecten en de belevingswaarde van bermen vergroot. Eco-logisch bermbeheer houdt in dat we minder maaien, meer gefaseerd maaien en maaisel afvoeren. Voorheen werd maaisel vaak achtergelaten in de berm. Door het maaisel af te voeren krijgen kruiden de kans om te groeien. Wij hebben afgelopen jaren het eentonige beeld van de bermen aangepast in een afwisselende begroeiing met kruiden en kleur. Deze verandering biedt veel kansen voor vlinders, insecten en andere soorten, wat de biodiversiteit van het gebied ten goede

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

komt. Daarnaast zijn bloemige bermen aantrekkelijker voor voorbijgangers. Op die manier dragen we bij aan het vergroten van de biodiversiteit, het ondersteunen van insectenpopulaties, en het realiseren van kleurrijke en diverse natuur om de hoek. Het ecologisch bermbeheer vloeit voort uit het Groenstructuurplan, kruidenbeheerplan en inventarisaties van bermen. Ook wordt flexibel in tijd gemaaid, afhankelijk van droogte en neerslag en zaadzetting van geïnventariseerde soorten. In 2014 zijn we gestart met het ecologisch beheren van onze bermen en gazons. Gemeente Veenendaal pakt dit samen op met deskundige lokale ondernemers. Er is een kansenkaart (inventarisatie) gemaakt voor de gemeentelijke bermen en

Oppervlakte beheergroep grassen

Soortkeuzes en biodiversiteit Biodiversiteit is een term die we gebruiken om de grote verscheidenheid aan insecten, dieren, planten, habitats en genen aan te duiden. We selecteren de beste soort bomen en planten voor die specifieke plek. Bij voorkeur is dit een inheemse soort, maar op locaties waar het microklimaat en de standplaats om exoten vragen passen we deze toe. We kiezen een mix van verschillende boomsoorten om het bomenbestand beter bestendig te maken tegen ziektes en plagen. We letten daarbij ook op de meerwaarde voor insecten of vogels.

28% 42%

13%

Voor de begraafplaats wordt een duurzaam inrichtings- en beheerplan opgesteld gericht op meer biodiversiteit op de begraafplaats en droogtebestendigheid. Hoewel de primaire functie op de begraafplaats begraven is, is het een grote groene long in een versteend gedeelte van Veenendaal dat ook dienst kan doen als rustig wandelpark.

11%

4% 2%

Gras Gazon

Gras Gazon met bol/knol

Gras honden

Kruiden

Gras recreatief

Gras ruw

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 36

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

gazons, waarbij wordt gekeken op welke plaatsen de meeste winst te behalen is voor de ecologische ontwikkeling en dus een bloemrijke vegetatie. In 2021 is begonnen met de inventarisatie van de locaties voor de omvorming van gazons naar ecologisch beheerde bermen i.v.m. de eikenprocessierups. Dit is een 5-jarenplan, eveneens met een lokale partner ontwikkeld, en zal de komende jaren op diverse plaatsen onder of bij eikenstructuren geïmplementeerd worden. Dynamisch maaibeheer gazons Bij speeltuinen, speelveldjes, hondenlosloopgebieden, langs parkeerplaatsen en gazons kleiner dan 2 meter blijft het oude beheer (frequent maaien) van kracht. Voor de overige gazons gaan we langzaam over op dynamisch maaibeheer en sluiten we steeds meer aan bij de wensen en kansen voor een specifieke plek. Zo kijken we welke gazons geschikt zijn voor het zogenaamde ‘sinusbeheer’ en kijken we waar het maaien rond obstakels (palen en bomen) verminderd kan worden om ze te laten aansluiten bij andere stukken die ecologisch beheerd worden bijvoorbeeld bomen langs oevers. Ook wordt door minder rond bomen te maaien schade aan bomen voorkomen. Bij het sinusbeheer worden er bij het maaien stukken overgeslagen, zodat er veel variatie ontstaat op een klein stukje gazon. De eerste ronde wordt er een slingerend pad (‘sinus’) gemaaid over het gazon.

De tweede ronde wordt weer een ander stuk gemaaid en wordt het eerste pad overgeslagen. De derde ronde wordt alles gemaaid wat in de eerste 2 rondes niet gemaaid is. Dit type beheer zorgt voor gelaagdheid en structuur in de begroeiing, zodat er altijd wat bloeiends te vinden is. Meer informatie hierover is te vinden bij de Vlinderstichting. Aandachtspunten bij het dynamische maaibeheer zijn de bestaande contracten met aannemers en de benodigde communicatie richting bewoners, omdat bewoners zullen moeten wennen aan een ander beheer. Bij het omvormen van

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

gazon naar ruw gras/sinusmaaien wegen we de te behalen winst qua biodiversiteit af tegen andere belangrijke zaken zoals de verkeersveiligheid, het belang van opruimen van hondenpoep en afval (blijft vaker liggen in hoog gras) en het draagvlak bij bewoners. Geleidelijk daalt hierdoor het aandeel gazon dat nu nog 42% is. Voor deze manier van beheren is geen CROW beeldmeetlat vastgesteld en dit valt dus buiten de schouwrondes.

5.2 Klimaatadaptatie particulier terrein Daarnaast richten we ons op regenwatermaatregelen en vergroenen op niet-openbaar terrein. We maken onderscheid tussen de bestaande bouw en nieuwbouw en kiezen voor deze twee doelgroepen een andere strategie. 5.2.1 Bestaande bouw: verleiden Voor bestaande bouw zetten we in op verleiden middels inzet van regenwatercoaches, communicatiecampagnes, subsidieregelingen en het ontzorgen van het afkoppelen bij rioolreconstructies.

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

meeliften bij reconstructies waarin er een gedeeltelijke tegemoetkoming was voor de bewoners door middel van subsidie. Daar bleek beduidend minder animo voor het afkoppelen. De gemeenteraad heeft daarom besloten voor de jaren 2021 t/m 2025 jaarlijks 150.000 vrij te maken voor het volledig ontzorgen en bekostigen van het afkoppelen op particulier terrein in straten waar een gemeentelijk regenwaterriool wordt aangelegd. 5.2.2. Nieuwbouw: verplichten en onderhandelen Bij nieuwbouw zetten we in op verplichten en onderhandelen. De landelijke bouwwetgeving verplicht al de aanleg van een gescheiden regenwaterriool op particulier terrein zodat meteen of in de toekomst kan worden aangesloten op het gemeentelijke regenwaterriool. Bij het opstellen van het Omgevingsplan zijn regels in ontwikkeling voor het vasthouden en eventueel infiltreren van regenwater op eigen terrein bij nieuwbouw. Via onderhandelingen en het puntensysteem maken we nadere afspraken bovenop de verplichte maatregelen met ontwikkelaars over klimaatadaptieve maatregelen.

