15.b Bijlage 1 SOK GVL OK2010372 GEBIEDSVISIE FRANSE GAT 3
Tekst van het document
Gebiedsvisie Franse Gat | 26
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
De Patrimoniumlaan is meer gericht op ‘niet-dagelijkse artikelen’ met onder meer een fietsenwinkel, twee interieur-winkels, een wolspeciaalzaak, winkels voor stoffen en wol en een tweedehands kledingwinkel van het Leger des Heils voor en door bewoners. Ook de winkeliers van de Patrimoniumlaan hebben een eigen vereniging, die onder meer de jaarlijkse braderie organiseert: de Ossenmarkt. Detailhandelsstructuur Het beleid is dat wij de winkelfunctie niet actief willen wijzigen, maar wel actief (leegstaande) winkels transformeren naar woningen en daarbij streven naar een compacte en beperkte winkelstrip. Volgens het gemeentelijk detailhandelsbeleid, zoals dat is vastgelegd in de nota ‘Detailhandelsstructuur ‘Nu en in de toekomst’, wil de gemeente dat inwoners van Veenendaal de mogelijkheid hebben binnen redelijke afstand in de buurt of wijk hun boodschappen te doen. De detailhandelsstructuur die de gemeente daarbij nastreeft, bestaat uit het kernwinkel-gebied, de buurtwinkelcentra (waaronder het Dr. Slotemaker de Bruïneplein) en de twee PDV-locaties (perifere detailhandel aan de Groeneveldselaan en de Grote Beer). Versterking van het winkelaanbod buiten deze detailhandelsstructuur (substantiële uitbreiding en/of nieuwe vestigingen) levert geen bijdrage aan het beoogde doel en kan dat doel zelfs aantasten. Dergelijke initiatieven worden daarom niet toegestaan.
Over het winkelgebied Patrimoniumlaan stelt de gemeente dat hier winkels zijn gevestigd die qua aard en functie niet passen in het kernwinkel-gebied en voor wie de huren op A1-locaties vaak niet zijn op te brengen. De gemeente wil dit winkelgebied zo compact mogelijk houden. Horeca In het Franse Gat zijn enkele gelegenheden voor eten en drinken aanwezig:: − Twee restaurants: aan de Jan Steenlaan en Patrimoniumlaan − Één cateringbedrijf aan de Dr. Colijnstraat − Drie cafetaria’s: Frans Halslaan, Patrimoniumlaan, Dr. Colijnstraat − Één viskraam aan het Dr. Slotemaker de Bruïneplein − Één afhaalpizzeria op de hoek Kerkewijk/ Patrimoniumlaan − Één ijssalon op de hoek Kerkewijk/Patrimoniumlaan
Gebiedsvisie Franse Gat | 27
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
3.7 Sociaal profiel Bevolkingsopbouw Van alle buurten in Veenendaal heeft het Franse Gat de meeste inwoners: bijna 10% van de Veenendaalse bevolking woont in deze buurt. De mensen wonen hier relatief dicht op elkaar: de bevolkingsdichtheid is twee keer zo hoog als gemiddeld in Veenendaal. In het Franse Gat wonen 6.687 inwoners per km2, in Veenendaal gemiddeld 3.275 per km2. De bevolkingsopbouw van het Franse Gat wijkt niet veel af van het gemiddelde van Veenendaal: • Ongeveer een derde van alle inwoners is 0 tot 25-jaar en zo’n 15% is 65 jaar of ouder. • De verhouding man-vrouw is nagenoeg gelijk. • De grootte van de huishoudens komt overeen met het gemiddelde in Veenendaal. Maar er zijn ook verschillen: • In het Franse Gat zijn iets minder huishoudens met kinderen dan gemiddeld in Veenendaal en iets meer alleenwonenden en huishoudens zonder kinderen. • Er zijn iets minder getrouwde en iets meer gescheiden bewoners. • En er wonen in het Franse Gat opvallend meer mensen met een migratieachtergrond: 25,3 % versus 17,3 % in heel Veenendaal. Van de 381 buurten in Veenendaal zijn er slechts 3 met een hoger aandeel niet-westerse allochtonen (Schrijverswijk, Dragonder-Zuid en Engelenburg). Van die 25,3% inwoners met een migratieachtergrond heeft 18,8% een niet-westerse achtergrond en 6,5 % een westerse. Er zijn vooral veel bewoners van Marokkaanse komaf.
Inkomensverdeling Het merendeel van de inwoners van het Franse Gat heeft een laag- of middeninkomen. 17% van de bijstandsuitkeringen in Veenendaal, 13,5% van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
en 12% van de werkloosheidsuitkeringen zijn voor bewoners van het Franse Gat. Gemiddeld ontvangen bewoners in de buurt ongeveer € 25.600 per jaar, iets minder dan in Veenendaal als geheel. 8,9% van de inwoners leeft rond of onder het sociaal minimum, tegen 6,6% in heel Veenendaal. De bewoners maken relatief veel gebruik van zorg- en inkomensregelingen. Maatschappelijke betrokkenheid Diverse organisaties behartigen de belangen van de bewoners van het Franse Gat. Er is de actieve ‘Bewonerscommissie ‘t Franse Gat’ (officieel sinds 2016), die nauw samenwerkt met het wijkteam. Naast de buurtbrede bewonerscommissie zijn er twee bewonerscommissies die deelgebieden vertegenwoordigen: ‘Rembrandtpark’ en ‘KABECO’. In de buurt zijn veel vrijwilligers actief. Buurtbeleving De meest recente editie van leefbaarheidsonderzoek LEMON (zie bijlage) toont hoe bewoners hun leefomgeving op verschillende gebieden beleven. Als het gaat om de sociale leefomgeving en ‘ongenoegens’ wijkt de mening in het Franse Gat niet veel af van die van de gemiddelde Veenendaler. De cijfers geven een goed beeld van onderwerpen die aandacht nodig hebben.
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
4 Visie en strategische doelen 4.1 Inleiding
Uit de inventarisatie in het vorige hoofdstuk komt naar voren wat we met deze gebiedsvisie willen en kunnen bereiken. De visie beschrijft waar we naar toe willen. Om de visie te realiseren, zijn een aantal strategische doelen opgesteld.
4.2 Visie
Het Franse Gat: een wijk aan de slag. We werken aan een toekomstbestendige wijk, waar het prettig, wonen, werken en samenleven is. Toekomstgericht, maar met behoud van eigen identiteit en karakter. We doen dat samen met de bewoners en alle bedrijven en organisaties uit de wijk.
4.3 Strategische doelen
1. We realiseren een wijk met een gedifferentieerder woningaanbod voor alle doelgroepen, met comfortabele en levensloopbestendige woningen. 2. We werken aan aardgasloze wijk in 2050. 3. We realiseren een klimaatadaptieve wijk, voorbereid op verdere klimaatveranderingen. 4. We realiseren een wijk met een gezond leefklimaat en een veilige, gezondheidsbevorderende leefomgeving. 5. We realiseren een krachtige inclusieve samenleving, waarin iedereen meedoet naar vermogen en bouwt aan zijn toekomst: iedereen is aan het werk, in opleiding of maatschappelijk betrokken. De volgende hoofdstukken zijn opgebouwd op basis van deze strategische doelen en bestaan uit de volgende onderwerpen: Renovatie en herstructurering met behoud van karakter (hoofdstuk 5) We realiseren een wijk met een gedifferentieerder woning-aanbod voor alle doelgroepen, met comfortabele en levens-loopbestendige woningen.
