3. Omgevingsprogramma Openbare Ruimte (OPOR) - OPOR - definitieve versie

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte 2022-2025

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Inleiding en leeswijzer Op 17 december 2020 heeft de gemeenteraad de omgevingsvisie vastgesteld. In een Omgevingsprogramma staan de uitwerkingen en acties die nodig zijn om de ambities uit de Omgevingsvisie te bereiken. Een gemeente kan één of meer Omgevingsprogramma’s maken. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om een integraal centrumplan. Maar ook om een programma voor een bepaald thema. Bijvoorbeeld de energietransitie. Voor u ligt het omgevingsprogramma Openbare Ruimte (OPOR) waarin de uitwerkingen en acties voorgelegd worden om de gestelde ambities gerelateerd aan de openbare ruimte te realiseren.

Van doelen naar maatregelen In een Omgevingsprogramma leest u de maatregelen die getroffen worden om vastgestelde doelstellingen of ambities te behalen. Deze maatregelen kunnen bestaan uit acties van de gemeente, uit nadere uitwerking van beleid, maar ook acties die vanuit de samenleving komen kunnen bijdragen aan een doelstelling of ambitie. In een Omgevingsprogramma staan de stappen die uitgevoerd moeten worden om een doelstelling of ambitie te behalen.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte (OPOR) In dit omgevingsprogramma Openbare Ruimte leest u hoe de gemeente vanuit het beheer van de openbare ruimte kan en

gaat bijdragen aan de doelen uit de omgevingsvisie. Onderstaande figuur geeft een beeld van het grote aantal ambities uit de Omgevingsvisie. Via ontwikkelend beheer gaan we deze doelen stapsgewijs realiseren. De Omgevingswet regelt dat het college bevoegd gezag is voor de inhoud van een omgevingsprogramma. De gemeentewet en het besluit begroting en verantwoording geven de raad de bevoegdheid beheerplannen en benodigde middelen vast te stellen. Dit omgevingsprogramma is een ontwikkelend beheerplan en wordt vanwege de financiële consequenties aan de raad voorgelegd.

Gezond

Warmtetransitie

Duurzaam

Energieneutraal Veenendaal

Klimaatadaptief

Circulaire economie

Biodiversiteit

Stimuleren fietsen en wandelen Tegengaan verdroging

Veilig Beheer openbare ruimte

Spelen en bewegen

Voorkomen wateroverlast Schoon Meer groen Afkoppelen regenwater

Ontmoeten Circulair Natuurinclusief Wijkgericht werken

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 2

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Inhoud Omgevingsprogramma Openbare Ruimte De overkoepelende doelstelling van de Omgevingsvisie is het realiseren van een gezonde, duurzame en veilige leefomgeving. Na hoofdstuk 3 beheer openbare ruimte, gericht op een leefomgeving die schoon heel en veilig is, worden de belangrijkste doelen voor Veenendaal die gerelateerd zijn aan het beheer van de openbare ruimte, verder per hoofdstuk uitgewerkt: 1. De leefomgeving moet mogelijkheden bieden om meer en vaker te bewegen, ontspannen en ontmoeten; 2. We zorgen voor een klimaatadaptieve leefomgeving; 3. Stimuleren circulaire economie; 4. Veenendaal werkt aan de energietransitie; 5. Samen maken we de stad

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Beheer openbare ruimte uitgangspunten en financiën Uitwerking in productbladen Bewegen, ontmoeten, sporten,spelen

Klimaatadaptatie

Spelen

Wegen

Circulair

Water en riolering

ENV

Samen maken we de stad

Meer fietsen en lopen

Riool en water

Groen en water

Groen

Groen

Water en riool

Parkeren

Leeswijzer Dit plan is niet zoals het eerdere integrale beheerplan gericht op de diverse taakvelden, maar telkens is integraal vanuit alle taakvelden gekeken hoe samengewerkt kan worden om de Omgevingsvisiedoelen te realiseren. Gevolg is wel dat een aantal taakvelden die voorheen als één geheel werden beschouwd nu in dit plan terugkomen in verschillende hoofdstukken. De afbeelding hiernaast maakt dit inzichtelijk, zodat de lezer de teksten beter kan begrijpen.

Duurzame mobiliteit

Groen

Data en monitoring

Bewegen en spelen

Groen We sluiten af met het hoofdstuk data en monitoring en tot slot is het uitvoeringsplan als bijlage toegevoegd.

Bijlagen

Spelen Lopen fietsen

Spelen

Riolering

Openbare verlichting

Mobiliteit

Openbare verlichting

Bijlage: uitvoeringsplan

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 3

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Benodigde middelen Er zijn een aantal factoren die bepalen hoeveel middelen nodig zijn om dit OPOR uit te voeren. In het hoofdstuk beheer en het hoofdstuk financiën gaan we daar dieper op in. De financiële basis wordt gevormd door de beheerkosten. De kosten om onze openbare ruimte te beheren om deze op een bepaald kwaliteitsniveau in stand te kunnen houden.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Globaal zijn de volgende factoren bepalend voor de kosten van het programma. Er is per punt aangeven waar keuzevrijheid ligt (de schuingedrukte punten). 1.

 eheerniveau openbare ruimte: het benodigde budget voor B beheer van het bestaande areaal op het eerder vastgestelde A niveau voor de winkelcentra en begraafplaats en B niveau voor wijken en bedrijventerreinen. 2. Areaalgroei: als er nieuwe wijken of inbreidingslocaties worden gerealiseerd groeit het te onderhouden areaal en is er dus meer geld nodig. De raad heeft bij het IBP 2017-2020 bepaald dat deze groei wordt bekostigd uit de stelpost groei. 3. Vervangingsinvesteringen: een steeds groter deel van ons areaal is toe aan grootschalige vervangingen (naast groeigemeente ook ontwikkeling naar beheergemeente). Dit leidt tot stijgende kapitaallasten (zie hoofdstuk beheer openbare ruimte). 4. Nieuwe verplichtingen: zoals bijvoorbeeld de data top 15 voor verkeer. Een door de rijksoverheid gemaakte bestuurlijke afspraak uit 2018 met als doel een versnelde digitalisering van de mobiliteit ter voorbereiding op zelfrijdend vervoer. 5. Ambities: Nieuwe ambities uit de Omgevingsvisie of andere beleid kunnen soms meegenomen worden op een natuurlijk vervangingsmoment, maar kunnen ook leiden tot extra kosten als er eerder dan het natuurlijke vervangingsmoment wordt geïnvesteerd. Of als ambities extra investeringen vragen.

6. Wijzigingen aanpak groot onderhoud wegbeheer: Het Besluit Begroting en Verantwoording schrijft voor dat groot onderhoud niet geïnvesteerd mag worden, maar moeten worden betaald uit de exploitatie. In het verleden ging dat vaak samen met rioolvervangingen waardoor deze bedragen gekapitaliseerd konden worden. Deze slimme koppelkansen komen steeds minder voor, omdat steeds meer wijken een gescheiden rioolstelsel hebben.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 4

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 5

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Uitgangspunten beheer openbare ruimte We hanteren een aantal uitgangspunten voor het realiseren van Omgevingsvisiedoelen via het beheer van de openbare ruimte: 1. Natuurlijke vervangingsmomenten 2. Integrale aanpak 3. Onderhoud op A/B niveau 4. Participatie via wijkgericht werken Deze vier punten worden in onderstaande paragrafen toegelicht.

