3. Cultuurvisie 2022-2030 en cultuurnota 2022-2025 - visie en nota

Het kenmerk van de gemeentelijke medewerkers die zich met cultuur bezig houden is, dat zij allen een beperkt aantal uren hebben en veelal ‘cultuur er bij moeten doen’. Bovendien legt het beoordelen en de administratieve afwerking van de culturele subsidieaanvragen (inclusief het opstellen van de beschikkingen) een grote urenclaim op hun beperkte aantal uren. Dit pleit enerzijds voor het uitbreiden van het aantal uren die aan cultuur besteed worden; anderzijds voor het administratief ondersteunen van de ambtenaren cultuur d.m.v. een subsidieloket, zoals bij veel gemeenten gebruikelijk is. Overigens kan dit loket gemeentebreed ingezet worden voor alle gemeentelijke subsidies van meerdere beleidsterreinen. Het ligt voor de hand bij het ontwikkelen van dit loket voort te bouwen op de taken die nu al worden uitgevoerd door de cultuurmakelaar en School en Cultuur.

19

7. Er is noodzaak voor het uitbreiden van het cultuurbudget t.b.v. de nieuwe samenwerkingen binnen de culturele sector en voor het opstarten van samenwerking tussen de culturele sector en andere maatschappelijke sectoren. De doelen voor de cultuurperiode 2022-2025 luiden samengevat als volgt: • • • • • •

• • • • • • •

Het uitdragen van het belang van kunst en cultuur voor de samenleving. Het oplossen van een aantal bekende accommodatieknelpunten. De amateurkunsten integreren in de reguliere cultuuroverleggen. De centrum-organisaties zich meer op de wijken laten richten. Ervoor zorgen dat de amateurkunstorganisaties meer gebruik kunnen maken van de centrumvoorzieningen. Samenwerking ontwikkelen tussen de verschillende maatschappelijke sectoren en de cultuursector (Zorg, Economie, Welzijn, Onderwijs, Toerisme, Ruimtelijke Ordening en Bouw, etc.). Ontwikkelen van op specifieke doelgroepen gerichte laagdrempelige activiteiten. Binnen de gemeentelijke organisatie het beleid van die verschillende gemeentelijke beleidssectoren op elkaar afstemmen. De beleidsadvisering over de ‘traditionele cultuurtaken’ binnen het gemeentelijke apparaat bij elkaar brengen. Het aantal gemeentelijke uren voor cultuur uitbreiden. Het ondersteunen van de ambtenaren cultuur door een subsidieloket. Extra budget voor een aantal culturele organisaties t.b.v. de uitbreiding van het aantal activiteiten. Extra budget voor de samenwerkingen tussen de sector cultuur en andere sectoren.

Deze doelen zijn uitgewerkt in de hierna volgende verhaallijnen. De paragrafen ‘uitwerking verhaallijn’ zijn telkens zo concreet mogelijk beschreven zodat zij volgens de aanbevelingen van het Rekenkameronderzoek uit 2019 vertaald kunnen worden in KPI’s (output en outcome).

Verhaallijnen In de verhaallijnen zijn de samenhang en samenwerking tussen de verschillende organisaties in de maatschappelijke sectoren en in de verschillende gemeentelijke sectoren zichtbaar. De verhaallijnen zijn opgebouwd met de elementen die nodig zijn voor de uitvoering: • De focus op de verhaallijn. • Visie op de verhaallijn. • De organisaties (de ‘keten’) die door middel van hun samenwerking aan de verhaallijn kunnen bijdragen. • De te bereiken doelen in de komende 10 jaar: de stip op de horizon. • De voornaamste uitwerkingen voor de verhaallijnen. • Fasering van de verhaallijn. • De voornaamste budgettaire consequenties. • De voornaamste gemeentelijke beleidsnota’s waar de verhaallijn onder valt/aan refereert. In tijdsperspectief gezet, kunnen de eerste 5 verhaallijnen direct in gang worden gezet. Verhaallijn 6 en 7 kunnen grotendeels in het tweede deel van de cultuurperiode gestart worden, als aan een aantal voorwaarden van de eerste 5 verhaallijnen is voldaan. 20

Verhaallijn 1 Stabiele basis Focus De verhaallijn heeft een focus op: • Het uitdragen van het belang van kunst en cultuur voor de samenleving; • Samenwerking tussen culturele basis-organisaties; • Het ontwikkelen van een stabiele culturele infrastructuur in het centrum; • Het leggen van de verantwoordelijkheid voor de samenwerking met andere sectoren bij de basis-organisaties. Visie Voor een basisaanbod aan culturele programma’s, cursussen, exposities, vertoningen, evenementen, etc., is een basisinfrastructuur nodig van enkele vaste, grote culturele instellingen die een stabiele en solide partner zijn. Zij vormen een vanzelfsprekendheid in de stad, zoals een theater, bibliotheek, centrum voor de kunsten, poppodium, museum, een plaats waar beeldende kunst floreert. Stuk voor stuk zijn het stedelijke basisvoorzieningen, met een herkenbare rol en functie voor zowel het publiek als voor de sector: zij zijn de voornaamste dragers van en pleitbezorgers voor het belang van kunst en cultuur in de samenleving; zij vormen de ruggengraat en het netwerk van de lokale en regionale culturele infrastructuur. Daarom is het van belang dat ze toekomstbestendig en weerbaar zijn.

Hier ligt een belangrijke link met het gemeentelijke beleid voor het stimuleren van het aantal bezoekers aan het centrum (Economie, Winkelhart, toerisme): de capaciteit van de culturele organisaties in het centrum bepalen in hoge mate de aantrekkelijkheid van Veenendaal. Hierbij als voorbeeld de recente bezoekersanalyse van Theater Lampegiet32: het rapport van Lagroup (voetnoot 21) laat zien dat uitbreiding van Theater Lampegiet zal leiden tot een meer dan verdubbeling van het bezoekersaantal – te verwachten is dat deze bezoekers uit een grotere regio zullen komen. Keten Doel van de keten is het vormen van een stabiel cultureel netwerk. De keten bestaat uit de basisorganisaties in Veenendaal. Deze basisorganisaties zijn verenigd in de Programmaraad, het essentiële netwerk in de Veense cultuursector. De keten werkt samen en gaat allianties en verbindingen aan met de andere organisaties in de keten. De dragers van de keten • Theater Lampegiet • De Muzen • Museum Veenendaal • Bibliotheek Veenendaal • Cultuurmakelaar • Vlow0318 32 32

Klantenonderzoek Theater Lampegiet, februari 2021. Dit onderzoek geeft het publieksbereik aan. Zoals in voetnoot 21 wordt vermeld, kan dit publieksbereik sterk worden uitgebreid: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

VEENENDAAL

21095

EDE GLD

2447

WOUDENBERG

2082

LEERSUM

1688

WIJK BIJ DUURSTEDE

1673

AMERONGEN

1419

MAARN

1338

RHENEN

1335

SCHERPENZEEL GLD

1288

DRIEBERGEN incl RIJSENBURG

1152

DOORN

1012

GRAND TOTAL

52727

21

• • •

Historische Vereniging Oud Veenendaal Programmaraad (met o.a. vertegenwoordiging van het amateurveld) Gemeentearchief

Onderdeel van de keten • stadsdichter • filmhuis Veenendaal • scholen voor PO en VO • combinatiefunctionarissen op de scholen • De Basiliek • Elevate • stichting Alive! • jongerenraad (met name voor de advisering over jongerenactiviteiten/denktankfunctie) • amateurkunstsector • kunstplatform • buurthuizen (Veens Welzijn) • IKC’s • evenementenorganisatoren • Ontmoetingshuis • wijkmanagers • gemeente Veenendaal: Team Vastgoed, Team Openbaar Beheer en projecten, Team Leefbaarheid en Veiligheid (Vergunningen/Evenementen), Team Financiën, Team Maatschappelijke Ondersteuning (cultuur), Tem Openbaar beheer en projecten,Team Werk, Economie en Inkomen • het nieuw op te zetten Bureau Binnenstad • lokale horeca Stip op de horizon • Uiterlijk 2030 heeft Veenendaal een stabiele, financieel gezonde culturele basisinfrastructuur, met organisaties die een weerstandsvermogen hebben van ca 10% van hun totale omzet waardoor de organisaties tegenvallers kunnen opvangen. • In 2030 hebben de organisaties in de basisinfrastructuur, naast eigen organisatie-gebonden activiteiten, een rol in: o de coördinatie van de programmering in en door de stad; o de huisvesting; o de financiering van de activiteiten; o de onderlinge samenwerking tussen de culturele organisaties; o de samenwerking met organisaties/activiteiten in andere maatschappelijke sectoren.