Voor het afkoppelen en vergroenen op terrein van particulieren en scholen/instellingen zijn er sinds 2017 en 2019 subsidieregelingen ingesteld. Particulieren die mee doen blijken doorgaans te kiezen voor het afkoppelen van regenwater en in veel mindere mate voor het vergroenen van het terrein. Bij scholen is het andersom: de subsidie-aanvragen betreffen meestal het vergroenen van het terrein en is er minder interesse voor het afkoppelen van regenwater. Andere instellingen dan scholen hebben tot dusver geen aanvragen voor subsidie ingediend. Ook de aanvragen vanuit scholen was erg beperkt. Er valt hier dus nog nadrukkelijk winst te behalen. Daarnaast is er in 2019 een pilot gedaan in de Stationswijk voor het afkoppelen en vergroenen op particulier terrein met een volledige bekostiging en ontzorging door de gemeente. De deelname bleek daarbij erg hoog. Dit in tegenstelling tot het

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 37

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

5.3 Acceptabele wateroverlast De toename van de hoeveelheid en de intensiteit van regen kan leiden tot meer wateroverlast. De vraag is nu wanneer we wateroverlast acceptabel vinden en wanneer wateroverlast aanleiding is voor het nemen van (al dan niet preventieve) maatregelen. Het in het GWRP 2017-2020 ingezette beleid zetten we in dit OPOR voort. Dat betekent dat afhankelijk van de omvang, de diepte van plassen en de duur van ‘water-op-straat’, er sprake is van hinder, overlast of schade. Hinder, overlast en schade zijn onder bepaalde omstandigheden acceptabel. In bijlage 3 is voor een ‘toetsbui’, een ‘hevige bui’ en een ‘extreme regenbui’ weergegeven welke situatie zich nog mag of kan voordoen. Hieronder is in de tabel de ambitie van de gemeente voor woongebied, winkelgebied en bedrijventerrein weergegeven.

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Toetsbui 08+13% (22,6 mm in 60 min.)

Hevige bui (52 mm in 215 min.)

Extreme bui (93 mm in 70 min.)

Woongebied

Grote plassen zijn acceptabel

Wateroverlast zonder schade is acceptabel

In maximaal 5 panden schade is acceptabel

Winkelgebied

Alleen kleine plassen zijn acceptabel

Grote plassen zijn acceptabel

Wateroverlast zonder schade is acceptabel

Bedrijventerrein

Grote plassen zijn acceptabel

Wateroverlast zonder schade is acceptabel

In maximaal 5 panden schade is acceptabel

Bui 08 is een bui die theoretisch eens per 2 jaar voor komt en is een gangbare toetsbui uit de leidraad riolering die gebruikt wordt voor een rioolontwerp. De 13% is een klimaatcorrectie zoals de gemeente Veenendaal deze toepast. Een hevige bui is een bui van 52 mm zoals is opgetreden in Veenendaal in juli 2014 en een extreme bui is de landelijk bekende bui van Herwijnen (93 mm in 70 minuten). De recente Valkenburgbui (182 mm in 48 uur, incidentie eens per 1000 jaar) laat zien dat niet elke situatie voorzien kan worden met de bui van Herwijnen.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 38

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

We stimuleren een circulaire economie

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 39

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

We stimuleren een circulaire economie 6.1 Circulair beheer openbare ruimte Omgevingsvisie: ‘‘We kijken onder andere naar hergebruik van materialen als beton, grond, asfalt. We stellen eisen aan de hergebruikte materialen: deze mogen geen gezondheidsrisico’s opleveren’’.

Al in de ontwerpfase en inkoopfase moet de vraag gesteld worden: is de aankoop wel echt nodig en als tweede: is het mogelijk circulaire materialen te gebruiken? En hoe moet gebouwd worden om aan het einde van de levensduur de materialen weer opnieuw te kunnen gebruiken. Bij wegreconstructies, bij vervanging van speeltoestellen, bij vervanging van beschoeiingen etc. De ladder van circulariteit is uitgangspunt bij het beoordelen van circulariteit aan de start van het ontwerpproces.

Figuur: ladder van circulariteit (R-strategie) Er zijn vier belangrijke redenen om meer circulair te gaan werken: 1. De explosieve vraag naar grondstoffen 2. De afhankelijkheid van het buitenland 3. De samenhang met de klimaatopgave (CO2 uitstoot) 4. Nationaal beleid (waaraan ook gemeenten moeten voldoen) In 2050 wil Veenendaal 100% circulair zijn. De rijkstussendoelstelling is om 50% minder primaire grondstoffen (mineraal, fossiel, metalen) te gebruiken in 2030. In 2023 moeten overheden alles circulair inkopen. Om deze doelstellingen te halen, moeten we nu aan de slag.

Product slimmer gebruiken en maken

Levensduur verlengen van product en onderdelen

Nuttig toepassen van materialen

R0 Refuse

Product overbodig maken door van z’n functie af te zien, of die met een radicaal ander product te leveren

R1 Rethink

Productgebruik intensiveren (bijvoorbeeld door producten te delen, of multifunctionele producten)

R2 Reduce

Product efficiënter fabriceren door minder grondstoffen en materialen in het product, of in het gebruik ervan

R3 Re-use

Hergebruik van afgedankt, nog goed product in dezelfde functie door een andere gebruiker

R4 Repair

Reparatie en onderhoud van kapot product voor gebruik in zijn oude functie

R5 Refurbish

Opknappen of moderniseren van oud product

R6 Remanutacture

Onderdelen van afgedankt product gebruiken in nieuw product met dezelfde functie

R7 Repurpose

Afgedankt product of onderdelen daarvan gebruiken in nieuw product met andere functie

R8 Recycle

Materialen verwerken tot dezelfde (hoogwaardige) of mindere (laagwaardige) kwaliteit

R9 Recover

Verbranden van materialen met energieterugwinning

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 40

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Instrumenten die we in (kunnen) zetten binnen de projecten in de openbare ruimte zijn in onderstaand schema weergegeven. Instrumenten, naast de R-strategie, die we standaard gebruiken binnen projecten zijn ‘Meetlat Project, Moederbestek.nl, EconomischMeestVoordeligeInschrijvingen.nl en de Projectmodule. De komende periode worden ook stappen gezet richting het materialenpaspoort.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Werken aan circulariteit in de openbare ruimte vindt op twee manieren plaats: 1. Via het stellen van minimale eisen bij inkoop 2. Via het deelnemen in convenanten en in pilots rond inkoop en ontwerp volgens de ladder van circulariteit.