2. Integrale aanpak Soms vinden er werkzaamheden plaats waardoor realisatie van doelen uit de omgevingsvisie eenvoudiger en beter betaalbaar worden. Denk aan het vergroenen als een weg toch van rooilijn tot rooilijn heringericht wordt. De weg fietsvriendelijk herinrichten als het riool toch al vervangen moet worden waardoor de weg eruit moet. Of het vergroenen van een speelplek wanneer speeltoestellen vervangen moeten worden.

1. Natuurlijke vervangingsmoment Uitgangspunt 1: Om de kosten beheersbaar te houden worden grijpen we de natuurlijke onderhoudsvervangingsmomenten voor realisatie van omgevingsdoelen. De beheerbudgetten bestaan uit geld voor het dagelijks beheer en onderhoud (klein en groot onderhoud) en investeringsbudgetten via het MeerjarenInvesteringsPlan (MIP). De beheer- en MIP-budgetten zijn er op gericht de kapitaalgoederen eeuwigdurend in stand te houden. Er is beperkt ruimte hier extra ambities in mee te nemen. Als gekozen wordt voor het realiseren van ambities voordat de afschrijvingstermijn voorbij is, leidt dat tot extra kosten voor vervroegde afschrijving en vervroegde investeringen. Om de kosten te beheersen is aansluiten bij het natuurlijke vervangingsmoment daarom het uitgangspunt bij realisatie van de ambities. Knelpunt daarbij is wel dat de maatschappelijke ontwikkelingen soms sneller gaan dan de technische en financiële levensduur.

Uitgangspunt 2: We benutten koppelkansen door een integrale aanpak.

De volgende kaart geeft indicatief weer wanneer grootschalige vervangingsinvesteringen gepland zijn en waar met name kansen liggen voor een integrale aanpak (de zgn. koppelkansen). In wijken met een rode stip ligt al het gewenste gescheiden rioolstelsel, in wijken met een groene stip liggen met name nog koppelkansen omdat hier het gescheiden stelsel nog moet worden aangelegd. De integrale aanpak is met name ook van belang voor de warmtetransitie. Deze koppelkansen doen zich steeds minder vaak voor omdat steeds meer wijken al een regenwaterriool hebben en dus de koppeling met rioolwerkzaamheden zich niet meer voordoet.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 6

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Uitgangspunt 3: De winkelcentra en begraafplaats worden op een A-niveau onderhouden en de wijken en industriegebieden op een B-niveau volgens de CROW systematiek.

Uitgangspunt 4: Participatie via het wijkgericht werken. Niet over doelen, wel over maatregelen en binnen de mogelijkheden van tijd en geld.

3. Kwaliteit De beheerbudgetten worden in de eerste plaats ingezet om de openbare ruimte op een bepaald kwaliteitsniveau te beheren en de assets in stand te houden. Hierdoor wordt invulling gegeven aan de begrippen schoon, heel en veilig. Niet voor elk gebied is de ambitie gelijk. De winkelcentra en begraafplaats worden op een hoger niveau beheerd (CROW A-niveau) dan de wijken en bedrijventerreinen (CROW B-niveau). In dit plan is er van uit gegaan dat er geen verlaging van beheerniveau plaatsvindt om budget vrij te maken voor de GDV-doelen.

4. Participatie via wijkgericht werken De gemeente wil de stad maken in samenwerking met bewoners, bedrijven en andere partners. Participatie vergroot de betrokkenheid van bewoners bij de buurt en bij elkaar. Omdat de fysieke ruimte én de financiën beperkt zijn, betekent dit dat participatie gericht moet zijn om binnen de kaders van ruimte en geld met elkaar de beste en meest gedragen oplossingen te bedenken.

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 7

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Beheer en financiën openbare ruimte

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 8

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Beheer en financiën openbare ruimte De gemeente is verantwoordelijk voor het (technisch) onderhoud van haar kapitaalgoederen op een bepaald kwaliteitsniveau. Onder beheer van de openbare ruimte wordt verstaan: • Correctief en preventief onderhoud: oplossen van meldingen en storingen, het schoon, heel en veilig houden van de openbare ruimte; • Meerjarenonderhoud: groot onderhoud, planmatige ingrepen, gericht op instandhouding en kunnen bereiken van de gewenste levensduur; • Vervangingsinvesteringen: gericht op vervanging aan het eind van de levensduur en het structureel upgraden van kwaliteit en functionaliteit. De kosten voor correctief en preventief onderhoud en het groot onderhoud komen direct ten laste van de exploitatie. Vervangingsinvesteringen verlopen via het meerjareninvesteringsplan.

3.1 Kwaliteitsniveau In het IBP 2017-2020 is aanvankelijk gekozen voor een CROW beheerniveau A in de winkelcentra en op de begraafplaats en C in de woongebieden en bedrijventerreinen. Via de kadernota is dit een jaar later voor de woongebieden en bedrijventerreinen aangepast naar groei richting een B-niveau. Eens per 4 weken wordt de openbare ruimte geschouwd en dit geeft over

het jaar 2020 het volgende beeld. Deze grafiek (13 schouwperiodes in 2020) laat zien dat het beheer over het algemeen op een ruim voldoende niveau zit en dat het beheer van een klein deel van het areaal op onderdelen nog kleine verbeteringen vraagt. We zijn op de goede weg om het B-niveau te bereiken. Dit is bereikt als de gele blokken de zwarte 90% areaallijn raken.

Naast het doel de openbare ruimte in stand te houden en via het onderhoud schoon, heel en veilig, zijn ook de Omgevingsvisie-doelen leidend voor de komende jaren. Daarmee zetten we de stap van integraal beheer naar ontwikkelend beheer. Het is van belang om inzichtelijk te hebben hoeveel areaal te beheren is en hoe de beschikbare budgetten zich verhouden tot het gewenste kwaliteitsniveau en de budgetten die voor dit niveau nodig zijn. De productbladen in de bijlage 1 geven weer welk areaal per taakveld beheerd wordt, wat de beheeruitgangspunten zijn, waar risico’s liggen en hoe de benodigde kosten zich verhouden tot de beschikbare middelen.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 9

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

3.2 Dagelijks en planmatig groot onderhoud Het dagelijks onderhoud wordt bekostigd uit de exploitatie-begroting die de raad jaarlijks vaststelt en bestaat uit kosten voor bijvoorbeeld straatvegen, verwijderen onkruid, legen afvalbakken, herstel bestrating, groen en bomenbeheer, het inspecteren van de riolen, etc. Een groot deel van het dagelijks onderhoud wordt uitgevoerd door onze buitendienst bijgestaan door medewerkers met gedetacheerde medewerkers van IW4 vanuit onze sociale opgave. En daarnaast ACV als verbonden partij. De werkzaamheden liggen vast in grote contracten met deze partijen en de menskracht is afgestemd op de taken. De productbladen in bijlage 1 geven per onderwerp weer welke arealen er beheerd worden en welke kosten hiermee gepaard gaan om op het gewenste A-B niveau te beheren. Samengevat geeft dit het volgende beeld. Beschikbaar

Benodigd

Verschil

Wegen*

€ 2.855.335

€ 4.518.683

€ -1.663.348

Civiele kunstwerken

€ 175.029

€ 182.658

€ -7.629

Straatmeubilair

€ 64.381

€ 27.697

€ 36.684

Bebording

€ 124.590

€ 76.844

€ 47.746

Kunstobjecten

€ 27.197

€ 59.004

€ -31.807

Openbare verlichting

€ 1.195.954

€ 1.362.899

€ -166.945

VRI

€ 163.152

€ 165.085

€ -1.933

Technische installaties

€ 116.516

€ 185.422

€ -68.906

Reinigen en gladheid

€ 1.292.233

€ 1.277.377

€ 14.856

Nutsvoorzieningen

€ -5.912

€-

€ -5.912

Totaal taakveld verkeer

€ 6.008.475

€ 7.855.669

€ -1.847.194

Na verschuiving tussen taakvelden om de beschikbare middelen te optimaliseren naar taakveld zijn er voor de volgende onvermijdelijke beheerkosten extra middelen nodig (toelichting zie paragraaf 3.4.). Extra benodigd Groot onderhoud wegen