Gebiedsvisie Franse Gat | 29
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
De volgende hoofdstukken zijn opgebouwd op basis van deze strategische doelen en bestaan uit de volgende onderwerpen: Renovatie en herstructurering met behoud van karakter (hoofdstuk 5) We realiseren een wijk met een gedifferentieerder woning-aanbod voor alle doelgroepen, met comfortabele en levens-loopbestendige woningen. Omdat veel woningen technisch en functioneel verouderd zijn, betekent dit dat een deel van de woningen door nieuwbouw vervangen moet worden (herstructurering), zonder dat daardoor het karakter van het Franse Gat verloren gaat. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe we dit aan gaan pakken. Voor zowel de huidige bewoners als voor nieuwe doelgroepen. Toekomstgericht, maar met behoud van eigen identiteit en karakter. Gezond en duurzaam leefklimaat (hoofdstuk 6) We realiseren een energietransitieprogramma voor de wijk, met als doelstelling “werken aan een aardgasloze wijk in 2050”. We realiseren een klimaatadaptieve wijk, voorbereid op verdere klimaatveranderingen. We realiseren een wijk met een gezond leefklimaat en een veilige, gezondheidsbevorderende leefomgeving.
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
In het duurzaamheidsprogramma komen de strategische doelen op het gebied van energietransitie, klimaatadaptatie en de bodemsanering samen. We formuleren acties die ervoor zorgen dat we de wensen “aardgasvrij in 2050” en “een CO2-neutrale energievoorziening in 2050”, zo veel mogelijk kunnen bereiken. Onderdeel daarvan zijn ook procesafspraken over hoe we omgaan met taken en rollen, communicatie, delen van data, financieringsmogelijkheden en ondersteuning van bewoners. Bodem en ondergrond blijken in toenemende mate de basis voor een (her) ontwikkeling. In Het Franse Gat is dat niet anders en de technische haalbaarheid van de strategische doelen wordt in belangrijke mate bepaald door de locatiespecifieke omstandigheden. Sociaal en leefbaar (hoofdstuk 7) We realiseren een krachtige inclusieve samenleving, waarin iedereen meedoet naar vermogen en bouwt aan zijn toekomst: iedereen is aan het werk, in opleiding of maatschappelijk betrokken. In 2030 is iedereen in het Franse Gat aan het werk, volgt een vorm van educatie of is maatschappelijk betrokken.
Gebiedsvisie Franse Gat | 30
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
5. Renovatie en herstructurering met behoud van karakter 5.1. Inleiding We realiseren een wijk met een gedifferentieerder woningaanbod voor alle doelgroepen, met comfortabele en levensloopbestendige woningen. De belangrijkste vragen die we onszelf daarbij stellen zijn: − Hoe zal het Franse Gat er over 20 jaar uitzien? − Wat voor bewoners wonen dan in de wijk en hoe leven zij samen? − Welke maatregelen hebben we genomen om de buurt klimaatbestendig en energiezuinig te maken? − Welke mobiliteitsoplossingen horen daarbij? − Wat voor type woningen hebben we dan nodig? − Hoe willen we dat de openbare ruimte van de wijk is ingericht? Door het zorgvuldig beschrijven van het karakter en het benoemen van zowel de kwaliteiten als de problemen van de buurt in deze gebiedsvisie, worden de uitgangspunten voor de aanpak van (deelgebieden van) de wijk scherper gedefinieerd. We kiezen ervoor om de stedenbouwkundige hoofdopzet in stand te houden. Binnen deze hoofdopzet kunnen we gaan renoveren en herstructureren, al dan niet met behoud van het huidige stratenpatroon.
Gebiedsvisie Franse Gat | 31
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
5.2 Technische staat woningen Patrimonium We streven naar een woningvoorraad die voldoet aan de eisen van deze tijd. De kwaliteit van een groot deel (ca. 1.100) van de woningen, gebouwd in de jaren ’50, is onvoldoende. De mogelijkheden voor het opknappen en verduurzamen van de woningen zijn onderzocht, maar voor een groot deel is dit technisch, functioneel en financieel niet meer haalbaar. Er is een uitgebreid onderzoek (bij 10% van deze woningen) verricht naar de technische staat. De constructieve kwaliteit van de eengezinswoningen is ‘matig’, de constructieve kwaliteit van de portiekwoningen is ‘redelijk’. Een deel van de bewoners klaagt over koude, vochtige en tochtige woningen. Goede isolatie, kierdichting en een werkend ventilatiesysteem zijn dus onmisbaar, ook voor de wenselijke verlaging van het energie-gebruik van de woningen. De woningen voldoen op het gebied van bouwfysica niet meer aan de eisen van deze tijd.
Globale kenmerken portiekflats: gedateerd. − Ca 70 m2. Redelijke indeling, 2 of 3 (kleine) slaapkamers goede daglichtvoorzieningen, inpandige douches, gehorig. Fietsenberging op begane grond. − Holle baksteen verdiepingsvloeren (probleem geluid/constructie), doorgestorte balkons, galerijen en daken. − Combinaties van houten, kunststof en metalen kozijnen, dubbel en enkel glas, CV-systemen en moederhaarden. − Spouwmuurisolatie soms aanwezig, kwaliteit onduidelijk. − Problemen op gebied van schimmel (douche), hoge energievraag, geluid. − Geen of beperkt ventilatiesysteem.
Hoewel er onderling grote verschillen zijn, is er wel een algemeen beeld te geven voor de portiekflats en de eengezinswoningen.
Globale kenmerken eengezinswoningen: gedateerd. − Ca. 70 m2. Twee lagen en een bergzolder (vliering). Vliering wordt veelal gebruikt als berging of verblijfsruimte. − Veelal aanbouwen geplaatst door bewoner of Patrimonium. − Overwegend lange achtertuinen. − Bouwfysisch: matig. Soms spouwisolatie, soms dakisolatie, soms isolatieglas, diverse combinaties. Labels: C t/m F - mix van diverse energiemaatregelen. Kwaliteit vaak onduidelijk. − Asbest aanwezig: Panelen, kit, aansluiting leidingwerk, mogelijk in spouw, daken van schuurtjes en aanbouwen. − Veelal houten begane grond vloeren-/ combinatie met beton. Verdiepingsvloeren overwegend holle baksteen, gordingdaken met dakbeschot en pannen. Houten kozijnen (kwaliteit uiteenlopend). − Kleine doucheruimten (ca 1,5 m2), opstelruimte voor wasmachine meestal beperkt aanwezig. − Problemen met schimmel, vocht, tocht, ongedierte, zwam (begane grondvloer). Geen of zeer beperkt ventilatiesysteem. Verwarming door Cv-ketels of moederhaarden. − Matige bouwkwaliteit van gordingen, gevels en vloeren.
Op de foto’s enkele gebreken bij de bestaande (huur) woningen.: vocht, scheuren, etc
Gebiedsvisie Franse Gat | 32
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
DEELPLAN NOORD
Een voordeel van vervanging (sloop-/nieuwbouw) is dat daardoor ook mogelijkheden voor stedenbouwkundige ingrepen ontstaan, waaronder het toevoegen van nieuwe woningen, waarmee verdere verbeteringen en meer differentiatie in de wijk kunnen worden gerealiseerd.
Uit deze onderzoeken blijkt, dat met name de grondgebonden woningen in minder goede staat te verkeren als gedacht. Hierdoor nemen de kosten toe, en komt eventuele vervanging aan de orde. Ook leent de jaren ’50-bouw zich niet goed voor verduurzaming. Er zijn nauwelijks (goede) voorbeeldprojecten beschikbaar waarbij succesvol jaren ’50-woningen verduurzaamd zijn die nog lange tijd mee kunnen.