Figuur Instrumenten in de Circulaire Economie (bron: Bouwcirculair.nl)

R-strategie SDG Ambitueweb

DuboCalc Bouwwaarde model

CO2presentatie ladder

Materialen paspoort

BELEID CO2-reductie Circulair

Plan

Ontwerp

Contract

Uitvoering

Onderhoud

Verwijderen & Sloop

HOR/LIOR

Meetlat Project

Moederbestek.nl

Projectenmodule.nl

SloopCirculair.nl

EconomischMeest VoordeligeInschrijving.nl

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 41

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

6.1.1 Minimale eisen inkoop Het gemeentelijke inkoopbeleid geeft aan dat er duurzaam moet worden ingekocht. Bij aanbestedingen stellen we eisen rond het % voor gebruik van circulaire materialen en het minimaliseren van de milieukostenindicator. Deze geeft de milieu-impact weer van een materiaalkeuze uitgedrukt in euro’s. Daardoor kunnen aanbiedingen goed met elkaar vergeleken worden qua duurzaamheid. Circulair weg- en kunstwerkenbeheer In het ontwerp wordt bekeken of verhardingen en/of kunstwerken noodzakelijk zijn of dat er ruimte is voor bijvoorbeeld groen. Dit scheelt materialen, maar helpt ook voor de klimaatadaptatie. Uiteraard blijven deze zaken noodzakelijk. In de uitvraag worden in ieder geval minimale eisen (moederbestek) gesteld aan de materialen, maar door EMVI-criteria (EconomischMeestVoordelig) wordt de markt uitgedaagd om voor een (fictieve) korting zo circulair mogelijk het project te realiseren, rekening houdend met het materiaal en materieel dat wordt ingezet. In de gemeente zijn er al een aantal pilots uitgevoerd, zo ligt er op de Kerkewijk de eerste asfaltdeklaag met 50% hergebruikt asfalt en zijn er bij de surfvijfer twee zo circulaire mogelijke bruggen gerealiseerd. Wij blijven vernieuwingen een kans geven om de transitie mogelijk te maken.

Circulair rioolbeheer Voor rioolbeheer wordt van oudsher altijd al gekeken naar kansen om materialen niet te hoeven gebruiken. Vrijverval (dus geen rioolgemalen) waar mogelijk. Verder wordt voor betonproducten aangesloten bij het hieronder genoemde Bouwcirculair. Voor diameters tot 500 mm kiezen we voor PVC riolering, met als voordeel een langere levensduur en minder materiaal. Echter wordt PVC beperkt gerecycled en is er nog een weg te gaan om PVC meer circulair te maken.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Spelen en sporten Ook binnen het taakveld sporten en spelen werken we de komende tijd nog vooral experimenteel en door het stellen van minimale eisen bij de inkoop. Er liggen kansen door restdelen van speeltoestellen in te zetten voor een nieuwe speelfunctie. Denk aan palen van een speelhuisje gebruiken als slalomparcours. De regelgeving rond speeltoestellen is echter streng waardoor de kosten voor keuringen kunnen oplopen bij dergelijke toepassingen. Toepassing van hout uit het groenbeheer voor natuurlijk spelen wordt steeds meer toegepast. Daarnaast draagt het principe van het BOSS-beleid bij aan meer circulariteit, een duurzame basis die lang meegaat aangevuld met elementen die goedkoper zijn, veelal van natuurlijke materialen zoals bijv. Een klauterboom in plats van een toestel, die minder lang meegaan, maar waardoor de speelplek beter mee kan groeien met de leeftijd van de kinderen in de buurt. Dit is duurzamer en meer circulair dan de huidige werkwijze.

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Monitoring Vanaf 2021 worden projecten aangemeld in de projectenmodule van Bouwcirculair, in deze projectenmodule wordt samen door de opdrachtnemer een dossier samengesteld waarbij de mate van circulariteit en CO2 besparing bepaald en gecontroleerd kan worden. Dit maakt het mogelijk dat vanaf 2022 wanneer de projecten zijn afgerond per project, maar ook voor alle projecten samen, de mate van circulariteit en de bespaarde CO2 weergegeven kan worden. Op deze wijze is monitoring van de realisatie van de ambitie inzichtelijk. Kanttekening is dat we vooralsnog enkel de projecten meenemen en het onderhoudswerk niet inzichtelijk is.

Groenbeheer Binnen het groenbeheer is de belangrijkste ambitie het behouden van groen. Dit is tevens de hoogste trap binnen de ladder van circulariteit namelijk het voorkomen van ontstaan van groenafval. Daarna wordt gezocht naar hergebruiksmogelijkheden (inzet voor de meubelindustrie of voor speelfuncties). Als groenafval niet te voorkomen is wordt het ingezet voor lokale duurzame energie en gaat het naar de biomassacentrale in Ede. Tot slot gaan we aansluiten bij bouwcirculair groenketen. In het vervangingsschema voor het materieel wordt gekeken of het haalbaar is te kiezen voor een duurzaam alternatief.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 42

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Energieneutraal Veenendaal

Lineaire economie

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Keteneconomie met recycling

Grondstoffen

Gron

dsto

ffen

Productie

Gebruik

s

l fva ta

Bijlagen

Circulaire economie

Pro du c

Duurza

uik Gebr

me pr

tie uc od

Werkplaats bouw van Living Lab Regio Food Valley circulair en Cirkelstad Veenendaal De regionale partijen willen samen de transitie naar een circulaire economie versnellen. Zij hebben de ambitie om in de Regio Foodvalley een brede circulaire beweging op gang te brengen. Vooral om te experimenteren en innoveren in de praktijk. Samenwerking tussen ketenpartijen, tussen sectoren en ook tussen de ondernemers, onderwijs- en kennisinstellingen en overheden is daarvoor noodzakelijk. Ook met andere initiatieven binnen en buiten de regio wordt samenwerking versterkt, om optimaal gebruik te maken van bestaande kennis en netwerken.

Circulaire Economie

tie

6.1.2 Convenanten en pilots Bouwcirculair Wij hebben als gemeente een convenant ondertekend voor de betonketen, dit is inmiddels Bouwcirculair, een (netwerk) organisatie die gezamenlijk alle projecten wil verduurzamen (naast circulariteit ook CO2 uitstoot beperken). Doel van de organisatie is om gezamenlijk (opdrachtgevers en opdrachtnemers) af te spreken wat het minimale percentage circulariteit kan/moet zijn dat in alle uitvragen van opdrachtgevers opgenomen wordt. Inmiddels hebben zij bestaande instrumenten inzichtelijk gemaakt en ook eigen instrumenten ontwikkeld om opdrachtgevers en opdrachtnemers te faciliteren in het proces/ project. (zie figuur 6.2). Naast het werken met de instrumenten nemen wij deel aan Asfaltketen Oost-Nederland en betonketen Foodvalley. Door 4x keer per jaar bij elkaar te komen en de nieuwste ontwikkelingen te bespreken en gezamenlijk bepaalde thema’s verder uit te diepen wordt de kennis ontwikkeld en gedeeld en waar mogelijk instrumenten verbeterd.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Recycling

Beheer en financiën openbare ruimte

ycling Rec

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Re

Inleiding & Leeswijzer

ik ru Du urzaam geb

Restafval

Van Afval Naar Grondstof

Binnen de werkplaats bouw werkt Living lab Food Valley samen met Cirkelstad Veenendaal aan circulaire bouwprojecten. Ook circulaire projecten in de openbare ruimte worden hierbinnen opgepakt zoals een brug die volledig circulair wordt gerealiseerd.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 43

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Circulaire openbare verlichting en Utrechtse keten voor OVL Op dit moment liggen we op schema om de milieudoelstelling ten aanzien van de openbare verlichting te realiseren (energieen materiaalgebruik). Veenendaal heeft de OVL masten in eigen beheer genomen om op die manier flexibeler te kunnen inspelen op de vervangingsopgave en verduurzamingsopgave. Om de doelstellingen te kunnen behalen zal de komende jaren verder geïnvesteerd moeten worden in de vervanging van armaturen. Hierbij wordt zoveel mogelijk aangesloten bij het moment dat de armaturen aan vervanging toe zijn omdat voortijdige vervanging geen duurzame keuze is.