€ -1.600.000

gemiddeld vanaf 2024

Reserve beheer kunstobjecten

€ -25.560

vanaf 2023

Data top15

€ -221.634

vanaf 2022

De kosten voor de data top 15 zijn reeds opgenomen in de programmabegroting 2022.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 10

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Beschikbaar

Benodigd

Verschil

Groen

€ 4.782.774

€ 4.822.879

€ -40.105

Spelen (Bewegen Ontmoeten Sporten Spelen BOSS)

€ 174.226

€ 199.423

€ -25.197

watergangen- vijvers

€ 87.976

€ 70.922

€ 17.054

Totaal taakveld groen

€ 5.044.976

€ 5.093.223

€ -48.247

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Ook hier wordt eerst geoptimaliseerd waarna de extra benodigde middelen die nodig zijn om extra ambities te financieren (toelichting paragraaf 3.4).

Extra benodigd BOSS netwerk*

€ - 25.197

vanaf 2022

Verduurzaming materieel

€ - 23.051

vanaf 2022

Beschikbaar

Benodigd

verschil

water en riolering**

dekking rioolheffing

2.325.047

100% dekking***

begraafplaats

dekking begraafrechten

€ 728.674

100% dekking***

Prijspeil 2021 * Inhoudelijke uitleg BOSS zie hst. 4 ** incl. personeel *** dekking uit tarieven+ voorziening

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 11

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Dagelijks onderhoud Het huidige financiële beleid is dat er jaarlijks geïndexeerd wordt en dat het budget voor dagelijks onderhoud meegroeit met toenemend areaal bekostigd uit de stelpost groei (besluit IBP 2017). Deze twee uitgangspunten maken dat het budget voor dagelijks beheer en onderhoud op orde en toekomstbestendig is. Ook het budget voor het dagelijks beheer van riolering, water en klimaat is toekomstbestendig doordat met de groei van het aantal huishoudens in Veenendaal automatisch de opbrengst van de rioolheffingen toeneemt. In de budgetten zijn maatregelen opgenomen die voortvloeien uit de ontwikkelopgaves uit de Omgevingsvisie. De eindbedragen zijn tot stand gekomen na schuiven met kosten binnen taakvelden zodat arealen en kosten optimaal op elkaar zijn afgestemd. De extra kosten als gevolg van de ontwikkelopgaves en bestaande tekorten worden in paragraaf 3.4 nader beschreven en zijn opgenomen in de totalen in bovenstaande tabellen.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

in de geplande wegen geen rioolwerk gepland is. Voor 2024 en 2025 is in de begroting is via de kadernota 2022 een bedrag van 250.000 per jaar opgenomen. Dit is langjarig onvoldoende voor dekking van de kosten voor groot onderhoud. De bedragen zijn inclusief de kosten voor voorbereiding, directie en toezicht. Voor de periode t/m 2025 zijn via de meerjarenbegroting 2022-2025 voldoende middelen beschikbaar gesteld om het noodzakelijke groot onderhoud te financieren. Voor de periode vanaf 2026 is het voorstel een voorziening in te stellen. Wel is het voor een goede start nodig om de uitvoering planning voor de eerste drie jaren te spreiden. Anders is in het eerste jaar een fors hoger storting noodzakelijk. Meekoppelen met werkzaamheden in het kader van de energietransitie is in de toekomst misschien mogelijk, maar op dit moment dermate onzeker dat dit nog niet meegenomen kan worden.

Groot onderhoud Groot onderhoud moet uit de exploitatie worden betaald, tenzij het levensduurverlengend is of kwaliteit wordt toegevoegd. Dit kan rechtstreeks jaarlijks gefinancierd worden of via een dotatie in een voorziening groot onderhoud. Dit laatste heeft als voordeel dat pieken geëgaliseerd kunnen worden op basis van een 10-jaren onderhoudsplan. Dit onderhoudsplan wordt jaarlijks geactualiseerd en waar nodig bijgesteld. Veenendaal kent op dit moment geen voorziening groot onderhoud. Wel bestaat er een reserve wegen. De komende jaren is er onvoldoende budget beschikbaar voor groot onderhoud. De geplande wegen en de daarbij horende kosten zijn opgenomen in bijlage 5. Tot en met 2023 kunnen deze kosten via de investeringen verlopen (MIP), omdat ze gecombineerd kunnen worden met rioolvervangingen. Vanaf 2024 is deze koppeling steeds minder vaak mogelijk, omdat er

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 12

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Dotatie voorziening

Saldo reserve

Saldo voorziening

Toelichting

Data & monitoring

Bijlagen

Financiering groot asfaltonderhoud 2022-2025 Eenmalige storting/ aanvulling dotatie/ extra t.o.v. Kadernota 2022

Effect eerdere besluiten

2021

€0

-€ 15.000

€ 1.212.313

€0

uit reserve wegen (minus onttrekking 2021)

2022

€ 1.714.095

-€ 15.000

€ 2.911.408

€0

extra te storten in reserve

Actueel jaar

Meerjaren onderhoudplan wegen

€0

-€ 15.000

€ 2.896.408

€0

2024

2023 € 1.911.000

€0

€ 235.000

€ 1.220.408

€0

2025

€ 1.455.408

€0

€ 235.000

€0

€0

Totalen

€ 3.366.408

€ 1.714.095

€ 425.000

kadernota 2022 Periode 2021 - 2025

Financiering groot asfaltonderhoud wegen 2026-2035 Actueel jaar

Meerjaren onderhoudplan wegen

Eenmalige storting/ aanvulling dotatie/ extra t.o.v. Kadernota 2022

Effect eerdere besluiten

Dotatie voorziening

Saldo reserve

Saldo Voorziening wegen op 1-1-2026 2026

€ 1.621.202

Saldo voorziening

Toelichting

€0 € 1.371.202

€ 250.000

€ 1.621.202

€0

2025 - 2028 gelijkm. verdeeld

€ 2.672.530

2027

€ 1.621.202

€ 1.371.202

€ 250.000

€ 1.621.202

€0

€ 949.760

2028

€ 1.621.202

€ 1.371.202

€ 250.000

€ 1.621.202

€0

€ 1.241.317

2029

€ 1.035.230

€ 1.371.202

€ 250.000

€ 1.621.202

€ 585.972

2030

€ 1.705.900

€ 1.371.202

€ 250.000

€ 1.621.202

€ 501.274

2031

€ 1.965.915

€ 1.371.202

€ 250.000

€ 1.621.202

€ 156.561

2032

€ 1.479.566

€ 1.371.202

€ 250.000

€ 1.621.202

€ 298.197

2033

€ 1.797.320

€ 1.371.202

€ 250.000

€ 1.621.202

€ 122.079

2034

€ 1.679.115

€ 1.371.202

€ 250.000

€ 1.621.202

€ 64.166

2035

€ 1.634.434

€ 1.371.202

€ 250.000

€ 1.621.202

€ 50.934

Samengevat betekent dit een eenmalige extra storting van € 1.714.095 in 2022, 2023 of 2024 en vanaf 2026 een structurele jaarlijkse dotatie van € 1.371.202 (waarbij de werkzaamheden in de jaren 2025-2028 gelijkmatig gespreid moeten worden)