• In 2030 heeft de gemeente vanuit de gedachte “De gemeente en het culturele veld ontwikkelen in een meerjarige cyclus het beleid, de gemeente financiert mede de organisaties en activiteiten en het veld voert uit”, meer taken dan nu aan de culturele sector overgedragen, zoals de coördinatie tussen het culturele veld en andere maatschappelijke sectoren, en het ontwikkelen van gemeenschappelijke activiteiten met deze sectoren. • In 2030 werken de instellingen samen met de gemeente aan het bereiken van de diverse stadsdoelen die zijn geformuleerd in de Omgevingsvisie Veenendaal 2030 . De culturele basis-organisaties zijn uitgegroeid tot volwaardige strategische partner van de gemeente Veenendaal. Deze taak kan bij de Programmaraad worden belegd, als vertegenwoordiger van de cultuursector.

22

•

•

•

• •

• • • •

In 2030 heeft de basisinfrastructuur een aantoonbare aanzuigende werking op bevolkingsgroepen in en buiten Veenendaal, op culturele makers en zorgt mede voor binding hiermee. In 2030 is deze groep ook initiatiefnemer voor en ontwikkelaar van een groot aantal projecten en activiteiten samen met verschillende maatschappelijke en gemeentelijke sectoren, zoals economie, welzijn, sociale sector, huisvesting, city-marketing, jeugd- en jongerenwerk, etc.. In 2030 beschikken de basisorganisaties over op hun taak toegesneden huisvesting, evenals over (zaal)ruimtes om de activiteiten van andere organisaties in de culturele sector te faciliteren. Dit omvat o.a. o een huisvesting voor Theater Lampegiet die uit meerdere (theater)zalen bestaat, waaronder een zaal die ruimte biedt aan grotere theaterproducties. Een voorstel voor een onderzoek naar de toekomst van Theater Lampegiet is in mei 2021 behandeld in de gemeenteraad.

Het voorstel is echter voorlopig verdaagd en zal op een later tijdstip worden besproken; o betaalbare oefenruimtes voor amateurkunstverenigingen en expositieruimte; er zijn daarvoor meerdere ruimtes beschikbaar, zoals gebouw het Spectrum en gebouw de Troubadour; o een goed geoutilleerd evenemententerrein (een voorstel voor het gebied Duivenweide is in mei 2021 behandeld in de gemeenteraad; ook wordt er inmiddels gewerkt aan een visie op de Markt en het Stadspark; o een vaste plek voor popmuziek; o een verbeterde klimaatinstallatie voor het museum; Voor de periode 2022-2025 is het gestelde cultuurbudget leidend. In 2025 heeft de gemeente een permanente jaarlijkse culturele behoeftepeiling onder de inwoners; deze behoeftepeiling evalueert zowel de output als de gewenste outcome. In 2025 beschikken de basisorganisaties over budget om deze ruimtes tegen lage/betaalbare tarieven beschikbaar te stellen. Er zal een keuze gemaakt moeten worden tussen extra (zaalhuur-)subsidies voor amateurkunstverenigingen of structurele geoormerkte extra subsidies aan Theater Lampegiet en overige organisaties. Vóór 2025 wordt een onderzoek verricht naar de behoeften van de evenementenorganisatoren, de wensen van hun publiek en van het potentiële publiek.

De basisorganisaties, verzameld in de Programmaraad, ontvangen vanaf 2022 budget om samenwerkingen vorm te geven en nieuwe activiteiten te ontwikkelen. Vanaf 2022 worden de aanvraagcriteria voor het budget voor evenementen, dat recent is verhoogd met 35.000 euro, verduidelijkt voor het culturele veld. Vanaf 2022 komt er een betere vertegenwoordiging van de amateurkunstsector in de programmaraad. De gemeente kan hiervoor waarschijnlijk gebruik maken van de resultaten van een recent gestart onderzoek van het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie Amateurkunst (LKCA) naar de ondersteuningsvragen voor het amateur-verenigingsleven en een daarbij passende organisatiestructuur.

Uitwerking van de Verhaallijn • De gemeente sluit een convenant af met de Programmaraad. Naar voorbeeld van het convenant uit 201933 geeft dit nieuwe convenant aan waar gezamenlijk en (waar mogelijk cross-disciplinair) gewerkt wordt aan thema’s in de stad (Verhaallijn 2, 3 en 4). De kaders voor dit convenant worden door de Programmaraad ontwikkeld. 33

Convenant Cultuurimpuls Veenendaal, 2019

23

• • •

•

• •

•

• • • •

De Programmaraad, die ook de cultuurmakelaar aanstuurt, ontwikkelt zich tot netwerkorganisatie voor de gehele cultuursector. Rijksrichtlijnen worden omarmd (zoals de Fair Practice Code, Code Culturele Diversiteit & Inclusie en de Governance Code Cultuur). Aan de hand van de inhoudelijke keuzes voor de culturele sector wordt in 2022 een stappenplan ontwikkeld voor het oplossen van accommodatie-knelpunten. Met name gaat het hier over: o een theater dat toegesneden is op de omvang van Veenendaal (indicatief: twee zalen + vergader/repetitiefaciliteiten); o oefen- repetitiefaciliteiten voor amateurkunstverenigingen in De Muzen; o een evenementenlocatie met faciliteiten; o een Popmuziekfaciliteit met oefenruimtes; o Leegstaande verdieping in gebouw het Spectrum; o Verbeteren van de klimaatinstallatie van het museum; o Het vergroten van het aantal ruimtes in Veenendaal voor exposities en kleine optredens; Het zal duidelijk zijn dat onderzoeken nodig zijn, voordat er indicaties kunnen worden gegeven van de kosten die gemoeid zullen zijn met oplossen van de accommodatieknelpunten. Het voorstel voor het eerste onderzoek hiernaar (Theater Lampegiet) is in mei door de gemeenteraad verdaagd34; De voor- en nadelen van een facilitair bedrijf voor de cultuursector worden onderzocht.

Hierbij wordt onderzocht hoe bij de culturele organisaties de vastgoedkosten in verhouding staan tot het programmabudget. Vervolgens onderzoeken de basisorganisaties samen met de afdeling Vastgoed of en hoe de culturele organisaties mogelijk zelf hun vastgoed kunnen beheren. Het is bijvoorbeeld denkbaar dat afdeling Vastgoed het casco van de gebouwen beheert en de basisorganisaties zelf verantwoordelijk worden voor hun inrichting en inventaris. Het ligt hierbij voor de hand om te onderzoeken of Sportservice hiervoor een voorbeeld kan zijn. De amateurkunstsector krijgt een sterkere plaats in de culturele sector en in het beleidsmatige cultuurbeleid. De amateurkunstsector en het onderwijs krijgen voldoende financiële middelen om de accommodaties in het centrum te huren voor hun activiteiten. Op dit moment is de realiteit dat bijvoorbeeld Theater Lampegiet in een spagaat zit: het theater wil graag aan amateurkunstverenigingen en scholen verhuren, maar iedere niet-commerciële verhuring levert het theater verlies op. De versnippering aan diverse gemeentelijke regelingen moet worden opgelost; denk aan de vele kleine en grotere subsidieregelingen waardoor de culturele organisaties niet weten waar ze in het gemeentehuis informatie moeten krijgen. Denk aan de huursubsidies, de evenementensubsidies, etc.

Hiervoor moet een structuur worden ontwikkeld; in deze structuur kan ook het Subsidieloket worden meegenomen. Er komt een beleid voor beeldende kunst, waar ook de kunst in de openbare ruimte onderdeel van uitmaakt. Vanwege de belangrijke rol van evenementen als publiekstrekker voor het centrum, wordt prioriteit gegeven aan het ontwikkelen van een evenementenlocatie. De festivals van Kunstplatform krijgen budgetuitbreiding om out of pocket kosten en vrijwilligersvergoedingen beschikbaar te kunnen stellen. De taken en rollen van de Programmaraad en de Cultuurmakelaar worden herijkt. Het is te voorzien dat de Cultuurmakelaar extra taken krijgt waarvoor extra budget wordt

34

Gemeente Veenendaal raadsvoorstel 13 april 2021, Voorstelnummer 1823395, Onderwerp: Instellen onderzoek toekomst Theater Lampegiet

24

•

•

uitgetrokken. Het huidige convenant met de cultuurmakelaar kan hiervoor als startpunt dienen. De basisorganisaties in Veenendaal krijgen een budget om verdiepende samenwerking tot stand te brengen, hun faciliterende taken voor de cultuursector uit te voeren en hun bijdragen aan de stadsdoelen 2030 te kunnen leveren. De openingsuren van de bibliotheek worden uitgebreid, zodat de inwoners van Veenendaal op meer uren gebruik kunnen maken van de bibliotheek.