Bijgaande afbeelding laat zien met welke aanpak Patrimonium de komende jaren aan de slag gaan in de verschillende delen van de wijk. Een deel van de wijk zal grondig worden gerenoveerd en verduurzaamd zodat deze woningen weer 25 jaar lang (of langer, indien mogelijk) verder kunnen. Een deel van de woningen zal worden gerenoveerd om nog zeker 10 jaar gebruikt te kunnen worden. Het overige deel van het woningbestand, dat zich niet meer leent voor een opknapbeurt, zal worden vervangen door nieuwbouw. De plannen daarvoor worden in de komende jaren opgesteld en uitgevoerd.
Bijlagen
Bij de eengezinswoningen ligt het zwaartepunt op de kapconstructie (in veel gevallen is complete vervanging noodzakelijk) en de lateien (opvangconstructie) boven de gevelopeningen (stuk voor stuk inspecteren en mogelijk vervangen). Daarnaast bestaan de begane grondvloeren en de verdiepingsvloeren (ook bij de appartementen) vaak uit holle baksteen, waarvan de kwaliteit niet goed te beoordelen is.
8. Communicatiestrategie
7. Sociaal en leefbaar
5. Renovatie en herstructurering
4. Visie en strategische doelen
3. Profielschets en inventarisatie
2. Samenvatting
1. Inleiding
DEELPLAN ZUID DEELPLAN RAND
De aanpak volgens Patrimonium woningstichting
Gebiedsvisie Franse Gat | 33
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
5.3 Stedenbouwkundig raamwerk
Herstructurering biedt de kans om het stedenbouwkundige raamwerk van het Franse Gat beter te maken op het gebied van openbare ruimte, mobiliteit en energie. Het nieuwe raamwerk zal ruimte bieden aan alle door de werkgroepen en betrokkenen geformuleerde ambities. Binnen het verbeterde raamwerk zal het nieuwe woonprogramma de invulling zijn, samen met welzijn & zorg en bedrijvigheid. We zien een viertal concrete mogelijkheden om het stedenbouwkundige raamwerk van de buurt aan te passen: − Openbare ruimte. Hieronder vallen groen, klimaatadaptatie, levensloopbestendigheid en toegankelijkheid. Met een aantrekkelijke openbare ruimte om te verblijven, spelen en ontmoeten, zijn meer ‘ogen’ op de straat gericht (wat bevorderlijk is voor de sociale veiligheid in de wijk). Aanwezig en nieuw groen wordt beter ingericht als gebruiksgroen voor wandelen, fietsen, spelen en sporten. − Mobiliteit en verkeersveiligheid. Aanpassing van het stedenbouwkundig raamwerk maakt het mogelijk een meer gedifferentieerde verkeersstructuur te realiseren met 30 km/h zones, verblijfsgebieden, andere parkeeroplossingen en verbeterde fietsroutes. Daarbij krijgen voetgangers en fietsers nadrukkelijk voorrang en worden doorgaande routes voor autoverkeer door de wijk ingeperkt. − Woonprogramma.
Herstructurering maakt het mogelijk opnieuw over maximale bouwenveloppen na te denken, voor een compactere buurt met meer woningdifferentiatie. Het aantal sociale huurwoning blijft minimaal gelijk. Daarnaast worden extra nieuwe woningen gerealiseerd. Daarbij streven we naar het toevoegen van nieuwe woningtypen en voldoende woningtypen voor senioren. − Bedrijvigheid en voorzieningen. Herstructurering raakt ook aan arbeidsparticipatie en armoedebestrijding waar het gaat om het (her) positioneren van (kleine) bedrijfsruimtes in de buurt. Bestaande, kleinschalige bedrijfsruimten en voorzieningen moeten beter verbonden worden met de belangrijkste openbare ruimte in de wijk. Nieuwe bedrijvigheid en voorzieningen worden verspreid over de deelgebieden, maar gekoppeld door de belangrijkste langzaam verkeersroute door de wijk, het ‘rondje door het Franse Gat.’ (Zie onderstaande kaarten.) Dit draagt ook bij aan verbetering van de sociale veiligheid: door het combineren van functies in de verschillende gebieden en het bevorderen van het gebruik van de openbare ruimte, zijn er meer ‘ogen’ in de wijk. Gebiedsvisie Franse Gat | 34
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Dit raamwerk wordt in de volgende fase van de planontwikkeling verder uitgewerkt, eerst in stedenbouwkundige randvoorwaarden en vervolgens per deelplan in een stedenbouwkundig en/of concreet bouwplan. Daarvoor is als basisafspraak gemaakt dat gemeente en Patrimonium bereid zijn om samen te werken aan: − Onderlinge uitruil van grond; − Flexibiliteit in bouwhoogte, accenten van 5 tot 7 bouwlagen op plekken in de wijk waar dat een versterking oplevert; − Bestemmingsplanwijziging t.b.v. herstructurering en verdichting; − Realisatie van deelplannen waar dat nodig is, binnen het stedenbouwkundig raamwerk en randvoorwaarden. Hoofdstructuur en randen – bestaand en nieuw Het Franse Gat wordt ingekaderd door de spoorlijn aan de noordzijde, de doorgaande weg Kerkewijk aan de oostzijde, de Rondweg West aan de westzijde en de Bergweg aan de zuidzijde. Enkele lange lijnen (straten) bepalen de structuur van de wijk: twee dominante noordzuidlijnen (Ostadelaan/Colijnstraat en L. van Stirumstraat/K. Katerstraat/ Frans Halslaan) en enkele oostwest gerichte straten.
Deze lijnen geven structuur doordat: − Hierbinnen verschillende buurten zijn te onderscheiden; − Er een onderscheid is tussen woonstraten en straten met meer verkeer; − Diverse functies bereik- en zichtbaar zijn vanaf deze lijnen (winkels, kerken, scholen, etc.); − Parken, pleinen en bijzondere plekken (ensembles) vorm hebben gekregen binnen dit raamwerk.
Gebiedsvisie Franse Gat | 35
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
De wijk is opgebouwd uit clusters van woningen die met elkaar samenhangen. Tussen deze clusters bevinden zich de doorgaande routes en de plantsoenen. Tussen de clusters zijn onderlinge relaties voor samenhang in de wijk, deels in de vorm van doorlopende straten.
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
De gebiedsvisie voorziet in een wijk waarin alle buurten gericht zijn op het hart van de buurt en de centraal gelegen langzaam verkeersroute: het zogenaamde ‘rondje door de buurt’. Voorzieningen en functies concentreren zich rondom deze route om tot een levendig en vitaal centrum voor het Franse Gat te komen.
Gebiedsvisie Franse Gat | 36
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
5.4 Openbare ruimte De voorgestelde aanpassingen aan de hoofdstructuur van de openbare ruimte sluiten aan op de nieuwe omgevingsvisie 2020: in de stad zelf vergroenen en verlevendigen van pleinen en parken. Niet met de auto, maar met de fiets is de snelste manier om je binnen Veenendaal te verplaatsen. Bewegen wordt gestimuleerd door ‘ommetjes in de wijk’ en door groene wandel- en fietsverbindingen. Meer groen, verbinding van groene plekken (noord-zuid) en meer divers groen bieden kansen voor ontmoeten, bewegen, ontspannen, een betere luchtkwaliteit, meer biodiversiteit en klimaatadaptatie. Energiezuinige mobiliteit betekent minder luchtvervuiling, betere gezondheid en beter behoud van natuur.
Open water ligt aan de randen van de wijk. Het realiseren van opvang van water is onderdeel van klimaatadaptieve maatregelen. Het ruimtebeslag voor deze maatregelen zal afgestemd moeten worden op andere gewenste programmaonderdelen. Zichtbare waterafvoer of -opvang kan in combinatie met andere programmaonderdelen een kwaliteitsimpuls voor de wijk zijn.