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 13

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

m2 weg per jaar van aanleg 3.3 Vervangingsinvesteringen De vervangingsinvesteringen worden vier jaar vooruit via de kadernota aangevraagd in het meerjareninvesteringsplan. De bedragen voor de periode 2022-2025 liggen reeds vast in het MIP 2022-2025. Veenendaal maakt een ontwikkeling door. Naast groeigemeente is Veenendaal ook steeds meer beheergemeente. Hoewel er nog steeds groei is, is ook een steeds groter deel van het areaal wegen aan vervanging toe. Het areaal dat vervangen moet worden omdat het ouder is dan 45 jaar, is veel groter dan in voorgaande jaren. De onderstaande figuur laat de ontwikkeling van Veenendaal zien, waarin het omcirkelde deel aantoont dat het te vervangen areaal de komende decennia een piek vertoont. De aanvankelijke aanleg van dit areaal heeft plaatsgevonden vanuit de grondexploitatie. De vervanging moet plaatsvinden met eigen middelen en dit leidt tot stijgende kapitaallasten. Daarnaast vindt de komende 4 jaar voor het eerst een volledige herstructurering van een wijk plaats (Franse Gat). De investeringen in de openbare ruimte sluiten niet aan bij het natuurlijke vervangingsmoment. Dit brengt extra kapitaalasten en vervroegde afschrijvingen met zich mee.

450.000

400.000

350.000

300.000

Totaal

250.000

200.000

150.000

100.000

50.000

0

1955-1960 1960-1965 1966-1970 1971-1975 1976-1980 1981-1985 1986-1990 1991-1995 1996-2000 2001-2005 2006-2010 2011-2015 2016-2020

m2 weg per periode van aanleg

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 14

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Onderstaande grafieken laten zien hoe de totale kosten (exploitatie en kapitaallasten) gaan verlopen in de komende decennia voor de taakvelden wegen en verkeer, groen en spelen en water en riolering. Deze lange tijdsspanne ligt buiten de scope van dit beheerplan, maar inzicht in de lange termijn verwachtingen geeft de kans via toekomstige kadernota’s hier keuzes over te maken en passend financieel beleid op te formuleren. Uitgangspunten grafieken: Modellen Broks-Messelaar Consultancy, juli 2021 Op basis van areaal 2021 Incl. vrijval activastaat Rente 0,9% is in 2021, voor jaren 2022 t/m 2025 1% en oplopend vanaf 2026 jaarlijks op met 0,1% en vanaf 2035 constant 2%. Afschrijving volgens activabeleid 2020 Veenendaal Geen rekening houdend met subsidie’s en inflatie Incl. de extra ambities agv Omgevingsvisie (zie paragraaf 3.4)

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 15

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

3.4 Benodigde extra middelen In deze paragraaf wordt beschreven wat de extra benodigde middelen van dit plan zijn ten opzichte van het beschikbare budget. Het gaat om de extra middelen voor het Beleid Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen (BOSS). Dit is de opvolger van het huidige speelbeleid en is inhoudelijk uitgewerkt in hoofdstuk 4, het beleid klimaat en biodiversiteit (hoofdstuk 5 van dit programma), de verduurzaming van wagens en materieel bij wijkservice (hoofdstuk 7), toekomstbestendige data (hoofdstuk 8) en het beheer van kunst. 1. Ambitie Beleid Sporten, Spelen, Bewegen en Ontmoeten: vanaf 2022 exploitatie extra €25.197 Het BOSS- beleid staat inhoudelijk beschreven in hoofdstuk 4. Financieel wordt dit beleid geïmplementeerd en gedekt door een aantal maatregelen: • De afschrijvingstermijn speeltoestellen worden in overeenstemming gebracht met de werkelijke levensduur en van 10 op 15 jaar gezet. Dit is in lijn met de levensduur voor groen en straatmeubilair, vergemakkelijkt een integrale aanpak met groen en straatmeubilair en geeft extra investeringsruimte voor spelen. • De geplande investeringen van jaarlijks gemiddeld €450.000 (speeltoestellen + vergroenen + aanpassen straatmeubilair en verhardingen) financieren door een verschuiving van een deel van de reeds opgenomen MIP kosten van groen naar BOSS-beleid en de verlengde afschrijvingstermijn.

In het MIP is reeds voldoende geanticipeerd op de groen en spelen zodat de totale bedragen niet verhoogd hoeven te worden.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

• Het exploitatiebedrag vraagt een verhoging van €25.197,- . Hiervoor worden extra middelen gevraagd. Dit bedrag is nodig voor onderhoud en het financieren van aanpassingen met een korte levensduur om kleine aanpassingen te kunnen doen zodat de BOSS-plekken beter kunnen meegroeien met de leeftijdsontwikkeling en behoefte in een buurt. • De onderbouwing van de benodigde BOSS-budgetten staat in bijlage 2. 2. Ambitie klimaatmaatregelen: Verhoging rioolheffing Hoofdstuk 5 beschrijft de aanpak voor klimaatadaptatie. Financieel worden deze maatregelen gedekt uit de rioolheffing en deze laten de komende jaren daardoor een stijgende lijn zien. Onderstaande tabellen geven een overzicht van de kosten en de ontwikkeling van de rioolheffing.

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Bij het vaststellen van het GRWP 2017-2020 is besloten gedurende 4 jaar middelen vrij te maken (€ 155.000 per jaar) voor het stimuleren van het afkoppelen en vergroenen bij particulieren en niet natuurlijke personen (scholen en instellingen). Het voorstel wordt nu gedaan dit met 4 jaar te verlengen. In april 2021 heeft de raad daarop aanvullend besloten in 2021 t/m 2025 jaarlijks een bedrag van € 150.000 vrij te maken voor het ontzorgen van het afkoppelen van woningen in straten waar een regenwaterriool wordt aangelegd. Deze kosten zijn opgenomen in onderstaande tabel, waarbij wordt voorgesteld de subsidie voor particulieren en niet-natuurlijke personen te verlengen met 4 jaar en binnen dit budget de regeling voor scholen aan te passen zodat deze meer aansluit bij de behoefte van scholen.

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Exploitatie oude beleid *)

1.704.943

1.738.303

1.764.450

1.764.450

1.639.332

1.639.332

1.639.332

1.639.332

1.639.332

verlenging subsidie afkoppelen en vergroenen

155.000

155.000

155.000

155.000

155.000

155.000

155.000

155.000

155.000

Expl. Aanvullend overig**)

374.034

374.034

374.034

374.034

374.034

374.034

374.034

374.034

374.034

Exploitatie totaal

2.233.977

2.267.338

2.293.484

2.293.484

2.168.366

2.168.366

2.168.366

2.168.366

2.168.366





















Onttrekking voorziening

-667.248

-638.433

-596.731

-524.175

-362.135

-326.624

-285.581

-240.292

-168.739

Stand voorziening (31/12)

3.433.326

2.794.893

2.198.162

1.673.987

1.311.852

985.228

699.647

459.355

290.616

Prijspeil 2022

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 16

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

In de afgelopen jaren is gebleken dat er binnen het taakveld water en riolering een tekort is aan personele capaciteit. Tegelijkertijd is het takenpakket uitgebreid met het bestrijden van de klimaateffecten, zoals wateroverlast, droogte en hitte (klimaatadaptatie). De uitbreiding taken is onder andere bedoeld voor het aantrekken van extra onderzoek en werkzaamheden voor riool- en waterbeheer en klimaatadaptatie en voor de uitvoering van klimaatadaptieve maatregelen, zoals het realiseren van waterberging, infiltratievoorzieningen en het ontstenen/vergroenen van Veenendaal. Daarnaast wordt specifiek geïnvesteerd in klimaatmaatregelen zoals het realiseren van waterberging bij IKC’s en een klimaatrobuuste inrichting van verschillende straten en gebieden.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Variant