Fasering Het zwaartepunt van en zoveel mogelijk ook de uitvoering van, deze verhaallijn ligt in de cultuurperiode 2022-2025. 2022 • Onderzoek naar accommodatieknelpunten en onderzoek naar facilitair bedrijf gerealiseerd; • Netwerkstructuren ingericht, inclusief heroriëntatie op uren en taken cultuurmakelaar • Convenant gemeente-programmaraad gerealiseerd; 2023 • Budget zaalhuur voor amateurkunstverenigingen- en maatschappelijke organisaties gerealiseerd; • Beleid voor Beeldende kunst is ontwikkeld; • Bij de gemeente is het aantal uren voor beleidsmedewerkers cultuur uitgebreid; • Bij de gemeente is coördinatie gerealiseerd voor het onderling afstemmen van de interne afdeling cultuur met andere gemeentelijke afdelingen; 2024 • Monitoring van de basisorganisaties op orde; • Uitbreiding budget basisorganisaties gerealiseerd; • Stappenplan voor het oplossen eerder genoemde knelpunten accommodaties gereed, inclusief investeringsbudget. Raakvlakken met andere beleidsterreinen • Onderwijs • Economie • Sociale sector Consequenties budget • De basisorganisaties ontvangen subsidie voor hun samenwerkingstaken, hun programmerende taken en hun faciliterende taken voor de cultuursector. • De kosten in de cultuursector kunnen stijgen vanwege het toepassen van de Fair Practice code. • Er zijn investeringen te verwachten vanwege het wegwerken van accommodatievraagstukken.

• Door het uitbreiden of vernieuwen/aanpassen van accommodaties zijn op termijn hogere exploitatiekosten voor deze accommodaties te verwachten. • Het (waar nodig) aanpassen van subsidievoorwaarden kan leiden tot een hogere gemeentelijke uitgave voor cultuur. • De functie Cultuurmakelaar wordt structureel vanaf 1-1-2022. Voor de uitbreiding van taken moet extra budget komen. • Uitbreiding van het aantal openingsuren van de bibliotheek.

25

Relevante beleidsnota’s • Rekenkameronderzoek Cultuurbeleid Veenendaal onder de loep (december 2019). • Evaluatie School & Cultuur, Stand van zaken cultuureducatie basisonderwijs en aandachtspunten voor de toekomst (juni 2020). • Omgevingsvisie Veenendaal 2030 Samen maken we de stad! (december 2020) • Cultuurvisie 2022-2025 (hoofdstuk 2, Evaluatie).

Verhaallijn 2 Cultuur in de wijken Focus Deze verhaallijn heeft een focus op: • Het ontwikkelen van de samenwerking tussen de culturele en cultuurhistorische organisaties in het centrum en de maatschappelijke-, zorg- en wijlzijnsorganisaties in de wijken; • Het ontwikkelen van een vaste (culturele) infrastructuur in de wijken (met o.a. programmamanagers in de wijken). Visie Mensen activeren, bij elkaar brengen en bruggen slaan tussen groepen inwoners die vaak langs elkaar heen leven, door het vraaggericht en het laagdrempelig organiseren van culturele activiteiten, in de directe omgeving van de mensen. Door middel van te ontwikkelen samenwerking vormen sociale, welzijns- en culturele organisaties een netwerk, waarbij iedere organisatie de kennis over wijkgericht werken en kennis over de ontwikkeling van publieksparticipatie samenvoegt. Deze samenwerking sluit aan bij het gemeentelijke Uitvoeringsbeleid wijkgericht werken35. De culturele en cultuurhistorische organisaties in het centrum brengen hun kennis over het ontwikkelen van culturele activiteiten en publiekswerving in deze samenwerking in. Het wijkgericht werken is op deze manier een aanvulling op het gemeentelijke beleid van de afgelopen jaren om cultuur te in het centrum te concentreren. De verhaallijn Cultuur in de wijken sluit aan op het Veenendaalse beleid Wijkgericht werken.

Dit beleid is een uitwerking van de Visie Sociaal Domein: sociale netwerken in de buurt stimuleren verbondenheid en solidariteit in de buurt. Dit beleid omvat o.a. het stimuleren van bewonersinitiatieven en het geven van een regierol aan wijkteams op het gebied van bewonersinitiatieven, burgerparticipatie, communicatie naar inwoners, leefbaarheid en veiligheid36. Het grootste deel van de nieuwe activiteiten kan plaatsvinden in de wijken, waar al een stevige infrastructuur van accommodaties bestaat: ontmoetingscentra, het Ontmoetingshuis, scholen, voorscholen en kinderopvang. Ook IKC’s, waarvan er reeds een is gerealiseerd, kunnen tot deze infrastructuur worden gerekend. De samenwerking tussen deze accommodaties en de culturele sector moet grotendeels ontwikkeld worden. De samenwerking tussen het Ontmoetingshuis en De Muzen, waarbij De Muzen kennismakingsaanbod beschikbaar stelt aan het Ontmoetingshuis, kan hierbij als voorbeeld dienen. Met deze visie op cultuur in de wijken worden bijkomende doelen gediend: 35

Gemeente Veenendaal, Uitvoeringsbeleid wijkgericht werken. Wederzijdse versterking van overheid, organisaties en samenleving, april 2018 36 Gemeente Veenendaal: Model 2020. Factsheet 2020; Wijkgerichte aanpak. Notitie wijkteams 2020, oktober 2019; Uitvoeringsbeleid wijkgericht werken. Wederzijdse versterking van overheid, organisaties en samenleving, Gemeente Veenendaal, april 2018

26

•

•

•

Door de nieuwe samenwerkingen worden de wijken aangesloten op de cultuur in het centrum, waardoor de culturele organisaties in het centrum hun drempel voor de inwoners van de wijken kunnen verlagen. Wanneer in de wijken nieuwe en/of aanvullende vormen van cultuur ontstaan, kunnen die uitgroeien tot stedelijke activiteiten die al dan niet een plek vinden binnen de bestaande culturele stedelijke, regionale of zelfs nationale infrastructuur: lokale helden worden op het schild gehesen Een deel van deze nieuwkomers kan zich daardoor op termijn invoegen in Verhaallijn 1; Bewoners die zich identificeren met cultuurbeleving in hun buurt of wijken dragen bij aan de identiteit van Veenendaal.

Keten Doel van de keten: het vormen van een netwerk, waarbij de keten de trekker is van de verhaallijn. De keten werkt samen om de doelstellingen van de verhaallijn te realiseren en gaat allianties aan met de andere organisaties in de keten en met organisaties daarbuiten. De dragers van de keten • School & Cultuur • De Muzen • Bibliotheek • Veens Welzijn • Cultuurmakelaar Onderdeel van de keten • Wijkmanagers en wijkteams • CJG • Sportdomein • IKC’s • Stadsgids • Bestaande buurthuizen, ontmoetingscentra, Ontmoetingshuis • Sportservice (optioneel) • Historische Vereniging Oud Veenendaal • Amateurkunstverenigingen • Stichting Alive! • Economie • Kunstplatform (beeldende kunst) • Eventueel Vastgoed • Museum Veenendaal Stip op de horizon • In 2030 is cultuur naast centrum-georiënteerd ook wijkgericht-georiënteerd en heeft elke wijk een benoemde accommodatie (de bestaande ontmoetingscentra) waar door inwoners lokaal in cultuur en cultuurhistorie kan worden geparticipeerd of gecreëerd; • In 2030 heeft iedere wijk een structurele keten ontwikkeld waarin participeren: cultuuraanbieders, cultuurmakelaar, bestaande wijk- en buurtaccommodaties, sociale en religieuze organisaties, en inwoners. • In 2030 heeft iedere wijk een aanbod aan culturele activiteiten. Dit aanbod is laagdrempelig en gaat uit van de vraag, de kennis, de behoeften en de voorkeuren van de inwoners in de wijken.

27

•

• •

In 2030 dragen het aanbod en de wijkaccommodaties aantoonbaar bij aan de groei in sociale cohesie in de wijk. Dit is aantoonbaar door de groei in aantal culturele activiteiten en groei in bezoekers/participanten. In 2030 zijn de eerste makers en/of participanten en/of activiteiten binnen de bestaande wijkaccommodaties uitgegroeid tot vaste (creatieve en economische) waarden in de stad. In 2025 is er een relevante programmering ontwikkeld in de wijken, buiten het centrum.