Gebiedsvisie Franse Gat | 37
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
5.5 Gewenste verkeersstructuur in het Franse Gat Herstructurering en transformatie van het bestaande stedelijk weefsel in het Franse Gat biedt kansen om een verandering teweeg te brengen in de manier waarop mensen zich verplaatsen. De openbare ruimte moet uitnodigen om het gewenste gedrag te vertonen, en daarmee te belonen. Hierbij stimuleren we het fietsgebruik en het wandelen. Voetganger De voetganger zal beter gefaciliteerd worden dan op dit moment het geval is. Woonstraten zullen meer ruimte bieden aan de voetganger. De auto hoeft in principe niet overal in de buurt aanwezig te zijn (meer daarover in de tekst verderop over de personenauto). Transformatie en herstructurering binnen het bestaande stedelijke weefsel biedt mogelijkheden om ruime, snelle, aantrekkelijke en comfortabele routes voor voetgangers te realiseren. Een belangrijk onderdeel hierbij is het realiseren van ommetjes in de wijk. Vaak zijn deze ommetjes wel aanwezig, maar deze zijn niet zodanig ingericht dat het aantrekkelijk is om te wandelen. Parken in de buurt kunnen onderdeel worden van aantrekkelijke wandelroutes naar bijvoorbeeld het wijkwinkelcentrum, scholen en station Veenendaal Centrum. Fietser De fietser zal meer ruimte krijgen dan nu het geval is.
De bestaande woonstraten maken het mogelijk om overal te fietsen, maar doordat de auto ook door dezelfde straten rijdt, is de ruimte beperkt om comfortabel en veilig te fietsen. Een belangrijk uitgangspunt is het verder versterken van de noord-zuid fietsverbinding die het Franse Gat met het centrum verbindt. Deze verbinding loopt door het hart van de buurt via de Frans Halslaan, Klaas Katerstraat en Van Limburg Stirumstraat. Het uitgangspunt is een combinatie van vrij liggend fietspad en fietsstraat waar de auto te gast is, waarbij rekening wordt gehouden met de inpasbaarheid in de buurt. Om fietsen te parkeren zullen er op strategische locaties extra fietsparkeervoorzieningen gerealiseerd worden. Dit zal vooral nodig zijn bij de eerder genoemde bestemmingen die veel fietsers aantrekken, hoogbouw en bushaltes.
Om het fietsen te stimuleren is de mogelijkheid van een fietsstraat getekend. Op de foto een fietsstraat in Utrecht met langsparkeren, bomen en verlichting. Er zijn veel andere inrichtingen mogelijk van een fietsstraat, maar bij alle is de auto te gast.
Gebiedsvisie Franse Gat | 38
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
Openbaar vervoer Het openbaar vervoer ligt vooral aan de randen van de buurt. Afhankelijk van de inrichting van de Rembrandtlaan/-park kan het gewenst zijn dat de enige busverbinding die door de buurt rijdt naar ’t Goeie Spoor verplaatst wordt. Een deel van deze route kan namelijk omgebouwd worden tot park waar de bewoners prettig kunnen fietsen, wandelen, verblijven en recreëren. Een bijkomend voordeel is dat een door de bewoners ervaren verkeersonveilige situatie in de buurt wordt opgelost. Nadeel is dat de bewoners die in het noorden en westen van de buurt wonen iets verder moeten lopen/fietsen om bij de bushalte te komen. De overige onderdelen van het openbaar vervoer netwerk blijven ongewijzigd. Mobiliteit als een service Het bezit van voertuigen wordt in de toekomst steeds minder belangrijk. Mensen willen een reis maken die ze snel, gemakke-lijk, en comfortabel van A naar B brengt. Verschillende vormen van vervoer kunnen gecombineerd worden, waarbij alles op elkaar is afgestemd en toegankelijk is voor de gebruiker. Hierbij zijn bijna alle vervoersmogelijkheden tegen betaling mogelijk. Een belangrijk onderdeel hiervan is deelmobiliteit. Met deelauto’s of -fietsen hoeven mensen geen voertuig meer in bezit te hebben, maar worden deze tegen betaling geleend om de reis van A naar B te maken.
Een goed voorbeeld hiervan is de OV-fiets, waarbij een reiziger die met de trein op het station arriveert zijn reis kan vervolgen met een deelfiets. Deelmobiliteit is effectief op plaatsen waar er veel potentiële gebruikers zijn (bijvoorbeeld bij hoogbouw, treinstations of hubs). Een hub is een locatie waar je verschillende dingen kunt combineren rondom mobiliteit (zoals het parkeren (en opladen) van deelauto’s en -fietsen, pakketbezorging en de overstap op openbaar vervoer). Bij de transformatie en herstructurering wordt er speciale aandacht gegeven worden aan mobiliteit als een service bij de inrichting van de (openbare) ruimte. Het toepassen van deelmobiliteit kan de benodigde infrastructuur (wegen en parkeerplaatsen) verminderen, waardoor er meer ruimte over blijft voor andere functies.
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Personenauto Om de voetganger en de fietser meer ruimte te geven, zal er ruimte voor de personenauto ingeleverd worden. Dit betekent dat een groot deel van het doorgaande autoverkeer geweerd kan worden door een andere opzet van de verkeersstructuur van de wijk. Doorgaand verkeer wordt zoveel mogelijk voorkomen. Voor dergelijke verplaatsingen kunnen mensen terecht op de hoofdstructuur voor de auto, waar de Rondweg-West, ’t Goeie Spoor en Kerkewijk onderdeel van zijn. Het Franse Gat wordt zoveel mogelijk getransformeerd naar een autoluwe buurt, waar wandelen en fietsen aantrekkelijker en sneller is. Parkeervoorzieningen worden zoveel mogelijk geclusterd rondom de wegen in het Franse Gat waar auto’s blijven rijden (bijvoorbeeld rondom het wijkwinkelcentrum en Patrimoniumlaan). Deze veranderingen vinden voornamelijk plaats op plekken waar complete sloop en nieuwbouw plaatsvindt.
Gebiedsvisie Franse Gat | 39
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
Verkeer – bestaand en nieuw De gebiedsvisie voorziet in een belangrijkere rol voor een centraal gelegen fietsstraat door de wijk: een straat waar de auto te gast is. Dit zijn de straten die aansluiten op het fietspad van en naar het centrum van Veenendaal: Frans Halslaan, Klaas Katerstraat, Van Limburg Stierumstraat.
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Het aantal (doorgaande) routes voor autoverkeer door de wijk wordt beperkt, om de woonbuurten autoluw te maken. De buslijn 83 wordt over Het Goeie Spoor buiten de wijk om geleid, om verkeershinder op de Rembrandtlaan te beperken zonder afbreuk te doen aan de bereikbaarheid.