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Verder hebben we binnen Openbare verlichting het over verschillende producten en diensten die meer circulair moeten worden (zie onderstaande tabellen). Veenendaal werkt samen met de Utrechtse keten voor openbare verlichting om voor deze producten en diensten de circulariteit te verhogen en de MKI te verlagen. We hanteren de leidraad circulariteit openbare verlichting bij het maken van keuzes.

Producten

Diensten

• • • • •

• • • • •

Lichtmasten Armaturen Lichtbronnen Kabels en leidingen Kasten en technische installatie

Klimaatadaptieve leefomgeving

Ontwerp Aanleg Beheer Onderhoud Herstel van schade en storing

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 44

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Energieneutraal Veenendaal

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Energieneutraal Veenendaal In 2050 wil Veenendaal energieneutraal zijn. Het programmaplan Energieneutraal Veenendaal 2022-2025 dat in juni 2021 is vastgesteld door de gemeenteraad biedt daarvoor de basis. Dit hoofdstuk beschrijft wat de gemeente vanuit het beheer van de openbare ruimte kan bijdragen aan deze doelstelling. We onderscheiden in deze paragraaf welke rol de volgende zaken spelen bij het behalen van deze doelstellingen: 1. Mobiliteit 2. Beheer van de openbare ruimte 3. Infrastructuur voor energietransitie

Energieneutraal Veenendaal

Mobiliteit

Beheer openbare ruimte

Infrastructuur voor energietransitie

Naar een optimaal fietsnetwerk

Inkoop

Invulling in de toekomst

Naar een optimaal wandelnetwerk

Verduurzaming wijkservice

Kwaliteitsimpuls openbaar vervoer

OVL technische instalaties

Duurzame mobiliteit

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 46

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

7.1 Mobiliteit ‘‘Belangrijkste opgaven mobiliteit

Een belangrijke pijler binnen het programma Energieneutraal is het verduurzamen van de mobiliteit.

1. Het behouden en verbeteren van de bereikbaarheid; 2. Naar een optimaal fiets- en wandelnetwerk; 3. Kwaliteitsinpuls openbaar vervoer; 4. Realiseren van duurzame mobiliteit; 5. Verbeteren verkeersveiligheid; 6. Werken met passende parkeermogelijkheden

We werken volgens de zgn Trias Mobilica, verminder mobiliteit, verander naar duurzamere vormen van mobiliteit (fietsen en lopen) en als er toch per auto of OV kilometers moeten worden gemaakt, verduurzaam deze dan door elektrisch of op waterstof te rijden. Naast verduurzaming ligt verkeersveiligheid als een paraplu boven alle verkeersdoelstellingen. Veenendaal werkt aan een Strategisch Plan Verkeersveiligheid om verkeersonveilige situaties beter in beeld te krijgen en te kunnen prioriteren. Dit SPV wordt gebruikt om vervolgens een uitvoeringsprogramma te maken gebruik makend van koppelkansen met geplande wegreconstructies en beschikbare subsidies. Daarnaast is er recentelijk vanuit de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) een roep om de gehele bebouwde kom 30 km te verplichten en in straten zonder trottoirs zelfs 15 km. Een tweede kamer motie geeft ook de wens aan van 30 km binnen de bebouwde kom tenzij er zwaarwegende redenen zijn dit niet te doen. In verband met de verkeersafwikkeling en verkeersveiligheid van de woonwijken zullen gebiedsontsluitingswegen 50 km wegen blijven. Financiering van uitvoering en handhaving zijn onduidelijk. Bij wegreconstructies wordt dit advies in de afwegingen meegenomen.

Uit: Omgevingscisie Veenendaal 2020

Veranderen Modal shift

CO2-reductie in mobiliteit

Verminderen Korter & minder

Verschonen Zero emissie & zuinige voertuigen

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 47

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Naar een optimaal en veilig fietsnetwerk In de Omgevingsvisie staat reeds gedetailleerd beschreven welke keuzes er worden gemaakt om het fietsnetwerk in onderstaande kaart te realiseren. Het doel is snelle veilige fietsverbindingen binnen Veenendaal en naar de regio. Het uitvoeringsprogramma in bijlage 4 geeft weer welke fietsverbeteringen er in deze planperiode 2022-2025 worden gerealiseerd en welke op een later natuurlijk moment zullen gaan plaatsvinden. Naast het op orde brengen van een veilig fietsnetwerk zetten we in op fietseducatie (fietsverkeersexamen) en fietsstimuleringsprojecten. (bijvoorbeeld fiets je fit, doortrappen). Naar een optimaal en veilig wandelnetwerk Voor het wandelnetwerk sluiten we aan bij de BOSSsystematiek zoals in hoofdstuk 4 beschreven is. Op basis van bevragingen worden veelgebruikte routes in beeld gebracht. Zo ontstaat een netwerk van veelgebruikte wandelroutes. De volgende stappen zijn het aantrekkelijker en veiliger maken van deze veelgebruikte routes. Routes worden aantrekkelijker door ontbrekende schakels toe te voegen, door verbeteringen van groen en/of water en het aanbrengen van speelaanleidingen. Hierbij worden ook verbindingen naar het buitengebied en het centrum betrokken. Daarnaast zijn de winkelgebieden en IKC-omgevingen bij uitstek wandelgebieden en krijgt de voetganger prioriteit bij de inrichting.

Legenda

Doorfietsroute Primaire route Gewenste route

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 48

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Kwaliteitsimpuls Openbaar vervoer We zetten in op een hoogwaardig busnetwerk. We willen, in overleg met partijen, snelle doorgaande busverbindingen en een busnetwerk binnen Veenendaal die de woonwijken met de treinstations, economische centra en scholen verbindt. De komende jaren werken we aan • Verbetering bereikbaarheid Veenendaal-oost • Verbetering fietsparkeren en informatievoorziening bij bushaltes • Regionaal OV plan ism Food Valley

de eerste versie hiervan door het college vastgesteld. Deze frequente herziening is nodig omdat de ontwikkelingen snel gaan en moeilijk meer dan 2 jaar vooruitgekeken kan worden. De verwachte groei van het aantal benodigde laadpalen (1 laadpaal verzorgt twee laadpunten) in Veenendaal staat in onderstaande tabel:

We zetten in op een hoogwaardig spoornetwerk, stations en optimale dienstregelingen. We versterken de stationsomgeving van de stations Veenendaal-De Klomp, Veenendaal Centrum en Veenendaal West. We gaan samen met betrokken partners en overheden voor het behoud van de IC-status van VeenendaalDe Klomp. En we realiseren samen met hen goede en voldoende stallingsvoorzieningen voor fietsen en auto’s, elektronische reisinformatie, goede overstapmogelijkheden tussen bussen en treinen, voldoende OV-fietsen en aanwezigheid van alle basisvoorzieningen. De komende jaren werken we aan: • Fietsparkeren verbeteren en OV fietsen stations Veenendaal • Verbeteringen wandelverbindingen tussen verdichtingslocaties en station centrum • Voorbereidingen verbeteringen omgeving Veenendaal centrum ivm groei reizigers Duurzame mobiliteit De transitie van traditioneel vervoer naar waterstof en elektriciteit ontwikkelt zich snel. Voor zwaar vrachtvervoer wordt landelijk ingezet op waterstof. Voor personenvervoer op elektriciteit. Voor de categorie daartussen (bestelbusjes, personenbusjes) zijn beide vormen in ontwikkeling. Het klimaatakkoord verplicht de gemeente om elke twee jaar een laadvisie en plaatsingsbeleid op te stellen. Eind 2021 wordt

Publieke laadpunten

Privaat en semi-publiek

2020

122

677

2025

462

2033

2030

865

4856

Bron: EV Outlooks verwachte ontwikkeling laadvoorzieningen Veenendaal Het beleid voor het realiseren van laadvoorzieningen voor 2022-2023 is gebaseerd op de volgende uitgangspunten: 1. We volgen de ladder van laden (laden op eigen terrein, zowel werk als privé, daarna semipublieke voorzieningen, als laatste publieke laaddiensten). 2. In 2022 vindt middels afspraken in de nieuwe concessie een snelle pro-actieve uitbreiding van publieke laadpunten plaats gebaseerd op een prognosekaart. 3. Indien laden op eigen terrein niet mogelijk is geldt voor woonbuurten het beleid paal volgt auto (op verzoek van een e-rijder die voldoet aan bepaalde voorwaarden, wordt een laadpaal geplaatst). 4. Op strategische locaties is extra ambitie mogelijk in de vorm van laadpleinen al dan niet gecombineerd met solarcarports en/of snellaad (bijvoorbeeld de locatie Mc Donalds) 5. We dagen de markt uit te komen met nieuwe laadtechnieken en slimme oplossingen in verband met de druk op het elektriciteitsnet.

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Emissieloos bevoorraden binnenstad In samenwerking met het programma Vitale binnenstad en in samenspraak met de binnenstad wil Veenendaal afspraken maken over de termijn waarbinnen de binnenstad emissieloos bevoorraad zal worden. Voor het jaar waarop dit gerealiseerd zal zijn, sluiten we aan bij landelijke en/of regionale afspraken. Emissieloos bevoorraden is één van de doelen uit het Klimaatakkoord en daarmee ook van het programma Energieneutraal Veenendaal. Het Regionaal Mobiliteitsprogramma (één van de afspraken vanuit het Klimaatakkoord) leent zich ervoor om de manier en timing van zero emissiezones af te stemmen met buurgemeenten. Dit heeft als voordeel dat distributeurs te maken krijgen met uniforme vereisten en daar hun wagenpark tijdig op aan kunnen passen. Waar mogelijk zal de combinatie gezocht worden met het doel uit het raadsprogramma tot minder overlast als gevolg van bevoorrading. Het stellen van een doel geeft alle partijen tijd om de juiste tussenstappen te zetten naar dit einddoel. De gesprekken en het plan van aanpak dat daaruit voortvloeit zal zich richten op het jaar waarin dit doel bereikt wordt, de zone waar het om gaat en de tussenstappen naar dit einddoel (zoals ruimere venstertijden voor schoon transport en beperking van venstertijden voor traditionele bevoorrading). Daarnaast heeft Veenendaal de ambitie minimaal 1 waterstoftankpunt te realiseren.

Nader onderzoek naar een mogelijke locatie en businessmodel moeten gaan plaatsvinden.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 49

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

7.2 Beheer openbare ruimte Binnen de verschillende taakvelden zijn er mogelijkheden een bijdrage te leveren aan een energieneutraal Veenendaal. Inkoop Bij inkoop van producten en diensten worden conform ons inkoopbeleid duurzaamheidseisen gesteld. Via de MilieuKosteIndex en/of de CO2 prestatieladder worden opdrachtnemers die aantoonbaar minder CO2 uitstoten door zuinig om te gaan met energie en circulaire grondstofen inzetten een voordeel bij de gunning. Daarnaast kan bij het aanbesteden van werkzaamheden gevraagd worden om de inzet van duurzaam (elektrisch) materieel in plaats van traditioneel. Verduurzaming wijkservice Duurzaamheideisen worden niet alleen gesteld voor werkzaamheden door aannemers maar ook voor werkzaamheden die de gemeente in eigen beheer uitvoert. Het programma EnergieNeutraal veenendaal stelt als ambitie dat in 2025 50% van onze gemeentelijke voertuigen duurzaam moet zijn. Het wagenpark van wijkservice bestaat uit 24 voertuigen waarvan er op dit moment 10 duurzaam zijn (4 elektrisch, 6 CGN). Bij vervangingen op het natuurlijke moment is de voorkeursvolgorde elektrisch, CNG, traditioneel. Het doel van 50% duurzaam in 2025 wordt gehaald.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Openbare verlichting, VRI’s en elektrische installaties Het eigen energieverbruik van de gemeente in de openbare ruimte komt voor rekening van de openbare verlichting, verkeersregelinstallaties en elektrische installaties. De Energieakkoord-doelstelling, zijnde 20% energiebesparing bij OVL en VRI’s in 2020 t.o.v. 2013, is gehaald. Daarnaast is er een doelstelling van 50% energiebesparing bij OVL en VRI’s in 2030 t.o.v. 2013. Stapsgewijs vervangen we in één of twee wijken per jaar de oude straatverlichting door LED. In 2021 staat Petenbos en Petenbos-oost in de planning, waarmee het totale % armaturen dat ver-LED is op ca. 51% komt. In 2022 volgt het restant van een aantal wijken die gedeeltelijk al ver-LED zijn. Voor 2023 en verder wordt een vervangingsplan gemaakt. Alle VRI’s zijn reeds bij vervanging ver-LED en zijn daarmee energiezuinig. De verwachting is dat we de doelstelling voor 2030 gaan halen voor de openbare verlichting. De inkoop van elektrische installaties wordt energiezuiniger door het stellen van inkoopeisen op het natuurlijke moment. De openbare verlichting wordt in eigen beheer genomen om zo slagvaardiger te worden m.b.t. ambities als energiezuinig, circulair en op het gebied van slimme lantaarnpalen (zie hst. 9 toekomstbestendige data).