Uitwerking van de Verhaallijn • De culturele organisaties krijgen de opdracht om activiteiten in de wijken te ontwikkelen en uitvoeren. Hierbij is de bedoeling om activiteiten in de wijken te gaan ontplooien, zonder daarbij fysieke dependances gaan creëren. • De uren van de Cultuurmakelaar worden uitgebreid om achtereenvolgens: o De samenwerking tussen culturele organisaties in het centrum en de maatschappelijke-, zorg- en welzijnsorganisaties en wijkmanagers in de wijken op gang te helpen; o Nieuwe activiteiten te stimuleren die ontwikkeld worden vanuit de bestaande systematiek van het kennismakingsaanbod van De Muzen voor het Ontmoetingshuis, voor het benaderen van de scholen vanuit School & Cultuur, en het kennismakingsaanbod van Sport; o Samen met de samenwerkende organisaties en de vaste infrastructuur het aanbod, de culturele infrastructuur en amateurs met elkaar verbindingen en op elkaar afstemmen. • Voor de extra uren van de cultuurmakelaar is een budget nodig.

Daarnaast dient de Cultuurmakelaar te beschikken over een programmabudget om de bij de activiteiten passende makers te activeren en aan te trekken; • Aan Veens Welzijn wordt gevraagd om hun pakket aan bewonersactiviteiten te verbreden met culturele activiteiten: co-creatie tussen Welzijns- en Culturele organisaties en inwoners; • Aan Veens Welzijn wordt gevraagd hun bewonersinitiatieven uit te breiden naar het culturele veld: ‘toon het sociale domein de route naar cultuur’. • Aan de bibliotheek wordt gevraagd hun volwasseneducatie-programma ook in de wijken uit te gaan voeren. Fasering 2022 • Het ontwikkelen van de samenwerking tussen culturele organisaties in het centrum en de maatschappelijke-, zorg- en welzijnsorganisaties in de wijken. 2023 • Het inventariseren van de vraag naar activiteiten en het uitvoeren van proefprojecten. 2024-2025 • Het uitvoeren van het nieuwe activiteitenprogramma. Raakvlakken met andere beleidsterreinen • Onderwijs • Sociale sector • Welzijn • Jeugd- en jongerenwerk Consequenties budget • Per wijk is een jaarlijks wijk-activiteitenbudget nodig. Als een initiatief met een culturele component uit de wijk zelf komt, kan eventueel een beroep worden gedaan op de cultuurbudgetten. 28

•

• •

Een cultuurmakelaar die structurele samenwerking met andere domeinen ontwikkelt en borgt (met de wijkmanagers, sociale organisaties, ontmoetingscentra en buurtorganisaties, etc.) . Dit budget komt vanuit de culturele sector. Een cultuurmakelaar die de activiteiten van de culturele aanbieders verbindt met de aanvragers vanuit het sociale domein. Dit budget komt vanuit de culturele sector. Voor de aanvullende inrichting van de wijk- en buurtcentra is wellicht een investeringsbudget nodig.

Relevante beleidsnota’s • Cultuurvisie Veenendaal 2018 -2021 De krachten bundelen – naar een duurzaam cultureel klimaat (3 april 2017). • Visie Sociaal Domein. De kracht van de samenleving (juli 2017). • Uitvoeringsbeleid wijkgericht werken. Wederzijdse versterking van overheid, organisaties en samenleving, Gemeente Veenendaal, april 2018 • Integraal beleidskader sociaal domein 2020-2023 Sterker door verbinding (november 2019). • Wijkgerichte aanpak: notitie wijkteams 2020, gemeente Veenendaal (oktober 2019). • Model 2020, factsheet 2020. • Beleidsnotitie Integrale Kindcentra in Veenendaal 2021-2024 (juli 2020).

Verhaallijn 3 Iedereen doet mee Focus Deze verhaallijn heeft een focus op: • De verbinding met vrijetijd- en het sociaal domein • Inclusiviteit en diversiteit Visie Het ervaren van drempels kan een belemmering zijn om te participeren in de samenleving. Er kunnen drempels zijn door kwetsbaarheid, door te weinig kennis over aanbod of ervaring met het aanbod, door fysieke beperkingen, door leeftijd, doordat er onvoldoende aanbod om de hoek is of dat het aanbod niet passend genoeg is, etc. Toegankelijkheid, op de interesses van de doelgroep toegesneden activiteiten en bereikbaarheid zijn oplossingen hiervoor. Het uiteindelijke doel is dat iedereen meedoet, want meedoen aan cultuur werkt preventief, vergroot de veerkracht van mensen en geeft het leven zin. Er is in Veenendaal aandacht voor specifieke doelgroepen: • Kinderen, jeugd en jongeren, vanuit de gedachte dat cultuur positief bijdraagt aan hun persoonlijke ontwikkeling.

De kinderen en jongeren tot 24 jaar vormen 31,5% van de bevolking37, toegesneden culturele activiteiten versterken hun band met de Veense samenleving.; • Inwoners voor wie de reguliere kunst- en cultuuruitingen een te hoge drempel kennen; • Groepen die kwetsbaar zijn of gezondheidsklachten hebben, waarvoor kunst en cultuur laagdrempelige instrumenten zijn om hen bij de samenleving te betrekken; • Groepen met een niet-westerse achtergrond die moeizaam aansluiting vinden bij westerse cultuur.

37

https://www.oozo.nl/cijfers/veenendaal. De indeling naar leeftijdsgroepen is van het OOZO.

29

Keten Doel van de keten is het vormen van een netwerk dat jaarlijks activiteiten ontwikkelt voor specifieke doelgroepen. Dragers van de keten • School & Cultuur • De Muzen • Bibliotheek • Amateurkunstverenigingen, waaronder Momo/theatergroepen die op de doelgroepen toegesneden voorstellingen maken • Theater Lampegiet • Aanbieders van professionele culturele activiteiten Onderdeel van de keten • PO en VO-scholen • Zorgsector/PGB’s • Elevate • Veens Welzijn • IKC’s, buurthuizen, ontmoetingscentra, Ontmoetingshuis • Wijkmanagers • Netwerk voor jou • Cultuurmakelaar • Vlow0318 • Stichting Alive! • Jongerenraad • Kunstplatform • Contactpersonen en verenigingen uit de 138 nationaliteiten in Veenendaal • Beeldend Kunstnetwerk • Horeca-organisaties Stip op de horizon • In 2025 bestaat er een vast en vanzelfsprekend netwerk bestaande uit culturele en sociale organisaties • In 2025 ontwikkelen de organisaties in dit netwerk jaarlijks programma’s voor specifieke doelgroepen. Uitwerking van de verhaallijn Kinderen en jeugd • Op de basisschool komt er aandacht voor culturele programma’s die aansluiten bij het curriculum van de scholen. De gemeente zal de scholen hierover actief benaderen. • Er komt daarbinnen speciale aandacht voor culturele programma’s die achterstanden tegen gaan. • De gemeente neemt de doelgroep ‘kinderen’ ook op in de opdracht aan Veens Welzijn.

Jongeren • Ook deze groep kan gefaciliteerd worden om toegang te krijgen tot de bestaande cultuurorganisaties en -programmering door middel van een kennismakingsaanbod. Een voorbeeld hiervoor is het bestaande overleg tussen de Jongerenraad (voornamelijk leerlingen MO-scholen) en Theater Lampegiet over de theaterprogrammering.

30

•

Daarnaast kunnen de Social media meer worden ingezet om nieuwe doelgroepen te bereiken. Inwoners voor wie de reguliere kunst- en cultuuruitingen een te hoge drempel kennen • Er komt een kennismakingsaanbod voor deze inwoners. Dit kennismakingsaanbod geldt voor alle bevolkingsgroepen. Hier ligt een verbinding met Verhaallijn 2; Kwetsbare groepen • Voor kwetsbare groepen komt een op hen toegesneden laagdrempelig aanbod. Voor kwetsbare ouderen die minder mobiel zijn, kan een aanbod voor de verzorgingshuizen ontwikkeld worden (voorlezen, samenzang, bewegingslessen, historische wandeltochten, etc.). Theater Lampegiet heeft hier al ervaring mee, door o.a. samenwerking met ‘Netwerk voor jou’ waarbij deze groep met een vrijwilliger een voorstelling bezochten. Ook sommige verzorgingshuizen verzorgen culturele activiteiten; deze vinden plaats op basis van vrijwilligheid. Vanuit de culturele/maatschappelijk invalshoek wil de gemeente dit soort activiteiten stimuleren. Groepen met een migratie-achtergrond • Voor deze groepen komt een tweeledige aanpak: hen stimuleren hun eigen cultuur naar buiten te brengen en daarnaast hen aan te moedigen hun eigen cultuur samen met de traditionele westerse cultuur te beleven. Dit geeft hen aansluiting bij de samenleving en bovendien verrijkt dit de westerse cultuur. Code culturele diversiteit • Veenendaal telt 138 nationaliteiten.