Gebiedsvisie Franse Gat | 40
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
5.6 Woonprogramma Door herstructurering ontstaat de mogelijkheid om het woonprogramma voor de buurt opnieuw tegen het licht te houden. Als in een deel van de buurt woningen worden vervangen, kan opnieuw nagedacht worden over de gewenste woningen in het Frans Gat. Patrimonium woonservice heeft aangegeven het aantal sociale huurwoningen in de wijk minimaal gelijk te willen houden, maar we willen tegelijk ook ruimte bieden aan extra woonprogramma buiten de sociale huursector. Daarmee kunnen ook nieuwe woningtypen worden toegevoegd aan de woningvoorraad, als aanvulling op de bestaande portieketagewoningen en rijwoningen die nu hoofdzakelijk aanwezig zijn. Daarmee kan ook het aanbod aan woningen voor senioren worden vergroot - denk bijvoorbeeld aan appartementen - maar ook andere woningtypen zijn denkbaar. Het marktonderzoek dat is uitgevoerd naar de woningbehoefte in het Franse Gat van Springco van 26 maart 2020 is hierbij de basis voor de vraag welke woningen we waar toevoegen. Het doel is om tot een gemengde wijk te komen voor de huidige bewoners en voor nieuwe bewoners met verschillende woningen voor verschillende doelgroepen. Om meer woningen te kunnen maken dan in de huidige situatie, zullen plekken worden aangewezen die in aanmerking komen voor verdichting. Bij voorkeur in de buurt van voorzieningen en grenzend aan groene, open ruimtes en langzaam verkeersroutes in de wijk.
Daarvoor worden per deelgebied maximale bouwenveloppen bepaald, waarin maximale bouwhoogte en maximaal bouwvolume worden vastgelegd voor toekomstige ontwikkelingen.
De herstructurering maakt het mogelijk om voor verschillende doelgroepen woningen te bouwen en een grotere verscheidenheid aan woningen te realiseren, zodat ouderen in de wijk kunnen blijven wonen
Gebiedsvisie Franse Gat | 41
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
5.7 Bedrijvigheid en voorzieningen Het Franse Gat kent veel (kleinschalige) bedrijfsruimtes. Deze liggen verspreid over de buurt. Soms op logische plekken, soms op minder logische en minder goed zichtbare plekken in de buurt. Herstructurering van locaties waar ook bedrijvigheid en voorzieningen gevestigd zijn, vraagt om zorgvuldig nadenken over een (nieuwe) plek voor deze ruimtes. Immers, deze hangen nauw samen met de onderwerpen arbeidsparticipatie en armoedebestrijding, die onder het hoofdstuk 9 ‘Sociaal en leefbaar’ ook in deze gebiedsvisie zijn opgenomen. Bestaande, kleinschalige bedrijfsruimten en voorzieningen moeten beter verbonden worden met de belangrijkste openbare ruimte in de wijk. Nieuwe bedrijvigheid en voor-zieningen worden verspreid over de deelgebieden, maar gekoppeld door de belangrijkste langzaam verkeersroute door de wijk, het ‘rondje door het Franse Gat.’ Dit draagt ook bij aan verbetering van de sociale veiligheid: door het combineren van functies in de verschillende gebieden en het bevorderen van het gebruik van de openbare ruimte zijn er meer ‘ogen’ in de wijk. Door bedrijvigheid en voorzieningen zoveel mogelijk te koppelen aan het ‘rondje door het Franse Gat’, wordt deze route door de wijk intensiever gebruikt en een belangrijke plek voor ontmoeting in de buurt.
Gebiedsvisie Franse Gat | 42
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
5.8 Ontwikkelingen Franse Gat Los van de plannen van Patrimonium zijn er eveneens andere ontwikkelingen die in de wijk spelen. Hieronder wordt een overzicht genoemd van ontwikkelingen die op dit moment bekend zijn. Al deze ontwikkelingen moeten een bestemmingsplanprocedure doorlopen waar bewoners bij betrokken worden: 1. Realisatie Integraal Kindcentrum(IKC), Fabritiusstraat 3, met 2 scholen (Juul en Patrimoniumschool) en een kinderopvangorganisatie 2. Patrimoniumlaan 1, Patrimoniumschool, deze locatie komt vrij als het IKC klaar is. 3. Patrimoniumlaan 128, voormalige school, deze locatie is bij een ontwikkelaar in ontwikkeling. 4. Jan Steenlaan 4, de Kleine Beurs (eventueel in relatie tot achterliggende woningen aan Frans Halslaan en Jan Vermeerstraat), locatie voor de woningbouw. 5. A. van Ostadelaan, school Juul, komt vrij als het IKC klaar is. 6. Colijnstraat 70, Plein zuid (in relatie tot Colijnstraat 68), de welzijnsfunctie wordt verhuisd naar de Binnenronde als het IKC klaar is. 7. Binnenronde 3, Patrimoniumschool, het gebouw wordt bestemd voor ‘welzijn’ zodra de school eruit is.
Gebiedsvisie Franse Gat | 43
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
5.9 Gebiedsvisie in beeld In de overzichtskaart met de gebiedsvisie, zijn de verschillende onderdelen van de visie bijeengebracht. Hierop is te zien dat de groenstructuur de langzaam verkeersstructuur versterkt en de nadruk legt op het hart van de wijk. Door het aantal doorgaande routes voor autoverkeer te beperken, krijgen de voetganger en de fietser ruim baan in deze groene, vriendelijke en (verkeers-)veilige woonwijk.
Gebiedsvisie Franse Gat | 44
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
6. Gezond en duurzaam leefklimaat 6.1 Inleiding In het duurzaamheidsprogramma komen de strategische doelen op het gebied van energietransitie, klimaatadaptatie en de bodemsanering samen. We formuleren acties die ervoor zorgen dat we de wensen “aardgasvrij in 2050” en “een CO2-neutrale energievoorziening in 2050”, zo veel mogelijk kunnen bereiken. Onderdeel daarvan zijn procesafspraken over hoe we omgaan met taken en rollen, communicatie, financieringsmogelijkheden, delen van data en ondersteuning van bewoners. De woningcorporaties hebben hierbij een belangrijke rol op het gebied van sociale huur en de gemeente op het gebied van particuliere huur- en koopwoningen. In de prestatieafspraken 2020 tussen gemeente en corporaties staat onder meer: ‘De corporaties investeren jaarlijks in energiebesparende maatregelen’. Bovendien stellen de prestatieafspraken dat de corporaties in samenwerking met de gemeente komen met een voorstel voor een besparingsambitie, uitgedrukt in gas-, elektra-, en CO2-reductie. Voor de haalbaarheid van de strategische doelen blijken de eigenschappen van bodem en ondergrond een essentiële factor. Zij bepalen in hoge mate de technische randvoorwaarden voor de (her)ontwikkeling, de waterhuishouding en andere eisen die bij de ruimtelijke inrichting een rol spelen.
Belangrijke factoren zijn: − De draagkracht van de bodem voor het funderen van woningen en gebouwen; − De waterdoorlatendheid voor berging en afvoer van grond- en regenwater; − De bodemopbouw van de diepere ondergrond in verband met warmte-opslag voor warmtevoorziening; − De aanwezigheid schoon en winbaar drinkwater; − De chemische bodemkwaliteit moet voldoen aan de eisen voor wonen en leven; − De bodemvruchtbaarheid voor tuinen en groenvoorzieningen.
Gebiedsvisie Franse Gat | 45
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6.2 Energietransitie We werken aan een aardgasloze wijk in 2050. Op weg naar een energiezuinig wijk Het rijk heeft aangegeven dat in 2050 alle woningen en gebouwen een duurzaam alternatief moeten hebben voor aardgas. De gemeente zet in op een energieneutraal Veenendaal in 2035. De wens is om in het Franse Gat in 2030 flinke stappen te hebben gezet richting aardgasvrij. Het Franse Gat is de eerste wijk waar wij planmatig stappen willen zetten naar een aardgasvrije wijk. Dit mede vanwege de aanpak van het woningenbestand van Patrimonium in de wijk. De weg naar een aardgasvrije wijk vergt samenwerking tussen alle partijen. De maatregelen die getroffen worden zullen no-regret maatregelen zijn en rekening houden met nieuwe ontwikkelingen. Aardgas wordt op dit moment in de wijk ingezet voor koken, de verwarming van woningen en het warm tap/douchewater. Alternatieven voor aardgas zijn in technische zin aanwezig. Echter financieel, organisatorisch en sociaal gezien is er nog een hele weg te gaan. Belangrijk is om bewoners zo vroeg mogelijk te betrekken bij de energietransitie. De uitdaging is om inwoners, bedrijven en organisaties bewust te maken van de veranderingen die plaats gaan vinden op het gebied van energie. We proberen ze te verleiden tot het nemen van maatregelen en waar nodig te ondersteunen.