Verduurzaming van het handmaterieel vindt eveneens plaats op het natuurlijke moment. Ook hier is afhankelijk van de benodigde specificaties de voorkeursvolorde elektrisch boven traditioneel.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 50

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Inleiding & Leeswijzer

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Figuur : Totaal % openbare verlichting Veenendaal omgevormd naar LED

Aantal Led armaturen, Veenendaal Aantal Led armaturen, Veenendaal

2021 2020 2021 2019 2020 2018 2019 0%

10%

20%

30%

2018

• • • •

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

LED

Conventioneel

40%

50%

60%

Totaal aantal armaturen +- 12.500 LED te hebben Conventioneel Eind 2021 verwachten wij 51% Led

70%

80%

90%

100%

70%

80%

90%

100%

90%

100%

Totaal aantal armaturen +- 12.500 Eind 2021 verwachten wij 51% Led te hebben

Aantal Led armaturen, Eigen netten Aantal Led armaturen, Eigen netten

2021 2020 2021 2019 2020 2018 2019 0% 2018

10%

20%

30% LED

40%

50%

Conventioneel

60%

70%

onbekend

80%

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 51

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Bomen en zonnepanelen Bomen zijn wenselijk voor een klimaatadaptieve gezonde stad. Tegelijk kunnen ze in de weg staan bij het realiseren van de ambitie om energieneutraal te worden. Zonnepanelen geven een lagere opbrengst als er schaduw van bomen valt op de zonnepanelen. En bomen op parkeerterreinen kunnen nieuwe ontwikkelingen zoals solarcarports belemmeren. In het programmaplan Energieneutraal Veenendaal 2022-2025 is de doelstelling opgenomen om 1MW opwek in de openbare ruimte te realiseren en in 2025 meer bomen in de openbare ruimte te hebben dan in 2021.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

7.3 Infrastructuur voor energietransitie De energietransitie zal de komende decennia veel aandacht vragen voor de inrichting, gebruik en beheer en onderhoud van de openbare ruimte. De studies die tot nu toe gedaan zijn vragen (onder andere in de Transitievisie Warmte en de RES) vragen een verdere verfijning en concretisering per wijk. Ook moeten nadere studies worden gedaan naar een slimme ondergrondse ruimtelijke ordening, voordat de warmtetransitie technisch gezien integraal kan worden meegenomen bij bijvoorbeeld de wegreconstructies.

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Daarnaast zijn studies naar haalbare businessmodellen noodzakelijk. De huidige beheerkosten openbare ruimte voorzien niet in onderzoek, financiering en aanleg van warmtenetten. Binnen het programma Energieneutraal Veenendaal wordt hier verder vorm aan gegeven. De kaart in hoofdstuk 2 uitgangspunten geeft weer op welke momenten aangehaakt kan worden bij geplande wegreconstructies en rioolvervangingen. Het is nog onduidelijk of altijd aangesloten kan worden bij deze natuurlijke momenten.

Veenendaal hanteert hierbij de volgende uitgangspunten: • Er worden geen bestaande bomen gekapt voor zonnepanelen op woningen of utiliteitsbouw. • Bij nieuwbouw wordt rekening gehouden met mogelijke zonnepanelen bij het plaatsen van bomen. • Bij grootschalige opwek van zonne-energie wordt op projectniveau de afweging gemaakt tussen zonne-energie en bomen.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 52

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Samen maken we de stad

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 53

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Samen maken we de stad We zorgen voor een gezonde, duurzame en veilige leefomgeving. De gemeente kan dat niet alleen. Daarom vragen wij inwoners, instanties en bedrijven van Veenendaal mee te helpen de leefomgeving gezond, duurzaam en veilig in te richten. Dit doen we door middel van het wijkgericht werken, stimuleringsregelingen, regelgeving, een visie voor de bedrijventerreinen en het opstellen van plannen op wijkniveau. Voor een aantal zaken betekent dit een voortzetting van huidige werkzaamheden; andere onderdelen zijn nieuw.

werkverkeer per fiets. Ook organiseren we in samenwerking met Veilig Verkeer Nederland het Praktisch Verkeersexamen Veenendaal voor scholieren (‘fietsexamen’).

mogelijk zal er met het ontzorgen ook een inhaalslag worden gemaakt voor straten waarin recent een rioolreconstructie heeft plaats gevonden. Onderzocht wordt of in welke mate de gemeente waterberging en eventueel infiltratie op particulier terrein wil gaan verplichten bij nieuwbouwsituaties via het Omgevingsplan.

Veilig en gezond fietsen De gemeente stimuleert het fietsen in Veenendaal door de verbetering van de fietsinfrastructuur, met ook een aantal ‘doorfietsroutes’. Tevens wordt gezorgd voor goede parkeergelegenheden voor de fiets.

Afkoppelen en vergroenen Belangrijke maatregelen tegen droogte, hitte en wateroverlast zijn het afkoppelen en bij voorkeur infiltreren van regenwater en het vergroenen van de leefomgeving. Voor zowel particulieren als voor niet-natuurlijke personen kennen we in Veenendaal een subsidieregeling. Deze zullen – al dan niet na aanpassingen – in de komende jaren worden voortgezet. Van belang is om de subsidieregeling voor niet-natuurlijke personen beter onder de aandacht te brengen bij verschillende instanties. Voor scholen is duidelijk geworden dat er behoefte is aan een aanpak die verder gaat dan alleen het verstrekken van subsidie. Te denken valt aan bijvoorbeeld speciale projecten waar scholen zich voor kunnen inschrijven. Er kan dan veel beter maatwerk worden gemaakt met bedragen die passen bij de uit te voeren maatregelen. Van belang is natuurlijk dat alle scholen kunnen meedingen, maar dat bijvoorbeeld de beste plannen worden uitgekozen. Een andere voorwaarde is dat het schoolplein na realisatie van het project openbaar toegankelijk is. Om de projecten te bekostigen wordt jaarlijks een bepaald bedrag gereserveerd uit de middelen voor de stimuleringsregelingen.

Naast fysieke projecten besteden wij aandacht aan gedragsbeïnvloedingcampagnes. In het voorjaar voeren wij samen met de regio Foodvalley de fietsstimuleringscampagne “Fiets je fit” uit. Doel van deze campagne is het stimuleren van het woon-

Nieuw is ook het geheel ontzorgen van het afkoppelen van regenwater op particulier terrein in straten waar de gemeente een rioolreconstructie verricht. Daarvoor is gedurende de komende 5 jaren jaarlijks € 150.000 vrij gemaakt. Indien

De voorgaande hoofdstukken geven aan wat de gemeente doet om de doelen uit de Omgevingsvisie te bereiken. Dit hoofdstuk geeft weer hoe we de samenwerking met bewoners, bedrijven en stakeholders vormgeven. Het gaat hier vooral om zaken die gerelateerd zijn aan werkzaamheden en activiteiten in de openbare ruimte, veelal vindt de uitvoering plaats in samenwerking met het wijkgericht werken.

8.1 Particulieren

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 54

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Het Right to Challenge staat voor ‘het Recht om Uit te dagen’. De kern van de aanpak is dat een groep (georganiseerde) bewoners taken van gemeenten kan overnemen. Bijvoorbeeld als zij denken dat het anders, beter, slimmer en/of goedkoper kan. Dit past bij het concept van een veranderende relatie tussen overheid en bewoners. Ook het wijkgericht werken, participatie bij projecten, samenwerking bij scholen, zelfbeheer in de openbare ruimte en het ruimen van zwerfvuil door burgers passen bij deze veranderende relatie.