Daarom zal de gemeente in de komende cultuurplanperiode het volgen van de code Culturele diversiteit aan de subsidievoorwaarden toevoegen. Dit houdt ook in dat de gesubsidieerde organisaties aantoonbaar streven naar een vertegenwoordiging van de diverse samenleving onder hun medewerkers. Nieuwe activiteiten • Er worden nieuwe participatieve en receptieve activiteiten ontwikkeld die zijn toegesneden op de genoemde focusgroepen. • Daarnaast komen vrij toegankelijke laagdrempelige culturele evenementen in de binnenstad om mensen te verrassen en kennis te laten maken met kunst en cultuur. Deze activiteiten reflecteren de brede culturele beleving in onze diverse samenleving. • In 2030 vindt het netwerk een groot deel van de financiering van haar activiteiten bij de culturele en sociale organisaties in Veenendaal, bij lokale en regionale fondsen, provincie, gemeente, en nationale fondsen zoals het Fonds Cultuurparticipatie. Dit laatste Fonds kent sinds 2019 een subsidieregeling38, waarin het sociale en culturele domein samen werken aan cultuur voor iedereen. Cultuur en sociaal domein worden hierin uitgedaagd om vernieuwende projecten op te starten, waardoor er makkelijker samen geïnvesteerd kan worden in positieve fysieke en geestelijke gezondheid. Overigens moet opgemerkt worden dat het werven van fondsen tijd en aandacht vraagt.

Cultuurmakelaar • De Cultuurmakelaar die in Verhaallijn 2 werkt aan programma’s die zijn toegesneden op activiteiten in de wijken, stimuleert ook activiteiten die zijn toegesneden op de genoemde focusgroepen. Fasering Het zwaartepunt van de planvorming voor, en waar mogelijk ook de uitvoering van, deze verhaallijn ligt in de cultuurperiode 2022-2025. 2022 • Ontwikkelen van het netwerk 38

Fonds cultuurparticipatie (FCP), subsidieregeling ‘Samen cultuurmaken’, 2020

31

• Inventariseren van de wensen van doelgroepen accommodaties 2023 • Ontwikkelen van plannen voor activiteiten en proef activiteiten 2024-2025 • Uitvoering van het activiteitenprogramma Raakvlakken met andere beleidsterreinen • Sociale sector • Welzijn • Jeugd- en jongerenwerk • De organisaties voor ouderenwerk • Scholen voor PO en VO • Zorg/verzorgingshuizen Consequenties budget Cultuurmakelaar • De cultuurmakelaar krijgt een uitbreiding van uren om projecten voor kwetsbare inwoners te stimuleren. Code cultural governance • Geen budgettaire consequentie: wordt bekostigd vanuit de reguliere budgetten van de gesubsidieerde organisaties. Culturele programma’s doelgroepen • Deels te bekostigen vanuit de reguliere budgetten van de gesubsidieerde (culturele) organisaties. • Deels te bekostigen vanuit de budgetten van meewerkende sociale organisaties (overigens is de inzet van deze budgetten vanuit het sociale domein niet afdwingbaar). Kinderen en jeugd • School & Cultuur krijgt taakuitbreiding waar meer uren ingezet door kunnen worden ingezet. • Uitbreiding van het aantal openingsuren van de bibliotheek (zie ook verhaallijn 2). • De op kinderen en jeugd toegesneden activiteiten worden bekostigd vanuit de reguliere budgetten van de scholen (vervangen van reguliere culturele programma’s). De inzet van deze budgetten zijn bij de scholen niet afdwingbaar.

Kennismakingsaanbod • Voor doelgroepen komt een kennismakingsaanbod. Dit aanbod (= korting op de reguliere tarieven) wordt bekostigd uit de budgetten van de gesubsidieerde organisaties. • In 2030 vindt het netwerk een groot deel van de financiering van haar activiteiten bij de culturele en sociale organisaties in Veenendaal, bij lokale en regionale fondsen, provincie, gemeente, en nationale fondsen zoals het Fonds Cultuurparticipatie. Relevante beleidsnota’s • Beleidsnotitie Integrale Kindcentra in Veenendaal 2021-2024 (juli 2020). • Integraal beleidskader sociaal domein 2020-2023 Sterker door verbinding (november 2019). • Veenendaal richting 2040 Aantrekkelijk wonen en werken in een innovatieve topregio (29 september 2017).

Verhaallijn 4 Jong geleerd, oud gedaan Focus De verhaallijn heeft een focus op: 32

• •

Samenwerking tussen culturele basis-organisaties, scholen, welzijnsorganisatie. Ontwikkelen van doorlopende ontwikkellijnen voor alle bevolkingsgroepen.

Visie Voor Veenendaal is het van groot belang dat alle inwoners -jong en oud- kunst en cultuur kunnen beleven. Aan de slag gaan met cultuur, zowel actief als receptief, draagt bij aan de persoonlijke ontwikkeling en verbreedt het blikveld. Om Veenendalers al vanaf jonge leeftijd met kunst en cultuur in te aanraking te laten komen, is het aanbieden van cultuureducatie cruciaal. Cultuureducatie stimuleert kennis over en vaardigheden in allerlei cultuurvormen. In Veenendaal wil de gemeente cultureel talent niet laten lopen, maar koesteren. Daarom is het belangrijk dat cultuur een plek krijgt zowel binnen39 als buiten schooltijd. Hiermee zorgt de gemeente ervoor dat alle kinderen en jongeren de mogelijkheid krijgen om zich te ontwikkelen en van cultuur te genieten, ook diegene die weinig of geen toegang hebben tot cultuur. De kinderen die vandaag aan de slag gaan met cultuur zijn niet alleen de bezoekers, maar ook de potentiële makers van de toekomst. Daarom is het belangrijk om aandacht te hebben voor talentontwikkeling bij kinderen en jongeren. Door het begeleiden van jonge talenten tot aankomende professionals creëren we een binding tussen jonge, creatieve makers en de stad. Hier bevindt zich een link met verhaallijn 2 (Cultuur in de wijken) en met de toekomstige verhaallijn 6 (Nieuwe smaken, nieuwe makers).

Herkenbaarheid en verrassing zijn belangrijke drijfveren voor zowel kinderen als jongeren om via actieve cultuurbeoefening zich te laten inspireren tot het ontwikkelen van hun kunstzinnige en culturele competenties. Vooral het ‘doen’ staat centraal. Onderzoeken en ervaren, gebruik maken van gevoel en verstand, hoofd en hart zijn vaardigheden die aan de basis staan van niet alleen creativiteit maar ook sociale omgangsvormen. Zij verrijken niet alleen kinderen en jongeren in hun creatieve uitingsvormen, maar ook in hun onderlinge sociale communicatie. Innovatie is een middel om de (actieve en passieve) cultuurparticipatie te bevorderen. Kinderen en jongeren groeien op met innovatieve technologische mogelijkheden. Het gebruik van bijvoorbeeld digitale media kan intensiever worden geïntegreerd in het culturele educatie aanbod. Door deze toepassingen te integreren sluit cultuureducatie aan bij de beleving van de jeugd en worden zowel kunst en educatie verbonden met technologische innovatie. Op deze manier voegt de symbiose van actieve en receptieve cultuurparticipatie en educatie een positieve bijdrage toe aan de levenslange ontwikkeling van de Veenendaler. Keten Doel van de keten is het vormen van een netwerk rond educatie. De keten is de trekker van de verhaallijn, de keten werkt samen en gaat allianties aan met de andere organisaties in de keten.

Dragers van de keten • De Muzen • Bibliotheek (met name de Volksuniversiteit-activiteiten en de ‘Leven lang leren’-lijn) • Theater Lampegiet (o.a. schoolvoorstellingen) • Vlow0318

39

Ministerie van OCW, Prestatiebox: extra budget voor PO en het VO, 2018. Bovenop de lumpsum krijgen scholen van de overheid een bedrag per leerling dat ze kunnen inzetten voor onder meer taal en rekenen, wetenschap en techniek, cultuureducatie in het basisonderwijs, talentontwikkeling, professionalisering van leerkrachten en schoolleiders.