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Prognose volgens GRWP 2017-2021

100,83

103,86

106,97

110,18

113,49

116,89

120,40

124,01

127,73

OPOR

96,48

100,34

104,35

109,57

115,05

120,80

126,84

133,18

139,84

De rioolheffing kan in de eerste jaren relatief laag gehouden worden, doordat eerst de rioolvoorziening wordt afgebouwd. De lange termijn verwachting wijkt niet veel af van de prognose uit het vorige GRWP 2017-2021

Vanuit de scholen is het signaal gekomen dat de subsidie die we verstrekken voor het vergroenen van schoolpleinen en het afkoppelen van regenwater relatief laag is (maximaal € 2.000,-) ten opzichte van de werkelijke kosten. Er wordt daarom gekeken of er een andere soort regeling binnen het huidige budget van € 155.000 voor het afkoppelen en vergroenen mogelijk is, waarmee we scholen beter in hun kosten tegemoetkomen, met nog steeds een gelijke kans voor elke school om mee te doen. Het beleid met ambities leidt voor de komende jaren tot de volgende rioolheffingen per huishouden. Ter vergelijking zijn in de tabel ook de geraamde heffingen uit het GRWP 2017- 2020 opgenomen (omgerekend naar prijspeil 2022). Het volledige kostendekkingsplan is opgenomen in bijlage 7.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 17

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

3. Verduurzaming tractie en materieel wijkservice: extra kosten exploitatie en extra investeringen oplopend van €23.051 in 2022 tot € 49.861 in 2025 In hoofdstuk 7 is de energieambitie binnen het beheer van de openbare ruimte verder uitgewerkt. Volgens de ambitie van het programma Energieneutraal Veenendaal moet het gemeentelijke wagenpark in 2025 voor 50% verduurzaamd zijn. In dit plan gaan we uit van verduurzaming op het natuurlijke vervangingsmoment van zowel voertuigen als handmaterieel waar dat functioneel en haalbaar is. Zie bijlage 6 voor een uitwerking van deze kosten. In 2025 is de ambitie van ENV om 50% verduurzaamd te hebben bereikt. Toename exploitatie

Toename investeringen t.o.v. MIP

Toename kosten

Extra nodig totaal

Afschrijving en rente 2022

€ 23.051

€ 42.500

€0

€ 23.051

2023

€ 23.051

€ 18.000

€ 5.696

€ 28.747

2024

€ 23.051

€ 39.750

€ 8.060

€ 31.111

2025

€ 23.051

€ 125.300

€ 13.319

€ 36.370

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

4. Toekomstbestendige data: jaarlijkse extra kosten €221.634,- per jaar, reeds in programmabegroting vanaf 2022. Hoofdstuk 8 beschrijft de inhoud en achtergrond van deze ambitie. Samengevat bestaat deze ambitie uit de verplichte Data Top 15 voor mobiliteit, het uitvoeren en actueel houden van parkeerdrukmetingen en het ontwikkelen van data voor groen waarbij de boomkroon beter in beeld wordt gebracht en betrokken kan worden bij de verdeling van de ruimte. Dit bedrag betreft jaarlijkse kosten voor onderzoeken, aanpassingen en capaciteit en deze zijn opgenomen in de programmabegroting. 5. Kunst in de openbare ruimte: tekort €25.560,- per jaar Onderhoud van kunst moet in principe uit de 1% regeling voor onderhoud kunst bekostigd worden. De omvang van deze regeling bedraagt op dit moment €10.000,-. Door een aantal grote ruimtelijke ontwikkelingen moet dit bedrag gaan groeien. Als in 2023 blijkt dat de budgetten nog altijd onvoldoende zijn zal dit via de reguliere planning&controle

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 18

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Bewegen, ontmoeten, sporten en spelen (BOSS) Bewegen en ontmoeten zijn nodig om gezond oud te worden, zowel fysiek als mentaal. We zien een toenemende behoefte aan sporten en bewegen in de openbare ruimte buiten verenigingsverband. Onderstaand staafdiagram, afkomstig uit de sport enquête 2020 onder het inwonerspanel, geeft de voorkeuren van de bewoners weer. Daarom willen we voldoende aantrekkelijke groene ruimte met plek om te spelen, te sporten, te ontspannen en te ontmoeten. Want het is bewezen dat groen in tot hoge mate bijdraagt aan het welzijn van mensen en mensen worden eerder verleid tot bewegen als de omgeving groen is. Het speelbeleid in Veenendaal is altijd gericht geweest op 0-12 jarigen. Er is te weinig aandacht voor de ruim 5100 jongeren (12-18 jaar) en voor volwassenen. Incidenteel zijn voor deze doelgroepen voorzieningen gerealiseerd, maar er is geen structureel beleid en bijhorend budget. Daarnaast zien we dat de huidige speelplekken niet gedurende de gehele technische en financiële levensduur voldoen aan de behoefte in een buurt. Met name de speelplekken voor 0-6 jaar zijn te snel niet meer nodig, doordat de kinderen dit soort speelplekken ontgroeien. Speelplekken zijn vaak te klein en te uniform ingericht. Dit alles leidt tot de conclusie dat speelplekken beter mee moeten groeien met de demografie in een buurt.

Burgerpanel Veenendaal

Resultaten

Op welke manier(en) moet sport en bewegen meer worden gestimuleerd in de openbare ruimte? (N=252*)

Vindt u dat sport en bewegen meer moeten worden gestimuleerd in Veenendaal? Zo ja, op welke manier(en)? (N=679)

39% Openbare ruimte zo inrichten dat sport en bewegen wordt gestimuleerd

39%

Meer uren gymonderwijs op scholen

29%

Aanleg van sporttoestellen in iedere wijk Openstellen sportvelden voor recreatief gebruik

Meer sportevenementen organiseren in Veenendaal

12%

Fietsers en voetgangers overal voorrang

Anders

11%

Trimbaan aanleggen

Nee, het hoeft niet gestimuleerd te worden

Weet niet

23%

14%

59%

41%

33%

29%

Anders

Weet niet

14%

5%

Ruim zes op de tien (63%) vindt dat sporten en bewegen meer gestimuleerd moet worden in Veenendaal. Vier op de tien (39%) vindt dat dit gedaan kan worden door de openbare ruimte zo in te richten dat sport en bewegen wordt gestimuleerd. Drie op de tien (29%) noemt meer uren gymonderwijs op scholen als manier om sport meer te stimuleren. Om sport en bewegen in de openbare ruimte te stimuleren noemt zes op de tien (59%) het aanleggen van sporttoestellen in iedere wijk. Respondenten tot 34 jaar oud noemen dit vaker dan respondenten van 35 jaar en ouder. Vier op de tien (41%) vindt dat sportvelden opengesteld moeten worden voor recreatief gebruik.