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Veranderende relatie tussen overheid & bewoners

ss Regi

e re n

BEWONERS LOGICA

d

ve

Bewoners spreken in op plannen

r

d an

e

ic rr

hti

Sa m

enw

erke

nd

ng

Samenleving doet het samen

Miskend

Energiek

g ht ic

ra

rr

ve e st en ew St u r

li Rea

end Gemeente maakt plannen en voert uit

c stis

RECHT BIJ SAMENLEVING

ing

in nd

er

RECHT BIJ GEMEENTE

G

Right to challenge De relatie tussen overheid en inwoners is aan verandering onderhevig. De gewenste verandering is die van een sturende naar een samenwerkende bestuursstijl. Onderstaande figuur laat zien wat het effect is van verschillende bestuursstijlen van de gemeente op het gevoel van de inwoners.

Energieneutraal Veenendaal

e

Financiering van Veenendaal Schoon vindt plaats vanuit de afvalstoffenheffing (capaciteit) plus een beheerbudget vanuit dit OPOR voor de zakgeldprojecten en uitvoeringskosten en is daarmee ook voor de toekomst gegarandeerd.

Circulaire Economie

ch

Veenendaal Schoon Via Veenendaal Schoon wordt de betrokkenheid van bewoners en bedrijven bij een schone woonbuurt vergroot. Veenendaal Schoon bestaat uit: • De Veenendaal Schoon weken in het voor- en najaar • Ondersteuning van individuele en buurtacties rond zwerfvuil • Educatie op scholen • Voorlichting en handhaving in de woonbuurten

Klimaatadaptieve leefomgeving

tis

Beheer en financiën openbare ruimte

lis

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Re a

Inleiding & Leeswijzer

he

r ve

an

Apathisch

de

Opd

Bewoners voeren gemeentelijke taken uit

rach

t g ev

end

Afhakend

GEMEENTELIJKE LOGICA

- Gevoel bewoners

- Bestuurstijl

Veranderende relatie tussen overheid en inwoners (bron: VNG)

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 55

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Reconstructies en BOSS-trajecten Reconstructies en BOSS-trajecten zijn integrale projecten die betrekking hebben op de directe leefomgeving van burgers en bedrijven. Dit is het aangewezen moment om met bewoners en bedrijven in overleg te gaan. Er is een concreet doel en een concreet budget en de participatie is er op gericht samen met de buurt de beste oplossingen te bedenken, binnen de kaders die in dit plan zijn vastgesteld en andere gemeentelijke of rijkskaders. Zelfbeheer Zelfbeheer zorgt niet alleen voor een beheerniveau dat de bewoners van belang vinden voor hun eigen buurt maar leidt ook tot sociale cohesie. Zelfbeheer vindt op verschillende manieren plaats. Vooral rond zwerfvuil zijn er diverse bewoners en bewonersgroepen actief. Individuele bewoners, scholen en instellingen bijvoorbeeld via zakgeldprojecten of Team Clean. Daarnaast zijn er verschillende groengebiedjes in beheer bij bewoners. Vaak zijn het kleine stukjes groen die beheerd worden door enthousiaste buurtbewoners, zoals beheer van boomspiegels, bloembakken en groenstroken. Sommigen initiatieven zijn kortdurend en verdwijnen als de trekker verhuist of de werkzaamheden opgeeft. Andere werkzaamheden kennen een langere looptijd. De gemeente sluit met de initiatiefnemers een beheerovereenkomst af en monitort het zelfbeheer. Er zijn momenteel ongeveer 25 zelfbeheerovereenkomsten voor groen.

Grotere gebieden die in zelfbeheer zijn, zijn de oude begraafplaats en op dit moment lopen er gesprekken met Buitenzorg over zelfbeheer van (een deel van) het Dragonderpark. Bij de wijkgesprekken die voorafgaan aan het opstellen van wijkplannen wordt het zelfbeheer actief gestimuleerd. Ook tussentijds bij klachten die via het wijkmanagement binnen komen of bij andere gesprekken in de wijk/buurt wordt zelfbeheer gestimuleerd.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

8.2 Bedrijven De doelstellingen ten aanzien van energietransitie, circulariteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit en duurzame mobiliteit in combinatie met de beperkende factor ruimte vragen om een aandachtige analyse van de bedrijventerreinen en haar gebruikers. De gemeente Veenendaal is daarom samen met de bedrijven bezig met het opstellen van een visie voor bedrijventerrein. Het doel van deze visie is om een aantal concrete actiepunten voor de komende jaren te formuleren waarmee aan de toekomstige ontwikkeling van de bedrijventerreinen gewerkt kan worden. Ook bedrijven zelf komen in actie. Zo is er een bedrijf dat op eigen terrein heeft gezorgd voor vergroening, waterberging en biodiversiteit. Dit bedrijf is ook bezig met het hergebruik van materialen voor eigen gebouwen. Ook een ander bedrijf neemt dergelijke initiatieven en heeft zelfs bomen elders in Veenendaal gered van de kap door ze over te plaatsen naar eigen terrein. Via de eigen bedrijfscommunicatie vormen deze initiatieven een inspiratiebron voor andere bedrijven.

8.3 Ontwikkelaars/corporaties Er zijn/worden in de regio initiatieven genomen voor het opstellen en implementeren van een Bouwconvenant, een Klimaatleidraad, een Regionale Energie Strategie (RES) en een Regionaal Adaptatie Plan (RAP). Het doel daarvan is onder andere te komen tot heldere afspraken met ontwikkelaars, corporaties en andere partijen over circulariteit, klimaatadapatie, biodiversiteit, natuurinclusief bouwen en energie.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 56

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Data en monitoring

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 57

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Data en monitoring We werken steeds meer data-gestuurd omdat dit het maken van goede, onderbouwde en (kosten)efficiënte keuzes vergemakkelijkt. Tevens draagt dit bij aan het maken van betere keuzes in de verdeling van de openbare ruimte en daarmee aan betere resultaten die bijdragen aan leefbare gezonde duurzame wijken. Bovendien worden de resultaten van uitvoering beter zichtbaar gemaakt. Tot slot is het op orde hebben van data essentieel en vanuit het rijk verplicht als voorbereiding op toekomstige ontwikkelingen.

9.1 Data wegen en mobiliteit Ter voorbereiding op het duurzame zelfrijdende vervoer van de toekomst worden gemeenten vanuit het rijk verplicht voorbereidende werkzaamheden te verrichten. Hiertoe is de zogenoemde Data Top 15 opgesteld. Dit is een nieuw verplicht pakket aan werkzaamheden en zal de komende jaren geïmplementeerd worden binnen Veenendaal. Al deze data moeten actueel gemaakt en gehouden worden en digitaal ontsloten. 90% Moet eind 2023 ontsloten zijn. Dit vraagt nieuwe digitale systemen en capaciteit om dit geheel te ontwikkelen en actueel te houden. Binnen Food Valley wordt samengewerkt om deze systemen vorm te geven. In de programmabegroting 2022-2025 is hier reeds voldoende budget voor opgenomen.