Aardgasvrije wijk Wens: In 2030 is het Franse Gat aardgasvrij-ready en draagt daarmee bij aan een energieneutraal Veenendaal in 2035 en een CO2-neutraal Veenendaal in 2050. Aanpak Centraal in het energietransitieprogramma staan het bieden van handelingsperspectief aan de bewoners en een gedragen aanpak van gemeente, Patrimonium, de Veenendaalse Woningstichting, Stedin en de provincie. Om tot dit programma te komen worden de volgende stappen gezet: − Inzicht in de wijk op het gebied van energie (electriciteitsen aardgasverbruik), mensen (leeftijd, betrokkenheid op het onderwerp,
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
inkomen), woningen (bouwjaar, grootte), infrastructuur (elektriciteit, aardgas, riool, drinkwater); − Bepalen technisch haalbare alternatieven voor aardgas in het Franse Gat. Mogelijke alternatieven zijn een warmtenet (hoog of laagtemperatuur), allelectric of collectieve warmtepompen op blokniveau; − Analyses uitvoeren; − Resultaten delen met de wijk. Aanpak corporaties Bij Patrimonium worden de te renoveren woningen beter geïsoleerd, voorbereid op aardgasvrij en indien mogelijk aardgasvrij gemaakt. Bij eventuele sloop en nieuwbouw streven we binnen de financiële mogelijkheden naar woningen met een aardgasvrije, CO2-neutrale energievoorziening. Patrimonium is bereid om aan te sluiten op een collectieve aardgasvrije energievoorziening (perceel overstijgend), maar wil daarin geen rol als exploitant krijgen. De Veenendaalse Woningstichting is bezig met het treffen van (energie) maatregelen bij de Dr. Kuyperstraat. Aanpak gemeente Om koopwoningeigenaren concrete handelingsperspectief te bieden zijn tien verschillende veel voorkomende koopwoningen bekeken. Er is inzichtelijk gemaakt welke stappen er gezet kunnen worden ter voorbereiding op een nieuwe duurzame manier van verwarmen. Met deze inzichten wordt samen met PlatDus een aanpak gemaakt waarmee bewoners ontzorgd worden. Communicatie is een belangrijk aandachtspunt hierbij.
Aanpak Provincie De provincie heeft bij de aanpak van de gemeente, de Veenendaalse Woningstichting en Patrimonium een ondersteunende en faciliterende rol. Aanpak netbeheerder Stedin ondersteunt partijen bij de keuze van energiealternatieven en brengt de consequenties in beeld van deze keuzes voor de energieinfrastructuur van de wijk.
Gebiedsvisie Franse Gat | 46
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
Onderzoek mogelijkheden voor collectieve energiesystemen Het is belangrijk om een goede inschatting te maken van kansrijke energiealternatieven. Dat is aan de ene kant afhankelijk van de woningen en gebouwen die de energie nodig hebben voor warmte en andere kant van de aanwezige duurzame bronnen die ingezet kunnen worden. − Warmtenet (collectief) Qua bebouwing lijken er mogelijkheden voor een collectief warmtenet. Mede door de aanwezigheid van hoogbouw en uniforme woningtypen. Er is echter geen voor de hand liggende duurzame bron aanwezig. Hoewel er deels een boringsvrije zone ligt onder het Franse Gat, wordt nader onderzocht wat de mogelijkheden van bodemenergie voor een warmtenet zijn. − All-Electric (individueel of collectief) All-Electric wil zeggen dat woningen en gebouwen verwarmd worden via elektriciteit in combinatie met (vaak) een warmtepomp. Met een warmtepomp wordt van de buitenlucht of energie uit de bodem warmte gemaakt. Een kenmerk van de huidige technieken is dat een warmtepomp alleen goed functioneert met lage temperaturen in een goed geïsoleerde woning of gebouwen. − Een combinatie (hybride)? Mogelijk dat er niet één oplossing voor het Franse Gat voor de hand ligt, maar dat het ene deel van de wijk op andere manier verwarmd wordt dan het andere.
In de communicatie kunnen we anticiperen op no-regret maatregelen die bewoners altijd kunnen nemen (koken zonder gas, energiebesparing, zonnepanelen, warmtepompen, zonneboilers). Welke stappen moeten we nemen? De toepasbaarheid en uitvoerbaarheid van de transitieaanpak zal volgen uit onderzoek naar:
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
− Totale maatschappelijke kosten per alternatief. Infrastructurele kosten voor bijv. het verzwaren van het elektriciteitsnetwerk in de wijk of aanleg van een warmtenet, maar ook kosten aan de woningen en overige gebouwen voor bijv. isolatie, warmtepompen of inductiekookplaten. − Invloed op CO2 uitstoot: Om een goed vergelijk te maken van de alternatieven is de invloed van het alternatief op de CO2 uitstoot belangrijk. De impact per alternatief op de CO2-uitstoot wordt zowel bezien in de eindsituatie (2035 en 2050) als gemiddeld per jaar. − Complexiteit en uitvoerbaarheid: Het efficiënt en zuinig verwarmen van een all-electric woning vraagt voldoende isolatie van de woning. Het aanleggen van een warmtenet betekent nog niet automatisch dat ieder gebouw is aangesloten. Het is aan de eigenaar te besluiten dit wel of niet te doen. Kortom: in dit gedeelte wordt stil gestaan bij complexiteit en uitvoerbaarheid van de verschillende alternatieven in de ontwikkel- en gebruiksfase. − Inbreng: De warmtetransitie betekent impact voor elke gebouw of woning. We komen hier achter elke (voor)deur, dus inbreng van de bewoners en eigenaren is essentieel. Alleen wanneer bewoners meer inzicht hebben in wat de warmtetransitie betekent voor hun woningen zal het eigenaarschap van de energietransitie bij de bewoners toenemen.
− Bewoners staan centraal in de transitieaanpak en worden vroeg betrokken in de aanpak. Zo is er een ambassadeursgroep opgericht, bestaande uit 10 wijkbewoners (zowel koop als huur). − Partijen gebruiken dezelfde termen (bijv. woonlasten, comfort, gebruiksgemak) en streven naar een op elkaar afgestemde planning en aanpak.
Isolatie van de spouwmuur bespaart energie
Gebiedsvisie Franse Gat | 47
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
Relatie met de Transitievisie Warmte Uiterlijk 2021 moet de gemeente een Transitievisie Warmte gereed hebben. Hierin geeft de gemeente aan wat de visie is richting een aardgasvrij Veenendaal. In 2019 is begonnen met het opstellen van de Transitievisie Warmte. In afstemming met de corporaties wordt nu ingezet op een gefaseerde aanpak, waarbij begin 2020 de eerste verkennende versie gereed is. In deze eerste versie worden buurten en wijken aangewezen waar verder onderzoek gedaan wordt om te onderzoeken in welke mate deze buurten in 2030 geheel of gedeeltelijk aardgasvrij kunnen zijn. Dit worden de ‘verkenningswijken’ genoemd. Na deze eerste verkennende versie volgt nog een informerend tussenproduct, waarna in 2021 de definitieve versie gereed is. In de definitieve versie worden de wijken benoemd waarvoor de komende jaren Uitvoeringsplannen op Wijkniveau (wijkuitvoeringsplannen) worden opgesteld. Pas met vaststelling van een wijkuitvoeringsplannen door de raad (rond 2022-2023) ligt er een definitief besluit om aan de slag te gaan met het grootschalig besparen van aardgas of het volledig aardgasvrij maken van een buurt of wijk. Het Franse Gat loopt daarmee vóór op de ontwikkeling van de Transitievisie Warmte.