33

• • •

Cultuurmakelaar Museum Veenendaal School & Cultuur

Onderdeel van de keten • Buurthuizen, ontmoetingscentra en Ontmoetingshuis • Museum Veenendaal • Stichting Alive! • IKC’s • Individuele kunstenaars, musici, dans- en theaterdocenten • Elevate • Erfgoed (educatie rond immaterieel erfgoed van Veenendaal) • (Contactfunctionarissen van) PO en VO scholen • Binnenschoolse en buitenschoolse kinderopvang • Kinderopvang • Gemeentearchief Stip op de horizon • In 2030 heeft de gemeente (mede) gestimuleerd dat in 2030 iedere school voor PO en VO cultuureducatie heeft verankerd in het curriculum • In 2030 is de cultuureducatie onderdeel van het programma in de kinderopvang • In 2025 heeft de gemeente een doorlopende ontwikkellijn voor de jeugd van 0-12 jaar met samenhang tussen binnen- en buitenschoolse cultuureducatie vastgesteld. • In 2025 kunnen alle kinderen, jongeren en senioren/gepensioneerden op meerdere niveaus instappen in een buitenschoolse cultuureducatiecursus van hun voorkeur. Uitwerken van de Verhaallijn • De verbinding tussen cultuur, onderwijs, economie en welzijn staat in deze Verhaallijn centraal. • School & Cultuur verkent de behoefte en ontwikkelt samen met het onderwijs een doorlopende ontwikkellijn voor cultuur binnen de BSO, PO en VO.

• Activiteitenbudget is voorwaarde om de verbinding met het onderwijsveld te kunnen realiseren; de culturele activiteiten op de scholen kunnen deels worden bekostigd uit de Prestatiebox (ministerie OCW). • Veenendaal kiest ervoor om Cultuureducatie met Kwaliteit onverminderd voort te zetten, wat ook past binnen het nieuwe landelijke cultuurbeleid 2021-2024. • CMK (Combinatiefunctionarissen Cultuur, gezamenlijk gefinancierd door Rijk en gemeente), worden in stand gehouden: de gemeente continueert de matchingsgelden. • De invulling van de functie Combinatiefunctionaris Cultuur wordt jaarlijks geëvalueerd samen met het onderwijs en de culturele basisinstellingen om deze in lijn te houden met de Cultuurvisie. • Naast de doorlopende leerlijnen voor het onderwijs, ontwikkelen de culturele organisaties ook een ontwikkellijn voor de culturele sector: een Leven Lang Ontwikkelen. Alle inwoners kunnen op iedere leeftijd op elk niveau instappen. • Het aanbod voor Een Leven Lang Ontwikkelen worden ontwikkeld vanuit de belangstelling en de vraag van de beoogde doelgroepen. • Individuele Veense kunstenaars, musici, dans- en theater- en erfgoeddocenten worden al regelmatig via School & Cultuur ingezet voor de basisscholen en voor overige activiteiten binnen de cultuureducatie. Deze inzet wordt structureel. 34

•

In 2030 hebben de culturele organisaties, cultuureducatie en de amateurkunstverenigingen een systematiek ontwikkeld voor de talentontwikkeling voor jongeren, om hen kansen te bieden om door te groeien tot professionals. Er is een goede taakverdeling tussen de genoemde organisaties, waarbij cofinanciering een van de financieringsinstrumenten is die toegepast gaat worden (zie verhaallijn 6).

Fasering Het zwaartepunt van de planvorming voor, en waar mogelijk ook de uitvoering van, deze verhaallijn ligt in de cultuurperiode 2022-2025. 2022 • De keten ontwikkelt een beleidskader voor het beoefenen van cultuur (Leven lang ontwikkelen-lijn, actieve kant) en het beleven van cultuur (laagdrempelige toegang tot cultuuruitingen, beleving van cultuur). 2023 • De doorlopende leerlijnen voor cultuureducatie PO en VO zijn operationeel en in verbinding met elkaar. 2024 • De activiteiten van de culturele organisaties zijn toegesneden op de beoogde doelgroepen 2025 • Beleid voor talentontwikkeling voor jongeren als structureel onderdeel van cultuureducatie is gestart, als voorbereiding op verhaallijn 6. Raakvlakken met andere beleidsterreinen • Onderwijs • Sociale sector • Welzijn • Jeugd- en jongerenwerk • Gezondheidszorg Consequentie budget • Voor de ontwikkeling van een doorlopende ontwikkellijn binnen BSO, PO en VO komt een extra budget beschikbaar voor School & Cultuur. • Het jaarlijkse budget voor School & Cultuur wordt uitgebreid ten behoeve van het ontwikkelen van reguliere samenwerking en coördinatie-uren met de wijken en de scholen (zie verhaallijn 1 en 2). • Volksuniversiteit-activiteiten richten zich op jeugd, jongeren, volwassenen en senioren/gepensioneerden (op de scholen en in de wijken); dit heeft budgettaire consequenties voor de bibliotheek.

• Voor nieuwe cultuur-educatieve activiteiten geldt een financieringsmix: het ontwikkelen van nieuwe activiteiten vraagt een investering van de overheid, de activiteiten zelf vinden kostendekkend plaats (de kosten van de activiteiten worden bekostigd uit de bijdragen van de deelnemers en vanuit andere domeinen vindt co-financiering plaats) en voor specifieke projecten wordt financiering gezocht bij bijvoorbeeld het Fonds Cultuurparticipatie - de regeling ‘Samen cultuur maken’ Relevante beleidsnota’s • Integraal beleidskader sociaal domein 2020-2023 Sterker door verbinding (november 2019). • Beleidsnotitie Integrale Kindcentra in Veenendaal 2021-2024 (juli 2020).

35

Verhaallijn 5 Het verhaal van Veenendaal Focus De verhaallijn heeft een focus op: • Een structurele samenwerking tussen de erfgoed-organisaties. • Het uitwerken van plannen voor een structurele aanpak van materieel en immaterieel erfgoed en archeologie. • Het genereren van een vast erfgoedbudget. • Het verbinden van het verleden met het heden. Visie Het erfgoed in Veenendaal lijkt grotendeels geconcentreerd op ambacht en industrie. Dit erfgoed heeft een historische waarde, een waarde voor de leefomgeving en draagt bij aan de identiteit van een plek. Het doel is het erfgoed voor de huidige en toekomstige generaties te behouden, het erfgoed in de leefomgeving te positioneren, het belang van het erfgoed voor de maatschappij onder de aandacht te brengen. Voor het beschermen en in stand houden van gebouwd erfgoed is het uitgangspunt: behoud door ontwikkeling. Dit betekent niet alleen dat de gebouwen in stand worden gehouden, maar dat het Erfgoed zoveel mogelijk wordt ontsloten en geëxploiteerd zodat het erfgoed een actieve rol in de stad kan gaan spelen. Hiermee sluit deze verhaallijn aan bij het team Ruimtelijke Ordening en Bouwen: cultuurhistorische waarden maken een substantieel onderdeel uit van de ruimtelijke kwaliteit, de historische Waardenkaart is hierbij leidend.

De stad kent 108 gemeentelijke monumenten (waaraan op korte termijn wellicht 16 gebouwen worden toegevoegd) en 19 rijksmonumenten. Rijksmonumenten zijn van nationaal belang. De basis voor bescherming en instandhouding vormt de Erfgoedwet en de toekomstige Wabo40. In deze omgevingswet wordt de de zorgplicht voor rijksmonumenten opgenomen. De bescherming van gemeentelijke monumenten is vastgelegd in de erfgoedverordening en wordt integraal overgenomen in het Omgevingsplan deel 1. Het verhaal van de venen (immaterieel erfgoed) is een essentieel onderdeel van het Veenendaalse erfgoed. Hetzelfde geldt voor de andere Veenendaalse verhalen. Deze verhaallijn omvat daarom zowel materieel als om immaterieel erfgoed (de canons en verhalen). Het beleid van gebouwd erfgoed in Veenendaal berust op vijf pijlers: • inventariseren en documenteren • beschermen • in stand houden • kennis delen • ontsluiten, uitdragen en presenteren Veenendaal heeft met de turfindustrie en met sigaren- en textielfabrieken een grote historie. Daarnaast kent Veenendaal zijn eigen stadsverhalen. Deze verhalen zijn vastgelegd in oud filmmateriaal, boeken, interviews. De collectie zou nu op meerdere plekken te zien: op de website, in het gemeentearchief, bij de HVOV en in het museum.