Data Top 15 1. Geplande wegwerkzaamheden 2. Actuele wegwerkzaamheden 3 Incidenten 4 Restduur incidenten 5. Maximumsnelheden 6. Borden (ge- en verbod) 7. Regelscenario’s uit verkeerscentrales 8. Beeldstanden rijkswegen (n.v.t. voor Veenendaal) 9. Brugopeningen (n.v.t. voor Veenendaal) 10. Statische parkeerdata 11. Dynamische parkeerdata 12. Evenementdata 13. iVRI data (incl. topologie) 14. Data voor logistiek (o.a. milieuzones, laad- en losplekken, doorrijhoogtes) 15. Fietsdata (o.a. herkomst-/bestemming, routes en snelheden, gebruik stallingen) iVRI Naast de Data Top 15 is vanuit het rijk bepaald dat elke nieuwe VRI een iVRI moet zijn. Een iVRI (intelligente VerkeersRegelInstallatie) ontvangt en verstuurt veel data. Deze datastroom moet snel in voertuigen bekend zijn (er wordt een vertraging van enkele milliseconden geaccepteerd). Om deze

datastroom goed te laten verlopen, wordt er glasvezel naar alle verkeerslichten aangebracht. Dit is reeds meegenomen in het MIP en zal stapsgewijs op natuurlijke momenten gerealiseerd worden. Slimme lantaarnpalen Met de aanleg van glasvezel wordt tevens gebouwd aan een infrastructuur die nodig is voor slimme lantaarnpalen. Hiermee worden stappen gezet naar nieuwe manieren van verlichten en eventueel het toevoegen van nieuwe functies aan lantaarnpalen. Slimme lantaarnpalen kunnen een op zichzelf staand project zijn of deel uitmaken van het bredere geheel van slimme stad. De ambities en daarmee gepaard gaande kosten voor uitvoering op dit terrein zijn nog onduidelijk. Veenendaal zal eerst een visie moeten ontwikkelen die ingaat op welke doelen we willen bereiken met inzet van de instrumenten “slimme lantaarnpalen” en/of “slimme stad” en de route om dit te bereiken. Vervolgens zal de visie moeten ingaan op kaders die hierin van belang zijn zoals de AVG en de inzet van mensen en middelen. Er vinden de komende jaren pilots plaats rond slimme lantaarnpalen, die op dit moment nog vooral gericht zijn op lager energiegebruik (tijdstip van in- en uitschakelen en bij sportpark Panhuis dimmen indien geen verkeer).

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 58

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Parkeerdruk en modal split Eerder is al verschillende keren genoemd dat parkeerdrukmetingen belangrijk zijn. Tot dusver werden parkeerdrukmetingen incidenteel gedaan, maar het in kaart brengen van de parkeerdruk is essentieel om goede afwegingen te kunnen maken en de openbare ruimte goed te verdelen tussen de verschillende ambities. Tevens streven we naar een maximale parkeerdruk van 85% om zoekverkeer te voorkomen. Tot slot is ontwikkeling van het instrument “modal split” noodzakelijk. Via de modal split wordt in beeld gebracht hoe de verplaatsingen zijn verdeeld tussen wandelen, fietsen, auto (incl. brandstofsoort) en OV. Goede monitoring van de ontwikkelingen in deze verdeling geeft kennis over inzet van de juiste methoden voor de gewenste effecten.

9.2 Data groen Ook op het gebied van groen gaat meer datagericht worden gewerkt. Er wordt extra ingezet op het beter in beeld brengen van bomen inclusief de omvang de boomkroon. Eerder is reeds aangegeven dat Veenendaal inzet op een gezonde standplaats voor bomen, zodat bomen hun maximale omvang en daarmee maximale waarde voor effecten zoals biodiversiteit, koelte en kwaliteit kunnen behalen. Het goed in beeld hebben van de huidige en maximale omvang is noodzakelijk om voldoende ruimte te reserveren én om de waarde van groen beter te kunnen afwegen. De waarde van bomen wordt daarom ook beter in beeld gebracht evenals de effecten die bomen hebben op zaken als hittestress. Hiervoor worden digitale systemen ingezet.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

9.3 Monitoring Omgevingsprogramma Openbare ruimte Dit omgevingsprogramma vertaalt ambities uit de Omgevingsvisie naar concrete maatregelen bij het beheer van de openbare ruimte. We gaan de resultaten monitoren via een aantal parameters. Een aantal van deze parameters moet nog ontwikkeld worden.

Ambitie

Parameter

Verschuiving van auto naar fiets, voet en OV

Modal split (nog ontwikkelen)

Verkeersveiligheid

Aantal verkeersongevallen

Acceptabele parkeerdruk (<85%)

Parkeerdruk per wijk (nog ontwikkelen mbv scanauto)

Vergroenen (mbv groenwaarderingsregeling omvormen naar norm waar kwaliteit meeweegt)

Aantal bomen per inwoner

Vergroenen

Aantal bomen in goede standplaats

Afkoppelen regenwater

% afgekoppeld riool (in m riool)

Afkoppelen en vergroenen particulieren

Aantal afgekoppelde woningen

Uitrol BOSS beleid

Aantal buurten waarmee BOSS traject is doorlopen

Uitrol e-laad

Aantal laadpalen in Veenendaal

Energiezuinige openbare verlichting

% ver-LED

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 59

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Bijlage 1: Productbladen

Beheer en financiën openbare ruimte Bijlage 2: BOSS

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Bijlage 3: Acceptabele wateroverlast

Circulaire Economie

Bijlage 4: Uitvoeringsplan

Energieneutraal Veenendaal Bijlage 5: Groot onderhoud asfaltwegen

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlage 6: Vervanging duurzaam materieel wijkservice

Bijlagen

Bijlage 7: Kostendekkingsplan riool en water OPOR

Bijlagen

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 60

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Bijlage 1: Productbladen

Beheer en financiën openbare ruimte Bijlage 2: BOSS

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Bijlage 3: Acceptabele wateroverlast

Circulaire Economie

Bijlage 4: Uitvoeringsplan

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Bijlage 5: Groot onderhoud asfaltwegen

Data & monitoring

Bijlage 6: Vervanging duurzaam materieel wijkservice

Bijlagen

Bijlage 7: Kostendekkingsplan riool en water OPOR

Productblad Kunstobjecten Areaal Omschrijving

Eenheid

Aantal

Kunstobjecten

st

44

Kunstobjecten*

st

15

eventuele opmerkingen * beheer bij derden

Vervangingstermijnen Omschrijving

Vervangingstermijn (gemiddeld)

Kunstobject

20 jaar

Wetgeving en richtlijnen

Gemeentelijk beleid

• Wegenwet • Wegenverkeerswet • Burgerlijk wetboek (zorgplicht) • Wet Milieubeheer, Bouwstoffenbesluit • Arbeidsomstandighedenwet • Richtlijnen CROW • Nederland 2050 circulair, 2030 50% minder primaire grondstoffen • Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 • Data Top 15 (in 2023 moet minimaal 90% van de data van 15 benoemde data-items digitaal op orde zijn) • iVRI verplicht bij vervanging VRI • VN- verdrag voor gelijke rechten van mensen met een beperking