In deze transitievisie heeft het traject Franse Gat daarmee een bijzondere positie, als eerste wijk waarvoor concretere plannen worden opgesteld voor grootschalige aardgasbesparing en het afkoppelen van woningen. Voor het Franse Gat wordt de Verkenning in het kader van de Transitievisie Warmte als afzonderlijke verkenning opgesteld, samen met de woningbouwcorporatie Patrimonium Woonservice. Doel van deze verkenning is om de analyse uit de Transitievisie Warmte 0.1 te valideren en aan te scherpen. Voor het Franse Gat zal deze verkenning een ‘plus’ krijgen: wat is er nodig om de renovatiewerkzaamheden en herstructureringen die op korte termijn gepland staan (zeg de komende 3-4 jaar) zo uit te voeren dat deze passen binnen de verschillende oplossingsrichtingen? Welke maatregelen kunnen ‘zonder spijt’ worden uitgevoerd?
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Betrek bewoners bij de energietransitie Het is belangrijk om in de aanpak aan te sluiten bij de situatie in de wijk en bij de leefwereld van de bewoners. Hierbij horen het eigendom van de woningen, het gemiddelde aardgas en elektriciteitsverbruik per woning, bouwkenmerken, type bewoner en het zoeken van synergie met andere maatschappelijke thema’s. Bewoners willen weten wat het duurzaam alternatief voor hun woning betekent en wat de kosten, opbrengsten en financieringsmogelijkheden voor hen zijn. Dit doen we onder andere door inzichten van woningadviezen actief te delen waarmee bewoners weten wat de transitie naar aardgasvrij voor hen betekent. Aan de slag Het Franse Gat is een verkenningswijk in de zin van de Transitievisie Warmte. Dit betekent dat er stappen gezet gaan worden om een deel van de wijk aardgasvrij te gaan maken. Voor 2030 zijn de volgende doestellingen bepaald voor het Franse Gat: 1. Er is een keuze gemaakt in alternatief voor aardgas voor de gehele wijk; 2. Eind 2030 is in wijk 20% meer energie bespaard t.o.v. 2019; 3. Op 50% van het geschikte dakoppervlak zijn zonnepanelen geplaatst; 4. In 2030 is 30% van de wijk aardgasvrij en 30% van de wijk aardgasvrij ready.
Om een start te maken met het behalen van de bovengenoemde doelstellingen worden de volgende activiteiten opgestart/voortgezet in 2020/2021: − Ambassadeursbijeenkomsten − Communicatietraject archetypen woningen. Naar aanleiding van het onderzoek naar archetypen gaan wij communiceren/informeren over wat woningeigenaren nu al kunnen doen (de no-regret maatregelen); − Verkenning haalbaarheid stimuleringslening (financiering voor de gehele wijk); − Start postcoderoosproject voor de wijk (collectief dak met zonne-energie); − Pilot woning NOM-renovatie in de wijk; − Collectieve inkoopactie zonnepanelen; − Verkenning naar de mogelijkheid van leaseconstructie NOM-renovatie; − Organiseren van een bouwfestival/bouwkeet met als doel de werkzaamheden zichtbaar te maken in de wijk.
Gebiedsvisie Franse Gat | 48
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
6.3 Klimaatadaptatie We realiseren een klimaatadaptieve wijk, voorbereid op verdere klimaatveranderingen. Dit hoofdstuk gaat over de adaptatie en de maatregelen die we kunnen nemen. De gemeente Veenendaal is volop bezig met het thema klimaatadaptatie. Zo heeft de gemeenteraad in juni 2017 met het vaststellen van het Gemeentelijk Riolerings- en Waterplan 2017-2020 besloten, subsidie beschikbaar te stellen voor het op particuliere grond afkoppelen van regenwater en ontstenen van tuinen. In september 2017 is het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie 2018 (DPRA) verschenen. Hierin staan ambities om te komen tot voor een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting van Nederland in 2050. Later in 2017 is het Regionaal Manifest Ruimtelijke Adaptatie ondertekend. Dit is een samenwerking voor klimaatadaptatie in de regio Vallei en Veluwe. Naar aanleiding hiervan zijn zowel op landelijk als op regionaal niveau klimaateffectkaarten ontwikkeld. De klimaateffecten hebben betrekking op droogte, wateroverlast, hitte en overstromingsgevaar. Door in te zoomen op Veenendaal kunnen we de kwetsbaarheid, risico’s en kansen van onze stad in beeld brengen en maatregelen voor een klimaatadaptieve omgeving voorstellen.
Gebiedsvisie Franse Gat | 49
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
Publiek en verborgen groen – bestaand en nieuw Het Franse Gat kenmerkt zich door zichtbare – maar nauwelijks gebruikte plantsoenen en hoewel publieke, toch verborgen groene plekken in de wijk. Enkele belangrijke straten worden begeleid door een bomenlint, in de meeste straten ontbreken bomen.
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
De gebiedsvisie zet in op meer en beter zichtbaar publiek groen dat actiever benut wordt. Straten worden opnieuw ingericht met plaats voor nieuwe bomen, die de groene plekken in de wijk met elkaar gaan verbinden.
Gebiedsvisie Franse Gat | 50
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
KlimaatActieve Stad (KAS) Klimaatverandering leidt tot meer regenval in korte tijd met wateroverlast als gevolg. Daarnaast leidt klimaatverandering ook tot verdroging en een sterke stijging van de temperatuur (‘hittestress’). Op hete dagen is de temperatuur in een stedelijke omgeving vaak hoger (volgens het KNMI in Veenendaal 5 graden) dan in het omliggende open groene gebied. Bovendien wordt deze warmte langer vastgehouden. Voldoende water, waterberging en groen (onder andere door minder steen) in de omgeving kunnen helpen deze gevolgen van klimaatverandering binnen de perken te houden. Door maatregelen te nemen op dit gebied kan Veenendaal een zogenaamde KlimaatActieve Stad (KAS) worden. Belangrijke kansen voor het succesvol inzetten van KAS-maatregelen: 1. Op bewoners-/kavelniveau: voorlichting gericht op onder andere vergroening (ontstening) van tuinen. 2. Bij herinrichtingssituaties: daar waar een gebied (ingrijpend) op de schop gaat (woning-, riool-, wegreconstructies, herinrichting (openbare) ruimten). 3. Bij nieuwbouw: het Franse Gat zou voor Veenendaal een goed ‘pilot-gebied’ kunnen zijn voor de ontwikkeling naar een KlimaatActieve Stad.