40

Invoerdatum nog niet bekend.

36

Keten Doel van de keten is: het opbouwen van een Erfgoed-infrastructuur bestaande uit vaste in- en externe partners. Deze partners ontwikkelen Erfgoedbeleid en vervolgens vanuit dit beleid jaarplannen voor de uitvoering van het Erfgoedbeleid. Dragers van de keten • Gemeentelijk archief • Gemeentelijk team Ruimtelijke Ordening en Bouwen/Erfgoed • Historische Vereniging Oud Veenendaal • Museum Veenendaal • Bibliotheek • Architectuurcentrum • Toerisme Onderdeel van de keten • Gemeentelijke beleidsmedewerker toerisme • Scholen • Stadsgids • Stadswinkel • De Muzen Stip op de horizon • In 2030 is het historisch erfgoed uit de vroegste periodes van Veenendaal tot en met 1950 in de cultuurhistorische kaart opgenomen, goed beschermd en in stand gehouden (het hedendaagse erfgoed vanaf 1950 is anno 2021 al in de cultuurhistorische kaart opgenomen). • In 2030 draagt het Veenendaalse erfgoed aantoonbaar bij aan een aantrekkelijke leefomgeving. • In 2030 is de informatie en kennis over het erfgoed van Veenendaal aantoonbaar vergroot, bij zowel inwoners als bezoekers. De kennis wordt zowel fysiek als digitaal breed gedeeld. • In 2030 is erfgoed- en archiefeducatie een volwaardig onderdeel van de reguliere cultuureducatie op de scholen voor PO en VO; dit ontwikkelt zich in nauwe samenwerking met School & Cultuur.

• In 2025 is er een goed functionerend Erfgoedplatform (tijdens de ontwikkeling van de voorliggende cultuurnota zijn er al gesprekken gestart over een mogelijk Erfgoedplatform). • In 2025 heeft het Erfgoedplatform een plan geïnitieerd voor het ontsluiten en exploiteren van erfgoedlocaties. • In 2025 heeft het Erfgoedplatform een plan van aanpak ontwikkeld op het ontsluiten en samenbrengen van alle vormen van erfgoedinformatie en op een betere verbinding tussen erfgoed- en culturele activiteiten. • In 2025 is er voor het materieel en immaterieel erfgoed een vast jaarlijks budget beschikbaar. Uitwerken van de Verhaallijn • Van groot belang in de uitwerking van deze verhaallijn is de sturende, kaderstellende en faciliterende rol van de gemeente Veenendaal. • De Canon van Veenendaal uit 200941 is inmiddels opgenomen op de website ‘Veenendaal op de kaart’. Deze Canon moet worden geactualiseerd en verder worden uitgebouwd. 41

HVOV, De canon van Veenendaal, Henk van ’t Veld, 2009

37

•

• •

•

•

•

•

•

• •

•

Activiteiten in deze verhaallijn zijn o.a.: stamboomonderzoek, stadswandelingen, collecties (welke privé- en gemeentelijke collecties zijn er in Veenendaal?), restauraties, digitalisering, (digitale) presentaties, geheugen van Veenendaal (verhalen noteren), boeken (bijv. over de Hoofdstraat – geschreven door de stadsgids), locatie-onderzoek, archeologisch onderzoek, erfgoedlezingen, erfgoededucatie, exploitaties van erfgoedlocaties, rondleidingen op erfgoedlocaties, deelname aan nationale erfgoeddagen, etc., ontsluiten historische collecties (erfgoedportaal), archiefeducatie. Het Veenendaalse Erfgoed en de Veense verhalen zijn in 2030 opgenomen in de toerismemix. De geschiedenis van Veenendaal is in 2030 naar het heden gebracht: van Erfgoedhuis naar Verhalenhuis. Een goed voorbeeld hiervoor is het Textielmuseum Tilburg, waar de textielhistorie zichtbaar is naast de moderne textieltechnieken. Ook onder de grond is veel waardevols te vinden. Bij verbouwingen, sloop of wegenaanleg wordt rekening gehouden met waardevolle archeologische gegevens. De ’archeologische waardenkaart’ 2010, die in is 2018 herzien, biedt hiervoor de basis. Historische monumentale gebouwen en ook hedendaags erfgoed krijgen liefst een nieuwe bestemming en/of worden getransformeerd en geëxploiteerd.

De exploitatie van deze gebouwen (zoals de Ritmeesterfabriek en de molens) geeft de inwoners de kans om het erfgoed te gebruiken en te bezoeken, waardoor dit erfgoed bijdraagt aan de samenleving. Een bekend voorbeeld is het creëren van (tijdelijke) bestemming als atelier- en galerieruimte in erfgoedgebouwen. Hier ligt een verbinding met de toekomstige Verhaallijn 6. Overigens kunnen ook leegstaande winkelruimtes tijdelijk worden getransformeerd tot galerie/ateliers voor kunstenaars. De gemeentelijke subsidieregeling (ca. € 100.000) voor het in stand houden van gemeentelijke monumenten wordt binnenkort geëvalueerd. Naar aanleiding van deze evaluatie kan deze regeling worden gecontinueerd. Deze bijdragen kunnen monumenteneigenaren over de streep trekken om extra aandacht aan het onderhoud van hun pand te besteden De geschiedenis en het verhaal van Veenendaal worden zichtbaar gemaakt. De provinciegrens is inmiddels zichtbaar gemaakt; de afgravingen (Veenendaal is in het verleden 6 meter afgegraven) en de Grebbelinie kunnen ook worden gevisualiseerd; Er is in 2025 een functionerend Erfgoedplatform, waarin de erfgoedorganisaties samenwerken. Dit platform ontwikkelt Erfgoedbeleid en erfgoed-activiteiten, zoals Erfgoededucatie. Aangezien de HVOV en museum grotendeels vrijwilligersorganisaties zijn, ligt het voor de hand om het archief te belasten dit Erfgoedplatform voor te zitten.

De gemeente heeft in 2025 t.b.v. het Erfgoedplatform en de activiteiten daarvan een uitbreiding van de formatie in het gemeentearchief gerealiseerd, zodat er ook personele ruimte is voor het inventariseren, ontsluiten en archiveren van het materieel en immaterieel erfgoed, het beheer van de website Veenendaal op de kaart en het voorzitten van het erfgoedplatform. In 2025 heeft de gemeente een vast budget voor het Erfgoedplatform voor het uitvoeren van de Erfgoed activiteiten

Fasering Het zwaartepunt van de planvorming voor, en waar mogelijk ook de uitvoering van, deze verhaallijn ligt in de cultuurperiode 2022-2025. 2022

38

•

2023 •

• 2024 • • 2025 •

Starten van een Erfgoedplatform, het samenwerkingsverband tussen de gemeentelijke afdelingen die zich met erfgoed bezighouden en de maatschappelijke organisaties op het gebied van Erfgoed. Erfgoedplatform start met een plan van aanpak voor het samenbrengen van de verschillende onderdelen van het Erfgoedbeleid, het ontwikkelen van beleid voor het ontsluiten en exploiteren van erfgoedlocaties. Het Erfgoedplatform genereert een structureel budget voor Erfgoed. Een uitbreiding van de formatie voor het gemeentearchief is gerealiseerd. Er is een start gemaakt met het verder aanvullen van de cultuurhistorische waardenkaart. Er is een start gemaakt met het ontwikkelen en het uitvoeren van het beleid voor de exploitatie van cultuurhistorische gebouwen.