*Selectie: respondent vindt dat openbare ruimte zo ingericht moet worden dat sport en bewegen wordt gestimuleerd

14

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 20

Inleiding & Leeswijzer

4.1

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Van speelbeleid naar BOSS-beleid

Veenendaal omarmt daarom het BOSS-concept. In de BOSSbuurt staan bewegen, ontmoeten, sporten en spelen (BOSS) centraal. Niet alleen voor kinderen, maar ook voor jongeren en volwassenen. Het BOSS-concept rijgt een aantal centrale sport- en speelplekken en steunspeelplekken via aantrekkelijke veilige groen-blauwe verbindingen aan elkaar. Het is een netwerk van formele en informele speel- en ontmoetingsplekken. De ontwikkeling van Integrale Kindcentra’s (IKC’s) met hun openbare speelpleinen nemen een centrale plek in binnen het BOSS-concept. De speelplekken én de routes tussen de speelplekken zijn groen en aantrekkelijk ingericht. Groen/blauwe zones die fungeren als formele én informele speel- en beweegplekken. Die bijdragen aan klimaatadaptatie en biodiversiteit. Op deze plekken en routes wordt het groen en water opgewaardeerd en is er minder plek voor de auto en voor parkeren. Het BOSS-beleid leidt er toe dat er minder, maar kwalitatief betere speelplekken zijn die op een aantrekkelijke wijze met elkaar verbonden zijn. Tevens wordt gekozen voor een betere mix van speeltoestellen die lang meegaan en speeltoestellen die een kortere levensduur hebben, zodat de speelplekken beter kunnen meegroeien met de leeftijdsopbouw in de buurt. Er komen bovenwijkse sport en speelplekken voor jongeren en volwassenen, zoals het stadspark, de overige parken en openbare sportvelden.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Het streefbeeld voor het BOSS-beleid op basis van het aantal kinderen en jongeren ziet er voor Veenendaal als volgt uit. Voor elk type plek is een staalkaart gemaakt die weergeeft wat de kenmerken zijn van een dergelijke plek en op basis waarvan het gesprek met de buurt kan worden gevoerd om gezamenlijk te komen tot de gewenste invulling.

Type plek

Aantal streefbeeld

Bovenwijkse boss-plek

11

Bovenwijkse sportplek

1

Buurt speel- sportplek

22

Buurtspeelplek

9

Buurtsportplek

3

Steunplek spelen-sport

8

Steunplek spelen

58

Steunplek sport

10

Straatplek ontmoeting

pm

Overig

11

Straatplek

104

Totalen

237

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Een staalkaart geeft per type plek weer wat de kenmerken van de plek moeten zijn. Dit is tevens de leidraad om met de buurt in overleg te gaan en verdere invulling te geven aan het BOSS-netwerk in de buurt op basis van de leeftijdsopbouw en wensen. Uitgangspunt is dat er plek is voor sporten, spelen en ontmoeten voor alle leeftijdsgroepen en dat de plekken gericht zijn op inclusie.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 21

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Inleiding & Leeswijzer

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

STAALKAARTEN

Bewegen Ontmoeten Spelen Sporten

STAALKAART

Toelichting staalkaart

Hier staat de focusdoelgroep voor de plek. Hier wordt een indicatie gegeven voor de investeringswaarde. Tussen €2.500 en € 120.000. Hier wordt een indicatie gegeven voor de oppervlakte. Tussen > 2.500 m2 en 250 m2.

CHECKLIST

GESPREKSTIPS

Hier staat het programma van eisen voor de plek. Hieraan moet een plek minimaal voldoen.

Hier staan vragen die je kan gebruiken om in gesprek te gaan over de inrichting

De iconen staan respectievelijk voor sportvoorzieningen, speelvoorzieningen, voorziening met verhoogde beweegintensiteit, inclusieve plek, groen/natuurlijk ingericht, ontmoetingsvoorzieningen, spel- en/of sportkist.

Deze icoon zegt iets over de levensduurverdeling van de voorzieningen op de plek. Lang is 28 jaar, middel 14 jaar en kort 7 jaar. Hier wordt een indicatie gegeven voor de mate van verantwoordelijkheid en daarmee een aanleiding tot keuze van de juiste participatievorm.

Kenmerken:

0-99

Gebruik de checklist en gesprekspunten in samenhang met de thema’s hiernaast ter inspiratie voor de inrichting:

Deze staalkaart hoort bij de plankaarten per kern/buurt.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 22

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

4.2 De BOSS-aanpak Binnen het BOSS-concept gaan we via het wijkgericht werken in een werkcyclus van 7 jaar buurtgericht in overleg met de wijk. De cyclus van 7 jaar sluit aan bij de leeftijdsontwikkeling van de kinderen en jongeren. Er wordt een duurzame basis gebouwd gericht op alle leeftijden. Na 7 jaar vinden kleine aanpassingen plaats om de speelplekken op onderdelen weer aan te passen aan de leeftijdsopbouw in de buurt. Na nog eens 7 jaar zijn de toestellen afgeschreven en kunnen grotere aanpassingen plaatsvinden.

Principe BOSS-buurten Door buurtgesprekken en onlinebevraging zicht op populaire speelplekken en looproutes. Veelgebruikte plekken behouden en verbeteren. Op de verbindende routes het blauw en groen ontwikkelen.

Na een bevraging waaruit goedgewaardeerde routes en speel/ sport-plekken komen, gaan we in gesprek met bewoners om het BOSS netwerk te ontwerpen en te realiseren. Welke wensen zijn er, waar liggen de behoeftes en welke plekken kunnen als initiatiefplek een andere invulling krijgen bijvoorbeeld als tuin, jeu de boules baan, of voedselbosje.

BOSS-buurten Er zijn 5150 12-18 jarigen in Veenendaal. het BOSS concept gaat ook over ruimte voor deze groep.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 23

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Klimaatadaptieve Circulaire Energieneutraal KWANTITEIT VASTLEGGEN leefomgeving Economie Veenendaal

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

4.3 Stappenplan BOSS

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Plekken Voor V ligging potenti buurtpl potenti Aange bovenw verwijsp steunpl 230 ple niet aa

Kwantiteit vastleggen

Om samen met de bewoners tot een BOSS-plan te komen doorlopen we de volgende stappen: 1. Kwantiteit vastleggen in een hoofd- en nevenstructuur voor plekken en routes; De hoofdstructuur zorgt ervoor dat er een eerlijke spreiding van voorzieningen is over de stad bereikbaar en toegankelijk voor iedereen! Het zijn aantrekkelijke bovenwijkse plekken in de stad aangevuld met een samenspeelplek in de buurt (buurtspeelplekken en buurtsportplekken) op maximaal 7-10 minuten lopen. De nevenstructuur zorgt ervoor dat er dichtbij huis maatwerk steunplekken liggen voor buurt- en straatontmoeting. Gezellige plekken met veel ontmoetingsmogelijkheden en een speel- of beweegaanleiding.

De dr hoofdst (donke lichtbla bolletje bewon onderv opstap hoofdst

Het ide genoeg leidend

Routing In aan druppe langzaa hoofdb Deze v daarme fietsen.

Figuur: Globale verkenning speelplekken

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 24

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

2. Kwaliteit borgen door te ontwerpen en inspireren met ruimtelijke kwaliteiten die BOSS in de fysieke leefruimten stimuleren in samenhang met overige doelstellingen (bijvoorbeeld groen, biodivers, klimaatadaptief); Ook op centrale buurt speel en sportplekkenplekken zorgen we voor voldoende aanbod voor één of meer buurten en houden we ook rekening met inclusie en ontmoeting. De nadruk ligt op deze plekken op speellandschap in plaats van speelplek, met voldoende uitdaging ook voor de oudere jeugd en goed medegebruik door volwassenen. Ook hier wordt duurzaam en circulair geïnvesteerd en wordt gekozen voor bijvoorbeeld straatmeubilair waardoor ook rolstoelen kunnen aanschuiven Niet alle uitgangspunten voor de inrichting hoeven aan bod te komen op steunplekken. Deze plekken voorzien in een specifieke behoefte van een doelgroep. Logischerwijs is er daardoor minder investering nodig op plekken die met deze categorie worden aangemerkt. Steunplekken dragen bij aan een gezonde variatie in de BOSS-voorzieningen.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Figuur: Eerste resultaten doorlopende bevraging favoriete plekken en routes Veenendaal.