Gebiedsvisie Franse Gat | 51
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
Waterafvoer Ook wil de gemeente bij het aanleggen van nieuwe riolen medewerking van bewoners vragen voor het afkoppelen van de regenwaterafvoer. Hiermee voorkomen we dat het rioolstelsel overbelast raakt. De gemeente heeft op dit gebied voor de komende jaren grote werken opgenomen in de investeringsplannen (het meerjaren-investeringsprogramma (MIP) kijkt 5 á 6 jaar vooruit): − Aanleg HWA-riool (hemelwaterafvoer) in deel Ostadelaan en Patrimoniumlaan; − Aanleg HWA-riool in Gerard Doustraat, Talmastraat, Talmaplein, Kuyperstraat, Da Costastraat en plein, Keucheniusstraat, stukje van Rijnstraat en stukje Lunenburg. Onderzoek Een ingenieursbureau heeft in opdracht van de gemeente Veenendaal een globaal onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor klimaatadaptieve maatregelen in het Franse Gat. Belangrijke conclusies uit dat onderzoek waren: − Regenwater zakt op de Utrechtse Heuvelrug in de bodem en stroomt ondergronds richting het lagergelegen Veenendaal. Deels komt dit onder het Franse Gat weer naar boven als kwelwater. − De ondergrond in het Franse Gat wisselt sterk, maar bestaat vooral uit slecht waterdoorlatende lagen die het wegzakken van water in de ondergrond vertragen. Dit leidt tot hoge grondwaterstanden. − Grootschalige infiltratie van regenwater is niet mogelijk.
Op lokaal niveau kan infiltratie in veel gevallen wel toegepast worden − Vanwege de grondwaterstroming vanuit de Utrechtse Heuvelrug is het Franse Gat minder gevoelig voor droogte. − Het Franse Gat is voor een groot deel verhard en is daardoor gevoelig voor hitte. − Als maatregelen worden voorgesteld: − De bestaande groene gebieden te verbinden door middel van groene linten in noord-zuid richting − Water te bergen op of onder pleinen en wegen − Het sturen van waterstromen op straat (‘punaises’ in plaats van verkeersdrempels) − Particulieren stimuleren om water te bergen op eigen terrein en om te ontstenen en te vergroenen
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Kansen Binnen het gebied van het Franse Gat zijn een aantal kansen voor klimaatadaptatie: − De omvangrijke renovatie en sloop-/nieuwbouw van de woningen van Patrimonium; − Verbeteren leefomgeving (zowel binnen als buiten) zoals gezondheid, wooncomfort e.d.); − Reconstructies openbare ruimte en riolering de komende jaren bij de gemeente; − Beschikbare ruimte bij de diepe achtertuinen; − Versterken groen en verblauwen bestaande groene parken (Dr. Colijnstraat, gebied Rembrandtpark); − Het samenbrengen van twee basisscholen in een nieuw te bouwen IKC in de wijk; − Het initiatief van groene schoolpleinen; − Synergie door het samen optrekken van partijen (Patrimonium, Veenendaalse Woningstichting, gemeente fysiek/sociaal domein, waterschap, provincie); − De bestuurlijke wil bij alle betrokken partijen om klimaatadaptieve maatregelen te treffen; − ‘Groene ‘ daken (daken met beplanting zoals sedum); − Aanpakken wateroverlastsituaties; − Zichtbaar maken van afvoer- en opvang van (hemel)water. − In het Franse Gat is een hoogteverschil van 3 meter aanwezig over een lengte van 1,14 kilometer: het maaiveld ligt in het zuiden op 8,2 meter en het noorden ligt op 5,2 meter NAP. Bij verdere ontwikkeling van de visie en bijbehorende uitvoeringsplannen worden mogelijkheden en initiatieven verder uitgewerkt.
Beperkingen Daarnaast kennen gebied en gebruikers een aantal beperkingen: − Beperkt draagvlak bij huurders voor functiewisseling achtertuinen; − Niet/ beperkt verhogen van huurprijs woningen; − Technische beperkingen m.b.t. grondwaterstanden; − Beperkt/ versnipperde middelen en eigendommen.
Gebiedsvisie Franse Gat | 52
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
Wat kunnen we doen en wat is daarvoor nodig? Korte termijn Op korte termijn zijn onderstaande maatregelen mogelijk: − Gegevens verzamelen over meldingen van wateroverlast Bewoners informeren over het belang van afkoppelen, vergroenen en ontstenen; − Verbinding leggen met het Energieloket/ de duurzaamheidscoach/ regenwateradvsieurs (uitdragen van afkoppelsubsidie) en de GGD (kansen bij ouderen/ zorginstellingen m.b.t. verminderen hittestress); − Onderzoek naar mogelijkheden afkoppelen. − Inventarisatie van wensen van bewoners; het wijkteam zorgt voor een actieve inbreng van bewoners bij de klimaatadaptatie.
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
Knelpunten − Voormalige stortplaats; − Wateroverlast in tuinen en kelders bij hoge waterstanden en bij hevige regen. Aandachtspunten − Geen oppervlaktewater − Tekort aan groen (-beleving) Opgaven − Beslissing omtrent definitieve sanering voormalige stortlocatie − Oppervlaktewater
Middellange termijn Het onderzoek “Rapportage klimaatadaptatie Franse Gat” (Buro Boot, 24-042019) brengt maatregelen in beeld. Onderwerp van het onderzoek is welke delen van de openbare ruimte in aanmerking komen voor vergroenen of maken van bergingsgebied. In veel gevallen gaat het hier over maatwerk per straat. Daarbij wordt aangesloten op de plannen van Patrimonium en op andere ontwikkelingen in de wijk. Water In het Franse Gat is er geen oppervlaktewater. In de komende jaren zal onderzocht worden of water zichtbaar gemaakt kan worden in de wijk, bijvoorbeeld bij de weg- en rioolreconstructies. Dat kan door oppervlakkige afstroming of door het creëren van oppervlaktewater. In de ‘Prestatieafspraken 2017-2019’ tussen gemeente en woningcorporaties staat: ‘De hoge waterstanden in een aantal wijken zijn problematisch voor de woningen en het woongenot. De corporaties en de gemeente willen de problemen en oorzaken hiervan onderzoeken en gezamenlijk een plan maken om dit probleem op te lossen in afstemming met het Waterschap.” Deze overlast doet zich voor in het Franse Gat.
Drie manieren om hemelwater op te vangen in de straat: boven met openbaar groen, hiernaast met een betonnen goot en onder met een wadi langs het parkeren
Gebiedsvisie Franse Gat | 53
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. Profielschets en inventarisatie
4. Visie en strategische doelen
5. Renovatie en herstructurering
6. Gezond en duurzaam leefklimaat
7. Sociaal en leefbaar
8. Communicatiestrategie
Bijlagen
6.4 Bodem Bij nieuwe ontwikkelingsplannen wordt de bodem geschikt gemaakt voor het beoogde, toekomstige gebruik, concreet de functie wonen. We realiseren een wijk met een gezond leefklimaat en een veilige, gezondheidsbevorderende leefomgeving. Bodem De algemene bodemkwaliteit in het Franse Gat is vastgelegd in de bodemkwaliteitskaart Gemeente Veenendaal. In algemene zin is de doelstelling de bodem te verbeteren op ‘een natuurlijk moment’, bijvoorbeeld in het geval van nieuwe initiatieven of een (her-) ontwikkeling van de wijk. Voor de openbare ruimte en de herinrichting van riolering, kabel- en leidingstroken is het uitgangspunt dat deze in schone grond worden geplaatst. Het streven is er op gericht nieuw aan te leggen kabel- en leidingsystemen in schone grond te plaatsen. In geval van onderhoud en reparatiewerk zijn dan geen aanvullende maatregelen noodzakelijk. Enkele dominante bodemaspecten in het noordelijk deel van het plan zijn: − De voormalige stortplaats Het Franse Gat. Het betreft een door de Provincie Utrecht beschikt ernstig geval van bodemverontreiniging waarbij gebruiksbeperkingen zijn opgelegd (zie volgende pagina). − De boringsvrije zone: Het betreft een de door de Provincie ingestelde boringsvrije zone ter bescherming van de drink-watervoorziening door Vitens.