Raakvlakken met andere beleidsterreinen • Onderwijs • Jeugd- en jongerenwerk • De organisaties voor ouderenwerk • Economie • Binnenstad • Toerisme Consequenties budget • De gemeente Veenendaal continueert de subsidieregeling voor Erfgoedonderhoud (geen budgettaire consequenties) • Uitbreiding van de formatie van het gemeentearchief om het Erfgoedplatform voor te zitten en erfgoedactiviteiten te ontwikkelen • Activiteitenbudget archief uitbreiden voor het Erfgoedplatform t.b.v. ontwikkeling erfgoed en expo’s, immaterieel erfgoed. Relevante beleidsnota’s • Omgevingsvisie Veenendaal 2030 Samen maken we de stad! (december 2020) • Veenendaal richting 2040 Aantrekkelijk wonen en werken in een innovatieve topregio (29 september 2017) • Erfgoednota Veenendaal (verwacht: voor jaar 2021)

Verhaallijn 6 Nieuwe smaken, nieuwe makers Visie De focus van deze verhaallijn ligt op ‘Made in Veenendaal’, een gunstig vestigingsklimaat in Veenendaal voor nieuwe kunstvormen, nieuwe smaken, innovatie, diversiteit en cross-overs. Deze verhaallijn ontwikkelt ook de kunst en cultuur van de toekomst: op fysieke plekken (‘culturele trapveldjes’) vinden de vernieuwende kunst- en cultuuruitingen plaats door nieuwe (jonge) makers, creatievelingen en talenten waaronder diegenen met potentieel in het digitale domein en de maakindustrie. Deze groepen moeten in Veenendaal een plek kunnen vinden. Onderdeel van deze verhaallijn is ook het ontwikkelen van criteria voor de ‘toetsing voor ‘nieuwkomers’: onder welke voorwaarden kunnen nieuwe kunstenaars of organisaties groeien van incidentele subsidies naar bijvoorbeeld een jaarsubsidie naar (eventueel) structurele subsidie? 39

Deze verhaallijn is een voortzetting van de verhaallijnen 1, 2, 3 en 4 en wordt daarom vanaf de tweede helft van de cultuurvisie-periode opgestart.

Verhaallijn 7 Veenendaal kleurt de regio Visie De focus van deze verhaallijn ligt op de regionale functie van Veenendaal. Wanneer de economie zich gunstig ontwikkelt, als de basisaccommodaties voor bezoekers en de culturele infrastructuur op orde zijn en als de voorgestelde uitbreidingen van de infrastructuur zijn gestart, kan de cultuursector de Veense regionale centrumfunctie ondersteunen en versterken. Denk bijvoorbeeld aan vergaderzalen bij/in Theater Lampegiet die dagcongressen mogelijk maken, een bredere en dus publiekstrekkender programmering in Theater Lampegiet, een popzaal die jongeren uit een grote regio trekt, een evenemententerrein dat regionale festivals mogelijk maakt, lokale makers die een regionale of nationale uitstraling hebben gekregen, etc. Deze verhaallijn is een voortzetting van de verhaallijnen 1, 2, 4 en 6 en wordt in de komende cultuurnota-periode voorbereid en vanaf de tweede helft van de cultuurvisie-periode (vanaf 2025) opgestart.

40

4. Financiële kaders De cultuurvisie en de cultuurnota bevatten een aantal inhoudelijke ambities. Deze ambities worden in dit hoofdstuk doorgerekend. Daarna volgt een vergelijking van het cultuurbudget van de gemeente Veenendaal met enkele relevante andere gemeenten.

Voorstel budget cultuur gemeente Veenendaal Aan het begin van dit hoofdstuk is al opgemerkt dat de cultuurvisie en de cultuurnota een aantal inhoudelijke ambities noemen. Om deze ambities te realiseren zal extra budget nodig zijn. Het voorstel daarom luidt het gemeentelijk cultuurbudget gefaseerd te laten stijgen tot het hiervoor genoemde gemiddelde. Dit zou een extra uitgave aan cultuur vragen van circa € 10 per inwoner. De gemeente kan voor de langere termijn overwegen het bedrag aan cultuur-per-inwoner te laten stijgen aan de hand van de stijging van het aantal inwoners. Het voorstel voor de uitbreiding van het cultuurbudget ziet er per verhaallijn uitgesplitst als volgt uit: Waar?

Budget voor

Bedragen x 1.000

Algemeen Gemeente Veenendaal

Uitbreiding FTE’s gemeente: • Beleid cultuur 0,3 FTE • Beleid erfgoed 0,2 FTE • Gemeentearchiefarchief/Erfgoedplatform 1,2 FTE (wettelijke taak) • Subsidieloket 0,4 FTE Deze urenuitbreidingen komt niet ten laste van het cultuurbudget

0

•

20

Verhaallijn 1 Stabiele basis

• • • •

• • •

•

Subsidie voor de basisorganisaties/Programmaraad voor de samenwerkingstaken, programmerende taken en de faciliterende taken voor de cultuursector 0,4 FTE Uitbreiding personele bezetting bibliotheek t.b.v. uitbreiding openingsuren Compensatie voor kostenstijging door toepassen Fair Practice code Er zijn investeringen te verwachten vanwege het wegwerken van accommodatie-vraagstukken in de periode 2025-203042 Door het uitbreiden of vernieuwen/aanpassen van accommodaties zijn hogere exploitatiekosten voor deze accommodaties te verwachten in de periode 2025-2030 De functie Cultuurmakelaar wordt structureel vanaf 1-1-2022 (reeds opgenomen; geen budgettaire consequenties) Structurele uitbreiding personeel budget cultuurmakelaar t.b.v. uitbreiding taken, zie verhaallijn1, 2, 3 en 4 Het (waar nodig) aanpassen van subsidievoorwaarden kan leiden tot een hogere gemeentelijke uitgave voor cultuur (bijvoorbeeld voor amateurkunstverenigingen, evenementen, festivals Kunstplatform) Jaarlijks onderzoeksbudget (voor bijvoorbeeld doelgroepenonderzoek, accommodaties in de wijken, onderzoek naar popfunctie, etc.)

50 20 Ntb

Ntb

0 40 30

20

42

Deze post en de daarop volgende regel zijn als ‘nader te bepalen’ opgenomen. Er is onderzoek nodig voordat deze kosten geraamd kunnen worden. Mede omdat dit onderzoek nodig is, zijn deze mogelijke kosten in de periode 2026-2030 gezet. Deze investeringen zullen dus niet optreden in de periode 2022-2025.

41

Verhaallijn 2 Cultuur in de wijken

• •

•

Structurele uitbreiding personeel budget cultuurmakelaar t.b.v. uitbreiding taken, zie verhaallijn1, 2, 3 en 4 Budget voor onderzoek naar accommodaties in de wijken voor toekomstige activiteiten (uitbreiding budget voor culturele organisaties: zie verhaallijn 1) Budget voor nieuwe cultuureducatieve activiteiten

0 0

20

Verhaallijn 3 Iedereen doet mee

• •

Structurele uitbreiding personeel budget cultuurmakelaar t.b.v. uitbreiding taken, zie verhaallijn1, 2, 3 en 4 Budget voor nieuwe cultuureducatieve activiteiten

0 20

Verhaallijn 4 Jong geleerd, oud gedaan

• • •

Budget voor School & Cultuur voor de ontwikkeling van een doorlopende leerlijn binnen BSO, PO en VO Budget voor nieuwe cultuureducatieve activiteiten De gemeente continueert de matching-gelden voor CMK (geen budgettaire consequenties)

15

Uitbreiding van FTE voor het gemeentearchief voor de culturele taken van het materieel en immaterieel Erfgoed en het Erfgoedplatform (zie ook Algemeen: de urenuitbreiding voor het archief is aldaar verwerkt) Een vast jaarlijks budget voor het onderzoek naar materieel en immaterieel erfgoed Continueren van de gemeentelijke subsidieregeling voor het in stand houden van gemeentelijke monumenten (geen budgettaire consequenties) Erfgoedgebouwen winkelpanden krijgen een (tijdelijke) bestemming als atelier- en galerieruimte Activiteitenbudget Gemeentearchief uitbreiden voor ontwikkeling erfgoed en expo’s, immaterieel erfgoed, Erfgoedplatform, website

15

Extra structureel budget

300

Indicatief, te besluiten rond 2025, na onderzoeken naar accommodatieknelpunten en na evaluatie periode 2022-2025

300

20 0

Verhaallijn 5 Het verhaal van Veenendaal

•

• •

• •

10

0

0 20

Totalen 2022-2025 Uitbreiding Budget

•

Totalen 2025-2030 Uitbreiding Budget

•

Relatieve uitgaven cultuur gemeente Veenendaal Het Rekenkameronderzoek (2019) van de gemeente Veenendaal vergelijkt de gemeentelijke cultuuruitgaven per hoofd van de bevolking Veenendaal met uitgaven van steden in de omgeving en/of vergelijkbare steden. Het Rekenkamerrapport concludeert dat “Veenendaal een gemiddeld cultuurbudget per inwoner in vergelijking met een aantal andere gemeenten heeft”. Ter controle heeft bureau DCK deze berekeningen nogmaals uitgevoerd, met de cultuurbestedingen over het jaar 2019. De vergelijking tussen het Rekenkameronderzoek en het nieuwe onderzoek naar dezelfde steden over de jaren 2018 en 2019 leveren gemiddeld hetzelfde resultaat op.