3. Bewoners (be)trekken door hun gebruikspatronen in beeld te brengen, hen mee te laten denken over de invulling van de hoofdstructuur en hen in de lead te zetten voor de nevenstructuur; Hierdoor ontstaat een logische keuze in veelgebruikte plekken en routes die versterkt kunnen worden op de functies bewegen, sporten, groen en blauw.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 25

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

4. Planvorming en realisatie oppakken op buurtniveau waardoor alle betrokkenen in- en extern breder leren kijken en prioriteren; Via het wijkgericht werken en met behulp van staalkaarten worden gesprekken gevoerd in de wijk die een bredere scope hebben dan alleen spelen en sporten. Ook thema’s als circulaire economie, biodiversiteit, klimaatadaptatie, wandelroutes, oversteekplekken en ruimte voor parkeren komen aan bod.

Er worden kwaliteitskaarten ontwikkeld gericht op de verwachtingen (of wensen) van de bewoners. Hoe kan een plek eruit zien binnen bepaalde inhoudelijke (spelen, klimaat, circulair) en financiële kaders?

5. Organisatie en budgetten afstemmen op voorliggende punten. Er wordt niet meer gewerkt met standaard termijnen voor speeltoestellen van 10 jaar maar met een mix van duurzame toestellen die 15 jaar of langer mee gaan en flexibele toestellen die korter meegaan. De flexibele schil kan ook deels bestaan uit een omgevallen klauterboom in plaats van een toestel of twee houten stammetjes als voetbaldoeltje. Hierdoor kunnen speelplekken makkelijker meegroeien met de behoefte in een buurt.

Op basis van deze drie pilots gaan we een implementatieplan maken om het BOSS-beleid verder uit te rollen over Veenendaal.

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Voor de speelplekken wordt een vervangingsschema opgesteld. We gaan stapsgewijs toewerken naar oppakken van (speel) buurten in plaats van speelplekken of speeltoestellen.

Voorbeelden van BOSS-locaties

groen

grijs

blauw

4.4 Pilots Dragonder Noord, Pioniersbuurt en Dragonder Oost In de wijken Dragonder Noord en de pioniersbuurt starten we met pilots volgens de BOSS-systematiek. In Dragonder is de aanleiding de bouw van het IKC Ronde Erf, de grootschalige reconstructies en het afkoppelen van regenwater. In West is de aanleiding dat een groot deel van de speelplekken zijn verouderd en aan vervanging toe zijn. Voor deze wijken wordt in een overzichtskaart van de wijken vastgelegd waar de buurtplekken, steunplekken of misschien bovenwijkse plekken qua spelen zich bevinden. Welke wandelroutes liggen er die deze plekken met elkaar verbinden. Samen met de buurt gaan we uitzoeken wat veel gebruikte routes en plekken zijn.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 26

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 27

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Klimaatadaptieve leefomgeving Het klimaat verandert. We hebben daardoor te maken met lange periodes van droogte, lange en intensieve regenbuien en lange periodes van hitte. Dit brengt risico’s en problemen met zich mee zoals sterfte bij ouderen, wateroverlast, verdroging, slechte kwaliteit van het oppervlaktewater en ziektes zoals blauwalg, botulisme en boomziektes. Via de Deltabeslissing en het Deltaprogramma Ruimtelijk Adaptatie hebben rijk, provincies en gemeenten afgesproken dat zij ervoor zorgen dat klimaatadaptatie onderdeel wordt van het beleid en dat de leefomgeving in 2050 klimaat- en waterrobuust is ingericht. Dit gebeurt in de stappen ‘weten, willen, werken’. Wij geven hier vorm aan in een samenwerking met de Provincie Utrecht, het Waterschap Vallei en Veluwe en het Platform Water Vallei en Eem. Deze samenwerking heeft onder andere geresulteerd in een klimaateffectatlas (‘weten’) een Regionaal Manifest (‘willen)’ en een Regionaal Adaptatie Plan (‘werken’). De risico’s voor nu en in de toekomst zijn goed in beeld gebracht door middel van de diverse landelijke en regionale klimaateffectatlassen ook wel stresstesten genoemd. Deze zijn ook van toepassing zijn op Veenendaal. De stresstesten zijn uitgevoerd door het rijk, het Platform Water Vallei en Veluwe en een aantal ingenieursbureaus.

Met name is daarbij gekeken naar de thema’s hitte, droogte, wateroverlast en overstromings-

gevaar. De stresstesten laten zien waar als gevolg van klimaatveranderingen in Veenendaal de (te verwachten) knelpunten zitten voor nu en 2050 ten aanzien van deze thema’s. De stresstesten zijn daarom leidend bij het bepalen van de te nemen maatregelen. De gemeente Veenendaal zet in op regenwatermaatregelen in de voorkeursvolgorde vasthouden, bergen en gescheiden afvoeren. Door het vasthouden en bergen van regenwater wordt het regenwater geïnfiltreerd en worden de afvoerpieken afgevlakt. Hierdoor is er minder kans op droogte en op wateroverlast. Het gescheiden afvoeren maakt dat het vuilwaterstelsel niet overbelast raakt bij hevige regenval, waardoor er ook geen noodoverstorten van het vuilwater naar het oppervlaktewater in werking hoeven te treden. Hierdoor wordt de kwaliteit van het oppervlaktewater beschermd. Helaas is het infiltreren van regenwater, wat de meest wenselijke wijze van vasthouden is, in de bodem van Veenendaal op grote schaal niet mogelijk. Dit maakt dat veel regenwater alsnog naar het oppervlaktewater afgevoerd wordt. Om dit zo optimaal mogelijk te doen leggen we een structuur aan van regenwaterriolen, voor een afvoer via doorgaans bestaande watergangen naar de Grift. Dat doen we planmatig aan de hand van een regenwaterstructuurplan. De mogelijkheid om extra watergangen te creëren is in de bestaande stad beperkt en vindt vooral plaats in nieuwe wijken.

Daarnaast kiezen we voor een groen/blauwe inrichting. Bomen en groen in het algemeen hebben een goede werking tegen hitte, droogte en wateroverlast. Bomen zorgen voor schaduw en verdamping en helpen daarom goed tegen hitte overdag. Een groene omgeving zorgt ’s-nachts voor snellere temperatuurdaling dan een versteende omgeving, waardoor ook hitte in de nacht minder problematisch is in een groene omgeving.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 28

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Naast de openbare ruimte zet gemeente Veenendaal ook in op het bevorderen van klimaatadaptatie op particulier terrein. Onderstaand schema geeft aan hoe en op welke wijze er wordt ingezet op klimaatadaptatie. De volgende alinea’s lichten dit schema verder toe.

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

Uitgangspunt bij nieuwe ontwikkelingen bijv. via klimaattoets

Wegreconstructies en BOSS-locaties

Openbare ruimte

Wijkklimaatmaatregelen

Klimaatadaptatie

Groene inrichting en beheer

Bestaande bouw verleiden (subsidies, campagnes, ontzorgen Niet-openbare ruimte

Nieuwbouw verplichten (via Omgevingsplan)

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 29

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

5.1 Klimaatadaptatie openbaar terrein 5.1.1. Klimaattoets voor nieuwe ontwikkelingen Bij nieuwe ontwikkelingen zoals de IKC’s, nieuwe wijken (bijvoorbeeld Groenpoort) en inbreidingen worden al in een vroeg stadium kaders meegegeven m.b.t. watergangen, gescheiden regenwaterriool, wateropvang en groen in de plannen. Er wordt in de planvorming voorgesorteerd op een inrichting waarbij meer gekeken wordt naar meer groen en naar het vasthouden van water. Klimaatadaptatie staat daar dus duidelijk op de agenda. Om duidelijke kaders te kunnen meegeven bij nieuwe ontwikkelingen wordt onderzocht hoe de juiste instrumenten daarvoor kunnen worden ingezet. De bestaande watertoets wordt vervangen door een klimaattoets cq. een integraal puntensysteem. De in de Omgevingsvisie genoemde klimaattoets vindt zijn uitwerking in een integraal puntensysteem. Het puntensysteem helpt de gemeente en projectontwikkelaar concrete keuzes te maken over wat een klimaatbestendige inrichting is en helpt bij inrichtingsprojecten op deze keuzes te sturen. Daarbij wordt gekeken naar de klimaataspecten wateroverlast, hitte en droogte En daarnaast naar circulariteit en natuurinclusief bouwen.De bedoeling is dat ontwikkelaars een aantal basis punten moeten halen en aanvullend kunnen kiezen uit een aantal maatregelen die extra punten opleveren.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

5.1.2 Integraal kader bij wegreconstructies en BOSS-netwerk Als een weg wordt gereconstrueerd of een BOSS-netwerk ontwikkeld wordt, dan is dat bij uitstek een gelegenheid om de leefomgeving klimaatadaptief in te richten. Immers op dat moment is er budget beschikbaar en wordt integraal naar een straat of gebied gekeken. De ruimte die nodig is voor klimaatadaptieve maatregelen (groen, wadi’s, watergangen) is tegelijk ook gewenst voor fietsen en wandelen en parkeren. De fietsontwikkelingen (elektrisch fietsen, speedpedelecs, driewielfietsen, bakfietsen) vragen om bredere fietspaden die gescheiden zijn van het autoverkeer. De groter worden personenauto’s vragen om grotere parkeervakken. Meer ambities voor een gelijkblijvende ruimte of zelfs steeds kleiner wordende ruimte door inbreidingen. Om te voorkomen dat de klimaatambities niet gehaald worden moet kritisch gekeken worden naar de benodigde en beschikbare ruimte en moeten functies geprioriteerd worden. Leidend bij wegreconstructies en het BOSS-netwerk is de leeftijd en het vervangingsmoment. Bij een reconstructie worden de volgende beleidsdoelstellingen betrokken: 1. Als de riolering vervangen wordt, wordt gekozen voor de voorkeursvolgorde regenwater vasthouden, bergen, gescheiden afvoeren. 2. Bij rioolreconstructies in de openbare ruimte ontzorgen we bewoners bij het afkoppelen van regenwater op particulier terrein.

3. In wijken en buurten zijn de voetganger en fietser de belangrijkste weggebruiker. 4. 50 km wegen vallen samen met een hoofdgroenstructuur die ruimtelijke ordenend werkt. 5. We brengen de parkeerdruk in kaart en maken een afweging binnen de kaders van de parkeernormennota tussen de verschillende belangen in de openbare ruimte volgens onderstaande tabel.

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 30

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

In onderstaande tabel is uitgewerkt hoe de prioriteiten bepaald worden afhankelijk van het type en de functie van wegen en door type gebied waar we mee te maken hebben. Zo kiezen we bij gebiedsontsluitingswegen bijvoorbeeld voor een groen en/of blauwe structuur en wordt het openbaar parkeren zoveel mogelijk beperkt. Bij een hoofdfietsroute is een noodzakelijke functie uiteraard de fiets. Verder wordt bij een hoofdfietsroute, indien mogelijk ruimte gecreëerd voor groen en water en wordt openbaar parkeren en verplaatsing per auto beperkt. In woonstraten moet er ruimte blijven voor autoparkeren en wordt vergroend indien dit mogelijk is. Het vergroenen in woonbuurten vindt daarentegen in elk geval plaats op het BOSS-netwerk.

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Noodzakelijke functie

Indien mogelijk

Beperken

Gebiedsontsluitingswegen

• Auto en OV • Fiets scheiden van auto/ OV • Gescheiden voetpaden Bestaande hoofdgroenstructuur

• Groen en/of blauwe structuur toevoegen

• Openbaar parkeren

Wijk- en buurtontsluitingswegen (wijk 50 km, buurt 30 km)

• Fietsen + wandelen • Auto + OV

• Openbaar parkeren • Groen/water

Hoofdfietsroutes

• Fiets • Wandelen (gescheiden van fiets)

• Groen/water

• Openbaar parkeren • Auto

Woonbuurten – BOSS netwerk

• Spelen • Sporten • Groen en water • Wandelen

• Fiets

• Auto • Openbaar parkeren

Woonbuurten - overig

• Wandelen • Fietsen • Auto • Openbaar parkeren

• Groen • Water

Binnenstad en wijkwinkelcentra

• Wandelen • Groen en water • Openbaar parkeren voor auto en fiets aan randen

• Fiets

• Auto • Fiets binnenstad

Industriegebieden

• Auto en OV • Fiets • Voetganger

• Groen/water

• Openbaar parkeren

Stationsomgevingen

• Wandelen • Fiets • OV • Openbaar parkeren

• Groen/water

• Auto

Parkgebieden

• Groen en water (hoofdgroenstructuur) • Wandelen

Bijlagen

Tabel prioritering functies

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 31

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Onderstaande kaart geeft de wegenstructuur weer.

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

5.1.3 Wijkklimaatmaatregelen Het eerder genoemde Regionaal Adaptatie Plan RAP heeft als motto ‘regionaal denken, lokaal doen’. Het ‘lokaal doen’ betekent voor Veenendaal onder andere het in overleg met de wijkmanagers en in overleg met de projectleiders voor wegreconstructies en het BOSS-netwerk, opstellen van wijkklimaatmaatregelen. Bij het opstellen en uitvoeren van deze plannen speelt burgerparticipatie een belangrijke rol. Waar mogelijk wordt op integrale wijze afstemming gezocht met energietransitie, circulariteit en andere opgaven waar de gemeente voor staat. Voor klimaatmaatregelen sluiten we aan bij de weg- en rioolreconstructies en BOSS-projecten, zoals deze voor de komende jaren gepland staan. De uitgevoerde stresstesten vormen de basis voor de klimaatmaatregelen.

Legenda Provinciale-/Rijksweg Gebiedsontsluitingsweg Wijkontsluitingsweg Buurtontsluitingsweg Station + omgeving Bedrijventerrein + weg

Omgevingsprogramma Openbare Ruimte | 32

Inleiding & Leeswijzer

Uitgangspunten beheer openbare ruimte

Beheer en financiën openbare ruimte

Bewegen, ontmoeten, sporten & spelen

Klimaatadaptieve leefomgeving

Circulaire Economie

Energieneutraal Veenendaal

Samen maken we de stad

Data & monitoring

Bijlagen

5.1.4 Groene inrichting Voor groen in de stad bestaan er geen wettelijke normen. De Raad voor het landelijk gebied (RLG) geeft als richtlijn 75m2 groen per woning. Voor Veenendaal is in het bijgevoegde overzicht per buurt aangegeven hoeveel groen elke buurt heeft per huishouden. De aangegeven ondernorm geeft de aanwezige hoeveelheid groen per buurt voor middelgrote gemeenten vergelijkbaar met Veenendaal. De eerdergenoemde parkeerdrukmetingen per buurt gecombineerd met dit overzicht leidt tot inzicht in kansen en knelpunten. Kansen liggen in wijken met weinig groen en lage parkeerdruk: hier is ruimte voor extra groen. Knelpunten liggen in wijken met weinig groen én veel parkeerdruk. Op dit moment kan de koppeling parkeerdruk-groen nog niet gemaakt worden maar dit wordt de komende tijd ontwikkeld (zie hoofdstuk 9 data en monitoring).